Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

2024-11-27T07:22:47Z

Yeni səhifə yaradıldı

Yeni səhifə

= '''Sual: İslamda müharibənin (cihadın) növləri hansılardır?''' =
'''Cavab''': İslamda cihadın bir çox növləri vardır, onların əksəriyyəti məsum imamın və ya onun canişininin icazəsi ilə həyata keçirilir. Cihad bəzən daxili düşmənlərlə, o cümlədən, dövlət əleyhinə üsyan edənlər və münafiqlərlə mübarizə üçün və bəzən də xarici düşmənlər – müşriklər və kafirlərlə müharibə etmək üçün baş verir.

“Qurtuluş cihadı” və ya başqa sözlə, “yardım (cihadı) müharibəsi” başqaları tərəfindən zülmə və təcavüzə məruz qalan insanları müdafiə etmək deməkdir. Bu cihad zəif möminlərin azadlığı üçün həyata keçirilir.

“Müdafiə cihadı” isə cihadın başqa bir növüdür. Müsəlmanlara və ya İslam torpaqlarına hücum edən hər hansı bir şəxs və ya qrupla bacardıqları qədər mübarizə aparmaq və onlara təslim olmamaq bütün müsəlmanların vəzifəsidir. Bu cür cihad (müharibə) növü “müdafiə” və ya “müdafiə cihadı” adlanır. Müdafiə cihadında imamın icazəsinə ehtiyac yoxdur.

= Müşrik və kafirlərlə müharibə =
Allah Quranda müşriklər<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 36.</ref> və kafirlərə<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 123.</ref> qarşı cihad etməyi əmr etmişdir.

Müşriklərlə müharibə həqiqətdə insanlığın, insan azadlığının müdafiəsi və həmçinin, zülm və zorakılığın aradan qaldırılması deməkdir. Küfr, ateizm və Allaha qarşı şirk bəşəriyyətin azğınlığına səbəb olan amillər kimi tanıtdırılmışdır və bu da zülmə və digər hər cür pisliklərə və fitnələrə yol açır.<ref>Əli Kiya, “İslam dine cəng və dine solh”, səh. 22.</ref>

Cihad mövzusunda “kafir” mənasını “hərbi kafir” kimi qəbul etmişlər; yəni səmavi və ilahi dinlərdən heç birinə sahib olmayan şəxs deməkdir. “Hərbi kafirlərlə” cihada “Dəvət cihadı” və ya “İbtidai cihad” da deyilir. Hərbi kafirlə cihadda adil imamın olması zəruridir.<ref>Məhəmməd İşraq Kərim, “Tarix və muqərrərate cəng dər İslam”, səh. 259-260.</ref>

= Kitab əhli və münafiqlərlə müharibə =
Kitab əhli dedikdə Yəhudilər, Xristianlar, Zərdüştlər və Sabiilər nəzərdə tutulur. Bunlar təslim olub cizyə verməyənə qədər onlarla döyüşmək vacibdir.<ref>Seyid Məhəmmədhüseyn Təbatəbai, “Əl-Mizan” təfsiri, tərcümə: Seyyid Məhəmmədbaqir Musəvi Həmədani, c 16, səh 205; Seyid Əbülqasim Xoyi, “Minhacus-salehin”, c.1, səh. 361.</ref>

Bu haqda çoxlu ayələr var. “Tövbə” surəsinin 29-cu ayəsində buyurulur: '''''“Kitab əhlindən Allaha və qiyamət gününə iman gətirməyən, Allahın və Peyğəmbərinin haram buyurduqlarını haram bilməyən və haqq dini (İslamı) qəbul etməyənlərlə zəlil vəziyyətə düşüb öz əlləri ilə cizyə verincəyə qədər vuruşun.”'''''<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 29.</ref>

Kitab əhli ilə döyüşün də bəzi şərtləri olduğu bildirilir. Qəməri təqvimlə yeddinci əsrdə yaşamış görkəmli şiə fəqihi Mühəqqiq Hilli “Şərayiul-İslam” kitabında qeyd edir ki, kitab əhli ilə cihad adil imam və ya onun nümayəndəsinin əmri ilə həyata keçirilməlidir.<ref>Şəhid Sani, “Şərhe Lümə”, c. 10, səh. 54.</ref> Şəhid Mütəhhəri də öz kitablarında qeyd edir ki, kitab əhli ilə müharibədə şərt qarşı tərəfin müharibəyə başlaması və ya islami dəvətin yayılmasına maneə yaratmasıdır.<ref>Mürtəza Mütəhhəri, “Cihad”, səh. 13-14.</ref>

Münafiqlər isə başqa bir dəstədir ki, onlarla da vuruşmaq əmr edilmişdir. Allah-taala Peyğəmbərə (s) xitab edərək münafiqlərə qarşı cihad etməyi əmr edir və onların yerlərinin cəhənnəm olduğunu bildirir.<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 73.</ref>

= “Bəğy əhli” ilə müharibə =
“Bəğy əhli” hökumətə qarşı üsyan edən şəxslərə deyilir. “Bəğy əhli” ilə cihad, əslində, müsəlmanlara və hökumətə qarşı üsyankarlarla müharibə etmək deməkdir.<ref>İşraq, “Tarix və muqərrərate cəng dər islam”, səh. 271.</ref>

Müsəlman tədqiqatçı Cəlaləddin Farsi “Bəğy əhlinin” tərifində yazır: “Bəğy əhli” bir qrup müsəlmandır ki, öz istəklərini qanuni yollarla əldə edə və ya saxlaya bilmədikləri üçün müsəlmanlara qarşı silahlı təcavüzə əl atırlar.<ref>Cəlaluddin Farsi, “Cihad hədde nəhayəte təkamol”, səh. 109.</ref>

Müasir şiə müctəhidlərindən olan Ayətullah Xoyi Bəğy əhlini iki qrup hesab edir:

1. İmama qarşı üsyan edənlər. Bu halda, onlar ilahi əmrə təslim olub imamın itaətini qəbul edənə qədər möminlərin onlarla müharibə aparması vacibdir.

2. Bəğy əhli hesab edilən ikinci dəstə isə müsəlmanlardan olan bir qrupdur ki, digər bir tayfaya təcavüz etmişdir. Bu zaman aralarında sülh yaratmaq digər müsəlmanlara vacibdir. Amma üsyançılar öz qiyamlarında digər dəstəyə (zülm və təcavüzdə) israr edirlərsə, onlarla ilahi əmri qəbul edənə qədər vuruşmaları lazım gəlir.<ref>Seyyid Əbülqasim Xoyi, “Minhacus-salehin”, c. 1, səh. 361.</ref>

İmam Əlinin (ə) Nakisin, Qasitin və Mariqinlə etdiyi müharibələr həqiqətdə “Bəğy əhli” ilə müharibə olmuşdur.

= Qurtuluş cihadı =
“Qurtuluş cihadı” və ya başqa sözlə desək, “yardım müharibəsi” başqaları tərəfindən zülmə məruz qalan və hüquqları pozulan müsəlmanları müdafiə etmək deməkdir. Bu cihad zəif və çarəsiz möminlərin azadlığı üçündür. Bəzən qeyri-islami ölkədə yaşayan bir qrup müsəlman haqsızlığa və zülmə məruz qalır və müəyyən səbəblərdən bu təcavüz və zülmlə mübarizə imkanları yoxdur. Digər tərəfdən, İslam ölkəsinə köçmək imkanı onlar üçün mövcud deyil. Belə bir vəziyyətdə digər müsəlmanlar imkan daxilində onlara kömək etməli, zalım və zülmkarlara qarşı mübarizə aparmalıdırlar ki, onların azadlığa qovuşmaları, zülm və əsarətdən azad olmaları üçün zəmin yaransın.

Allah möminlərə xitab edərək buyurur:

'''''“Çarəsiz kişi, qadın və uşaqların kafirlərin zülmünə məruz qalıbları bir halda, nə üçün Allah yolunda cihad etmirsiniz?!”'''''<ref>“Nisa” surəsi, ayə 75</ref>

İmam Əli (ə) tövsiyə edirərək buyurur: '''''“Hər zaman məzlumların köməkçisi və zalımların düşməni olun.”'''''<ref>“Nəhcül-bəlağə”, məktub 47, səh. 558; Fəttal Neyşaburi, “Rovzətul-vaizin”, səh. 136.</ref>

Cəlaləddin Farsi belə bir cihadı kömək istəyənlərin mənafeyini nəzərə alaraq onun müdafiə cihadı hesab edir, bu da məzlumlara kömək etmək baxımından qurtuluş xarakteri daşıyır.<ref>Cəlaluddin Farsi, “Cihad hədde nəhayte təkamol”, səh. 108.</ref>

= Müdafiə əhəmiyyətli cihad =
Şəhid Mürtəza Mütəhhəri:“Əgər təcavüzü dəf etmək üçün müharibə gedirsə, bu vəziyyətdə sülh bəhanəsi ilə vuruşmuruqsa, bu sülh deyil, təslim olmaqdır”.<ref>Mürtəza Mütəhhəri, “Cihad”, səh. 25.</ref>

Müsəlmanlara hücum etmək fikrində olan hər hansı bir şəxs və ya qrupa qarşı bacardıqları qədər mübarizə aparıb onlara təslim olmamaq digər müsəlmanların vəzifəsidir.<ref>Şəhid Əvvəl, “Əd-Durus”, c. 2, səh. 59; Əllamə Hilli, “Qəvaidul-əhkam”, c. 3, səh. 571.</ref> Bu cür cihad növü “Müdafiə” və ya “Müdafiə cihadı” adlanır. Bütün müsəlman fəqihləri hesab edirlər ki, müsəlmanlara və ya İslam torpaqlarına düşmənlər tərəfindən hücum olunarsa, bütün müsəlmanların onları hər bir imkan və gücləri daxilində müdafiə etmələri vacibdir.<ref>Abbasəli Əzimi Şuştəri, “Məqale, Qəvanin və muqərrərate kulliye cəng və difa dər islam”, “Misbah” jurnalı, 6-cı il, 22-ci sayı, səh. 26.</ref> Bu cihadda adil imamın, müctəhidin və hökumət başçılarının icazəsi şərt deyil.<ref>Bax: Əbülqasim ibn Həsən Mirzayi Qumi, “Camiuş-şitat”, c. 1, səh. 362.</ref> Müdafiə cihadında məqsəd təcavüzü dəf etməkdir, bu məqsədə nail olduqda müdafiə cihadı da başa çatır.

''Bu yazı "Yədullah Hacızadə" nin yazdığı "Sireye nizamiye Əmirəl-muminin" kitabından götürülmüşdür.''

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

İslamda cihadın (müharibənin) növləri - Redaktə tarixçəsi

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı