Əhzab surəsinin 72-ci ayəsində insanın İlahi əmanəti qəbul etməsi

Şablon:Şərh başlanğıcıŞablon:Sual Əhzab surəsinin 72-ci ayəsindəki İlahi əmanətdən məqsəd nədir? Şablon:Sual sonuƏmanət təfsirçilərin təbirincə; Kamillik, kamilləşmə qabiliyyəti, itaət və hər şeydən qoparaq fəna fillah olaraq tərif edilmişdir.

Əmanətin təqdim edilməsinin mənası

Təfsirçilər ﴾إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا﴿ ayəsinin şərhində Allahın əmanətinin göylərə, yerə və dağlara təqdim edilməsinin məqsədi barədə müxtəlif fikirlər irəli sürmüşlər:

• "Təqdim etmək" onun məcazi mənasıdır. Ayə yalnız bir təmsil və bir növ vəziyyətin ifadəsidir. Ayənin mənası budur ki, əgər təqdim etsəydik və onların şüuru olsaydı, əmanətin böyüklüyü və çətinliyi səbəbindən qəbul etməzdilər.

• Allahın əmanəti göylərdən, yerdən və dağlardan daha ağırdır və bunlar onu daşıya bilməzlər. Əllamə Təbatəbai də bu fikrə yaxın bir söz söyləmişdir.
• Əbu Əli Cəbbai kimi Mötəzilə alimləri təqdim etmənin həqiqi mənada olduğunu və əmanətin göylərin, yerin və dağların əhalisinə təqdim edildiyini və yalnız insanın onu qəbul etdiyini düşünürlər.
• İrfani məktəblərin ardıcılı olan təfsirçilərin əksəriyyəti "təqdim etmə"nin həqiqi mənada olduğunu və Quranın baxışına görə bütün varlığın şüurlu olduğunu, buna görə də Allah ilə kainatın varlıqları arasında danışığın heç bir qəribəliyi olmadığını düşünürlər. Bu ayə də Allah ilə göylər və yer arasında, əlbəttə ki, onlara uyğun bir dildə həqiqi bir dialoqun olduğunu göstərir.

Əmanətin mənası

Əllamə Təbatəbai əmanətdən məqsədin düzgün inanclara, saleh əməllərə və kamillik yolunu getməklə əldə edilən bir kamillik olduğunu düşünür. O, bu kamillikdə heç bir varlığın, nə göylərin, nə yerin, nə də başqalarının insanla şərik olmadığını və Allahın onu özü üçün xalis etdiyini qeyd edir.

Təfsir-i Nümunədə İlahi əmanət, kamilləşmə qabiliyyəti və iradə və ixtiyar ilə birlikdə kamil insanın məqamı olaraq qəbul edilmişdir. Bəziləri Allahın əmanətdən məqsədinin itaət olduğunu söyləmiş və Molla Sədra əmanəti hər şeydən qoparaq fəna fillah olaraq qəbul etmişdir.

İbn Məsuddan, Peyğəmbərin səhabəsindən nəql edilmişdir ki, əmanət beş namazı vaxtında qılmaq, malın zəkatını vermək, Ramazan ayının orucunu tutmaq, həcc etmək və doğru söz söyləməkdir.

İnsanın əmanəti daşımaq qabiliyyəti

İnsanın İlahi əmanəti öz üzərinə götürmək qabiliyyəti və bacarığı insanın digər varlıqlar üzərindəki ən böyük və ən vacib üstünlüyüdür. İnsan özündə gizlənən qabiliyyətinə görə İlahi əmanəti qəbul etməyə hazır hesab edilmişdir. Əllamə Təbatəbai hesab edir ki, əgər İlahi vilayəti göylərin və yerin vəziyyəti ilə müqayisə etsək, görərik ki, bunlar bu əmanəti daşıya bilməzlər və yalnız insan onu daşıya bilər. O, göylərin və yerin imtina etməsi və insanın onu qəbul etməsinin mənasının insanın göylərdə və yerdə olmayan bir qabiliyyətə və ləyaqətə malik olması olduğunu düşünür.