Viki Cavab - İstifadəçi töhfələri [az]

İslami baxışdan cahil şəxslərlə davranış qaydası

2024-11-27T09:01:57Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

= Sual: '''İslam dini və Qurani-Kərim baxımından cahil və nadan şəxslərlə necə rəftar edilməlidir?''' =
'''Cavab:''' Qurani-Kərimə görə cahil insanların qarşısında ən yaxşı davranış qaydası mümkün qədər onlardan kənar gəzmək və onların narahatedici rəftarları qarşısında səbirli olmaqdır.

Allah-Taala Qurani-Kərimin Furqan surəsinin 63-cü ayəsində buyurur: "Rəhman (olan Allah)ın (həqiqi) bəndələri yer (üzün)də sakit və təvazökarlıqla yol gedən və nadanlar (xoşagəlməz sözlərlə) onlara xitab edən zaman «salam» (xoş və yumşaq söz) deyən kəslərdir."

Bu ayədə qeyd edilən "salam" onlara etinasız və eyni halda alicənab davranış sərgiləməyin əlaməti hesab edilir, zəifliyin deyil. Yəni cahil insanlar sizə öz davranışları ilə hörmətsizlik etsələr, siz onlara eyni davranışı sərgiləmədən ədəbli şəkildə cavab vermiş olursunuz.

Qurani-Kərimdə digər oxşar ayələrdə möminlərə tövsiyə edilir ki, cahil və nadan insanlarla güzəştlə davransınlar, həmçinin onların ehtimal olunan zərər və ziyanından və pis təsirlərindən amanda qalmaq üçün onlardan kənar gəzsinlər, onlarla mübahisəyə girməsinlər.

= Hədislərdə "cahil" kimə deyilir? =
İmam Əli (ə) buyurub: "Cahil o kəsə deyilir ki, özünə qarşı ədəb və mərifəti yoxdur – (öz alicənablığını və kəramətini qorumur), özünü tanımayıb və şəxsinə dəyər verməyib".<ref>Əbdülvahid Təmimi Amudi, "Ğürərul-Hikəm", s.73 – Qum, İslami Təbliğat Dəftərxanası nəşri, 1366 h.ş</ref>

Həzrət (ə) başqa bir hədisdə belə buyurub: "Qafil və cahil o şəxsdir ki, öz nəfsi istəklərinə tabe və itaətkardır, Allahına qarşı üsyankar və günahkardır və Allahın əmrlərinə tabe olmur".<ref>Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, "Nümunə təfsiri", c.15, s.149 – Tehran, Darul-Kutubil-İslamiyyə, 1371 h.ş</ref>

Buna görə də həqiqi cahil o kəsdir ki, öz dəyərini və qiymətini bilmir, bir insan kimi onun üzərinə düşən (fərdi və ictimai) məsuliyyət və öhdəliklərdən xəbərsizdir və həmçinin xam xəyallar və uzun arzularla yaşayır, halbuki onları həyata keçirmək üçün özündən heç bir çaba göstərmir.

= Səbr və dözümlülük =
Allah-Taala Qurani-Kərimin Furqan surəsinin 63-cü ayəsində buyurur: "Rəhman (olan Allah)ın (həqiqi) bəndələri yer (üzün)də sakit və təvazökarlıqla yol gedən və nadanlar (xoşagəlməz sözlərlə) onlara xitab edən zaman «salam» (xoş və yumşaq söz) deyən kəslərdir."

Ayətullah Nasir Məkarim Şirazinin "Nümunə təfsiri" əsərində bu ayənin izahında yazılır:

“Cahillər möminlərə nalayiq sözlər dedikdə və möminlərlə mübahisə etdikdə möminlər onlara eyni sözlərlə qarşılıq vermir və salam deyib keçirlər. Möminlərin bu salamı onların zəifliyinin deyil, alicənablıqlarının və "kəraməti-nəfs"ə sahib olmalarının əlamətidir. Çünki bu salam məhəbbət və dostluğun deyil, cahillərə etinasızlığın göstəricisidir”.<ref>Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, "Nümunə təfsiri", c.7, s.62 – Tehran, Darul-Kutubil-İslamiyyə, 1371 hş</ref>

Möminlərin əxlaqi xüsusiyyətlərindən biri də cahil və nadan şəxslərin qarşısında səbirli və dözümlü olmalarıdır. Bu növ davranış fəlsəfəsi budur ki, bəlkə onlar öz cahilliklərindən agah olsunlar, eyiblərini görə bilsinlər və inadkarlıqdan əl çəksinlər. Nəticədə həqiqətləri görə bilsinlər və onların hidayəti üçün yol açılsın.

Qurani-Kərim bu barədə Fussilət surəsnin 34-cü ayəsində buyurur: "Yaxşı iş (gözəl əqidə, əməl və söz) ilə pis iş əsla bir deyil. (Buna görə də sənə yetişən pislikləri) ən gözəl üsulla dəf et. Onda səninlə arasında düşmənçilik olan şəxs birdən (elə dəyişər ki,) sanki yaxın dost və qohumdur."

= Cahillərdən üz çevirmək və uzaq gəzmək =
Cəhalət və cahilliyin müxtəlif mərhələləri var. Bəzən doğru bir davranış və dostcasına bir rəftar cahil insanın ayılmasına və agahlığına səbəb olar. Bəzən də dostcasına və mülayim bir rəftar cahil insanı agah və islah edə bilmir. Və mümkündür ki, cahil və nadan insanla yaxın və yaxşı münasibətdə olan bir insan özü mənfi təsirlərə məruz qalsın. Belə bir ehtimal olan halda insan cahil və nadan şəxslərdən uzaq durmalıdır. Necə ki, Allah-taala Qurani-Kərimin Əraf surəsinin 199-cu ayəsində buyurur: "Əfv və güzəşt yolunu tut, yaxşı işlər görməyi əmr et və nadanlardan üz döndər (cihad hökmü gəlməyincə döyüşə başlama)."

Dini rəhbərlər və din təbliğatçıları öz yollarında cahil, nadan, savadsız, təəssübkeş, inadcıl, inadkar, qafil, əxlaqsız, səviyyəsiz və düşüncəsiz, sağlam təfəkkür tərzi və dünyagörüşü olmayan insanlarla üzləşirlər, onlardan tənəli, tikanlı sözlər, nalayiq hərəkətlər və söyüşlər eşidirlər və s. bu problemə qələbə çalmağın yolu əlbəttə ki, onlarla üzləşmək, mübahisə etmək deyil, əksinə onları görməzdən gəlmək, səbr, hövsələ göstərmək və dözümlü olmaqdır.<ref>Məhəmməd Hüseyni Həmədani, "Ənvare dorəxşan dər təfsiri Quran", Məhəmmədbaqir Behbudinin araşdırması, c.7, s.203. – Tehran, Lütfi nəşriyyatı, birinci çap, 1404 hq </ref>

Həmişə iman əhlinin yolu və həyat tərzi bu olub ki, ağılsız və nadan insanların nalayiq rəftar və sözlərinə etinasız yanaşıblar, onları görməzdən gəlib və salam verib keçiblər. Çünki mömin insanlar da cahil və nadanların rəftarlarına onlar kimi qarşılıq versələr, sonda məcbur olacaqlar ki, faydasız və boş sözlər işlətsinlər və onların rəftar və davranışlarını təkrar etsinlər.(5)

= Daha çox mütaliə üçün bax: =
1). Əllamə Seyyid Məhəmməd Hüseyn Təbatəbai, "əl-Mizan" təfsiri, c.9, s.36.

2). Əbu Əli Fəzl ibn Həsən Təbərsi, "Məcməul-Bəyan" təfsiri, Fərahani nəşriyyatı, c.9, s.46.

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

Peyğəmbərlərin peşəsi

2024-11-27T08:23:47Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''''Sual: Allahın insanların hidayəti üçün göndərdiyi peyğəmbərlərin sənəti və peşəsi nə olub və dolanışıqlarını hansı yolla təmin ediblər?''''' ==
'''Cavab:''' İlahi peyğəmbərlər bu müqəddəs vəzifəyə seçilməmişdən öncə və həmçinin peyğəmbərlik dönəmində İlahi mesajları insanlara çatdırmaq və onları hidayət etmək vəzifəsini yerinə yetirməklə yanaşı dünyəvi həyatlarını və dolanışıq xərclərini təmin etmək üçün bir sıra işlərlə məşğul olublar.

Bu barədə müxtəlif mənbərlərdə, o cümlədən Qurani-Kərim, hədis və rəvayətlər, keçmiş səmavi kitablar, tarix kitabları və başqa qaynaqlarda bir sıra məlumatlar yer almışdır. Göstərilən qaynaqlarda peyğəmbərlər üçün aşağıdakı sənət və peşələr qeyd edilmişdir. Məsələn:

Həzrət Adəm (ə) əkinçilik,<ref>Əllamə Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi Məclisi, Biharul-ənvar əl-cameətu lidurəri əxbaril-əimmətil-əthar, Beyrut, Muəssisətul-Vəfa, 1403 hq, c.103, s.56.</ref> dəmirçilik<ref>Təbəri, Məhəmməd ibn Cərir, Tarixul-uməm vəl-muluk, Məhəmməd Əbulfəzl İbrahimin araşdırması ilə, Rəvaiut-turasil-ərəbi, 1387 hq, c.1, s.130.</ref> ilə məşğul olmuş və çörək<ref>Təbəri, Məhəmməd ibn Cərir, Tarixul-uməm vəl-muluk, Məhəmməd Əbulfəzl İbrahimin araşdırması ilə, Rəvaiut-turasil-ərəbi, 1387 hq, c.1, s.129.</ref> bişirmişdir.

Həzrət Nuh peyğəmbər (ə) dülgərliklə məşğul olmuşdur.<ref>Hud, 37; Qəsəs, 27; Ənbiya, 80; Əllamə Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi Məclisi, Biharul-ənvar əl-cameətu lidurəri əxbaril-əimmətil-əthar, Beyrut, Muəssisətul-Vəfa, 1403 hq, c.103, s.56.</ref>

Həzrət İdris peyğəmbər (ə) dərzi və katib olmuşdur.<ref>İbn Rəstə, Əhməd ibn Ömər, əl-Əəlaqun-nəfisə, Hüseyn Qərəçanlının tərcüməsi, Tehran, Əmir Kəbir nəşriyyatı, 1365 hş, s.226.</ref> Müxtəlif yazılı qaynaqlarda iynə ilə ilk tikiş tikən ilk insanın Həzrət İdris peyğəmbər (ə) olduğu deyilir.<ref>Məs`udi, Əli ibn Hüseyn, Murucuz-zəhəb və məadinul-covhər, Beyrut, əl-Məktəbə əl-Əsriyyə, 2005, c.1, s.32. </ref>

Həzrət Hud peyğəmbər<ref>İbn Əsakir, Əbulqasim Əli ibn Həsən, Tarixu Mədinəti Dəməşq, 1995 çapı, Beyrut, c.7, s.443.</ref> və Həzrət Saleh peyğəmbərin (ə) ticarətlə məşğul olduğu qeyd edilmişdir.<ref>İbn Əsakir, Əbulqasim Əli ibn Həsən, Tarixu Mədinəti Dəməşq, Əmr ibn Ğəqamə əl-Əmrinin araşdırması, Beyrut, Darul-Fikr, 1995 çapı, Beyrut, c.7, s.443.</ref>

Həzrət İbrahim peyəmbərin (ə) peşəsi əkinçilik<ref>İbn Covzi, Abdurrahman ibn Əli, əl-Muntəzəm fi tarixil uməm vəl-muluk, Məhəmməd və Mustafa Əbqulqadir Əta ailəsinin araşdırması, Darul-Kutubil-elmiyyə, 1992-1993, c.2, s.146.</ref> və bənnalıq olmuşdur.<ref>Bəqərə, 127.</ref>

Onun oğlu Həzrət İsmayıl peyğəmbərin (ə) də sənəti bənnalıq idi.<ref>Bəqərə, 127.</ref>

Həzrət Lut peyğəmbərin (ə) məşğuliyyəti əkinçilik olub.<ref>Əllamə Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi Məclisi, Biharul-ənvar əl-cameətu lidurəri əxbaril-əimmətil-əthar, Beyrut, Muəssisətul-Vəfa, 1403 hq, c.103, s.56.</ref>

Həzrət Yəqub peyğəmbərin (ə) peşəsi çobanlıq və heyvandarlıq olub.<ref>Məs`udi, Əli ibn Hüseyn, Murucuz-zəhəb və məadinul-covhər, Beyrut, əl-Məktəbə əl-Əsriyyə, 2005, c.1, s.41.</ref>

Həzrət Yusif peyğəmbərin (ə) işi ölkənin xəzinədarlığı<ref>Yusif, 55.</ref> (maliyyə nazirliyi), şahlıq<ref>Nişaburi, Əbu İshaq İbrahim ibn Mənsur, Qisəsul-ənbiya, Həbib Yəğmayinin araşdırması, Tehran, Elm və Mədəniyyət nəşriyyatı, s.114.</ref> və kağız istehsalı<ref>Qəlqəşəndi, Əhməd ibn Əli, Subhul əəşa fi sinaətil inşa, Məhəmmədhuseyn Şəmsuddin, Beyrut, Darul-kutubil-elmiyyə, c.1, s.486.</ref> olub.

Həzrət Əyyub nəbinin<ref>Təbəri, Məhəmməd ibn Cərir, Tarixul-uməm vəl-muluk, Məhəmməd Əbulfəzl İbrahimin araşdırması ilə, Rəvaiut-turasil-ərəbi, 1387 hq, c.1, s.323.</ref> (ə) və Həzrət Şüeyb peyğəmbərin (ə) peşəsi çobanlıq və heyvandarlıq olub.<ref>İbn Covzi, Abdurrahman ibn Əli, əl-Muntəzəm fi tarixil uməm vəl-muluk, Məhəmməd və Mustafa Əbqulqadir Əta ailəsinin araşdırması, Darul-Kutubil-elmiyyə, 1992-1993, c.2, s.146.</ref>

Həzrət Musa peyğəmbər (ə) çobanlıq,<ref>Qəsəs, 27.</ref> əkinçilik<ref>İbn Covzi, Abdurrahman ibn Əli, əl-Muntəzəm fi tarixil uməm vəl-muluk, Məhəmməd və Mustafa Əbqulqadir Əta ailəsinin araşdırması, Darul-Kutubil-elmiyyə, 1992-1993, c.2, s.146.</ref> və bənnalıq<ref>Kəhf, 77.</ref> edib.

Qurani-Kərimdə Həzrət Musa (ə) və Həzrət Xızrın (ə) dastanından belə başa düşülür ki, Həzrət Xızır (ə)-da bənnalıqla məşğul olub.<ref>Kəhf, 77.</ref>

Həzrət Davud peyğəmbərin (ə) işi dəmirçilik,<ref>Səba, 10.</ref> zirehdüzəltmə<ref>Səba, 80.</ref> və zənbiltoxuma<ref>Şərif Rəzi, Məhəmməd ibn Huseyn, Nəhcul-Bəlağə, Sübhi Saleh, Qum, Darul-hicrət, 1414 hq, xütbə:160, s.227.</ref> olub.

Həzrət Süleyman (ə) hərbiçi,<ref>Qəlqəşəndi, Əhməd ibn Əli, Subhul əəşa fi sinaətil inşa, Məhəmmədhuseyn Şəmsuddin, Beyrut, Darul-kutubil-elmiyyə, c.1, s.488.</ref> padşah,<ref>Ənbiya, 81.</ref> həsirtoxuyan və sabundüzəldən olub.

Həzrət Zəkəriyya peyğəmbər (ə) dülgərliklə məşğul olub.<ref>Syuti, Abdurrahman ibn Əbi Bəkr, əd-Durrul mənsur fi təfsiril mə`sur, Beyrut, Darul-fikr, c.5, s.479.</ref>

Həzrət İsa Ruhullah (ə) çox səyahət edərmiş.<ref>İbn Əsakir, Əbulqasim Əli ibn Həsən, Tarixu Mədinəti Dəməşq, Əmr ibn Ğəqamə əl-Əmrinin araşdırması, Beyrut, Darul-Fikr, 1995 çapı, Beyrut, c.7, s.443.</ref>

İslam peyğəmbəri Həzrət Məhəmməd Mustafa (ə) çobanlıq edib və ticarətlə məşğul olub. <ref>İbn Kəsir Dəməşqi, İsmayil ibn Kəsir, əl-Bidayə vən-nihayə, Əli Şiri araşdırması, Beyrut, Daru Ehyaut-Turasul-Ərəbi, c.2, s.358.</ref>

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

Quranın əbədi olması

2024-11-27T08:14:35Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

= '''Sual: Qurani-Kərim təkcə nazil olduğu zamana və dövrə aiddir, yoxsa bütün əsrlər və zamanlar üçün keçərlidir?''' =
'''Cavab:''' Qurani-Kərim bütün dövr, zaman və əslər boyunca həmişəlik bəşəriyyətin və insanların doğru yola hidayət olmaları üçün Allah-taala tərəfindən Həzrət Məhəmməd peyğəmbərə (s) sonuncu səmavi kitab olaraq nazil edilmişdir.

Qurani-Kərimin xitab və müraciətləri bütün insanlara və bütün möminlərə ümumi şəkildə ünvanlanıb. Bu, Qurani-Kərimin əbədi olaraq, bütün zamanlarda cahanşümul olmasına dəlalət edir.

Qurani-Kərim bütün zamanlar üçün olmasının digər dəlili də bu müqəddəs kitabda olan elmi ecazkarlıqdır ki, Quranın nazil olduğu dövrdə ümumi müxatəblər bu elmi işarələri dərk etmirdilər. Buna görə də zaman ötdükcə və elm inkişaf etdikcə Quran ayələri daha da aydın təfsir və izah edilir. Bu da sübut edir ki, Qurani-Kərim əbədi olaraq hidayət kitabıdır, çünki elmi kəşflərin çoxalması Quranı köhnəltmir, əksinə daha da yeniləşdirir və Quranın hər zaman hidayət etmək gücündə olduğunu ortaya qoyur.

Quranın nazil olma səbəbi və hədəfi insanların düz və doğru yola hidayət olması, insanların dünya və axirətdə xoşbəxt olmasıdırsa, deməli, Qurani-Kərim sonuncu səvami kitab olaraq bütün əsrlər və zamanlara və bütün insalara aiddir.

Bundan əlavə Qurani-Kərim özünü "bütün aləmlərə öyüd və nəsihət" və "bütün insanlara müjdə verən və bütün insanları qorxudan" kimi təqdim edib.

Qurani-Kərimin bütün əsrlərdə bütün insanların hidayəti üçün nazil olmasını həm Quran ayələri, həm rəvayətlər təsdiq edir, həm müsəlman alimlərin dini görüşü bunu təsdiqləyir və həm də ağıl və məntiq də bunun belə olmasını zəruri bilir və tələb edir.

= Quranın ümumi xitabları =
Qurani-Kərimin çoxsaylı ayələrində xitab və müraciətlər var ki, bu xitab və müraciətlər bütün insanlara və bütün möminlərə aiddir.

Camaata xitab: "Ya əyyuhən-nas" – - یا ایها الناسey insanlar, ey camaat. (Bəqərə: 21, 168; Nisa: 170, 174; Yunis: 57, 108; Hücurat: 13.)

Bütün insanlara xitab: "Əyyuhəl-İnsan" - یا ایها الانسان- (ey insan).<ref>İnfitar və İnşiqaq surələri, ayə:6</ref>

Adəm övladlarına xitab: "Ya bəni-Adəm" – یا بنی آدم - (ey Adəm övladı).<ref>Əraf: 26, 27, 31, 35; Yasin, 60</ref>

Bütün möminlərə xitab: "Ya əyyuhəlləzinə amənu" - یا ایها الذین آمنوا- (ey o kəslər ki, iman gətirmisiniz).<ref>Bəqərə: 104, 153, 172, 178, 184, 208, 272 və s...; Ali-İmran: 100, 102, 200; Nisa: 19-20</ref>

Bundan əlavə Qurani-Kərim özünü "bütün aləmlər üçün öyüd və nəsihət"<ref>Ənam, 90</ref> və "bütün insanları qorxudan"<ref>Muddəssir, 36</ref> adlandırıb və bu ümumiliyin nəticəsi Quranın əbədi və bütün zamanlar üçün olmasıdır.

= Quran dastanları =
Qurani-Kərimdə keçmiş ümmətlərdən və onlara göndərilmiş peyğəmbərlərdən çoxlu hekayə və dastanlar var. Bu dastanlarda olan aydın işarələri və batini hədəf və hikmətlərini nəzərə almadan belə deyə bilərik: Dastanların mətnindən əldə etdiyimiz ümümi məna və məfhumlar onların bütün zamanlar üçün ibrət dərsi olduğunu göstərir.<ref>Mərifət, Məhəmmədhadi, "ət-Təmhid", c.3, s.29</ref>

İmam Baqir (ə) buyurdu: "Əgər hər hansı bir tayfa barəsində Quran ayəsi nazil olardısa, o tayfanın ölməyi ilə ayə də ölərdisə, Qurandan geriyə heç nə qalmazdı. Amma Quran göylər və yer qaldıqca qalacaq və əvvəldən sona kimi cərəyan edəcək və hərəkətdə olacaqdır."<ref>Həkimi, Məhəmmədrza, Məhəmməd və Əli qardaşları, "əl-Həyat", Əhməd Aramın Fars dilinə tərcüməsi, c.2, s.219</ref>

Bu hədis çox aydın şəkildə bildirir ki, Quran əbədidir, onun dastanları və o dastanlardan alınacaq hidayət dərsləri də əbədidir, xüsusi bir zaman və məkan üçün deyildir. Çünki əgər bunun əksi olsaydı, xüsusi bir zaman və məkanda yaşayan tayfanın və insanların aradan getməsi ilə onlardan danışan ayələr də aradan gedər və mənasını itirərdi.

= Quranın elmi ecazkarlığı =
Qurani-Kərim müxtəlif elm sahələrinə aid bir çox elmi mətləblərə işarə etmişdir ki, nazil olduğu zamanda yaşayan insanlar o ayələrdə gizlin olan həqiqətləri və həmçinin zahiri məfhumların həqiqi mənasını dəqiqliyi ilə dərk etmirdilər. Hətta bu günün özündə də müasir elmi araşdırmalardan və müxtəlif elmi sahələrdən anlayışı olmayanlar həmin ayələri dəqiqliyi ilə və tam aydın şəkildə dərk edə bilmirlər. Həmin ayələrin dəqiq izahını isə ayənin işarə etdiyi sahənin biliciləri verə bilirlər və onlar ayəni aydın şəkildə başa düşürlər. Məsələn, yüksəkliyə qalxdıqca oksigenin azalması səbəbi ilə nəfəs almağın çətin olduğuna işarə edən (Ənam, 125) ayələri göstərmək olar ki, bunu insanlar orta əsrlərdən sonra və müasir dövrdə elmi inkişafla başa düşə biliblər.<ref>Mərifət, Məhəmmədhadi, "Quran elmləri", s. 425</ref>

Həzrət İmam Cəfər Sadiqdən (ə) rəvayət edilən bir hədisdə deyilir: "Quranın hər zaman təzəliyi və yeniliyi və cahanşümul olması buna görədir ki, Allah-taala onu xüsusi və müvəqqəti bir zaman və xüsusi bir xalq üçün göndərməyib. Buna görə də Qiyamət gününə qədər hamı üçün cazibədar və şirin olacaqdır".<ref>Ayətullah Cavadi Amuli, Quranın tematik təfsiri, Quranda Quran, Qum, İsra nəşriyyatı, 1378 hş., c.1, s.313</ref>

Başqa bir hədisdə imam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Quran ay və günəş kimi hər zaman öz axarında hərəkətdə və cərəyanda olacaq və insanların həyatına dünyanın sonuna qədər işıq saçacaq."<ref>Ayətullah Cavadi Amuli, Quranın tematik təfsiri, Quranda Quran, cild 1, səh. 313</ref>

= Daha çox mütaliə üçün bax: =
1. Ayətullah Cavadi Amuli, "Quranın tematik təfsiri" (Quran Quranda), Qum, İsra nəşrləri, c.1, Quranın əbədi olması fəsli.

2. Şəhid Mürtəza Mütəhhəri, "Xatəmiyyət", Tehran, Sədra nəşriyyatı, 1364 h.ş

3. Ayətullah Məhəmmədhadi Mərifət, Quran elmləri, s.414 – Qum, Təmhid Mədəniyyət Müəssisəsi, 1380 hş.

4. Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, Nümunə təfsiri, Darul-Kutubil-İslamiyyə, 1368 hş, c.5, s.435 və c.8, s.227.

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

İslam üstündür, heç nə İslamdan ali və uca deyil

2024-11-27T08:11:39Z

Tearful2021:

== '''Sual: "İslam üstündür və heç nə İslamdan ali, uca və üstün deyil" ifadəsi hədisdirmi?''' ==
'''Cavab:''' Həzrət Məhəmməd peyğəmbərə (s) nisbət verilən bir hədisdə deyilir:
الْإِسْلَامُ يَعْلُو وَ لَا يُعْلَى عَلَيْهِ
"İslam üstündür və heç nə İslamdan ali, uca və üstün deyil".<ref>Şeyx Səduq, Əli ibn Məhəmməd Qumi, "Mən la yəhzuruhul-fəqih", Əli Əkbər Qəffarinin araşdırması ilə, Qum, İslami Nəşrlər Ofisi, çap.2., 1413 hq, c.4, s.333, hədis: 5719</ref>

Bu hədisə əsasən İslam qanunları insanın dünya və axirət səadətini təmin edən və insanı mənəvi və maddi kamala çatdıran ən ali qanunlardır, bu baxımdan heç bir qanun İslam qanunları kimi üstün, ali və uca deyil və heç bir qanun İslam qanunlarından üstün olub qələbə çala bilməyəcək.

Bu hədis şiə məzhəbinin dörd əsas hədis kitabından ikincisi olan "Mən la yəhzuruhul-fəqih"<ref>Şeyx Səduq, Əli ibn Məhəmməd Qumi, "Mən la yəhzuruhul-fəqih", Əli Əkbər Qəffarinin araşdırması ilə, Qum, İslami Nəşrlər Ofisi, çap.2., 1413 hq, c.4, s.333, hədis: 5719</ref> kitabında Həzrət Peyğəmbərə (s) istinadən nəql edilib. Şiə alimləri fiqhi kitablarda bu hədisə istinadən bir sıra bəhslər etmişlər. Həmçinin bu hədisin mətni Qurani-Kərimin Nisa surəsinin 141-ci ayəsindəki "Nəfyi-Səbil" qaydasına uyğundur. Həmin ayədə kafirlərin müsəlmanlar üzərində hər hansı bir üstünlüyü nəfy (inkar) edilir.

= Hədisin elmi dəyəri =
Şiə məzhəbinin mühüm hədis qaynaqlarında Şeyx Səduqun (306-381 h.q) "Mən la yəhzuruhul fəqih"<ref>Şeyx Səduq, Əli ibn Məhəmməd Qumi, "Mən la yəhzuruhul-fəqih", Əli Əkbər Qəffarinin araşdırması ilə, Qum, İslami Nəşrlər Ofisi, çap.2., 1413 hq, c.4, s.333, hədis: 5719</ref> və sünni məzhəbinin qədim hədis mənbələrində Əli ibn Ömər Daruqutninin (vəfat: 385 h.q) "əs-Sünən"<ref>Daruqutni, Əli ibn Ömər, "əs-Sunən", Həsən Əbdülmunim Şiblinin araşdırması ilə, Beyrut, ər-Risalə müəssisəi, çap.1., 1424 hq, c.4, s.371, hədis: 3620.</ref> əsərində rəvayət edilən bu hədis qədim zamanlardan şiə və sünni alimlərinin<ref>Bax: Ummul-Qura Universiteti jurnalı, müəlliflər, c.8, s.422</ref> müxtəlif fiqhi məsələlərin izahında istinad yeri olmuşdur.

Müasir müsəlman mütəfəkkiri Şəhid Mürtəza Mütəhhəri qeyd edir ki, bu hədis Həzrət Peyğəmbərin (s) "mütəşabih" (məna və təfsir baxımından çoxşaxəli) kəlamlarından biridir. Buna görə də müxtəlif dövrlərdə müsəlman alimlərinin hədisə xüsusi baxışları olub və bu hədisin əsasında dini məsələlərdə fərqli çıxarışlar edib və müxtəlif görüşlər sərgiləyiblər.

Müsəlman fəqihləri bu hədisə istinadən belə bir fiqhi görüş irəli sürüblər ki, buna əsasən İslamın dini, mədəni, siyasi və sosial məsələlərində qeyri-müsəlmanları və kafirləri müsəlmanlardan güclü və üstün edəcək heç bir qanun ola bilməz. Həmçinin müsəlman ilahiyyatçıları bu hədisə istinadən deyirlər ki, İslami dünyagörüşü və İslam məntiqi hər bir dünyagörüş və məntiqdən üstündür. Bu hədisə sosial aspektdən yanaşanlar isə İslam qanunlarının bütün qanunlardan daha üstün olduğunu və insan cəmiyyətinin ehtiyaclarını hərtərəfli qarşıladığını qeyd ediblər.<ref>Şəhid Mütəhhəri, Mürtəza, Həmaseyi-Hüseyni, s.198</ref>

= Hədisin fiqhi və hüquqi tətbiqi və işləmləri =
Bu hədis İslami fiqh və hüquq sistemində ümumi bir qaydanı bəyan edir ki, bu qaydaya əsasən hər bir hökmdə, hər bir hüquqi məsələdə İslamın aliliyi və üstünlüyü qorunmalıdır. Çünki kafirin və qeyri-müsəlmanın müsəlmana "vilayəti" - (dini, ictimai, siyasi, iqtisadi, hüquqi, mədəni və digər bu kimi sahələrdə üstünlüyü, rəhbərliyi və hakim olması) - icazəli deyil.<ref>Nəcəfi, Məhəmmədhəsən, "Cəvahirul-Kəlam", Məhmud Quçaninin araşdırması, Beyrut, Daru Ehyail-Turasil-Ərəbi, çap.7., 1362 hş, c.29, s.206</ref>

Bu qayda üçün müxtəlif nümunələr göstərilmişdir ki, bəziləri aşağıdakılardır:

Əhli-Zimmə (müsəlman dövlətində yaşayan qeyri-müsəlmanlar) müsəlman dövlətinə "cizyə" ödəməlidir.<ref>Şeyx Tusi, Məhəmməd ibn Həsən, "əl-Məbsut fil-fiqhil-imamiyyə", Tehran, Məhəmmədtəqi Kaşani çapı, 1387 h, c.2, s.36 </ref>

Müsəlman qadın qeyri-müsəlman və kafir kişi ilə evlənə bilməz.<ref>Şəhid Sani, "əl-Lumətud-Dəməşqiyyə", Darul-Ehyail-Ərəbi, (çap.) c.5, s.234</ref>

Əgər evli cütlərdən biri (ər və ya arvad) müsəlman olarsa, övladları müsəlman sayılmalıdır.<ref>əl-Cəmhərətu, əl-Mousuatuş-Şamilə li-mufradatil-mohtava əl-İslami. – "əl-İslam yə`lu və la yo`la əleyh”</ref>

= "Nəfyi-Səbil" ayəsi hədisi təsdiq edir =
Bu hədisin məzmunu və mənasını Qurani-Kərimin Nisa surəsinin 141-ci ayəsi təsdiq edir. Allah-taala bu ayədə buyurur:
﴿وَلَنْ يَجْعَلَ اللهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا﴾
"Allah heç zaman kafirlərin möminlərə qalib gəlmələrinə və üstün olmalarına bir yol qoymayacaqdır."

Müsəlman fəqihləri bu ayədən "nəfyi-səbil" qaydasını əldə ediblər. Bu qayda qeyri-müsəlmanları və kafirləri müsəlmanlara üstün və hakim edəcək hər bir qanunu və qaydanı nəfy və inkar edir. Buna görə də bütün qanunlar bu qaydaya tabedir.<ref>Cəfəri, Yəqub, "Təfisr-e Kovsər", Hicrət Nəşriyyatı, Qum, 1376 ş., c.2, s.595</ref> Fəqihlər bir çox fiqhi məsələlərdə bu ayə istinad ediblər.<ref>Musəvi Səbzəvari, Əbdüləla, "Məvahibur-Rəhman", çap.2, 1409 hq, c.10, s.43; Cəfəri, Yəqub, "Təfisre Kovsər", Hicrət Nəşriyyatı, Qum, 1376 ş., c.2, s.596</ref>

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

İslam üstündür, heç nə İslamdan ali və uca deyil

2024-11-27T08:10:52Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: "İslam üstündür və heç nə İslamdan ali, uca və üstün deyil" ifadəsi hədisdirmi?''' ==
'''Cavab:''' Həzrət Məhəmməd peyğəmbərə (s) nisbət verilən bir hədisdə deyilir:

الْإِسْلَامُ يَعْلُو وَ لَا يُعْلَى عَلَيْهِ

"İslam üstündür və heç nə İslamdan ali, uca və üstün deyil".<ref>Şeyx Səduq, Əli ibn Məhəmməd Qumi, "Mən la yəhzuruhul-fəqih", Əli Əkbər Qəffarinin araşdırması ilə, Qum, İslami Nəşrlər Ofisi, çap.2., 1413 hq, c.4, s.333, hədis: 5719</ref>

Bu hədisə əsasən İslam qanunları insanın dünya və axirət səadətini təmin edən və insanı mənəvi və maddi kamala çatdıran ən ali qanunlardır, bu baxımdan heç bir qanun İslam qanunları kimi üstün, ali və uca deyil və heç bir qanun İslam qanunlarından üstün olub qələbə çala bilməyəcək.

Bu hədis şiə məzhəbinin dörd əsas hədis kitabından ikincisi olan "Mən la yəhzuruhul-fəqih"<ref>Şeyx Səduq, Əli ibn Məhəmməd Qumi, "Mən la yəhzuruhul-fəqih", Əli Əkbər Qəffarinin araşdırması ilə, Qum, İslami Nəşrlər Ofisi, çap.2., 1413 hq, c.4, s.333, hədis: 5719</ref> kitabında Həzrət Peyğəmbərə (s) istinadən nəql edilib. Şiə alimləri fiqhi kitablarda bu hədisə istinadən bir sıra bəhslər etmişlər. Həmçinin bu hədisin mətni Qurani-Kərimin Nisa surəsinin 141-ci ayəsindəki "Nəfyi-Səbil" qaydasına uyğundur. Həmin ayədə kafirlərin müsəlmanlar üzərində hər hansı bir üstünlüyü nəfy (inkar) edilir.

= Hədisin elmi dəyəri =
Şiə məzhəbinin mühüm hədis qaynaqlarında Şeyx Səduqun (306-381 h.q) "Mən la yəhzuruhul fəqih"<ref>Şeyx Səduq, Əli ibn Məhəmməd Qumi, "Mən la yəhzuruhul-fəqih", Əli Əkbər Qəffarinin araşdırması ilə, Qum, İslami Nəşrlər Ofisi, çap.2., 1413 hq, c.4, s.333, hədis: 5719</ref> və sünni məzhəbinin qədim hədis mənbələrində Əli ibn Ömər Daruqutninin (vəfat: 385 h.q) "əs-Sünən"<ref>Daruqutni, Əli ibn Ömər, "əs-Sunən", Həsən Əbdülmunim Şiblinin araşdırması ilə, Beyrut, ər-Risalə müəssisəi, çap.1., 1424 hq, c.4, s.371, hədis: 3620.</ref> əsərində rəvayət edilən bu hədis qədim zamanlardan şiə və sünni alimlərinin<ref>Bax: Ummul-Qura Universiteti jurnalı, müəlliflər, c.8, s.422</ref> müxtəlif fiqhi məsələlərin izahında istinad yeri olmuşdur.

Müasir müsəlman mütəfəkkiri Şəhid Mürtəza Mütəhhəri qeyd edir ki, bu hədis Həzrət Peyğəmbərin (s) "mütəşabih" (məna və təfsir baxımından çoxşaxəli) kəlamlarından biridir. Buna görə də müxtəlif dövrlərdə müsəlman alimlərinin hədisə xüsusi baxışları olub və bu hədisin əsasında dini məsələlərdə fərqli çıxarışlar edib və müxtəlif görüşlər sərgiləyiblər.

Müsəlman fəqihləri bu hədisə istinadən belə bir fiqhi görüş irəli sürüblər ki, buna əsasən İslamın dini, mədəni, siyasi və sosial məsələlərində qeyri-müsəlmanları və kafirləri müsəlmanlardan güclü və üstün edəcək heç bir qanun ola bilməz. Həmçinin müsəlman ilahiyyatçıları bu hədisə istinadən deyirlər ki, İslami dünyagörüşü və İslam məntiqi hər bir dünyagörüş və məntiqdən üstündür. Bu hədisə sosial aspektdən yanaşanlar isə İslam qanunlarının bütün qanunlardan daha üstün olduğunu və insan cəmiyyətinin ehtiyaclarını hərtərəfli qarşıladığını qeyd ediblər.<ref>Şəhid Mütəhhəri, Mürtəza, Həmaseyi-Hüseyni, s.198</ref>

= Hədisin fiqhi və hüquqi tətbiqi və işləmləri =
Bu hədis İslami fiqh və hüquq sistemində ümumi bir qaydanı bəyan edir ki, bu qaydaya əsasən hər bir hökmdə, hər bir hüquqi məsələdə İslamın aliliyi və üstünlüyü qorunmalıdır. Çünki kafirin və qeyri-müsəlmanın müsəlmana "vilayəti" - (dini, ictimai, siyasi, iqtisadi, hüquqi, mədəni və digər bu kimi sahələrdə üstünlüyü, rəhbərliyi və hakim olması) - icazəli deyil.<ref>Nəcəfi, Məhəmmədhəsən, "Cəvahirul-Kəlam", Məhmud Quçaninin araşdırması, Beyrut, Daru Ehyail-Turasil-Ərəbi, çap.7., 1362 hş, c.29, s.206</ref>

Bu qayda üçün müxtəlif nümunələr göstərilmişdir ki, bəziləri aşağıdakılardır:

Əhli-Zimmə (müsəlman dövlətində yaşayan qeyri-müsəlmanlar) müsəlman dövlətinə "cizyə" ödəməlidir.<ref>Şeyx Tusi, Məhəmməd ibn Həsən, "əl-Məbsut fil-fiqhil-imamiyyə", Tehran, Məhəmmədtəqi Kaşani çapı, 1387 h, c.2, s.36 </ref>

Müsəlman qadın qeyri-müsəlman və kafir kişi ilə evlənə bilməz.<ref>Şəhid Sani, "əl-Lumətud-Dəməşqiyyə", Darul-Ehyail-Ərəbi, (çap.) c.5, s.234</ref>

Əgər evli cütlərdən biri (ər və ya arvad) müsəlman olarsa, övladları müsəlman sayılmalıdır.<ref>əl-Cəmhərətu, əl-Mousuatuş-Şamilə li-mufradatil-mohtava əl-İslami. – "əl-İslam yə`lu və la yo`la əleyh”</ref>

= "Nəfyi-Səbil" ayəsi hədisi təsdiq edir =
Bu hədisin məzmunu və mənasını Qurani-Kərimin Nisa surəsinin 141-ci ayəsi təsdiq edir. Allah-taala bu ayədə buyurur:

﴿وَلَنْ يَجْعَلَ اللهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا﴾

"Allah heç zaman kafirlərin möminlərə qalib gəlmələrinə və üstün olmalarına bir yol qoymayacaqdır."

Müsəlman fəqihləri bu ayədən "nəfyi-səbil" qaydasını əldə ediblər. Bu qayda qeyri-müsəlmanları və kafirləri müsəlmanlara üstün və hakim edəcək hər bir qanunu və qaydanı nəfy və inkar edir. Buna görə də bütün qanunlar bu qaydaya tabedir.<ref>Cəfəri, Yəqub, "Təfisr-e Kovsər", Hicrət Nəşriyyatı, Qum, 1376 ş., c.2, s.595</ref> Fəqihlər bir çox fiqhi məsələlərdə bu ayə istinad ediblər.<ref>Musəvi Səbzəvari, Əbdüləla, "Məvahibur-Rəhman", çap.2, 1409 hq, c.10, s.43; Cəfəri, Yəqub, "Təfisre Kovsər", Hicrət Nəşriyyatı, Qum, 1376 ş., c.2, s.596</ref>

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

Yaradılanların hüdus (var olmaq) və bəqada (yaşamaqda) Allaha olan ehtiyacı

2024-11-27T08:06:26Z

Tearful2021: /* Sual: Yaradılandan sonra məxluqlar və varlıq aləmi yaşamaq üçün Allaha ehtiyac duyurlarmı? */

== '''Sual: Yaradılandan sonra məxluqlar və varlıq aləmi yaşamaq üçün Allaha ehtiyac duyurlarmı?''' ==
'''Cavab:''' Fəlsəfi mövzulardan biri də yaradılışdan sonra məxluqların Allaha və varlıq verən vücuda olan ehtiyaclarıdır. Bu ehtiyacı izah etmək üçün iki arqumentə istinad edilir:

• Varlıq aləmi zati fəqirlik və Allaha ehtiyacdan başqa bir şey deyil və bu ehtiyac varlıq aləmi və zati cəhətdən ehtiyaclı olan məxluqlarla yanaşı daimi olaraq mövcuddur.

• İkinci arqument isə fəlsəfədə istifadə olunan səbəb və nəticə arqumentidir hansı ki, mümkün varlıqların varlıqlarının hüdus və bəqa zamanı vacibəl-vücuda ehtiyac duymağından danışır. Bu dəlilə əsasən belə nəticə alırıq ki, bütün məxluqat və varlıq aləmi öz hüdus və bəqalarında Xaliq və uca Allaha möhtacdır.

=== '''Varlıqla mütəal Allahın rabitəsi''' ===
Aləm və onda hökm sürən nəzm və qanunlar, Yaradanın davamlı lütf və feyzi olmadan bir an belə varlığını qoruya və davam edə bilməz. Çünki İlahi fəlsəfə və vəhy vasitəsilə əldə edilən məlumatlar əsasında deyə bilərik ki, aləm, onda olan bütün kiçik və böyük varlıqlar ilə birlikdə təkcə yarandığı zaman Allaha ehtiyaclı deyil, bəlkə deyə bilərik ki bu varlıqlar elə yaradana ehtiyac və bağlılığın özüdür. Quranda da məxluqların yaradana olan ehtiyac və bağlılığından bəhs edilir.<ref>Fatir surəsi, ayə 15.</ref> Fəqirlik (zati fəqirlik) geniş məna kəsb edir və mümkünül-vücudların Allaha olan hər növ ehtiyacını özündə ehtiva edir. Bu ehtiyaclardan ən mühümü onların var olmaq üçün Allaha olan ehtiyacı və fəqirlikləridir.<ref>Baxın: Səidi Mehr, Məhəmməd, İslam kəlamının tədrisi, Qum, Taha, 1377, səh.58.</ref> Hansı ki, bu ehtiyac yaradılışdan sonra da davam edir.

=== '''Filosofların fikri''' ===
• Transsendental teosofiya (mütəal hikmət) məktəbinin banisi Molla Sədranın fikrincə, Mümkünül-vücudlar dünyası və yaradılış fəqirlikdən (zati fəqir) başqa bir şey deyil. Onlar fəqrin və başqa bir şeyə bağlılığın özüdürlər. Onların varlığının kontekstində və mahiyyətində fəqirliyin olması, onları hər cür müstəqillikdən məhrum edir və onları reallığı başqalarına aid olan şifahi mənalara və bağlayıcılara çevirir. Bu mənada bütün mümkünül-vücudlar yoxsulluq və ehtiyacdan münəzzəh və uzaq olan ehtiyacsız varlığın həqiqətinə işarədir.<ref>Cavadi Amoli, Abdullah, Din fəlsəfəsi, Qum, İsra Mərkəzi nəşri, Bi ta, səh.182-186.</ref>

Əllamə Təbatəbai də belə demişdir: “Mümkünül-vücudlar və aləmin varlığı “rabit” (bağlı və müstəqilliyi olmayan) varlıq kateqoriyasındandır. Hansı ki, həmişə Allah-taalaya bağlı və ehtiyaclıdır və varlıq aləmi özlüyündə müstəqil deyil və həmişə Allahın lütf və feyzinə möhtacdır. Deməli, varlıq aləmi yaradılışında bir xaliqə və yaradana ehtiyaclı olduğu kimi, yaradıldıqdan sonra da Allahın lütf və feyzinə möhtacdır.<ref>Bax Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, Nəhayə al-Hikmət, Qum, Camiətul Müdərrisin, Fəsil 7, səh.65. </ref>

=== '''Allahın yaradılışda və onun bəqasında (davam etməsində) səbəbiyyəti''' ===
Fəlsəfədə bu sualla bağlı gündəmə gətirilən başqa bir məqam səbəb-nəticə qanunu ilə bağlıdır. Yəni, mümkünül-vücudlar və aləm yaradılışının yalnız meydana gəlməsində və yaradılışın əvvəlində səbəbə ehtiyacılıdırlarmı, yoxsa onların bəqa və davamlılığı da bu səbəbə bağlıdır. Allah dünyanın yaradıcısı, xaliqi və varlığının səbəbidir: Nəticədə dünya öz yaradılışında yaradılış və varlığın başlanğıc səbəbinə ehtiyac duyduğu kimi, varlığının davamında da bir səbəbə ehtiyac duyur, çünki aləm mümkünül-vücuddur və mümkünül-vücudlar meydana gəlməkdə səbəbə ehtiyaclı olduqları kimi, bəqa və davamiyyətdə də səbəbə ehtiyaclıdırlar. Onların ehtiyaclı olması mümkünül-vücud olmalarındadır və mümkünlük həmişə onlarla yanaşıdır. Ona görə də daima yaradılış və bəqada səbəbə möhtacdırlar.<ref>Baxın: Rəbbani Gülpəyqani, Əli, İzaul-Hikmət, İşraq nəşriyyatı, 1374, 1-ci cild, səh.338-343.</ref>

=== '''Daha ətraflı məlumat üçün müraciət edin:''' ===
1. Cəfər Sübhani, İlahiyyat və İslam məarifi (tərtib edən Rza Ustadi), İmam Sadiq müəssisəsinin nəşri, Qum, 1372.

2. Mustafa Xəlili, Əllamə Təbatəbainin kəlami düşüncələri, Tərtib edən Tərtib ofisi və Əllamə Təbatəbainin əsərlərinin nəşri, Qum, Birinci çap, 1382.

3. Mürtəza Mütəhhəri, əsərlər toplusu 6, məqalə 14, səh. 903, Sədra nəşriyyatı, 1373.

4. Məhəmməd Əmin Sadiqi Urzuqani, İmam Xomeyni və müsəlman ariflərin nöqteyi-nəzərindən kamil insan, Bustane Kitabe Qum tərəfindən nəşr olunub, 2002-ci ilin ilk nəşri.

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

Yaradılanların hüdus (var olmaq) və bəqada (yaşamaqda) Allaha olan ehtiyacı

2024-11-27T08:06:17Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''''Sual: Yaradılandan sonra məxluqlar və varlıq aləmi yaşamaq üçün Allaha ehtiyac duyurlarmı?''''' ==
'''Cavab:''' Fəlsəfi mövzulardan biri də yaradılışdan sonra məxluqların Allaha və varlıq verən vücuda olan ehtiyaclarıdır. Bu ehtiyacı izah etmək üçün iki arqumentə istinad edilir:

• Varlıq aləmi zati fəqirlik və Allaha ehtiyacdan başqa bir şey deyil və bu ehtiyac varlıq aləmi və zati cəhətdən ehtiyaclı olan məxluqlarla yanaşı daimi olaraq mövcuddur.

• İkinci arqument isə fəlsəfədə istifadə olunan səbəb və nəticə arqumentidir hansı ki, mümkün varlıqların varlıqlarının hüdus və bəqa zamanı vacibəl-vücuda ehtiyac duymağından danışır. Bu dəlilə əsasən belə nəticə alırıq ki, bütün məxluqat və varlıq aləmi öz hüdus və bəqalarında Xaliq və uca Allaha möhtacdır.

=== '''Varlıqla mütəal Allahın rabitəsi''' ===
Aləm və onda hökm sürən nəzm və qanunlar, Yaradanın davamlı lütf və feyzi olmadan bir an belə varlığını qoruya və davam edə bilməz. Çünki İlahi fəlsəfə və vəhy vasitəsilə əldə edilən məlumatlar əsasında deyə bilərik ki, aləm, onda olan bütün kiçik və böyük varlıqlar ilə birlikdə təkcə yarandığı zaman Allaha ehtiyaclı deyil, bəlkə deyə bilərik ki bu varlıqlar elə yaradana ehtiyac və bağlılığın özüdür. Quranda da məxluqların yaradana olan ehtiyac və bağlılığından bəhs edilir.<ref>Fatir surəsi, ayə 15.</ref> Fəqirlik (zati fəqirlik) geniş məna kəsb edir və mümkünül-vücudların Allaha olan hər növ ehtiyacını özündə ehtiva edir. Bu ehtiyaclardan ən mühümü onların var olmaq üçün Allaha olan ehtiyacı və fəqirlikləridir.<ref>Baxın: Səidi Mehr, Məhəmməd, İslam kəlamının tədrisi, Qum, Taha, 1377, səh.58.</ref> Hansı ki, bu ehtiyac yaradılışdan sonra da davam edir.

=== '''Filosofların fikri''' ===
• Transsendental teosofiya (mütəal hikmət) məktəbinin banisi Molla Sədranın fikrincə, Mümkünül-vücudlar dünyası və yaradılış fəqirlikdən (zati fəqir) başqa bir şey deyil. Onlar fəqrin və başqa bir şeyə bağlılığın özüdürlər. Onların varlığının kontekstində və mahiyyətində fəqirliyin olması, onları hər cür müstəqillikdən məhrum edir və onları reallığı başqalarına aid olan şifahi mənalara və bağlayıcılara çevirir. Bu mənada bütün mümkünül-vücudlar yoxsulluq və ehtiyacdan münəzzəh və uzaq olan ehtiyacsız varlığın həqiqətinə işarədir.<ref>Cavadi Amoli, Abdullah, Din fəlsəfəsi, Qum, İsra Mərkəzi nəşri, Bi ta, səh.182-186.</ref>

Əllamə Təbatəbai də belə demişdir: “Mümkünül-vücudlar və aləmin varlığı “rabit” (bağlı və müstəqilliyi olmayan) varlıq kateqoriyasındandır. Hansı ki, həmişə Allah-taalaya bağlı və ehtiyaclıdır və varlıq aləmi özlüyündə müstəqil deyil və həmişə Allahın lütf və feyzinə möhtacdır. Deməli, varlıq aləmi yaradılışında bir xaliqə və yaradana ehtiyaclı olduğu kimi, yaradıldıqdan sonra da Allahın lütf və feyzinə möhtacdır.<ref>Bax Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, Nəhayə al-Hikmət, Qum, Camiətul Müdərrisin, Fəsil 7, səh.65. </ref>

=== '''Allahın yaradılışda və onun bəqasında (davam etməsində) səbəbiyyəti''' ===
Fəlsəfədə bu sualla bağlı gündəmə gətirilən başqa bir məqam səbəb-nəticə qanunu ilə bağlıdır. Yəni, mümkünül-vücudlar və aləm yaradılışının yalnız meydana gəlməsində və yaradılışın əvvəlində səbəbə ehtiyacılıdırlarmı, yoxsa onların bəqa və davamlılığı da bu səbəbə bağlıdır. Allah dünyanın yaradıcısı, xaliqi və varlığının səbəbidir: Nəticədə dünya öz yaradılışında yaradılış və varlığın başlanğıc səbəbinə ehtiyac duyduğu kimi, varlığının davamında da bir səbəbə ehtiyac duyur, çünki aləm mümkünül-vücuddur və mümkünül-vücudlar meydana gəlməkdə səbəbə ehtiyaclı olduqları kimi, bəqa və davamiyyətdə də səbəbə ehtiyaclıdırlar. Onların ehtiyaclı olması mümkünül-vücud olmalarındadır və mümkünlük həmişə onlarla yanaşıdır. Ona görə də daima yaradılış və bəqada səbəbə möhtacdırlar.<ref>Baxın: Rəbbani Gülpəyqani, Əli, İzaul-Hikmət, İşraq nəşriyyatı, 1374, 1-ci cild, səh.338-343.</ref>

=== '''Daha ətraflı məlumat üçün müraciət edin:''' ===
1. Cəfər Sübhani, İlahiyyat və İslam məarifi (tərtib edən Rza Ustadi), İmam Sadiq müəssisəsinin nəşri, Qum, 1372.

2. Mustafa Xəlili, Əllamə Təbatəbainin kəlami düşüncələri, Tərtib edən Tərtib ofisi və Əllamə Təbatəbainin əsərlərinin nəşri, Qum, Birinci çap, 1382.

3. Mürtəza Mütəhhəri, əsərlər toplusu 6, məqalə 14, səh. 903, Sədra nəşriyyatı, 1373.

4. Məhəmməd Əmin Sadiqi Urzuqani, İmam Xomeyni və müsəlman ariflərin nöqteyi-nəzərindən kamil insan, Bustane Kitabe Qum tərəfindən nəşr olunub, 2002-ci ilin ilk nəşri.

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

İsanın (ə.s) ölüləri diriltmək gücünə baxmayaraq öldürülməsi

2024-11-27T08:03:48Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: İsa (ə.s) ölüləri diriltməyə qüdrəti olduğu halda necə öldürüldü?''' ==
Yəhudilər İsanı (ə.s) öldürmək istəyirdilər, lakin Allahın izni və möcüzəsi ilə buna nail ola bilmədilər. Quran bu hadisəni belə xəbər verir:

"Və eləcə də «biz Allahın peyğəmbəri Məryəm oğlu İsanı öldürdük» demələrinə görə (lənət və əzaba düçar oldular)! Halbuki onu öldürmədilər və çarmıxa çəkmədilər, amma iş onlara belə göründü (güman etdilər ki, İsa döyüşdə öldürüldü, yaxud onun şəklində olan başqa bir şəxsin öldürülməsini güman etdilər, yaxud da yalandan peyğəmbərlik iddiasında olan İsa adlı birisi bir müddətdən sonra öldürüldü). Həqiqətən, onun barəsində fikir ayrılığında olanlar bu barədə şəkk və tərəddüd içərisindədirlər və o haqda zənn və gümana tabe olmaqdan başqa bir elmləri yoxdur. Onu həqiqətən öldürməyiblər."<ref>Nisa/157</ref>

Müsəlmanlar ilahi vəhyə əsaslanaraq İsanın (ə) diri olduğuna və öldürülmədiyinə inanırlar və İsanın (ə) ölüləri diriltmək gücünə baxmayaraq, öldürülməsi şübhəsi xristian inancları əsasında qaldırılıb.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, İsa (ə) çarmıxa çəkilmə hadisəsində və ya digər amillərdən öldürülsəydi belə bu, onun ölüləri diriltməsi möcüzəsi ilə ziddiyyət təşkil etməzdi. Peyğəmbərlərin möcüzələri onlara Allah tərəfindən və risalətlərini sübut etmək üçün verilir və bunda məqsəd insanların imana gəlməsidir. Bu möcüzələrin məqsədi şəxsi mənfəət deyil ki, peyğəmbərlər möcüzələrdən özlərini yaşatmaq və ya öldürüldükləri halda özlərini diriltmək üçün istifadə etsinlər.

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

İnsanların müxtəlif rənglərlə yaradılması

2024-11-27T08:02:47Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: Niyə Allah bəzilərini qara, bəzilərini isə başqa rənglərdə yaratmışdır?''' ==
'''Cavab:''' Forma, rəng, boy və digər fiziki xüsusiyyətlərdəki fərqlər zamanla təsir edən təbii amillərlə bağlıdır. Çox isti ərazilərdə yaşayan insanların dəri rəngi getdikcə qaralmağa meylli olur. Mülayim bölgələrdə yaşayan insanların dərisi əksər hallarda ağ rəngdə olur. Bu hallara digər amillər də təsir edir. Deməli, Allah əvvəldən bir qrupu ağ, digər qrupu isə qaradərili olaraq yaratmamışdır.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, ayrı-seçkilik və fərqlilik arasında fərq var. Rəng fərqi ayrı-seçkilik deyil və bu məsələlər ayrı-seçkilik kimi qəbul edilməməlidir. İlahi dinlər bu ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə aparıblar. Allah bu xəbəri peyğəmbərləri vasitəsilə çatdırmışdır ki, Allah yanında təqva önəmlidir.

İslam Peyğəmbəri Səvfə səhabələri ilə görüşündə belə demişdir: “Ağdərili və qaradərili, ərəb və əcəm bütün insanlar eyni səviyyədədirlər. Təqva və Allaha itaətdən başqa heç bir şey vasitəsilə bir kəsin digərindən üstünlüyü yoxdur.”<ref>Mütəhhəri, Mürtəza, Əsərlər məcmuəsi, Tehran, Sədra nəşrləri, 9-cu çap, cild 18, səh.360.</ref> İrqçiliklə mübarizədə İslam Peyğəmbəri ən böyük səhmə malikdir. O, irqi üstünlük anlayışını dağıtmaq üçün Ənsarın böyüklərindən, öz qızlarını ailə həyatı qurmaq üçün, qaradərili Cuvəybirə vermələrini xahiş etdi.<ref>Mütəhərri, Mürtəza, Əsərlər toplusu, cild 18, səh.360-364</ref> Peyğəmbər qaradərili Bilal Həbəşini özünə xüsusi müəzzin seçdi. O, həmçinin bəzi qərarlar qəbul edirdi ki, onun nəticəsində qullar tədricən azad və şərəfli həyat sürə bilsinlər.

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

İnsanların küfr və ya iman əldə etmək səlahiyyəti

2024-11-27T08:01:46Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: Bütün məxluqatın səbəbkarı olan Allah nə üçün bir kafir yaratmışdır?''' ==
'''Cavab:''' İman və küfr insanların əldə edə biləcəyi sifətlər hesab edilmişdir. Allah bütün insanları iradə azadlığı ilə yaratmışdır və kafir əvvəldən kafir deyildir.

Allahın qəzavü-qədərinə görə, kafir kafir olaraq yaradılmamışdır; Daha doğrusu, insan azad olaraq yaradılmışdır və o, küfr və ya iman ünsürləri arasında seçim edir və onun nəticəsinə yetişir. İman və ya küfr arasında seçim prosesinin nəticəsinin, Allahın elmində mövcud olmasına baxmayaraq, bu fakt insanın ixtiyar və iradəsi ilə ziddiyyət təşkil etmir və insan öz iradə və ixtiyarı ilə seçim etmişdir.

=== '''İnsanın doğulduğu andan etibarən iradə azadlığı''' ===
Allah bütün insanları Öz hikməti və ədaləti əsasında, ixtiyar sahibi olaraq yaradır, kafirləri isə kafir olaraq yaratmır. Hər bir insan təbiətdə hökm sürən qanunlar əsasında insan kimi doğulur və öz mülahizəsinə görə etdiyi hərəkətlərlə kafir və ya mömin olur. Deməli, iman və küfr insanların seçim hüququna malik olduğu iki sifətdir.<ref>Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul-Ənvar, cild 5, Qəzavü-qədər fəsli, h. 2</ref>

Allah insanı yaratdıqdan və ona ixtiyar verdikdən sonra onların hidayət olmasına da kömək etdi. Peyğəmbərlərin göndərilməsi, səmavi kitabların endirilməsi, doğru yolu tanımaq üçün təfəkkür qüdrətinin verilməsi və savaba təşviq etmək və əzabla qorxutmaq Allahın bütün insanlara mömin olmaq üçün təqdim etdiyi yollardandır.<ref>Kəşful-Muradın farsca tərcümə və şərhi, Təcridul-Etiqadın tərcüməsi və şərhi, Əbülhəsən Şərani, İslami kitab mağazası, Tehran, 1376, 8-ci nəşr, səh.460.</ref>

=== '''Qəzavü-qədər və insan ixtiyarı''' ===
Allahın qəzavü-qədəri ilə insan ixtiyarı uyğunluq təşkil edir. Allahın qəzavü-qədərinə görə, kafir kafir olaraq yaradılmamışdır; Daha doğrusu, sonradan küfrü seçmiş azad bir insan yaradılmışdır. İlahi qəzavü-qədər təkvini və təşrii olaraq iki yerə bölünür:

• Təşrii qəzavü-qədər dedikdə, Allahın ilahi kitab, peyğəmbərlər (s) və imamlar (ə) vasitəsilə göndərdiyi əmrlər nəzərdə tutulur. Təşrii qəzavü-qədərə görə, əgər insan ona verilən qüdrətlə Allahın əmrlərinə tabe olarsa, nicat tapacaq, itaətsizlik edən isə əzaba düçar olacaqdır. Ona görə də təşrii qəzavü-qədər insan ixtiyarı ilə uyğunluq təşkil edir.

• Təkvini qəzavü-qədər varlıq aləmində mövcud olan qanunauyğunluqlardır və iki növə bölünür: Elmi və eyni:

• Təkvini elmi qəzavü-qədər: Elmi qəzavü-qədər o deməkdir ki, Allah nəsnələri yaratmazdan əvvəl onların hüdudlarından və xüsusiyyətlərindən xəbərdardır. Elmi qəzavü-qədər dedikdə, bir nəsnənin var olması üçün bütün səbəbləri mövcud olduqda onun mövcudluğunun zəruri olması, onun məhvi üçün bütün səbəblər mövcud olduqda isə onun aradan getməsinin zəruri olması barədə Allahın biliyi nəzərdə tutulur.

• Təkvini eyni qəzavü-qədər: Eyni qəzavü-qədər o deməkdir ki, obyekt xarici aləmdə reallaşdığı zaman, öz zahiri varlığında onu yaradan səbəblərdən xüsusiyyətlər alır. Eyni qəzavü-qədər, bir şeyin var ola bilməsi üçün lazım olan bütün səbəblər bir yerə cəm olduqda, onun varlığının zəruri olmasıdır.<ref>Mühazirat fil-İlahiyyat, səh.223, 225 və 234</ref>

Allahın eyni qəzavü-qədərinin tələblərinə görə bütün səbəblər bir yerə cəm olduqda nəticənin reallaşması da qaçılmaz olacaqdır. Əgər bu varlıq insandırsa, ilahi hikmətin tələblərinə görə azaddır, öz ixtiyarına görə küfr və ya imanı seçə bilər. Ona görə də Allah insanı kafir olaraq yaratmamışdır. Küfr dəyişdirilə bilən müvəqqəti bir xüsusiyyətdir.

Onu da qeyd edək ki, təşrii və təkvini olan bu iki aləm, bir-birindən fərqli aləmlərdir. Allah elə bir sistem yaratmışdır ki, insan təşrii aləmdə azaddır və istədiyi hərəkəti edə bilər və etdiyi əməllərdən nəticə gözləyə bilər.

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

İmam Əlinin (ə) namazda xəlifələrə iqtida etməsi

2024-11-27T07:59:42Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: Niyə İmam Əli (ə) xəlifələrin, vilayəti qəsb edənlərin arxasında namaz qılırdı?''' ==
'''Cavab:''' Həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra İmam Əli (ə) əvvəlcə Əbu Bəkrə beyət etməkdən imtina etdi; Sünni alimləri Əlinin (ə) belə bir beyəti qəbul etməyə məcbur olmasını qəbul etmişlər, lakin bu qəbulun vaxtı ilə bağlı ixtilaf vardır. O dövrün şərtlərini nəzərə alaraq və İslam cəmiyyətinin zəifləməsinin qarşısını almaq üçün İmam Əli (ə) xəlifələrə beyət etdi və İmamın xəlifələrlə başqa sahələrdə, o cümlədən onların arxasında namaz qılmaq məsələsində əməkdaşlıq etməsinin səbəbi də buna əsaslanır. Bəzi alimlər belə hesab edirlər ki, İmam Əlinin (ə) xəlifələrə iqtida etməsi zahirdə idi, çünki o dövürdə xəlifələrə namazda iqtida etməmək onlara qarşı müxalifət sayılırdı.

=== '''Əbu- Bəkrə məcburi beyət''' ===
İslam xilafəti ədalətsiz bir mühitdə Əbu Bəkrə çatdı və Əli (ə) əvvəlcə Əbu Bəkrə beyət etməkdən imtina etdi, çünki o, özünü hər cəhətdən xilafətə daha layiq görürdü.<ref>Həsən İbrahim Həsən, Tarix əl-İslam, Beyrut, Darul-Əndəlus, 7-ci nəşr, 1964, cild 1, səh.266. </ref> Sonda isə müqəddəs sayılacaq bir siyasi gedişlə beyət etmək məcburiyyətində qaldı.

Əhli-sünnə alimləri Əlinin (ə) belə bir beyəti qəbul etmək məcburiyyətində qaldığını qəbul etmişlər.<ref>Sübhi Saleh, Əl-Nəzm əl-İslamiyyə, Beyrut, Darul-Elm Lil-Məlayin, üçüncü çap, 2016, səh.263. </ref> Amma bu qəbulun vaxtı ilə bağlı aralarında ixtilaf vardır. Onlardan bəziləri camaatın beyətindən dərhal sonra İmamın beyət etdiyini göstərmək üçün əllərindən gələni edirdilər.<ref>Bəlazuri, Ənsab əl-Əşrəf, Beyrut, 1996, cild 5, səh.126; İbn Kəsir, Əl-Bidayə və Ən-Nihayə, cild 5, 249. </ref> Buna dəlil olaraq isə “Əlinin (ə) həmişə Əbu Bəkrin yanında olması və bütün namazlarını onun arxasında qılmasını” gətirirlər. Lakin onlar dərhal bunu da əlavə edirlər ki, Həzrət Əli (ə) nə qədər ki, Fatimə (s.ə) sağ idi, onu rəyinə əsasən əməl etməyi düz hesab edirdi və Fatimə (s.ə) atasının vəfatından altı ay sonra dünyasın dəyişdikdə, O, xalqın qarşısında Əbu Bəkrə beyət etdi.<ref>İbn Kəsir, əl-Bidayə və ən-Nihayə, Məktəbə əl-Maarif, 1966, cild 5, səh.249. </ref> Lakin Peyğəmbərin vəfatından sonra baş verənləri nəzərə alaraq, Nuvəyrinin “Nəhayətul-ərəb" kitabında İmamın beyətinin necə olması haqqında belə yazdığını görürük: Ömər Fatiməni (s.ə) ciddi şəkildə hədələyib öz dediklərini yerinə yetirəcəyinə and içdikdən sonra Fatimə (s.ə) Əliyə (ə) dedi ki, ona əhəmiyyət verməsin və Əbu Bəkrə beyət etsin.<ref>Nuveyri, Nəhayətu əl-Ərb, Əl-Məktəbə əl-Ərəbiyyə, Qahirə, 1395-ci hicri, cild 19, səh.40. </ref> İmamın xəlifəyə beyətinin fəlsəfəsinə diqqət yetirmək, İmamın (ə) xəlifəyə beyət etməsinin səbəbi aydınlaşmaqla, xəlifələrin arxasında niyə namaz qıldığı və digər sahələrdə onlarla niyə əməkdaşlıq etməsi aydınlaşır.

=== '''Müsəlmanların birliyini qorumaq hədəfi''' ===
Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra İslam və müsəlmanların şəraitinə diqqət yetirmək, İmamın xəlifələrlə sülh yolu tutmaq metodunun düzgünlüyünü daha yaxşı başa düşməyə imkan verir. Ərəbistan yarımadasının müxtəlif qəbilələrinin əhalisi Peyğəmbərin (s) həyatının son illərində İslamı qəbul etdikləri üçün həqiqi iman hələ onların qəlblərində yer almamışdı və hər hansı bir hadisə kiçik də olsa, imanlarının sarsılmasına səbəb ola bilərdi.

İslam dünyasının üzləşdiyi digər təhlükə isə Peyğəmbərin vəfatından sonra müsəlmanlardan ibarət bir qrupunun mərkəzi hökumətə qarşı çıxması və İslam vergilərini ödəməkdən imtina etməsini elan etməsi idi. Bundan əlavə, Müsəyləmə, Səcah, Tuləyhə və Kiyan kimi şəxslər peyğəmbərlik iddiası edirdilər. Bu şərtləri nəzərə alaraq, müsəlmanların birliyini qorumaq və daxili qanlı müharibələrin baş verməsinin qarşısını almaq üçün İmamın xəlifəyə beyət etməsi vacib idi.

İmam (ə) öz mövqeyini təhlil edərək belə deyir: "Allaha and olsun ki, əgər ixtilaf və küfrün qayıtması və dinin məhv olması qorxusu olmasaydı, etdiyimizdən fərqli bir rəftar edərdik."<ref>6. İbn Əbi əl-Hədid, Nəhcül-bəlağənin şərhi, Beyrut, Dar əl-həya ət-Təras əl-Ərəbi, cild 1, səh.307. </ref> Deməli müsəlmanlar arasında birliyin və İslamın nüfuzunun qorunub saxlanmasının zəruriliyi İmamın (ə) müsəlmanların sıralarını tərk etməyib, onlarla xilafət məsələsində üz-üzə gəlməməsi ilə nəticələndi.

O, cümə və camaat namazlarında iştirak etdi və xəlifələrə yol göstərdi. Əlbəttə, bunları etmək Əlinin (ə) hər fürsətdə öz haqqını bəyan etməsinə və xəlifələrin zülmündən şikayət etməsinə mane olmadı. Hansı ki, “Nəhcül-bəlağə”də bir çox xütbələr bu iddiaya şahidlik edir.<ref>Bax Mütəhərri, Mürtəza, İmamət və Rəhbərlik, Sədra Nəşrləri, ikinci nəşr, 1364, səh.20, giriş bölməsi. </ref>

=== '''İmamın (ə) namazda xəlifələrə zahiri iqtidası''' ===
İmamın namazda xəlifələrə iqtida etməsinə gəlincə, o, belə hesab edir ki, bu iqtida zahiri idi və həqiqi deyildi. İmamın zahirən xəlifələrə iqtida etməsinin səbəbi hökmranlığın onların əlində olması və onlara iqtida etməkdən imtina etmək onlarla düşmənçilik sayılması idi.<ref>Tusi, Təlxisu əş-Şafi, Qum, Mənşurat əl-Əzizi, 1394-cü il hicri, cild 2, səh.158.</ref>

'''Ətraflı məlumat üçün müraciət edin:'''

1. İmamət və rəhbərlik, Şəhid Mütəhərri.

2. Talxis əş-Şafi, Şeyx Tusi

3. Biharul-Ənvar, 29-cu cild.<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

Allahın zatının dərk edilməsinin mümkünlüyü

2024-11-27T07:47:46Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: Niyə Allahın zatını dərk etmək imkansızdır?''' ==
'''Cavab:''' İnsanın elm və ağlının məhdudluğu və digər tərəfdən Allahın zatının qeyri-məhdud olması səbəbindən Allahın zatını dərk etmək qeyri-mümkündür. Digər tərəfdən, Allahın zatının heç bir bənzəri yoxdur və onu təsəvvür etmək və müqayisə etmək olmaz. İmam Sadiq (ə) bir hədisdə ilahi zat haqqında düşünməyi qadağan etmişdir.

=== '''Allahın zatının qeyri-məhdud olması''' ===
İlahi zatın qeyri-məhdudluğu və insan ağlının və elminin məhdudluğu Allahın zatının dərk edilməməsinin əsas səbəbidir. Allahın varlığı hər cəhətdən sonsuz, zat və sifətləri, məsələn elm və qüdrət kimi sonsuz və hüdudsuzdur; Digər tərəfdən, insanların əlində olan hər bir şey məhduddur. İnsanların Allahın zatı və sifətləri barədə sadəcə icmali məlumata malik olmaları mümkündür.

=== '''Allahın bənzərinin və şərikinin olmaması''' ===
Allahın hər cəhətdən bənzəri və şəriki yoxdur və bənzərsizdir, çünki Onun bənzərləri və şərikləri olsaydı, hər ikisi məhdud olardı. Heç bir bənzəri və şəriki olmayan və ondan başqa hər şeyin Mümkünül-vücud olduğu varlığı dərk etmək qətiyyən mümkün deyildir. Çünki mümkünül-vücudların sifətləri vacibul-vücudun sifətlərindən tamamilə fərqlidir.

=== '''Allahın zatına olan icmali bilik''' ===
Allahın zat və sifətləri haqqında icmali məlumat mümkündür. Məsələn, insan varlığın, elmin, qüdrətin, ilahi iradənin və Allahın həyatının mahiyyətindən xəbərdar olsa da, heç vaxt onun dərinliyinə və həqiqətinə çata bilməz. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Elə ki söz Allahın zatından düşdü sus”<ref>Təfsir-e Əli İbn İbrahim, Nur əs-Səqəleyndə gələn rəvayətə əsasən, 5-ci cild, səh 170.</ref>

Yəni onun zatından danışma, çünki sonsuz zat haqqında düşünmək məhdud ağıllara sahib insanlar üçün qeyri-mümkündür.<ref>Təfsir-e Nümunə, cild 22, səh.558.</ref>

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

Allahda acizliyin olmamasının səbəbi

2024-11-27T07:42:54Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''<big>Sual: Allahda acizliyin olmamasının səbəbi nədir? Biz hardan bilək ki, Allah aciz deyil?</big>''' ==
'''Cavab:''' Acizlik və zəiflik bir şeydən geri qalmaq və o işin ardınca düşməyə deyilir. Bu sözün müqabilində qüdrət sözündən istifadə olunur. Allahın sonsuz qüdrətini isbat etmək üçün vücudun əhatəsinin genişliyi dəlili, imkan və zərurət dəlili kimi dəlillərə istinad edilmişdir. Allahın Öz bənzərini yarada bilməməsi kimi məsələlərə cavab olaraq bir şeyə qüdrətin olub olmaması, o işin qüdrət kateqoriyasına daxil olub olmamasından və zati olaraq mümkün olub-olmamasından asılı olduğu cavabı verilmişdir. Əgər bir işin özü-özlüyündə olması imkansızdırsa, bu işi görə bilməmək acizlik sayılmaz. Ona görə də dünyanı portağalın içərisində yarada bilməmək və ya Allahın özü kimi bir Tanrı yarada bilməməsi dünyanın məhdudiyyətləri ilə bağlı olan məsələdir və bu kimi məsələlərdən Allahın qüdrətinin olmaması qənaətinə gəlmək olmaz.

== '''Zəiflik və acizliyin tərifi''' ==
Acizlik və zəiflik bir şeydən geri qalmaq və o işin ardıyca düşməyə deyilir. Sonra isə qüsur və bacarıqsızlıq şəklində qüdrət məfhumunun müqabilində işlənmişdir.<ref>Məkarim Şirazi, Nasir, Peyam Quran, cild 4, səh.163.</ref> Buna görə də bir məsələdə acizlik o zaman doğru sayılır ki, o işi görmək özü-özlüyündə mümkün olsun.

Qüdrətin tərifi barədə belə demişlər: Subyekt elə bir şəkildə olmalıdır ki, istədiyi zaman hərəkəti etməyə və istəmədiyi zaman isə tərk etməyə qadir olsun. Deməli, subyekt ilk olaraq istək və iradəyə malik olmalıdır, ikincisi feli icraetmə və tərketmə qüdrətinə malik olmalıdır, üçüncü olaraq isə iradə qüdrətdən daha məhduddur və həm də o elmdən əvvəldir.<ref>Yazıçılar qrupu, İslam məarifi 1, səh.78-79. </ref> Allahın qüdrəti məsələsi hər cəhətdən qeyri-məhdud və sonsuz olan və hər bir mümkün şeyi özündə ehtiva edən, iradə və istəklə yanaşı olan kamal və camal sifətlərinin ən mühüm mövzularından biridir. Bir şey istədiyi zaman olar və nə vaxt bir şeyin məhvini istəsə məhv olar.<ref>Məkarim Şirazi, Nasir, Pəyam-e Quran, cild 4, səh.160. </ref> Lakin hər hansı bir şeyin mümkün olması onun həyata keçirilməsini anlamına gəlmir və yalnız o şeylər mövcud olacaqdır ki, Allah onun olmasını iradə etmişdir. Deməli Allahın iradəsinə daxil olan feillər dairəsi, qadir olduğu feillər dairəsindən daha dardır<ref>Misbah Yəzdi, Məhəmməd Təqı, Amuzeş-e fəlsəfə, cild 2, səh.5-382. </ref> və hikmətli Allah layiqli və hikmətli feillərdən başqa feilləri həyata keçirmir. Hətta bunu həyata keçirməyə qadir olsa belə.

== '''Allahın qüdrəti və aciz olmamasının dəlilləri''' ==
Vücudun əhatəsi bürhanı Allah sonsuz və qeyri-məhdud bir varlıqdır və belə bir varlıq, şübhəsiz ki, hər şeyə qadirdir, çünki bir işi və istəyi yerinə yetirə bilməmək ya failin gücünün məhdudluğuna ya da istifadə edilən vasitələrinin məhdudluğuna və ya maneələrin mövcudluğuna görədir.(Qeyri-məhdud bir qüdrət fərz etməklə bütün şərtlər təmin ediləcək və maneələr aradan qalxacaq) Əgər Allahın bir şeyə qadir olmadığı fərz edilsə, başqa bir varlıq və qüdrətin o şeyə qadir olduğunu təsəvvür etmək olarmı?

Əgər təsəvvür etmək qeyri-mümkündür desək, belə çıxır ki, bu iş əsas etibarilə qeyri-mümkündür və qüdrət kateqoriyasına daxil ola bilməz və başqa bir varlığın buna qadir olduğunu təsəvvür etmək mümkün olarsa, o zaman məlum olar ki, o varlıq bizim təsəvvür etdiyimiz Tanrıdan daha böyükdür. Halbuki biz Allahdan daha mükəmməl bir varlıq təsəvvür edə bilmərik. Çünki o, hər cəhətdən sonsuz olan və ondan daha mükəmməl kimi təsəvvür edilə bilməyən bir varlıqdır<ref>Məkarim Şirazi, Allahı necə tanıyaq, səh.1-90. </ref> və subyekt varlıq baxımından nə qədər kamil olarsa, bir o qədər qüdrətə sahib olar və təbii olaraq, hər cəhətdən sonsuz olan bir varlığın qüdrəti də hüdudsuz olacaqdır.<ref>Misbah Yəzdi, Məhəmməd Təqi, Amuzeş-e əqaid, 1-ci cild, səh.100-99. </ref>

İmkan və vücub arqumenti Vacibül-vücud dəlilində sübut edilmişdir ki, səbəb və nəticələr silsiləsinin varlığı səbəblərin səbəbinə qayıdır və əgər səbəblərin səbəbi olan o ilk səbəb, özündən sonrakı səbəbləri var etməyə qadir olmasaydı, onlar meydana gəlməzdi. Odur ki, hər bir məxluqun yaradılışı onu yaradanının qüdrətinin əlamətidir<ref>Yazıçılar qrupu, İslam maarifi, s. 78-9. </ref> və bütün səbəb və nəticələr təkcə varlıqlarının başlanğıcında deyil, həm də varlıqlarının ayaqda qalmasında ona möhtacdırlar və onun məxluqudurlar. Bu, Allahın hər bir şeyə qadir olmasının mənasıdır.<ref>Məkarim Şirazi, Pəyam-e Quran, 4-cü cild, səh.176-174. </ref>

== '''Təcrübi və elmi dəlillər - (hiss və müşahidə)''' ==
Özündə ehtiva etdiyi böyük və ecazkar varlıqları ilə kainat, dəqiq və incə detalları ilə birgə Tanrının qüdrətinin əlamətlərindəndir.

Onun qeyri-məhdud və sonsuz qüdrət sahibi olduğunun dəlillərindən biri də<ref>Məkarim Şirazi, Pəyam-e Quran, 4-cü cild, səh.160. </ref> yüz minlərlə bitki növü və kiçik və böyük canlılar, müxtəlif hərəkət trayektoriyalarına malik milyonlarla ulduz və qalaktikalar, hüceyrə və atomların qəribə quruluşu və bunların hamısını idarə edən heyrətamiz nizamdır.<ref>Məkarim Şirazi, Pəyam-e Quran, 4-cü cild, səh.176-174. </ref>

== '''İmkansız işlər qüdrət kateqoriyasına daxil deyildir''' ==
Allah özünə bərabər birini yarada bilərmi və ya məhv edə bilməyəcəyi və ya hərəkət etdirə bilməyəcəyi bir varlıq yarada bilərmi? O, bu geniş dünyanı yumurtanın içinə sığdıra bilərmi? Əgər bu kimi suallara, - “bəli edə bilər” cavabı verirsinizsə bu, inandırıcı deyil; Çünki bu işlər şirk, qüdrətin məhdudlaşdırılması və qeyri-mümkün işin icrası anlamına gəlir. Bu sualların müqabilində “mümkün deyil” cavabı deyilərsə, bu zaman da Allahı aciz hesab etmiş olarıq.

Bu tip sualların əsas cavabı odur ki, qüdrət icrası mümkün olan şeylərə aiddir, ziddiyyətli, qeyri-mümkün işlərə aid deyil, yəni bu şeylər mövcud olma imkanından kənardadır, məsələn: Allahın öz şərikini yaratması bu anlama gəlir ki, bu şey məxluq, mümkün və sonradan var olmuş olmasıyla yanaşı həm də yaradan, vacibul-vücud və qədim də olmalıdır. Yəni bir şey olduğu təqdirdə, həm də olmamalıdır. Bu isə öz növbəsində ziddiyyətli bir sözdür və məsələnin qoyuluşu yanlışdır. Məsələn, elə bir deyirsən ki, 20 portağalı 40 nəfər arasında elə böl ki, hər nəfərə bir tam portağal çatsın. Bu sualda ziddiyyətlər var və onun qoyuluşu düz deyil ki, hələ bir cavab da axtaraq.<ref>Məkarim Şirazi, P Pəyam-e Quran, 4-cü cild, səh.184. </ref>

İmam Əli (ə) bu tip suallara cavab olaraq buyurur: Allaha acizlik nisbət etmək olmaz, lakin sənin dediklərin mümkün deyildir və qüdrətin imkansız olan işlərə aidiyyatı yoxdur.<ref>Nur əs-Səqleyn, 1-ci cild, səh.39, sitat gətirən: Dehqan, Əkbər, Qurani-Kərimdən min bir nöqtə, səh.60. </ref>

Quranın bu suala cavabı:

و ما کان اللّه لیعجزه من شیء فی السّموات و لا فی الأرض انّه کان علیماً قدیرا

Göylərdə və yerdə Allahı aciz qoya biləcək heç bir qüvvə yoxdur. O, hər şeyə qadirdir.<ref> Fatir/ 44. </ref>

Bu ayədə Allahın qüdrətinin ümumiliyi məsələsi iki formada qaldırılır. Əvvəlcə ondan hər cür acizlik və bacarıqsızlıq qaldırılır, sonra isə hər şeyə qadir olduğu bildirilir; Bir işin öhdəsindən gələ bilməmək ya cəhalət və elmsizlikdən qaynaqalanır, ya da ki qüdrətin olmamasından. Halbuki, həm alim, həm də qüdrətli olan biri nə gözlənilməz bir vəziyyətlə qarşılaşar, nə də ki onun öhdəsindən gəlməkdə problem yaşıyar.<ref>Məkarim Şirazi, Nasir, Pəyam-e Quran, cild 4, səh.172. </ref>

«قل اللّهم مالک الملک…»

De: «Allahım! Ey hər bir mülkün həqiqi sahibi! Ey bütün hökumətlər üzərində mütləq hakim! İstədiyin kəsə hökmdarlıq verir və istədiyin kəsdən hökmdarlığı alırsan, istədiyinə izzət verir və istədiyini xar edirsən! Xeyir(in həqiqəti) Sənin əlindədir. Doğrudan da Sən hər bir şeyə qadirsən».<ref>Ali-İmran / 26 və 25</ref> Bu iki ayədə insanda tövhid ruhunun çiçəklənməsi üçün Allahın qüdrəti 12 dəfə qeyd edilmişdir.<ref>Dehqan, Əkbər, Qurani-Kərimdən min bir nöqtə, Quran dərsləri mədəniyyət mərkəzi, səh.60. </ref>

== '''Allahın qüdrətinin ümumiliyinə qarşı çıxanlar''' ==
Bəzi dinlər həll edə bilmədikləri problemlərə görə Allahın qüdrətinin ümumiliyinə şübhə ilə yanaşırlar.

a) İki tanrıya inanan və hər birini bir-birindən aciz hesab edən məcusi dininin ardıcılları birini xeyirin, digərini isə şərin yaradıcısı hesab edirlər. Onların cavabı belədir ki, dünyada mütləq şər deyə bir şey yoxdur, şər ya yoxluq kateqoriyasına daxildir, ya da ki, nisbi olaraq şər sayılır. Yoxluğun yaradıcıya ehtiyacı yoxdur, nisbi şərlər isə özlüyündə zəruri və qaçınılmazdır.

b) Təfviz məktəbinin davamçıları: İnsanın əməllərini Allahın qüdrətindən kənar hesab edirlər; Çünki əks halda cəbrə etiqad lazım olacaqdır. Onların cavabı belədir ki, insanın hərəkətləri Allahın şaquli xətt üzrə iradəsinə uyğundur və O, insanın azad olaraq seçim edə bilməsini istəmişdir və istədiyi an bu ixtiyarı onun əlindən ala bilər.

c) Bəzi insanlar Allahın çirkin işlər görməyə qüdrəti olmadığını deyirlər. Buna cavab olaraq deyilir ki, bir felin zati imkanı (mümkünlüyü) ilə vüqui imkanı (baş verməsi) arasında fərq vardır; Hikmətli varlıq zülm və fəsada yol verməz, lakin bu o demək deyildir ki, onun buna qüdrəti yoxdu.

d) Bəziləri Allahı qeyri-mümkün sayılan feillərə qadir hesab etmirlər. Buna cavab olaraq deyə bilərik ki, qüdrət qeyri-mümkün sayılan işlərə aid edilmir.<ref>Məkarim Şirazi, Nasir, Pəyam-e Quran, 4-cü cild, səh.184-178, (xülasə).</ref> Bu səbəbdən qeyri-mümkün işlərə qüdrətin olmaması acizlik əlaməti deyil.

'''Əlavə tədqiqat üçün mənbələr'''

1. Amuzeşe əqaid, 1-ci cild, səh.100-99.

2. Peyame Quran, cild 4, Allahın qüdrəti mövzusu.

3. Allahın necə tanıyaq, Ayətullah Məkarim Şirazi, Allahın sifətləri bölməsi

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

“Təthir” ayəsində Əhli-beytdən məqsəd kimdir?

2024-11-27T07:33:34Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

= '''Sual:''' “'''Təthir'''” '''ayəsindəki “Əhli-beyt” ifadəsinin mənası nədir? Ayələrin məzmununa görə, Peyğəmbərin (s) zövcələri bu ayəni ehtiva edirmi?''' =
'''Cavab:''' Şiə və bir çox əhli-sünnə alimlərinin nəzərində “Təthir” ayəsindəki “Əhli-beyt” sözü həzrət Muhəmməd (s), Əli (ə), Fatimə (s), Həsən (ə) və Hüseynə (ə) məxsus olan bir addır. Şiə mənbələrində və bəzi əhli-sünnə mənbələrində bu məsələyə təkid edilmişdir.

Təfsir alimləri “Təthir” ayəsindən (“Əhzab” surəsinin 33-cü ayəsi) əvvəl və sonrakı ayələrin Peyğəmbərin (s) zövcələrinə ünvanlasalar da, “Təthir” ayəsini Peyğəmbərin (s) zövcələri ilə bağlı olmadığını bildirirlər, çünki Peyğəmbərin (s) zövcələrinə xitab olan ayələr “talaq”, “əzab” və “evdə qalma” əmri ilə bəyan edilir, lakin “Təthir” ayəsində xitab ehtiram və kəramətlədir. Həmçinin, bu yeddi ayədə işlədilən əvəzliklər qadın cinsinə aid əvəzliklərdir, “Təthir” ayəsində olan iki əvəzlik isə kişi cinsinə aiddir.

Bəziləri qeyd edirlər ki, əgər “Əhli-beyt” Peyğəmbərin (s) zövcələrinə şamil olsaydı, buna Peyğəmərin (s) zövcələri və ya ətrafında olan şəxslər tərəfindən də təkid edilərdi, halbuki, bu insanların heç biri (özləri üçün) bu fəzilətə işarə etməmişlər.

= Ayə =
'''“اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُم تَطهیرًا”'''
'''''“Ey Əhli-beyt! Allah sizdən çirkinliyi (günahı) yox etmək və sizi tərtəmiz (pak) etmək istər!”'''''

= “Əhli-beyt” sözünün hərfi və terminoloji mənası =
“Əhl” sözü lüğətdə mənsubiyyət və asılılıq olan “birlik”, “Beyt” (ev) isə “insanın sığındığı yer” deməkdir. İslam maarifində “Əhli-beyt” sözünün tərkib (mürəkkəb) olması həm şiə, həm də əhli-sünnə nəzərində hərfi mənasından daha məhdud olan və müəyyən insanlara aid olan xüsusi bir məna daşıyır. Şiələr Quranda işarə olunan “Əhli-beyt” sözünü “əba sahibləri” sayılan (Məhəmməd (s) Fatimə (s) Əli (ə) Həsən (ə) və Hüseyn(ə)) üçün xüsusi bir ad hesab edirlər. <ref>. Təbatəbai, Seyyid Məhəmmədhüseyn, “Əl-Mizan”, təfsirinin tərcüməsi, tərcüməçi: Seyyid Məhəmmədbaqir Həmədani, “Xuşe ”nəşriyyatı, 1357, c. 32, səh. 179.</ref>

= Peyğəmbərin (s) zövcələrinə aid yeddi ayə =
“Təthir” ayəsi Peyğəmbərin (s) zövcələrinə aid hökmləri bildirən yeddi ayə arasında gəlmişdir, “Təthir” ayəsindən əvvəl və sonrakı ayələr Peyğəmbərin (s) zövcələri haqqındadır və onlara xitab olunmuşdur. Amma təfsir alimləri “Təthir” ayəsinin Peyğəmbərin (s) zövcələrinə aid olmadığını vurğulayırlar.

Peyğəmbərin (s) zövcələrinə ünvanlanan xitablar məzəmmətlə dolu xitablardır, bu ayələrdə, Peyğəmbərin (s) zövcələri talaq və əzab ilə təhdid edilmiş və evdə qalmalarına əmr edilmişdir. Bunun əksinə olaraq “Təthir” ayəsinin xitabı ehtiramla dolu xitabdır.

Peyğəmbərin (s) zövcələrinə aid olan əvəzliklərin hamısı qadın (əlaməti daşıyan) əvəzliklərdir, “Təthir” ayəsində olan iki əvəzlik, kişi cinsinə aid olduğu üçün, bu iki əvəzlik həmin hissənin Peyğəmbərin (s) zövcələrinə deyil, başqa insanlara aid olduğunu bildirir.

Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əgər Əhli-beytdə məqsəd Peyğəmbərin (s) zövcələri olsaydı, bu onlar üçün fəzilət sayılardı. Amma Peyğəmbərin (s) zövcələrindən heç biri bu adın ona aid olmasını iddia etməmiş və tarixdə onların bununla fəxr etməsindən bəhs olunmamışdır. Müaviyə Ümmül-Mömininin qardaşı idi (onun bacısı Ümmü Həbibə Peyğəmbərin (s) həyat yoldaşı idi) və bununla fəxr edərdi və əgər bacısı Əhli-beytdən olsaydı, mütləq onu qeyd edərdi, halbuki, onun tərəfindən belə bir iddia nəql olmamışdır.<ref>Tehrani, MəhəmmədHüseyn, “İmamşenasi”, Hikmət nəşriyyatı, birinci çap, 1404 h.q, c. 2, səh. 217.</ref>

= Əhli-sünnə alimlərinin nəzəri =
Əhli-sünnə alimlərinin bir çoxu Ali-Əba olan beş şəxsin “Əhli-beyt” sayıldığına təkid etmişlər:

Əhli-sünnənin məşhur alimlərindən sayılan Vahidi “Təthir” ayəsinin Peyğəmbər (s), Əli (ə), Fatimə (ə) və Həsəneynə (ə) aid olduğunu bildirərək, inanır ki, onlardan başqa, heç bir şəxsin bu məsələylə əlaqəsi yoxdur.<ref>Əl-Vahidi Neyşaburi, “Əsbabun-nuzulil-ayat”, “Əhzab” surəsinin 33-cü ayəsinin təfsiri, “Moqei Yəsub” nəşriyyatı.</ref>

Əhli-sünnə ravilərindən olan Siyuti nəql edir ki, Cəməl döyüşündən sonra Aişədən Əli (ə) haqqında soruşdular. Aişə cavab verdi: “Məndən Peyğəmbərin (s) ən çox sevdiyi şəxs və Allah Rəsulunun (s) ən sevimlisinin həyat yoldaşı olan bir şəxs haqqında soruşursuz? Mən özüm gördüm ki, Peyğəmbər (s) Əli, (ə) Fatimə (s), Həsən (ə) və Hüseyni (ə) bir parçanın altına toplayıb dedi: İlahi, bunlar mənim əhli-beytim və köməkçilərimdir, onlardan murdarlığı təmizlə və çirkinlikləri onlardan uzaq et.”<ref>Siyuti, “Əd-Durrul-mənsur”, c. 8, səh. 155 və c. 6, səh. 604.</ref>

Bu hadisə “Səhih-Müslim”, “Müstədrək” və “Sünəni-Beyhəqi”də Aişədən nəql edilmişdir. Əlbəttə, şiə təfsirçilərinin çoxu bu hədisi Ümmü Sələmədən nəql edirlər və “Təthir” ayəsinin Ümmü Sələmənin evində nazil olduğunu bildirirlər.

'''Əlavə məlumat üçün müaraciət edin:'''

· İmamşenasi, üçüncü cild, Məhəmmədhüseyn Tehrani, “Hikmət” nəşriyyatı.

· “Təcəlliye vilayət dər ayeye Təthir”, Abdulla Cavadi Amuli, “İsra” nəşriyyatı.

· “Porsemane ismət, Şərhi bər ayeye Təthir”, Əli Əkbər Babayi.<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

Əhli-sünnə mənbələrində imam Əlinin (ə) fəzilətləri

2024-11-27T07:30:20Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

= '''Sual: Əhli-sünnə mənbələrindən imam Əlinin (ə) fəzilətlərini bəyan edin.''' =
'''Cavab:''' Şiə və əhli-sünnə mənbələrində imam Əlinin (ə) fəzilətləri haqda rəvayətlər nəql edilmişdir. Əhli-sünnə imam Əli (ə) haqqında bir çox ayələrin nazil olmasına işarə etmiş və Quranda “Salihul-muminin”, “Sadiqin”, “Hadi” və “Xəyrul-bəriyyə” kimi ifadələrin imam Əli (ə) haqqında olduğunu bildirmişlər.

Əhli-sünnə mənbələrində imam Əlinin (ə) fəzilətləri haqda Allahın Rəsulundan (s) çox sayda hədislər nəql edilmiş və onu (Əlini (ə)) həmişə haqqın yanında və həmçinin, Qiyamət günü insanlara höccət olaraq tanıtmışdır.

= Əhli-sünnə təfsir alimləri və imam Əlinin (ə) Quranda fəzilətləri =
Əhli-sünnə müfəssirləri (təfsirçiləri) bir çox ayələrin imam Əlinin (ə) fəzilətləri haqda olduğunu qeyd edirlər:

Allahın Rəsulu (s) kəramət və fəzilətlə bağlı ayələrin hamısının həzrət Əliyə (ə) aid olduğunu bildirmişdir.<ref>Məhəmmədsaleh Hüseyn Tirmizi, “Mənaqibu Mürtəzəvi”, səh 19, Bombey çapı, 1321 h.q.</ref>

'''''“Onun dostu və yardımçıları Allah, Cəbrail, (O) əməlisaleh möminlərdir.'''''”<ref>“Təhrim” surəsi, ayə 4.</ref> ayəsi nazil olduqda, Peyğəmbər (s) buyurdu: '''''“Əməlisaleh mömin Əlidir (ə).”'''''<ref>İbn Əl-Məğazili, “Mənaqibu Əliyyibni Əbi Talib”, səh 269, hədis 316, Tehran, Məktəbətul-islamiyyə nəşriyyatı, 1402 h.q.</ref>

Peyğəmbər (s) möminləri “doğru danışanlarla birgə olun”<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 119.</ref> –deyə tövsiyə edən ayənin təfsirində onların imam Əli (ə) və onun səhabələri ilə birlikdə olmalarını buyurur.”<ref>Hakim Həskani, “Şəvahidut-tənzil”, c. 2, səh. 341, Tehran, “İrşade İslami”nəşriyyatı, 1411 h.q.</ref>

Peyğəmbərə (s) “xəbərdarlıq edən və hər bir dəstə üçün hidayətçi olacağını bildirən ayə”<ref>“Rəd” surəsi, ayə 7.</ref> nazil olduğu zaman, Peyğəmbər (s) əlini öz sinəsinə qoyub özünü “ümmətin xəbərdar edəni” olaraq elan etdi. Sonra Əliyə (ə) işarə edərək onu “ümmətin hidayətçisi” olaraq tanıtdı.<ref>İbn Şirviyyə Deyləmi, “Firdovsil-əxbar”, c. 1, səh. 75, “Darul-kutubil-Ərəbiyy, ” 1407.</ref>

Allahın Rəsulundan (s) belə buyurduğu nəql olunur: “Əli (ə) “İman gətirib yaxşı əməllər edənlər isə yaradılmışların ən yaxşılarıdır.”<ref>“Bəyyinə” surəsi, ayə 7.</ref> ayəsinin nümunəsidir.”<ref>“Şəvahidut-tənzil”, c. 2, səh. 459.</ref>

“Əraf” surəsinin 181-ci ayəsi nazil olduqdan sonra, Peyğəmbər (s) Əli (ə) və onun şiələrini hidayət olanlar hesab edir.<ref>Salman ibn İbrahim Qunduzi Hənəfi, “Yənabiul-məvəddət”, c. 1, səh. 128, Qum, “Şərif Rəzi” nəşriyyatı, 1413 h.q.</ref>

'''وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ، أُولئِک الْمُقَرَّبُونَ'''

'''''“Öndə olanlar (dünyada Allah yolunda, imanda, əməldə, xeyirdə öndə olduqları kimi, axirətdə də) öndədirlər! -Onlar (Allah dərgahına, Allahın lütfünə) yaxınlaşdırılmış kimsələrdir. Onlar “Nəim” cənnətlərində olacaqlar.”'''''

Peyğəmbər (s) Cəbraildən nəql edir ki, bu ayələrdə məqsəd Əli (ə) və onun şiələridir, onlar cənnətə doğru irəlidə olub Allaha yaxınlaşarlar.<ref>Sibt ibn Covzi, “Təzkirətul-xəvas”, səh. 17, Tehran, “Neynəva” nəşriyyatı.</ref>

Bunlardan əlavə, “İkmal”, “Leylətul-Məbit”, “Üzüyün sədəqə verilməsi”, “Mübahilə” və s. kimi digər ayələr də imam Əlinin (ə) şənində nazil olmuşdur.

= Əhli-sünnə rəvayətlərində imam Əlinin (ə) fəzilətləri =
Əhli-sünnə mənbələrində imam Əlinin (ə) fəziləti haqda bir çox rəvayətlər nəql olunmuşdur:

Allahın Rəsulu (s) buyurmuşdur: “Əlinin (ə) mənə olan nisbəti, başla bədən arasında olan nisbət kimidir.”<ref>Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli Əl-Xətib Bağdadi, “Tarixe Bağdadi”, c .7, səh. 12, Beyrut, Darul-kutubil-elmiyyə.</ref>

Peyğəmbər (s) hədislərdən birində həzrət Əlinin (ə) ən yaxşı insan olduğuna işarə edərək onu qəbul etməyəni “kafir” adlandırmışdır.<ref>“Firdovsil-əxbar”, c .3, səh. 89.</ref>

Həzrət Məhəmməd (s) Təbuk döyüşündə imam Əliyə (ə) xitab edərək, onu Harunun (ə) Musaya (ə) olan nisbətini özünə nisbət vermişdir, yalnız bu şərtlə ki, İslam peyğəmbərindən sonra, peyğəmbər gəlməcəyək.<ref>“Tarixe Bağdadi”, c. 11, səh. 432.</ref>

Ənəs ibn Malik nəql edir: “Peyğəmbərin (s) yanında idim. Həzrət Əli (ə) içəri daxil oldu. Peyğəmbər (s) buyurdu: “Mən və Əli qiyamət günü ümmət üçün höccətik.”<ref>“Tarixe Bağdadi”, c. 2, səh. 88.</ref>

Peyğəmbərin (s) zövcəsi Ümmü Sələmə Allah Rəsulundan (s) onun belə buyurduğunu nəql edir: “Əlini (ə) təhqir edən məni təhqir etmiş, məni təhqir edən Allahı təhqir etmişdir.”<ref>İbn Hisamuddin Hindi, “Kənzul-ümmal”, c. 11, səh. 602, hədis 32903, Beyrut, “Müəssisətur-Risalət”, 1413 h.q.</ref>

İbn Abbas Allah Rəsulundan (s) nəql edir: “Od odunu yandırıb məhv etdiyi kimi, Əlini (ə) sevmək də günahları məhv edər.”<ref>“Tarixe Bağdadi”, c. 4, səh. 195.</ref>

Allahın Rəsulu (s) buyurmuşdur: “Əli (ə) haqq ilə, haqq da Əli (ə) ilədir, bu ikisi Kövsər hovuzunda hazır olana qədər bir-birindən ayrılmazlar.”<ref>İbn Əbi Bəkir Heysəmi, “Məcməuz-zəvaid”, c. 9, səh. 134, Beyrut, Darul-kutubil-Ərəbiyy, 1402 h.q.</ref>

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

Təvəssülün həqiqəti

2024-11-27T07:25:37Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

= '''Sual: Təvəssülün həqiqəti nədir? Quran ayələri və islami rəvayətlərə əsasən Allahdan başqasına təvəssül etmək olarmı?''' =
'''Cavab:''' “Təvəssül” Allah yanında bir şəxsi və ya bir şeyi ona yaxın olub hacətlərin qəbul olması üçün vasitə seçmək deməkdir. Şiələrin etiqadı budur ki, təvəssül Quran və hədislərdə tövsiyə olunan işlərdən biridir və şiə imamlarının dua və ziyarətnamələrində bunun çoxlu nümunələri vardır. Allah yanında məqamı olan peyğəmbərlər, ilahi övliyalar və mələklər kimi istənilən şəxsə və ya hər hansı bir şeyə təvəssül oluna bilər.

= Konseptologiya =
“Təvəssül” lüğətdə “yaxın olmaq və ya sevgi və məhəbbət səbəbi ilə başqa bir şəxsə yaxınlaşmağa səbəb olan vasitə” deməkdir.<ref>İbn Mənzur, “Lisanul-Ərəb”, “Daru ihyait-turasil-ərəbiyy” nəşriyyatı, c. 15, səh 301.</ref>

Terminoloji mənada isə “təvəssül” hər hansı bir dəyərli varlığı hədəf və ilahi məqsədə çatmaq üçün vasitə seçmək deməkdir.<ref>Hüseyninəsəb, Seyid Rza, “Şiə pasox mi dəhəd”, “Məşər” nəşriyyatı, ikinci çap, səh. 143.</ref>

= Quranda təvəssül =
Quranın bir çox ayələrində təvəssülə işarə olunmuşdur:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
'''''“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona (Onun rəhmətinə və lütfünə qovuşmaq üçün) vəsilə (yol) axtarın. (Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!”'''''<ref>“Maidə” surəsi, ayə 35.</ref>

Bu ayədə möminlərə vasitə (təvəssül) ilə bağlı əmr edilmişdir. Təfsir alimləri bu ayədəki vasitənin (təvəssülün) geniş məna kəsb etdiyini bildirmişlər. Belə ki, o, Allaha yaxın olmağa səbəb olan hər bir iş və hər bir şeyə şamil olur.

Quranda belə buyurulur:

'''''“Biz hər bir peyğəmbəri, ancaq ona Allahın iznilə itaət olunsun deyə, göndərdik. Onlar (münafiqlər) özlərinə zülm etdikləri zaman dərhal sənin yanına gəlib Allahdan bağışlanmaq diləsəydilər və Peyğəmbər də onlar üçün əfv istəsəydi, əlbəttə, Allahın tövbələri qəbul edən, mərhəmətli olduğunu bilərdilər.”'''''<ref>“Nisa” surəsi, ayə 64.</ref>

'''''“(Yusifin qardaşları) “Ata! Bizim üçün günahlarımızın bağışlanmasını dilə. Biz, doğrudan da, günahkar olmuşuq! – dedilər.”'''''<ref>“Yusif” surəsi, ayə 97.</ref>

Bu iki ayədən məlum olur ki, peyğəmbərlər və ilahi övliyalar Allahla günahkar bəndələr arasında vasitəçi ola bilərlər və Allah bu vasitəylə insanlara öz rəhmət və əfvini bəxş edir.

= Əhli-sünnə rəvayətlərində təvəssül =
Şiə və əhli-sünnə arasında bir çox rəvayətlərdə təvəssül qeyd olunan mənada öz təsdiqini tapmışdır. Bu haqda hədislər olduqca çoxdur və bir çox kitablarda, o cümlədən, əhli-sünnə mənbələrində nəql olunmuşdur:

Tanınmış əhli-sünnə alimlərindən olan Əhməd ibn Hənbəl Osman ibn Hənifdən belə nəql edir: “Kor bir kişi Peyğəmbərin (s) yanına gəlib dedi: “Allahdan mənə şəfa dilə.” Peyğəmbər (s) ondan dəstəmaz alıb iki rükət namaz qılaraq bu cür dua etməsini istədi: “Ey mənim Allahım! Səndən istəyir və rəhmət peyğəmbəri Məhəmməd (s) vasitəsilə sənə üz tuturam. Ey Məhəmməd, sənin vasitənlə Rəbbimə üz tuturam ki, mənim hacətimi rəva edəsən, ey Allahım, onu mənə şəfaətçi et.”<ref>Alusi, Şəhabud-din, Seyid Məhmud, “Ruhul-məani”, Beyrut, Daru İhyait-Turasil-Ərəbi nəşriyyatı, c. 6, səh. 125.</ref>

Bu rəvayətdən məlum olur ki, hacətlərin rəva olması üçün İslam Peyğəmbərinə (s) təvəssül etmək icazəlidir.<ref>Hüseyninəsəb, Seyid Rza, “Şiə pasox mi dəhəd”, ikinci çap, səh. 147.</ref>

Həmçinin, Peyğəmbərin (s) Əhli-beyti (ə) vasitəsilə təvəssül etmək də nəql edilmişdir: ”Peyğəmbərin (s) Əhli-beyti (ə) mənim üçün vasitədir, onlar Allah dərgahında mənim ona yaxın olmağıma səbəb olurlar. Ümid edirəm, onların sayəsində Qiyamət günü əməl dəftərim sağ əlimə verilsin.”<ref>Əl-Səmhudi, “Nuruddin”, Daru İhyait-Turasil-Ərəbiyy nəşriyyatı, Beyrut, ikinci cild, səh. 3-4, 1371.</ref>

= Allahdan başqasına təvəssül =
Təvəssüldə məqsəd Allaha yaxınlaşmaq və hacətlərin rəva olması deməkdir. Peyğəmbərlərə və məsum imamlara (ə) təvəssül etmək Allaha yaxınlaşmaq məqsədi ilə olarsa, Quran və rəvayətlərdə də ona təkid olunmuşdur. Həmçinin, peyğəmbərlər, imamlar (ə) və Allahın saleh və mömin bəndələrinin məqamına Allahı and vermək təvəssülün geniş məna və məfhumunun bir hissəsidir.<ref>Məkarim Şirazi, Nasir, “Nümunə” təfsiri, Darul-Kutubil-İslamiyyə nəşriyyatı, yeddinci çap, c. 4, səh.365.</ref>

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

İslamda cihadın (müharibənin) növləri

2024-11-27T07:22:47Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

= '''Sual: İslamda müharibənin (cihadın) növləri hansılardır?''' =
'''Cavab''': İslamda cihadın bir çox növləri vardır, onların əksəriyyəti məsum imamın və ya onun canişininin icazəsi ilə həyata keçirilir. Cihad bəzən daxili düşmənlərlə, o cümlədən, dövlət əleyhinə üsyan edənlər və münafiqlərlə mübarizə üçün və bəzən də xarici düşmənlər – müşriklər və kafirlərlə müharibə etmək üçün baş verir.

“Qurtuluş cihadı” və ya başqa sözlə, “yardım (cihadı) müharibəsi” başqaları tərəfindən zülmə və təcavüzə məruz qalan insanları müdafiə etmək deməkdir. Bu cihad zəif möminlərin azadlığı üçün həyata keçirilir.

“Müdafiə cihadı” isə cihadın başqa bir növüdür. Müsəlmanlara və ya İslam torpaqlarına hücum edən hər hansı bir şəxs və ya qrupla bacardıqları qədər mübarizə aparmaq və onlara təslim olmamaq bütün müsəlmanların vəzifəsidir. Bu cür cihad (müharibə) növü “müdafiə” və ya “müdafiə cihadı” adlanır. Müdafiə cihadında imamın icazəsinə ehtiyac yoxdur.

= Müşrik və kafirlərlə müharibə =
Allah Quranda müşriklər<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 36.</ref> və kafirlərə<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 123.</ref> qarşı cihad etməyi əmr etmişdir.

Müşriklərlə müharibə həqiqətdə insanlığın, insan azadlığının müdafiəsi və həmçinin, zülm və zorakılığın aradan qaldırılması deməkdir. Küfr, ateizm və Allaha qarşı şirk bəşəriyyətin azğınlığına səbəb olan amillər kimi tanıtdırılmışdır və bu da zülmə və digər hər cür pisliklərə və fitnələrə yol açır.<ref>Əli Kiya, “İslam dine cəng və dine solh”, səh. 22.</ref>

Cihad mövzusunda “kafir” mənasını “hərbi kafir” kimi qəbul etmişlər; yəni səmavi və ilahi dinlərdən heç birinə sahib olmayan şəxs deməkdir. “Hərbi kafirlərlə” cihada “Dəvət cihadı” və ya “İbtidai cihad” da deyilir. Hərbi kafirlə cihadda adil imamın olması zəruridir.<ref>Məhəmməd İşraq Kərim, “Tarix və muqərrərate cəng dər İslam”, səh. 259-260.</ref>

= Kitab əhli və münafiqlərlə müharibə =
Kitab əhli dedikdə Yəhudilər, Xristianlar, Zərdüştlər və Sabiilər nəzərdə tutulur. Bunlar təslim olub cizyə verməyənə qədər onlarla döyüşmək vacibdir.<ref>Seyid Məhəmmədhüseyn Təbatəbai, “Əl-Mizan” təfsiri, tərcümə: Seyyid Məhəmmədbaqir Musəvi Həmədani, c 16, səh 205; Seyid Əbülqasim Xoyi, “Minhacus-salehin”, c.1, səh. 361.</ref>

Bu haqda çoxlu ayələr var. “Tövbə” surəsinin 29-cu ayəsində buyurulur: '''''“Kitab əhlindən Allaha və qiyamət gününə iman gətirməyən, Allahın və Peyğəmbərinin haram buyurduqlarını haram bilməyən və haqq dini (İslamı) qəbul etməyənlərlə zəlil vəziyyətə düşüb öz əlləri ilə cizyə verincəyə qədər vuruşun.”'''''<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 29.</ref>

Kitab əhli ilə döyüşün də bəzi şərtləri olduğu bildirilir. Qəməri təqvimlə yeddinci əsrdə yaşamış görkəmli şiə fəqihi Mühəqqiq Hilli “Şərayiul-İslam” kitabında qeyd edir ki, kitab əhli ilə cihad adil imam və ya onun nümayəndəsinin əmri ilə həyata keçirilməlidir.<ref>Şəhid Sani, “Şərhe Lümə”, c. 10, səh. 54.</ref> Şəhid Mütəhhəri də öz kitablarında qeyd edir ki, kitab əhli ilə müharibədə şərt qarşı tərəfin müharibəyə başlaması və ya islami dəvətin yayılmasına maneə yaratmasıdır.<ref>Mürtəza Mütəhhəri, “Cihad”, səh. 13-14.</ref>

Münafiqlər isə başqa bir dəstədir ki, onlarla da vuruşmaq əmr edilmişdir. Allah-taala Peyğəmbərə (s) xitab edərək münafiqlərə qarşı cihad etməyi əmr edir və onların yerlərinin cəhənnəm olduğunu bildirir.<ref>“Tövbə” surəsi, ayə 73.</ref>

= “Bəğy əhli” ilə müharibə =
“Bəğy əhli” hökumətə qarşı üsyan edən şəxslərə deyilir. “Bəğy əhli” ilə cihad, əslində, müsəlmanlara və hökumətə qarşı üsyankarlarla müharibə etmək deməkdir.<ref>İşraq, “Tarix və muqərrərate cəng dər islam”, səh. 271.</ref>

Müsəlman tədqiqatçı Cəlaləddin Farsi “Bəğy əhlinin” tərifində yazır: “Bəğy əhli” bir qrup müsəlmandır ki, öz istəklərini qanuni yollarla əldə edə və ya saxlaya bilmədikləri üçün müsəlmanlara qarşı silahlı təcavüzə əl atırlar.<ref>Cəlaluddin Farsi, “Cihad hədde nəhayəte təkamol”, səh. 109.</ref>

Müasir şiə müctəhidlərindən olan Ayətullah Xoyi Bəğy əhlini iki qrup hesab edir:

1. İmama qarşı üsyan edənlər. Bu halda, onlar ilahi əmrə təslim olub imamın itaətini qəbul edənə qədər möminlərin onlarla müharibə aparması vacibdir.

2. Bəğy əhli hesab edilən ikinci dəstə isə müsəlmanlardan olan bir qrupdur ki, digər bir tayfaya təcavüz etmişdir. Bu zaman aralarında sülh yaratmaq digər müsəlmanlara vacibdir. Amma üsyançılar öz qiyamlarında digər dəstəyə (zülm və təcavüzdə) israr edirlərsə, onlarla ilahi əmri qəbul edənə qədər vuruşmaları lazım gəlir.<ref>Seyyid Əbülqasim Xoyi, “Minhacus-salehin”, c. 1, səh. 361.</ref>

İmam Əlinin (ə) Nakisin, Qasitin və Mariqinlə etdiyi müharibələr həqiqətdə “Bəğy əhli” ilə müharibə olmuşdur.

= Qurtuluş cihadı =
“Qurtuluş cihadı” və ya başqa sözlə desək, “yardım müharibəsi” başqaları tərəfindən zülmə məruz qalan və hüquqları pozulan müsəlmanları müdafiə etmək deməkdir. Bu cihad zəif və çarəsiz möminlərin azadlığı üçündür. Bəzən qeyri-islami ölkədə yaşayan bir qrup müsəlman haqsızlığa və zülmə məruz qalır və müəyyən səbəblərdən bu təcavüz və zülmlə mübarizə imkanları yoxdur. Digər tərəfdən, İslam ölkəsinə köçmək imkanı onlar üçün mövcud deyil. Belə bir vəziyyətdə digər müsəlmanlar imkan daxilində onlara kömək etməli, zalım və zülmkarlara qarşı mübarizə aparmalıdırlar ki, onların azadlığa qovuşmaları, zülm və əsarətdən azad olmaları üçün zəmin yaransın.

Allah möminlərə xitab edərək buyurur:

'''''“Çarəsiz kişi, qadın və uşaqların kafirlərin zülmünə məruz qalıbları bir halda, nə üçün Allah yolunda cihad etmirsiniz?!”'''''<ref>“Nisa” surəsi, ayə 75</ref>

İmam Əli (ə) tövsiyə edirərək buyurur: '''''“Hər zaman məzlumların köməkçisi və zalımların düşməni olun.”'''''<ref>“Nəhcül-bəlağə”, məktub 47, səh. 558; Fəttal Neyşaburi, “Rovzətul-vaizin”, səh. 136.</ref>

Cəlaləddin Farsi belə bir cihadı kömək istəyənlərin mənafeyini nəzərə alaraq onun müdafiə cihadı hesab edir, bu da məzlumlara kömək etmək baxımından qurtuluş xarakteri daşıyır.<ref>Cəlaluddin Farsi, “Cihad hədde nəhayte təkamol”, səh. 108.</ref>

= Müdafiə əhəmiyyətli cihad =
Şəhid Mürtəza Mütəhhəri:“Əgər təcavüzü dəf etmək üçün müharibə gedirsə, bu vəziyyətdə sülh bəhanəsi ilə vuruşmuruqsa, bu sülh deyil, təslim olmaqdır”.<ref>Mürtəza Mütəhhəri, “Cihad”, səh. 25.</ref>

Müsəlmanlara hücum etmək fikrində olan hər hansı bir şəxs və ya qrupa qarşı bacardıqları qədər mübarizə aparıb onlara təslim olmamaq digər müsəlmanların vəzifəsidir.<ref>Şəhid Əvvəl, “Əd-Durus”, c. 2, səh. 59; Əllamə Hilli, “Qəvaidul-əhkam”, c. 3, səh. 571.</ref> Bu cür cihad növü “Müdafiə” və ya “Müdafiə cihadı” adlanır. Bütün müsəlman fəqihləri hesab edirlər ki, müsəlmanlara və ya İslam torpaqlarına düşmənlər tərəfindən hücum olunarsa, bütün müsəlmanların onları hər bir imkan və gücləri daxilində müdafiə etmələri vacibdir.<ref>Abbasəli Əzimi Şuştəri, “Məqale, Qəvanin və muqərrərate kulliye cəng və difa dər islam”, “Misbah” jurnalı, 6-cı il, 22-ci sayı, səh. 26.</ref> Bu cihadda adil imamın, müctəhidin və hökumət başçılarının icazəsi şərt deyil.<ref>Bax: Əbülqasim ibn Həsən Mirzayi Qumi, “Camiuş-şitat”, c. 1, səh. 362.</ref> Müdafiə cihadında məqsəd təcavüzü dəf etməkdir, bu məqsədə nail olduqda müdafiə cihadı da başa çatır.

''Bu yazı "Yədullah Hacızadə" nin yazdığı "Sireye nizamiye Əmirəl-muminin" kitabından götürülmüşdür.''

<blockquote>'''Dipnotlar:''' </blockquote>

Namazda möhürdən istifadə

2024-11-24T08:17:33Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== '''Sual: Şiələrin möhürə səcdə etmələrinin səbəbi nədir?''' ==
'''Cavab:''' Şiələr səcdədə möhürdən istifadə etməyin Peyğəmbər (s) sünnəsi olduğuna inanırlar, belə ki, Peyğəmbər (s) səcdədə alnını torpağa qoyurdu. Hədislərə əsasən, Peyğəmbər (s) xalça üzərinə səcdə edən şəxsə bu işi qadağan etmiş və həmçinin, məscidə daş gətirib onun üzərinə səcdə edən şəxsin əməlini isə təsdiq etmişdir. Xanım Fatimə (s) Peyğəmbərin (s) əmisi Həmzənin qəbrinin torpağından möhür düzəltmişdir. İmam Səccad (ə) da imam Hüseynin (ə) şəhadətindən sonra, Kərbəla torpağından möhür düzəldib onunla namaz qılardı.

= Peyğəmbər (s) və səhabələrin sünnəsində torpağa səcdə etmək =
Sünni alimlərindən Əbdül Vəhab Şafii: “Mən sünnilərin mötəbər kitablarında xalça və paltar üzərində səcdəyə icazə verən etibarlı bir rəvayət belə tapmadım, əksinə onlara səcdə etməyin icazəli olmadığını gördüm”.<ref>İrfaniyan Yəzdi Xorasani, Qulamrza, “Əl-Vuzu vəs-sucud fil-kitab vəl-sunnə”, Qum, Hövzeye elmiyye, birici çap, 1372 h.ş, səh 46</ref>

Şiə və əhli-sünnə mənbələrində çox sayda rəvayətlərdə Peyğəmbərin (s) səcdə üçün alnını torpağa qoyduğu nəql edilir.<ref>İrfaniyan Yəzdi Xorasani, Qulamrza, “Əl-Vuzu vəs-sucud fil-kitab vəl-sunnə”, Qum, Hövzeye elmiyye, birici çap, 1372 h.ş, səh 57.</ref> Rəvayətlərə əsasən, Peyğəmbər (s) torpağın onun üçün səcdə yeri və paklıq mənbəyi qərar verildiyini bildirmişdir.<ref>Əmini, “Rah və rəveşe ma rah və rəveşe peyambər ma əst”, tərcüməçi: Seyyid Baqir Musəvi, Tehran, Məktəbətul-imam Əmirəl-möminin, ikinci çap, 1394 h.ş, səh 231.</ref> “Kənzül-Ümmal” kitabında nəql olunan rəvayətə görə, Peyğəmbər (s) xalçanın üstündə namaz qılan (xalçaya səcdə edən) şəxsi bu işdən çəkindirmiş və xalçanı kənarlaşdırmışdır.<ref>Hindi, Müttəqi ibn Hisamuddin, “Kənzul-Ümmal fi sünənil-əqval vəl-əfal”, Beyrut, Müəssisətur-Risalət, 1409 h.q, c 8, səh 127.</ref>

Şiə alimləri, bu rəvayətlərə əsasən hesab edirlər ki, səcdə yerə və ya Peyğəmbər (s) sünnəsində səcdəyə icazə verilən əşyanın üzərinə edilməlidir.

Müsəlmanlar Peyğəmbər (s) sünnəsinə əməl edərək yerə səcdə edirdilər. Bəzi rəvayətlərdə bildirilir ki, birinci xəlifə Əbu Bəkr həmişə yerdə namaz qılır və alnını yerə qoyurdu.<ref>Sənani, Əbdülrəzzaq ibn Həmmam,”Əl-Müsənnəf”, Təliq: Həbiburrəhman Əl-Əzəmi, Mənşuratil-Eımi, c 1, səh 397, hədis 1552.</ref> O, parçaya səcdə edən şəxsi bu işdən çəkindirdi.<ref>Ətai İsfahani, səh 51</ref> İkinci xəlifə Ömər səcdəni alın və üzü yerə qoymaq mənasında bilir və yerə (torpağa) səcdə edərdi.<ref>Ətai İsfahani, səh 52.</ref> Üçüncü xəlifə Osman da yerə səcdə edirdi.<ref>Ətai İsfahani, səh 55.</ref> Peyğəmbər (s) səhabələrindən və İslamın ilk mühəddislərindən olan Abdullah ibn Məsud da namazı yalnız torpaq üzərinə qılardı.<ref>İrfaniyan Yəzdi Xorasani, Qulamrza, “Əl-Vuzu vəs-sucud fil-kitab vəl-sunnə”, Qum, Hövzeye elmiyye, birici çap, 1372 h.ş, səh 57.</ref> Bəzi müsəlmanlar səfərə gedərkən, Mədinə torpağından möhür düzəldir və namaz qılmaq üçün özləri ilə aparırdılar.<ref>Ətai İsfahani, səh 67-69.</ref>

= Əhli-sünnə hədislərində səcdədə kiçik daşlardan istifadə =
İkinci xəlifənin oğlu Abdullah ibn Ömərdən nəql olunur ki, o, yağışlı bir gecədə sübh namazı üçün məscidə getmişdi, bir nəfər namaz üçün münasib olan kiçik bir daş götürür, parça sərərək daşı onun üzərinə qoyub namaz qılır. Peyğəmbər (s) həmin şəxsin bu işini görüb onu təqdir etdi.<ref>Ətai İsfahani, səh 38-39.</ref>

İbni Abbasdan rəvayət olunur:

انّ النبي صلي الله عليه و سلم سجد علي الحجر

“Peyğəmbər (s) daşa səcdə etdi. ”<ref>“Sünənil-Daru Qutni”, Əli ibn Ömər, Təhqiq, təliq və təxric: Məcdi ibn Mənsur Seyyid əl-Şuri, Beyrut, Darul-kutubil-elmiyyə, birinci çap, 1417 h.q; 1996 miladi, səh 254, hədis 2715.</ref>

Cabir ibn Abdullah Ənsari deyir:

“کنت اصلّي الظّهر مع رسول اللَّه صلي الله عليه و سلم فآخذ قبضه من الحصاء لتبرد في کفّي أضعها لجبهتي أسجد عليها لشدّه الحرّ”

Mən Peyğəmbərlə (s) zöhr namazını qılırdım, qızmar istinin şiddətindən bir ovuc çınqıl daş götürüb əlimdə saxladım ki, soyusun, səcdədə alnımı onların üzərinə qoyum.”<ref>Secistani, Süleyman ibnil-Əşəs, “Sünəni-Əbi Davud”, Təhqiq və təliq: Səid Məhəmməd Ə-Ləham, Darul-Fikr lil təbə vən-nəşr vəl-tuzi, birinci çap, 1410 h.q; 1990 miladi, c 1, səh 100. Beyhəqi, Əhməd ibn Hüseyn, “Əs-Sünənil-kubra”, Darul-fikr, c 1, səh 439.</ref>

Hicri tarixi ilə 62-ci ildə vəfat etmiş əhli-sünnə məzhəbinin tanınmış və böyük şəxsiyyətlərindən olan Məsruq ibn Əcdə səfərə çıxdığı zaman, gəmidə səcdə etmək üçün özü ilə çiy gil (torpaq) götürərdi.<ref>İbn Səd, Məhəmməd. “Ət-Təbəqatul-kubra”, Beyrut, Dare Sadir, c 6, səh 79. İbn Həcər Əsqəlani, Əhməd ibn Əli, “Fəthul-bari”, Darul-Mərifət lil-təbə vən-nəşr, ikinci çap, c 1, səh 410.</ref>

= Əhli-Beytin (ə) möhürdən istifadə etməsi =
Həzrət Fatimə (s), peyğəmbərin (s) əmisi Həmzə ibn Əbdül Müttəlibin Ühüd döyüşündə şəhadətindən sonra, Həmzənin qəbrinin torpağından zikr etmək üçün təsbeh və namaz üçün möhür düzəltmişdir.<ref>İrfaniyan Yəzdi Xorasani, Qulamrza, “Əl-Vuzu vəs-sucud fil-kitab vəl-sunnə”, Qum, Hövzeye elmiyye, birici çap, 1372 h.ş, səh 64-67.</ref>

İmam Səccad (ə) da imam Hüseynin (ə) şəhadətindən sonra Kərbəla torpağından təsbeh düzəltmişdi, onunla zikr edir və möhür düzəldib namazda onun üzərinə səcdə edərdi. Şiələr də imamlarının ardıcılları olaraq, Kərbəla möhüründən istifadə etdilər və bu iş şiələrin şüar və ənənəsinə çevrildi.<ref>İrfaniyan Yəzdi Xorasani, Qulamrza, “Əl-Vuzu vəs-sucud fil-kitab vəl-sunnə”, Qum, Hövzeye elmiyye, birici çap, 1372 h.ş, səh 46-66.</ref>

'''Əlavə mütaliə üçün müraciət edin:'''

“Səcde bər türbət, ya nəhayəte təvazo dər pişqahe xuda”, Hüseyni Nəsəb.

<blockquote>'''Dipnotlar:'''</blockquote>

Həyat yoldaşını (xanımı) sevmək imanın əlamətlərindəndir?

2024-11-24T08:07:29Z

Tearful2021:

== ''Sual : “Həyat yoldaşını sevmək imanın əlamətlərindən sayılırmı?”.'' ==
Cavab: Həzrət Məhəmməd (s) və Əhli-Beytdən (ə) nəql edilən hədislərin məzmununa əsasən, Allaha iman insanın həyat yoldaşına (xanımına) olan məhəbbətini artırır. Həzrət Məhəmməd (s) buyurur :

'''«کُلَّمَا ازْدَادَ الْعَبْدُ إِیمَاناً ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاء»ِ'''

''“Bəndənin imanı artdıqca, öz həyat yoldaşına (xanımına) olan məhəbbəti də artır.”''<ref>Mərakeşli İbn Həyyun, Nöman ibn Məhəmməd, “Dəaimul-İslam”, Qum, “Əhli-Beyt” müəssisəsi, 2-ci çap, 2007, c. 2, səh. 192.</ref>

İmam Sadiq (ə) buyurur :

'''«مِنْ أَخْلَاقِ الْأَنْبِیَاءِ حُبُ النِّسَاءِ»'''

''“Qadınları (həyat yoldaşını) sevmək ilahi peyğımbərlərin əxlaqındandır.”''<ref>İbn Əbi Cumhur, Məhəmməd ibn Zeynuddin, “Əvaliul-ləalil-əziziyyə fi əhadisil-diniyyə”, Qum, “Seyyiduş-Şühadə” nəşriyyatı, 1-ci çap, 1984, c. 3, səh. 282.</ref>

Həzrət (ə) başqa yerdə belə buyurur :

'''«مَا أَظُنُّ رَجُلًا یَزْدَادُ فِی الْإِیمَانِ خَیْراً إِلَّا ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ»'''

''“Kişinin imanına bir xeyir artarsa, həyat yoldaşına məhəbbəti də artmış olar.”''<ref>Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “Kafi”, Tehran, Kutubul-İslamiyyə nəşriyyatı, 4-cü çap, 1986, c. 5, səh. 320.</ref>İstinad edilən mənbələr

'''Dipnotlar'''

Allahın başqa bir Tanrı yaratması mümkündür

2024-11-24T08:06:03Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== Sual: Tanrının kainatı yaratdıqdan bir müddət sonra kainatın işlərini idarə etməyi başqa bir tanrıya həvalə etməsi və özünün sonra yox olması fərziyyəsinin nəyi yanlışdır? ==
'''Cavab:''' Tanrı vasitəsilə başqa bir tanrının yaradılması və işlərin ona həvalə edilməsi qeyri-mümkündür. Çünki Allah-taala zəruri və əbədi bir varlıqdır və Onun yoxluğunun təsəvvürü “zəruri varlıq” anlayışı ilə ziddiyət təşkil edir. Həmçinin, başqa bir tanrı vasitəsilə işlərin idarə edilməsi mümkün deyil. Çünki yaradılmış varlıqlar heç bir müstəqil varlığa malik deyillər, əksinə onların hamısı Allahdan aslıdılar və Onun yoxluğu ilə bütün varlıqlar bir anda məhv olarlar. Deməli, varlıqların işlərinin başqa bir tanrının öhdəsinə qoyulması mümkün deyil.

Başqa bir tanrının yaradılmasının qeyri-mümkünlüyü barədə üçüncü dəlil də budur ki, Allah-taalanın varlığı qeyri-məhduddur və başqa bir tanrının varlığı onun Allahla fərqə malik olmasını tələb edir. Deməli, başqa bir tanrının varlığı zəruri varlığın zatı üçün nöqsan hesab olunur ki, bu da qeyri-mümkündür.

== Başqa bir tanrı vasitəsilə işlərin idarə olunmasının qeyri-mümkünlüyü ==
'''Xaliq və məxluq rabitəsi'''

Allahla məxluq arasında nəzərə alınan rabitələrdən biri də budur ki, məxluqlar təkcə varlığın və yaradılışın özündə deyil, eyni zamanda varlıqla bağlı bütün işlərdə Allahdan aslıdılar və heç bir müstəqilliyə malik deyillər. Varlıq bəxş edən səbəb həqiqi bir səbəbdir və nəticənin varlığı və yoxluğu ona bağlıdır. Mümkün varlıq öz yaradılış və davamlılığında səbəbə ehtiyaclıdır. Buna görə də, nəticənin davamlılığı üçün səbəbin varlığı zəruridir. Deməli, elmli və qüdrətli yaradanın məxluqu olan kainat həmişə və bütün işlərdə Ona ehtiyaclıdır və əgər O, bir an lütf etməkdən imtina etsə, heç nə qalmaz və hər şey fənaya uğrayar.

== Allah-taalanın əzəli olması ==
Filosoflar varlığı zəruri, mümkün və qeyri-mümkün varlıqlara bölüblər. Zəruri varlıq o varlıqdır ki, varlıq onun üçün zəruridir və öz-özünə mövcuddur; başqa bir varlığa ehtiyacı yoxdur. Belə bir varlıq əzəlidir. Yəni, keçmişdə onun üçün heç bir yoxluq təsəvvür olunmur. O, həmçinin əbədidir. Yəni, gələcəkdə heç vaxt yox və məhv olmayacaqdır. Onun əzəli və əbədi olmasının səbəbi budur ki, bir şeyin müəyyən bir zamanda yox olması onun varlığının özündən olmadığını və var olmaq üçün başqa bir varlığa ehtiyaclı olduğunu göstərir. Deməli, əzəli və əbədi bir varlıq barəsində yox və məhv olma təsəvvürü yalnış və irrasional bir təsəvvürdür.<ref>Misbah Yəzdi, “Əqidə üsullarının təlimi”, səh: 41</ref>

== Başqa bir tanrının yaradılmasının qeyri-mümkünslüyü ==
Kainatı yaradan Tanrıdan başqa bir tanrının yaranması və kainatı idarə etməsi qeyri-mümkündür. Çünki Allah-taalanın zatı sonsuz və naməhdud bir varlıqdır. Yəni, hər bir cəhətdən fərz etsək, qeyri-məhduddur; bütün məkan və zamanlarda vardır, hər bir kamilliyə malikdir. Belə bir həqiqətin iki fərdinin olması qeyri-mümkündür. Çünki furcə (boşluq, imtiyaz, fərqlilik) dəlilinə əsasən, əgər çoxlu tanrı olarsa, mütləq müəyyən cəhətdən məhdud olmalıdırlar. Yəni, onların hər biri digərində olmayan bir kamilliyə malik olmalıdır ki, bu da Allahın naməhdud olması ilə ziddiyyət təşkil edir. Nəticə budur ki, hər cəhətdən qeyri-məhdud olan bir həqiqətdə heç cür çoxluq, ikilik imkanı yoxdur və Onun üçün heç bir bənzər təsəvür edilə bilməz.<ref>Nasir Məkarim Şirazi, “Allahı necə tanıyaq”, səh. 43</ref>

Qiyamətdən sonra başqa bir dünyanın olması

2024-11-24T08:01:46Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

== Sual:Qiyamətdən və insanlar cənnət və cəhənnəmə daxil olduqdan sonra yenidən başqa bir dünya yaradılacaq, yoxsa yox? ==
Cavab: Axirətdən sonra başqa bir dünyanın varlığı əqli cəhətdən mümkün hesab edilmişdir. Hədislərdə onun mövcudluğuna dair dəlillər də qeyd olunur.

Şeyx Səduq və digər şiə alimləri İmam Baqirdən (ə) nəql olunan bir hədisdə qeyd ediblər ki, bu dünyadan əvvəl başqa aləmlər var idi və bu dünyadan sonra da başqa aləmlər olacaqdır.

Bu dünya dağıldıqdan və cənnət əhli cənnətə, cəhənnəm əhli isə cəhənnəmə gedəndən sonra, Allah bu dünyadan fərqli bir dünya yaradacaq və insanları ata-anadan doğulmadan var edəcək. Onlar üçün isə bu yerdən başqa bir yer və bu göylərdən başqa göylər yaradacaq. Yoxsa, elə güman edirsən ki, Allah ancaq bu insanı və dünyanı yaradıb və o dağılandan sonra başqa dünya və insan artıq var olmayacaq? Yox, belə deyil, Allah indiki dünyadan əvvəl minlərlə dünya və minlərlə insan yaratdı və bu mövcud olan nəsil onların hamısından sonra yaradılmışdır.

'''İstifadə edilən Mənbələr:'''

Səduq, Muhəmməd ibn Əli ibn Babəvəyh Qumi, “Əl-Xisal”, Qum, “Cəmiətul-Mudərrisin”, səh.652; Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-Ənvar”, “Əl-Vəfa” müəssisəsi, cild 8, səh.374, 28-ci bölmə və 54-cü cild, səh.320-321, Əvalim bölməsi; Əllamə Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, “Əl-Mizan” təfsiri, Qum, “Cəmiətul-Mudərrisin”, cild 18, səh.357 və cild 4, səh.146.

İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi

2024-11-24T07:57:37Z

Tearful2021:

=İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi=
'''Sual: İmam Əli (ə) düşməni söyməyi qadağan edib və başqalarının onu söyməsi qarşısında susubmu?'''

'''Cavab:''' İmam Əli (ə) öz səhabələrini hətta düşməni belə söyməkdən çəkindirdi.

Bu hallardan bəziləri:

İmam Əlinin (ə) səhabələri olan Hücr ibn Ədiy və Əmr ibn Həmiq Siffeyn döyüşündə Şam və Müaviyə ordusuna söyüş söydülər. Bu məsələ İmam Əliyə (ə) xəbər verildikdə buyurdu: “Mən sizin söyüş söyməyinizi xoşlamıram.” Daha yaxşı olar ki, onların əməllərinin pisliyini və onların nə vəziyyətdə olduqlarını bildirəsiniz. Bu, həqiqətə daha yaxındır. Onları söymək əvəzinə belə deyin: İlahi, bizim və onların qanının tökülməsinin qarşısını al, bizimlə onların arasını islah et və onları azğınlıqdan doğru yola yönəlt ki, həqiqətdən xəbərsiz olanlar həqiqəti tanısınlar."<ref>“Nəhcül-bəlağə”, xütbə 206, səh.428; </ref>

İbn Əbil-Hədid “Nəhcül-bəlağənin şərhi”ndə qeyd edir ki, İmam Əli (ə) heç kimin şamlılara söyüş və nalayiq sözlər deməsini xoşlamırdı. Lakin o, qoşununun öz narazılıq və nifrətlərini ifadə etməsini xoşagəlməz bir şey hesab etmir.<ref>İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, 3-cü cild, səh.181. </ref>

Həmçinin, tarixi mənbələrə görə, İmam Əli (ə) özünə qarşı olan təhqir və ya söyüşü bağışlayardı.

Bu hallardan bəziləri:

Bir gün İmam Əli (ə) səhabələrinə moizə edirdi. Onun sözlərindən heyrətə gələn xəvariclərdən biri belə dedi: “Allah bu kafiri öldürsün, o, nə qədər də çox bilir”. İnsanlar onu öldürmək istəyirdilər. Amma İmam buyurdu: “Onu buraxın.” Təhqirin cavabı təhqirdir, yoxsa günahdan keçmək?!”<ref>İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, cild 11, səh.21. </ref>

Cəməl döyüşü bitdikdən sonra Abdullah ibn Xələfin arvadı Səfiyyə, həzrət Əlini (ə) görüb qışqırdı: “Ey Əli! Ey qohumlarının və onu sevənlərin qatili...! Allah sənin övladlarını yetim etsin”. Həzrət Əli (ə) cavabında heç nə demədi. Əzd qəbiləsindən bir kişi dedi: Vallah, bu qadın bizim əlimizdən canını qurtarmamalıdır. Həzrət Əli (ə) o kişinin bu sözlərindən qəzəbləndi və dedi: “Sus! Pərdələri yırtma, kiminsə evinə girmə, heç bir qadını azarlama. Sənin ləyaqətini və namusunu söyüb təhqir etsə belə!”<ref>“Nəhcül-bəlağə”, Hikmətli kəlamlar, 420, səh.730. </ref>

Bu yazının mənbələri Yədullah Hacızadənin yazdığı “Sireye nizamiye Əmirəl-Muminin” kitabından götürülmüşdür, Qum, Elmi hövzələrin idarəetmə mərkəzi, 1392 hicri-şəmsi ili.

====== '''Dipnotlar:''' ======
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:İmamların və məsumların tarixi və həyatı]]

İmam Mehdinin (ə.f) zühur vaxtı

2024-11-24T07:24:00Z

Tearful2021:

[[Fayl:13716253411.jpg|thumb|410x410px]]

== '''Sual: İmam Zamanın (ə.f) zühur edəcəyi vaxt məlumdurmu?''' ==
'''Cavab:''' İmam Zamanın (ə.f) zühurunun dəqiq vaxtı yalnız Allaha məlumdur. İmamlardan (ə) nəql olunan hədislərdə, zühurun vaxtını təyin edənlər “yalançı” adlandırılmışdır. Buna baxmayaraq, zühur haqqında bir sıra əlamətlər bildirilmişdir. İmamın zühur edəcəyi yer Məkkə şəhəri və Allah evinin kənarı olaraq bildirilir.

== Zühurun vaxtı ilahi sirlərdəndir ==
İmam Zamanın (ə.f) dördüncü naibi Əli ibn Məhəmməd Səmərinin vəfatından sonra “Qeybəti-kübra”, yəni böyük qeyb dövrü başlamış və indiyə qədər də davam edir. Bu müddət sona çatdıqdan sonra, Allahın əmri ilə İmam (ə.f) zühur edəcək. Məsum imamlar (ə) bir çox rəvayətlərdə bildirmişlər ki, zühur üçün dəqiq bir vaxt təyin etmək mümkün deyil və bundan yalnız Allah xəbərdardır. Bu hadisə, gözlənilmədən və Allahın əmri ilə baş verəcəkdir və hər kim bunun üçün vaxt təyin etsə, yalançıdır.

Əbu Bəsir deyir:
'''“سَأَلْتُهُ عَنِ اَلْقَائِمِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ كَذَبَ اَلْوَقَّاتُونَ إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ لاَ نُوَقِّتُ ثُمَّ قَالَ أَبَى اَللَّهُ إِلاَّ أَنْ يُخْلِفَ وَقْتَ اَلْمُوَقِّتِينَ”'''
'''''İmam Sadiqdən (ə) “Qaim” (imam Mehdi) (ə.f) haqqında soruşdum, buyurdu: “Vaxt təyin edənlər yalan danışırlar, biz Əhli-beyt (ə) onun üçün vaxt təyin etmirik, sonra buyurdu: “Allah vaxt təyin edənlərin təyin etdiyi vaxtı dəyişməkdən başqa, bir şey istəmir.”'''''<ref>Nömani, “Əl-Ğeybə”, tərcümə: Ğəffari, c. 1, səh 411; Hüseyni, Seyyid Hüseyn, “Yade məhbub”, “Afaq” nəşriyyatı, səh 78.</ref>

“İshaq ibn Yəqub” Məhəmməd ibn Osman Əmri vasitəsilə imam Zamana (ə.f) məktub göndərdi və bir neçə sual soruşmuşdu, imam ona verdiyi cavabın bir hissəsində zühurun vaxtı ilə bağlı buyurdu:
'''“وَ اَمَّا ظُهُورُ الْفَرَجِ فَاِنَّهُ اِلَی اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ وَ کَذَبَ الْوَقَّاتُونَ”'''
'''''“Zühurun vaxtına gəldikdə isə, bu, uca Allahın əmrindən asılıdır və vaxtı təyin edənlər yalançıdırlar.”'''''<ref>Şeyx Səduq, “Kəmalud-din”, c 2, səh 160, hədis 4.</ref>

== Zühurun əlamətləri ==
Vaxtın təyin edilməsində məqsəd, zühurun dəqiq vaxtını müəyyən etməkdir və bu növ vaxtın təyin edilməsinin məsum imamlar (ə) tərəfindən icazəli olmadığı bildirilmiş və onun ilahi sirlərdən olduğu vurğulanmışdır. Amma bəzi əlamətlər qeyd etmişlər ki, onlar meydana gəldikdə, zühurun yaxın olması barədə xəbərdarlıqdır.<ref>“Pişvayi dəvazdəhom həzrət Höccət ibnil-Həsənil-Məhdi”, “Heyəte təhririyye müəssiseye dər rahe həqq” nəşriyyatı.</ref>

Hədislərdə zühur üçün müəyyən və qeyri-müəyyən əlamətlərin qeyd edilməsilə yanaşı, zühurun vaxtı və onun ümumi və qeyri-müəyyən formada (məsələn: günü və ili kimi) vaxtı da qeyd edilmişdir ki, bu da heç bir halda hədislərdə zühurun dəqiq vaxtını təyin etməyin qadağan edilməsi mənasına gəlmir. Həzrət Mehdinin (ə.f) zühurunun vaxtı haqqında ümumi və qeyri-müəyyən şəkildə müxtəlif rəvayətlər vardır. Onlardan bəzilərində “Novruz”, qiyam edəcəyi gün kimi qeyd olunmuşdur.<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-ənvar”, c 52, səh 208.</ref> Bəzi hədislərdə, Aşura və şənbə günü həzrətin zühur edəcəyi gün olaraq qeyd edilmişdir.<ref>“Kəmalud-din”, c 2, səh 653.</ref> Bir çoxlarında həzrətin qiyam və zühur edəcəyi gün, cümə günü qeyd olunur.<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-ənvar”, c 52, səh 279.</ref>

NNovruzun Aşura ilə üst-üstə düşməsində heç bir çaşqınlıq yoxdur, çünki Novruz şəmsi ili ilə, Aşura isə qəməri tarixinə görə hesablanır və bu iki günün müəyyən bir günə təsadüf etməsi mümkündür. Həmçinin, bu iki günün – Aşura və Novruz – cümə və şənbə günlərinə təsadüf etməsi və yaxud Aşura və Novruzun hər ikisinin cümə və ya şənbə gününə təsadüf etməsi də mümkündür. Burada ziddiyyətli görünən məsələ həftənin iki günü, şənbə və cümə günlərinin zühur günü kimi qeyd olunmasıdır. Amma bu qrupdan olan rəvayətləri bir şəkildə əsaslandırıb onlar arasında ortaq nöqtəni əldə etmək mümkündür; çünki bu rəvayətlərin mənbələri düzgün olarsa, bu zaman cümə gününü imamın zühur edəcəyi gün olaraq təyin edən hədislər, zühur gününə dəlalət edir və şənbə gününü zühur üçün təyin edən rəvayətlər isə, imamın hakimiyyətinin qurulub təşkil olunacağı və həmçinin, müxaliflərin (düşmənlərin) məhv edildiyi günə işarədir.<ref>İbn Tavus, “Məlahim”, səh 64; İbn Həmmad, “Fitən”, səh 95.</ref>

Məlum olduğu kimi, imam Zamanın (ə.f) zühuru ilk mərhələdə səmavi bir nida ilə xəbər veriləcək və o həzrət arxası Kəbəyə durduğu halda, haqqa dəvət edərək öz zühurunu elan edəcək.

== İmamın zühur edəcəyi yer ==
İmam Baqirdən (ə) o həzrətin belə buyurduğu rəvayət olunur: “Həzrət Mehdi (ə.f) Məkkədə işa namazı zamanı zühur edəcək, Peyğəmbərin (s) bayrağı, köynəyi və qılıncı ixtyarında olacaq, işa namazını qıldıqdan sonra fəryad edəcək: “Ey camaat! Mən sizə Allahı yad etməyi və Allah qarşısında (qiyamət günü) hazır olacağınızı xatırladıram, O, yer üzündə (dünyada) höccətini tamamlamış, peyğəmbərlər göndərmiş və Quranı nazil etmişdir. Allah sizə ona şərik qoşmamağı, ona və peyğəmbərlərinə itaət etməyi əmr edir. Quranın əmr etdiyini dirçəldib yaşadın və məhv edilməsi əmr ediləni məhv edin, hidayət yolunda köməkçi olun, təqvalı olmaqda bir-birinizlə həmkarlıq edin. Çünki dünya fani və tənəzzülə doğru üz tutaraq vidalaşıb getmək üzrədir. Mən sizi Allaha və onun Peyğəmbərinə (s) doğru dəvət edirəm. Onun kitabına əməl edib batili məhv etmək və Peyğəmbər (s) sünnəsini yaşatmağa dəvət edirəm.” O zaman üç yüz on üç səhabəsi arasında zühur edəcək.<ref>İbn Tavus, “Məlahim”, səh 64; İbn Həmmad, “Fitən”, səh 95.</ref>

== Həzrətin köməkçiləri ==
Bir çox rəvayətlərə görə, imam Zaman (ə.f) zühur etdikdə, onun xüsusi səhabələrinin sayı Bədr döyüşçülərinin sayı qədər, 313 nəfər olacaqdır. Əban ibn Təğləb deyir: '''''“Məkkədə məscidlərdən birində imam Sadiqin (ə) xidmətində idim, əlim onun əlində idi, həzrət buyurdu: “Ey Əban! Allah bu məscidə 313 kişi gətirər... hər birinin üstündə şəxsin adı, atasının adı, xüsusiyyətləri və nəsli yazılmış qılınclar olar, sonra (imam Mehdi (ə.f)) buyurar ki, bir şəxs belə fəryad etsin: “Bu, Mehdidir, Həzrət Davud və Süleymanın hökmü ilə hökm edir, şahid istəmir. ”'''''

'''Əlavə mütaliə üçün müraciət edin:'''

· “Çeşməndazi be hökuməte Məhdi (ə.c) ”, Nəcmuddin Təbəsi.

· “Dadqostəre cəhan”, Ayətullah İbrahim Əmini.

· “Muntəxəbul-əsər”, Ayətullah Safi Gülpayiqani.

====== Dipnotlar: ======
----
[[Kateqoriya:Məhdəviyyət]]
[[Kateqoriya:Zühurun əlamətləri]]

Hakimiyyətdə tövhid nədir?

2024-11-24T07:18:47Z

Tearful2021:

== '''Sual: Hakimiyyətdə tövhid nədir? Görəsən, o, tövhidin növlərindən biridirmi?''' ==
'''Cavab:''' Hakimiyyətdə və qanunvericilikdə tövhidin mənası bütün varlıqların işlərinin idarəçiliyi və onların canı və malı üzərindəki hökmranlığın Allah-taalanın ixtiyarında olması deməkdir. Həmçinin, qanunları və hökmləri təyin etmək Allaha aid bir işdir. Digər fərd və qurumların qanunvericiliyi yalnız ilahi qanunların qarşısında yer tutmadığı və ona zidd olmadığı halda etibarlıdır.

Hakimiyyət və qanunvericilidkə tövhid feildə tövhidin növlərindən biridir.

== Hakmiyyət və qanunvericilidkə tövhidin mənası ==
Qanunvericilikdə tövhid – Allahın kainatda yeganə qanunverici olduğuna və Ondan başqa, heç kimin müstəqil olaraq insan həyatını tənzimləmək üçün qanun təyin edə bilməyəcəyinə inanmaqıdr. Deməli, qanunları və hökmləri təyin etmək Allaha aid bir işdir. Digər fərd və qurumların qanunvericiliyi isə yalnız Allahın qanunlarına zidd olmadıqda, etibarlı sayıla bilər.

Hakimiyyət, yəni insanların canı və malı üzərində hökmranlıq. Cəmiyyətin idarəçiliyi də Allah-taalaya aid işdir. Müstəqil və həqiqi hakim məhz Allah-taaladır. Başqalarının hakimiyyəti isə yalnız Allah-taalanın icazəsi ilə etibarlıdır. Deməli, qanunvericlik və qanunların icrası Ona məxus olduğu üçün başqası belə bir səlahiyyətə malik ola bilməz. Əgər səlahiyyətə malikdirsə, bu, yalnız Onun izni və iradəsi ilə olmalıdır. <ref>Səidi Mehr, “Kəlam elmi”, səh. 103</ref>

== Hakimiyyətdə tövhid ilə feldə tövhidin rabitəsi ==
Allah-taala kamillik sifətləri ilə yanaşı, feillərin baş verməsinin də səbəbidir. Yaratmaq, ruzi vermək, varlıqların işlərini idarə etmək, bəxş etmək və s. Allahın feillərinin sırasına daxildir. Həmçinin, aləmdə həqiqi və müstəqil təsirə malik kəs də məhz, Allahın zatıdır. Ondan başqa, heç bir varlıq tam və müstəqil təsirə malik deyil. Ondan savayı, hamısı qeyri-müstəqildir. Qurana görə, feildə tövhid - kainatda Allahdan başqa, heç bir müstəqil təsir edənin olmaması deməkdir.<ref>Rəbbani Qolpayqani, “Təlxisul-ilahiyyat”, səh. 63</ref>

Məfhum baxımından feildə tövhidlə hakimiyyətdə tövhid arasında ümumilik və xüsusilik (tabelilik) əlaqəsi vardır. Yəni, feildə tövhid ümumi, hakimiyyətdə tövhid isə xüsusidir və feildə tövhidin bir qismidir. Çünki Allahın feillərindən biri də Onun bütün kainata hakim olmasıdır. Başqa sözlə desək, feildə tövhid ümumidir və Allahın bütün feillərini ehtiva edir. Hakimiyyətdə tövhid isə xüsusidir və yalnız Allahın bəzi feillərinə şamil olur.

====== '''Dipnotlar:''' ======
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Yaradan]]
[[Kateqoriya:Tövhid və onun dəlili]]

Furcə (ayrılıq) dəlili

2024-11-24T07:14:50Z

Tearful2021:

= Furcə (ayrılıq) dəlili =
'''Sual:''' Allahın təkliyinin isbatında istifadə olunan Furcə (ayrılıq) arqumentinin izahı necədir?

'''Cavab:''' Furcə dəlili İmam Sadiqin (ə) Uca Allahın şərikinin varlığını və iki vacibəl-vücudun mümkünlüyünü rədd etmək üçün irəli sürdüyü dəlillərdən biridir. Xülasə şəkildə Furcə (ayrılıq) arqumenti ondan ibarətdir ki, əgər biz iki tanrının var olduğuna inansaq, onlar ya hər cəhətdən eynidir, ya da bir-birindən fərqlidir.

Əgər onlar hər bir cəhətdən eynidirlərsə, bu zaman çoxluq etibarsızdır, çünki vahid nəzm və vahid tədbir Allahın birliyindən xəbır verir. Əgər onlar bir-birindən fərqlidirlərsə, onların arasında furcə (ayrılıq obyekti) olmalıdır və furcənin varlığı da vacibdir. Beləliklə, üç vacibəl-vücud meydana gələcəkdir. Üç vacibəl-vücud olduğunu nəzərə alsaq, bundan əlavə iki furcənin də olduğunu qəbul etməliyik. Beləliklə, meydana beş vacibəl-vücud çıxacaqdır. Bu beş vacibəl-vücud arasında da daha dörd furcə nəzərə alınmalıdır. Deməli, bu minvalla doqquz vacibəl-vücud meydana gəlir və bu silsilə sonsuzadək bu şəkildə davam etməlidir.

== Furcə dəlilinin təqdimatı ==
Dini mütəfəkkirlərin, xüsusən də filosofların Uca Allahın birliyinin isbatı ilə bağlı qeyd etdikləri dəlillərdən biri də Furcə dəlilidir. Bu dəlil İmam Sadiqin (ə) bir kişinin “Niyə dünyanın yaradıcısının çox olması mümkün deyil?" sualına verdiyi uzun bir cavabın bir hissəsindən götürülmüşdür. Bu hədisin tam mətnini oxumaq üçün “Əl-Kafi” kitabının “Tövhid” bölməsinə müraciət edə bilərsiniz.<ref>Kuleyni, Məhəmməd Yaqub, “Əl-Kafi”, 1-ci cild, səh. 81 (“Tövhid” bölməsi).</ref>

== Arqumentin izahı ==
Bu dəlil, adətən, hədisdə qeyd olunduğu şəkildə izah edilmişdir. Əgər fərz etsək ki, iki vacibəl-vücud var, onda onlar arasında fərq qoymaq lazımdır, çünki onların sayının iki olaraq qəbul edilməsi üçün onlardan hər birində və ya heç olmasa, birində digərində olmayan bir xüsusiyyət olmalıdır. Əgər birində olan hər hansı bir xüsusiyyət digərində də olsa, onda fərqlilik ortaya çıxmayacaqdır. Deməli, iki vacib zat arasında üçüncü bir nəsnə də olmalıdır ki, onun vasitəsilə bu iki zat bir-birindən fərqlənsin. Bu üçüncü nəsnə də özlüyünə vacibəl-vücud olmalıdır. Çünki belə olmadığı təqdirdə, bu nəsnə mümkün sayıldığı üçün başqa bir varlıq tərəfindən vücuda gəlməlidir. Bütün bunları nəzərə aldıqda, meydana üç vacibəl-vücud gəlir ki, bir-birindən heçnədə fərqlənmir və çoxluğun meydana gəlməsi üçün başqa bir mərhələyə ehtiyac yaranacaqdır.

Deməli, bu fərzlə iki vacib arasında fərqə səbəb olmalı olan üçüncü nəsnənin özü də vacibül-vücuddur. Burdan da aydın olur ki, iki vacibəl-vücudu fərz etsək, onlarla yanaşı üçücü vacibəl-vücudu fərz etmək də zəruridir. Digər tərəfdən, hər üç vacibəl-vücud vacib olduqlarına görə, bu əvvəlki iki vacibəl-vücudla, üçüncü vacibəl-vücud arasında da furcə, yəni fərqlilik cəhəti olmalıdır. Deməli, əlavə olaraq üçüncü vacibəl-vücud iki fərqli cəhətə malik olmalıdır ki, onu digər iki vacibəl-vücuddan fərqləndirsin. Nəticədə, üç vacibəl-vücudu fərz etmək üçün beş vacibəl-vücudun varlığı qaçılmaz olacaqdır.

Digər tərəfdən, bu iki vacibəl-vücudu digər üç vacibəl-vücuddan fərqləndirmək üçün ən azı üç fərqli cəhətə ehtiyac yaranacaqdır ki, bu da əlavə olaraq üç vacibəl-vücud meydana gətirir. Bu da 8 vacibəl-vücud deməkdir. 8 vacibəl-vücud da 13 vacibəl-vücudun olmasını zəruri edir və 13 vacibəl-vücud da öz növbəsində 21 vacibəl-vücudun olmasını zəruri edir, 21 vacibəl-vücud isə 33 vacibəl-vücudun olmasını gərəkdirir və bu silsilə bu şəkildə də davam edəcəkdir. Beləliklə, iki vacibəl-vücudun fərz olunması, sonsuz sayda vacibəl-vücudların olmasına səbəb olacaqdır.

Tərkibin (mürəkkəbliyin) bir şeyin vacibəl-vücud olmasıyla zidd olması ilə yanaşı, bu şəkildə olan tərkib, yəni hər hissənin özündən fərqli bir hissənin varlığını zəruri və qaçılmaz etdiyi tərkib qeyri-mümkündür.<ref>Mütəhərri, Mürtəza, “Usulul-fəlsəfə və Rəveşe realizm” kitabının haşiyəsi, Əllamə Təbatəbai, cild 5, səh.156, “Sədra” nəşrləri.</ref>

== Furcə arqumentinin başqa bir izahı ==
Əgər dünyada iki yaradan və vacibəl-vücud olduğunu fərz etsək, onda onlar arasında fərq qoymaq lazımdır, çünki yaradanın çoxluğu onların hər birinin digərində olmayan bir şeyə malik olmasından asılıdır, əgər onlardan birində hər nə varsa, digərində də olsa, bu zaman çoxluq və fərqlilik olmayacaqdır. Başqa sözlə desək, onlar eyni bir şey olacaqlar, lakin onlardan birinin varlığı həqiqi, digərinin varlığı isə xəyali olacaqdır. Deməli, iki Tanrı (iki vacibəl-vücudun) arasında üçüncü bir şeyin varlığı lazımdır ki, onları bir-birindən fərqləndirsin.

O üçüncü nəsnə də varlıq katiqoriyasından olmalıdır. Çünki yoxluq fərqlilik cəhəti sayıla bilməz. Fərqliliyi yarada bu üçüncü nəsnə də digər tərəfdan vacibəl-vücud olmalıdır. Çünki mümkünül-vücud olsa, gərək öz varlığını başqa bir nahiyədən alsın. Bu da hər iki vacibəl-vücudun öz zatlarında bir-birindən fərqlənməməsi deməkdir. Belə olduqda, gərək öz zatlarında fərqli və kənar bir nəsnə ilə bir-birindən fərqlənələr. Bu da öz növbəsində vacibəl-vücudda tərkibin (mürəkkəbliyin) olmasını zəruri edir. Lakin biz bilirik ki, mürəkkəb olan hər bir şey mümkünül-vücuddur. Bu, ona bənzəyi ki, deyək, elə bir şey olsun ki, tərkibi od və buz olsun. Halbuki, od və buzun bir şeyin tərkibi olması qeyri-mümkündür. Deməli, fərqə səbəb olmalı olan o üçüncü nəsnə də vacibəl-vücuddur. Nəticədə, iki vacibəl-vücudun fərzi üçüncü vacibəl-vücudun varlığını zəruri edir. Digər tərfədən, onların hər üçü vacibəl-vücud olduğundan, onların ikisi arasında fərqin olması zəruri olduğu kimi üçüncü vacibəl-vücudla onlar arasında da furcə və fərqlilik olmalıdır. Bir fərqlilik birinci vacibəl-vücudla, ikinci fərqlilik isə ikinci vacibəl-vücudla olmalıdır. Deməli üç Tanrının (vacibəl-vücudun) fərzi 5 vacibəl-vücudun fərz olunması ilə tamamlanacaqdır. Digər tərəfdən, bu iki yeni vacibəl-vücud əvvəlki üç vacibəl-vücuddan fərqlənməli olduğu üçün, əlavə ən azı 3 fərqli cəhətə də ehtiyac var ki, onalrın da hər biri öz növbəsində vacibəl-vücuddur. Bu da 8 vacibəl-vücud deməkdir. 8 vacibəl-vücud da 13 vacibəl-vücudla yekunlaşacaqdır, 13 vacibəl-vücud isə 21 vacibəl-vücudla. Beləcə, bu silsilə sonsuzadək davam edəcəkdir. Belə silsilə isə öz növbəsində qeyri-mümkündür.

Sonda, belə bir nəticə alırıq ki iki Tanrı və iki vacibəl-vücudun olması, sonsuz sayda vacibəl-vücudların olması anlamına gəlir. Başqa sözlə, bir vacibəl-vücudun sosuz sayda vacibəl-vücudların varlığından təşkil olunaraq tərkib əmələ gətirməsi anlamına gəlir. Halbuki, mürəkkəblik və təkib vacibəl-vücud olmaqla bir araya gəlməz.

Hər hissənin özündə olan hissələrdən əlavə, digər bir hissənin varlğını zəruri etdiyi tərkib qeyri-mümkün və imkansızdır. <ref>Məhəmmədbaqir Səbzəvarinin məqaləsi, "İslam maarifi ilə tanışlıq" nəşri, nömrə 49</ref>

== İmam Sadiqin (ə) buyurduğu hədisinin ifadələrinə fəlsəfi baxış ==
Mərhum Feyz Kaşani bu hədisi rasional təhlil etmiş və ona dindən kənarda nəzər salaraq fəlsəfi baxışla dini fəlsəfə ərsəyə gətirmişdir. O deyir:

لم لا یدفع کل منهما صاحبه ‏<ref>Feyz Kaşani, “Əş-Şafi”, səh. 41-42.</ref>

cümləsi üç fəlsəfi qanuna işarə edən bir dəlildir.

• Aləmin yaradıcısı varlıqların icad və idarəsində qüdrətli olmalıdır.

• Bir şəxsi hadisəni iki fərqli yaradıcı tərfdən ərsəyə gələn iki icada nisbət vermək olmaz.

• Tərcih bila murəccəh qeyri-mümkündür. Yəni, bir hadisənin heç bir tərcih olmadan iki məbdədən (başlanğıcdan) birinə nisbət verilməsi qeyri-mümkündür.

Daha sonra isə

لم یخل من ان یکونا متفقین من کل وجه اومفترقین من کل جهه‏

cümələsi barədə deyir ki, bu, üç əqli müqəddiməyə dayanan bir dəlildir.

• Hər cəhətdən eyni olan iki şey, fərqli cəhətləri olmadığı üçün bir şey sayılır.

• Hər cəhətdən bir-birindən fərqli olan iki şey, birinin icad və planlaşdırılması digərinin icad və planlaşdırılması ilə əlaqəli olmadığı üçün onlar vahid şəxsi şey yarada bilməzlər.

• Aləmin hissələri bir-biri ilə o qədər əlaqəlidir ki, sanki bir vahid şəxs tərəfindən yaradılıblar.

Bundan sonra deyir:

ثم یلزمک ان ادعیت اثنین فرجة ما بینهما

cümləsi ya üçüncü dəlildir, ya da ikinci dəlilin aydınlaşdırılması və qüvvətləndirilməsi üçün deyilib. İddianı elə bir şəkildə tamamlamaq lazımdır ki, bəzi cəhətlərdən birləşən və bəzi cəhətlərdən fərqli olan iki mənbəni fərz etsin. Bu halda biz onları bir-birindən ayıra bilmirik . <ref>Feyz Kaşani, “Əş-Şafi”, səh. 41-42.</ref>

İkinci dəlildə bütün cəhətlərdən eyni olan və bütün cəhətlərdən fərqli olan iki məbdə nəzərdə tutmaqla bu dəlili bu şəkildə təkmilləşdirməyə çalışılır. Belə olan təqdirdə onların ayrılma cəhətləri fərqli olduğu cəhətlərdən ayrı bir şey olacaqdır.

====== Dipnotlar: ======
<references />
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Yaradan]]
[[Kateqoriya:Tövhid və onun dəlili]]

Qəflət

2024-11-23T09:17:39Z

Tearful2021:

= Qəflət, qəflətin səbəb və nəticələri =
'''Sual:''' Qəflət nədir? Qəflətin səbəb və nəticələri nələrdir?

'''Cavab:''' Qəflət mənfi əxlaqi xüsusiyyətlərdən biridir və üç qismə bölünür:

1. Allahdan qəflət etmək.

2. Allahın nişanə və əlamətlərindən qəflət etmək.

3. Axirətdən qəflət etmək.

Şeytanın vəsvəsələrinə uymaq, dünyaya bağlılıq, mənəvi məsələlərdə ifrata varmaq və əqidə zəifliyi qəflətə səbəb olan amillərdəndir.

Qəflətin insan üçün bir sıra zərərləri vardır. Allahdan uzaqlaşmaq, çətinliklər zamanı ümidsizliyə qapılmaq, psixoloji rahatlığın itirilməsi, şeytanın insana hakim olması və ilahi nemətlərdən məhrum olmaq bu zərərlərdən bəziləridir.

Qəflətdən xilas olma yollarından biri onun səbəb və nəticələri haqda məlumat əldə etməkdir. Bundan əlavə, tövbə etmək, dünyapərəstlikdən çəkinmək və möminlərlə dost olmaq qəflətdən qurtulma yollarından sayılır. Xüsusilə, möminlərlə dostluq insanın qəflət zamanı Allahı xatırlamasına səbəb olur. Eyni zamanda, nəfsi sorğu-suala çəkmək kimi praktiki proqramlardan istifadə etmək və ifratdan uzaq olmaq bu məsələdə müsbət təsirə malikdir. Həmçinin, imamların (ə) hərəmlərini ziyarət etmək, xəstələrə baş çəkmək, Quran oxumaq, moizə dinləmək və dəfn mərasimlərində iştirak etmək kimi əməllər də qəflətdən xilas olmaq üçün tövsiyə olunub.

== Qəflətin mənası ==
“Qəflət” sözü lüğətdə “unutqanlıq”, “diqqətsizlik”, “xəbərsizlik” mənasında işlənir və əxlaqi pozğunluqlardan sayılır. Qurani-Kərimdə qəflətin üç növü bəyan edilmiş və hər üç növü də uca Allah tərəfindən pislənmişdir:

1. Allahdan qəflət etmək;

2. Allahın əlamət və nişanələrindən qəflət etmək;

3. Axirət və Qiyamət günündən qəflət etmək. <ref>Əli Şirvani, “Çekideyi-əxlaq dər Quran”, c. 2, s. 60</ref>

Qəflət bəzən ixtiyari, bəzən isə qeyri-ixtiyaridir. İxtiyari qəflət insanın diqqət yetirmək imkanına sahib olduğu, lakin diqqət etmədiyi zaman baş verir. Dinimizdə pislənən və məzəmmət olunan qəflət, məhz, ixtiyari şəkildə edilən qəflətdir.

== Qəflətin səbəbləri ==
Qəflətə səbəb olan amillər müxtəlifdir. Onların bəzilərini burada qeyd edirik:

'''1. Şeytanın vəsvəsələri:''' Allah-taala "Əraf" surəsinin 27-ci ayəsində öz bəndələrinə şeytanın onları aldatmaması və ata-anaları (həzrət Adəm və Həvva) kimi cənnətdən çıxarmaması barədə xəbərdarlıq etmişdir.

'''2.''' '''İnsanın mənəvi inkişafı üçün potensialını itirməsi:''' Bu məsələnin özü isə insanın günah işləməsi və tövbə etməməsinin nəticəsində yaranır.

'''3.''' '''Dünyaya bağlılıq:''' İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan bir hədisdə dünyaya məhəbbətin bütün günah və pisliklərin kökü olduğu bildirilir.<ref>“Biharul-ənvar”, c. 73, s. 90</ref>

'''4.''' '''Mənəvi məsələlərdə ifrata varmaq:''' İnsan mənəvi işlərlə yanaşı, istirahət, iş, yuxu və maddi həyatına yönəlik digər işlərinə də vaxt ayırmalıdır, çünki mənəvi məsələlərdə ifrata varmaq əks-təsir göstərir və insanda mənəvi məsələlərə qarşı süstlüyə, diqqətsizliyə və qəflətə səbəb olur.

'''5.''' '''Əqidə zəifliyi:''' Güclü və sağlam inanca sahib olmamaq insanı mənəvi məsələlərdə tənəzzülə sürükləyir və nəticədə, insan mənəvi məsələlərdən, xüsusilə, Allahı zikr etməkdən qafil olur.

'''6. İradə zəifliyi:''' İradə zəifliyi insanın başladığı işi sona çatdırmasına mane olur və şeytanın onun üzərində hakim olmasına zəmin yaradır.

== Qəflətin nəticələri ==
Qəflətin insan həyatında müxtəlif mənfi nəticələri vardır. Onların bəzilərinə işarə edirik:

'''1. Allahdan uzaqlaşmaq:''' Şübhə yoxdur ki, insan Allahı unudub ona qarşı etinasızlıq və qəflət etdikdə, tədricən Allahdan uzaqlaşacaqdır. <ref>Ayətullah Misbah Yəzdi, “Be suye xodsazi”, s. 267</ref>

'''2. Çətinliklər zamanı ümidsizliyə qapılmaq:''' Həyatında Allahı unudan şəxs çətinliklərlə üzləşdikdə özünü kimsəsiz görəcək və beləliklə, problemlərə müqavimət göstərmə gücünü əldən verəcəkdir.<ref>Ayətullah Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, c. 13, s. 327-328</ref>

3'''. Aramlığın (rahatlıq, ruhi asayişin) itirilməsi:''' “Rəd” surəsinin 29-cu ayəsinə əsasən, qəlblər ancaq Allahı zikr etməklə aram olar.

'''4. Şeytanın insana hakim olması:''' İnsan Allahın zikrindən qəflət etdikdə, Allahla əlaqəsi zəifləyir və şeytanın ona hakim olması üçün münasib şərait yaranır.<ref>Məhəmmədsadiq Şucai, “Təvəkkül be xuda”, s. 87</ref>

'''5. İlahi nemətlərdən məhrum olmaq:''' İnsan qəflət etməklə ilahi nemətlərə layiq olmadığını göstərir və bu da onun ilahi nemətlərdən məhrum olmasına gətirib çıxarır. <ref>Ayətullah Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, c. 10, s. 278</ref>

== Qəflətdən xilas olmağın yolları ==
Qəflətin səbəb və nəticələri ilə tanış olmaq, tövbə etmək, keçmiş günahlara görə peşman olmaq, dünyapərəstlikdən çəkinmək və möminlərlə dostluq etmək ondan qurtulma yollarından sayılır.

Qəflətin müaliəcəsində nəfsi sorğulamaq kimi praktiki proqramlardan istifadə etməyin müsbət təsiri vardır. Bu proqrama əsasən, insan günün əvvəlindən günün sonuna qədər günahlardan uzaq durub vaciblərə əməl edəcəyi ilə bağlı özü ilə şərt bağlayır. Beləliklə, o, gün ərzində özü ilə bağladığı əhdə vəfa edir və günün sonunda həmin gün etdiyi əməllərin qiymətləndirilməsi ilə məşğul olur. Son olaraq, özünü etdiyi yaxşı işlərə görə mükafatlandırır, pis işlərə görə isə cəzalandırır.<ref>Əhməd Deyləmi, Məsud Azərbaycani, “Əxlaqe İslami”, s. 223</ref>

Qeyd olunanlardan əlavə, qəflətdən qurtulmaq üçün imamların (ə) hərəmlərini ziyarət etmək, xəstələrə baş çəkmək, Quran oxumaq, moizə dinləmək və dəfn mərasimlərində iştirak etmək kimi əməllər də tövsiyə olunub.

====== '''Dipnotlar:''' ======
[[Kateqoriya:Əxlaq]]
[[Kateqoriya:Qəflət]]

Həzrət Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyə seçilməzdən öncə dini nə idi?

2024-11-23T08:53:06Z

Tearful2021:

= Sual: Həzrət Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyə seçilməzdən öncə dini nə idi? =
'''Cavab:''' Həzrət Məhəmmədin (s) İslamdan öncə hansı dində olması ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Yəhudilik, Xristianlıq və İbrahim peyğəmbərin (ə) Hənif dini ehtimallar arasındadır. Bu məsələdə hamı tərəfindən yekdilliklə qəbul edilən nəzər odur ki, o həzrət (s) risalətindən öncə təkallahlı (müvəhhid və monoteist) olmuş və heç vaxt bütlərə sitayiş etməmişdir. Bu barədə bir neçə dəlilə istinad edə bilərik:

1. İmam Əli (ə) həzrət Məhəmmədin (s) həyatından xəbərdar olan insanlarla söhbətində o həzrətin (s) şirk və günahdan uzaq olmasını vurğulayır<ref>“Biharul-ənvar”, c. 10, s. 45; “Səhifeyi-Ələviyyə”, s. 342 və 503</ref>, onun (s), həmçinin, pak ailəsinin (Əhli-beytinin (ə)) tövhid inancında olmasını xatırladırdı.<ref>“Nəhcül-bəlağə”, 94, 96 və 214-cü xütbələr</ref>

2. Tarixi faktlar və hədislərə əsasən, Həzrət Məhəmmədin (s) ata-babaları həmişə İbrahim peyğəmbərin (s) Hənif dinində olmuş və təkallahlığa inanmışlar.

3. Allahın Rəsulu (s) uşaqlıq illərində Şama səfər etmiş və orada Buhəyra adında bir rahiblə görüşmüşdür.

Rahib Buhəyra görüş zamanı yeniyetmə Məhəmmədin (s) simasında peyğəmbərlik əlamətlərini gördükdə, onu sınamaq məqsədilə o həzrəti (s) "Lat" və "Üzza" adında iki bütə and vermişdir. Həzrət Məhəmməd (s) isə cavabında belə buyurmuşdur: "Məni bu iki bütə and vermə, Allaha and olsun ki, mənim üçün o ikisindən daha nifrətə layiq bir şey yoxdur." <ref>“Şərhuş-Şifa”, c. 2, s. 208; “Əs-Sirətun-nəbəviyyə”, c. 1, s. 245</ref>

4. Tarixi mənbələrdə Peyğəmbərin (s) risalətindən əvvəl namaz, oruc və həcc kimi ibadətləri yerinə yetirməsindən bəhs edilir. Məsələn, Hira mağarasında ibadət etmək Peyğəmbərin (s) köhnə adətlərindən sayılırdı. Bundan başqa, Allah Rəsulunun (s) həcci müşriklərin şirkli şüarlara bulaşmış ayinləri ilə uyğun gəlmirdi və onun (s) həccinin İbrahim peyğəmbərin (ə) həccinə uyğunluğu özünü Ərəfatda ayaq üstə durmaq kimi ayinlərdə büruzə verirdi.<ref>“Şərhuş-Şifa”, c. 2, s. 209</ref>

Dipnotlar:

[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:İmamların və məsumların tarixi və həyatı]]
[[Kateqoriya:Peyğəmbərlərin həyat tərzi]]

Sual: “Axund” və “ruhani” sözlərinin mənası nədir?

2024-11-23T08:47:52Z

Tearful2021:

[[Fayl:Najaf huvzəsi.jpg|thumb]]

= Sual: “Axund” və “ruhani” sözlərinin mənası nədir? =

Cavab: “Axund və ruhani” (həmçinin, ilahiyyatçı və din xadimi) kimi sözlər mədrəsə və Dini Elmi Hövzələrdə təhsil almış din alimlərinə və dini rəhbərlərə, bəzən isə təhsilini başa vurmamış və hələ təhsil almaqda olan mədrəsə tələbələrinə deyilir.

= Axund sözünün terminoloji mənası =
“Axund” sözü fars sözü olub “müəllim”, “dini alim”, “vaiz” və “dini rəhbər” mənasına gəlməkdədir. <ref>Həsən Əmid, “Fərhənge Farsi”, “axund” sözünün mənası</ref>

Dilçilər arasında “axund” sözünün tarixçəsi haqqında fikir ayrılığı mövcuddur. Bu sözün ilk dəfə Teymurilər dönəmində ehtiram əlaməti olaraq din alimlərinə deyildiyi bildirilir. Səfəvilər zamanında da bu sözün müqəddəsliyi qorunub saxlanılmış və həmin söz böyük elm sahibi olan şəxslər haqqında işlənmişdir. Qacarlar dövründə bu sözün mənası daha da genişləndi və din xadimləri ilə yanaşı, məktəb müəllimlərinə də şamil oldu. “Axund” sözü Qacarlar zamanında, o dönəmin alimləri arasında xüsusi yerə sahib idi. Misal olaraq, Qacarlar dövrünün sonlarında yaşamış ən məşhur fəqih olan Mühəqqiq Xorasani "Axund" adlanırdı. Hazırda isə bu söz, adətən, “din alimi” və “dini rəhbər” mənasında işlənir.<ref>“Dairətul-məarife bozorge İslami” (Böyük İslam ensiklopediyası), c. 1, s. 150</ref>

= Ruhani sözünün terminoloji mənası =
“Ruhani” sözü dini elmlər üzrə təhsil alan, bu sahənin müəllim və təhqiqatçılarına verilən ümumi addır. Bu sözün leksik mənası (axund sözündə olduğu kimi) “din alimi” və “dini rəhbər” deməkdir.<ref>Məhəmməd Muin, “Fərhənge farsi”, c. 2, s. 1684</ref>

Beləliklə, ruhanilər dini mədrəsələrdə təhsil, tədris, təhziblə (nəfsin saflaşdırılması) məşğul olan, ruhanilik libası aldıqdan sonra isə dini təbliğ və cəmiyyətin islahına çalışan şəxslərə deyilir. Əlbəttə, İslamı tanıyıb ona əməl etmək və başqalarına da təbliğ etmək hər bir müsəlmanın üzərinə düşən vəzifədir, ancaq xüsusi ilə müasir məsələlər qarşısında dində tədqiqatlar aparıb ixtisaslı olmaq və mütəxəssiscəsinə nəzəriyyələr irəli sürmək din alimlərinin və ruhanilərin öhdəsindədir.<ref>Əbdülhüseyn Xosrov Pənah, “Cərəyanşenasiye fikriye muasir”, s. 4 (Müasir ideoloji cərəyanlar)</ref>

'''Dipnotlar:'''

[[Kateqoriya:Dinlər və məzhəblər]]
[[Kateqoriya:Şiə İmamiyyə]]

Xanım Xədicənin (ə) nümunə olması

2024-11-23T08:33:37Z

Tearful2021:

= ''Sual : “Xanım Xədicə hansı cəhətdən müsəlman qadınlar üçün bir nümunədir?”'' =
Cavab: Peyğəmbərin (s) ilk müsəlman həyat yoldaşı olan Xədicə (ə) İslam dininin böyük və ləyaqətli qadınlarından biridir. O, iffət, həya və paklıq kimi üstün əxlaqi xüsusiyyətlərə sahib olduğu üçün qadınlara örnəkdir. Xanım Xədicənin (ə) fədakarlıq, iman, müqavimət və səbr və sairə kimi digər əxlaqi xüsusiyyətləri də müsəlman qadınlara örnək sayıla bilər.

= Həyatı və Peyğəmbər (s) ilə evlənməsi =
Xanım Xədicə (ə) Peyğəmbərin (s) ilk həyat yoldaşı və İslamı qəbul etmiş ilk qadındır. Əksər tarixi mənbələrə əsasən, o, həzrət Məhəmməd (s) ilə ailə həyatı qurmazdan öncə, iki dəfə evlənmişdir. Bəzi tarixçilər isə başqa tarixi faktlara əsaslanaraq, xanım Xədicənin Peyğəmbərdən (s) əvvəl evli olduğunu inkar etmişlər.

Peyğəmbərin (s), təqribən, iyirmi yaşı olduğu zaman xanım Xədicə ilə tanışlığı haqqında müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Bəzi tarixçilər Peyğəmbərin (s) xanım Xədicə ilə ticarət əlaqələrinə başlamasının Əbu Talibin sifariş və tövsiyəsi əsasında olması fikrindədirlər. Həzrət Peyğəmbər (s) Yəmənə dörd və Şama bir səfər olmaqla, Xədicə üçün maksimum beş ticarət səfəri yerinə yetirmişdir. Şama səfər bu iki şəxsin evlənməsinə səbəb olan ən önəmli ticarət səfəridir. Şam səfərinin əhəmiyyəti, həm də xanım Xədicə (ə) və Peyğəmbərin (s) evliliyinə səbəb olması baxımından, əksər tarixçilər yalnız bu səfəri qeyd edərək, onu xanım Xədicə ilə Peyğəmbərin (s) iş birliyində başlanğıc nöqtə kimi qəbul etmişlər.

Əksər tarixi mənbələr evlilik zamanı Peyğəmbərin (s) 25, xanım Xədicənin (ə) isə 40 yaşı olduğunu yazmışlar. Xədicə (ə) Peyğəmbər (s) ilə evləndikdən sonra bütün var-dövlətini o həzrətə bağışlamış və öz ticarət işlərini də ona tapşırmışdır. Peyğəmbər (s) sonralar Xədicənin (ə) maddi dəstəyi haqqında belə buyurmuşdur : "Heç bir sərvət Xədicənin sərvəti qədər mənim üçün faydalı olmamışdır."

Xanım Xədicə (ə) 65 yaşında mübarək Ramazan ayında, besətin 10-cu ilində vəfat etmişdir.<ref>Məhəmməd Məhəmmədpur, "Xədicə", İslam dünyasının ensiklopediyası, 2014, 13-cü cild.</ref>

= Xanım Xədicənin (ə) əxlaqi xüsusiyyətləri =
Xanım Xədicə (ə) çoxlu sərvəti və böyük ticarəti sayəsində Hicazın bacarıqlı xanımlarından hesab edilir, mehriban və ağıllı bir şəxs kimi tanınırdı.<ref>Seyid Məhəmmədtəqi Müdərrisi, “Nur yolunun hidayətçiləri”, c. 1, səh. 247.</ref>

Bir çox tarixi mənbələrə əsasən, xanım Xədicə (ə) həzrət Məhəmməd (s) ilə ailə həyatı qurmazdan öncə, iki dəfə evlənmişdir. Bəzi tarixçilər isə başqa tarixi faktlara əsaslanaraq, xanım Xədicənin (ə) Peyğəmbərdən (s) əvvəl evli olduğunu inkar etmişlər .<ref>Məhəmməd Məhəmmədpur, "Xədicə", İslam dünyasının ensiklopediyası, 2014, 13-cü cild.</ref>

Həzrət Məhəmməd (s) hədislərdən birində belə buyurur : "Cənnətin ən üstün qadınları 4 nəfərdir : Xüvəylidin qızı Xədicə, Məhəmmədin qızı Fatimə, İmranın qızı Məryəm və Muzahimin qızı Asiya.”<ref>Fəzl ibn Həsən Təbərsi, "Əlamul-vəra", səh. 150, Tehran, 2011.</ref>

Xamın Xədicənin (ə) əxlaqi xüsusiyyətləri onu evlilikdə, imanda, fədakarlıqda, müqavimətdə, həyat yoldaşına məhəbbətdə, iffət və həyasını qorumaq kimi məsələlərdə müsəlman qadınlara örnək etmişdir.

''Evlilik nümunəsi'' : Xanım Xədicə çox varlı olmasına baxmayaraq, iqtisadi cəhətdən ondan çox aşağı həddə olan kasıb bir cavan ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Ailə həyatı seçimində daha çox maddi kateqoriyalara diqqət edən bəzi cavanların əksinə olaraq, xanım Xədicə (ə) üçün yalnız iman və mənəvi məsələlər əsas meyar idi.

''İman nümunəsi'': Xanım Xədicə (ə) həyat yoldaşının peyğəmbər olduğundan xəbər tutan kimi, o zamana xas olan sosial təəssübkeşliyi kənara qoydu və iman gətirən ilk qadın kimi tarixə düşdü.

''Fədakarlıq nümunəsi'': Xanım Xədicə bütün müsəlmanlar üçün fədakarlıq və bağışlamaq nümunəsidir. O, çox varlı olduğu halda, Peyğəmbər (s) ilə evləndi və bütün var-dövlətini din yolunda xərclədi.<ref>İbn Əsir, "Əsədul Ğabə" c. 5, səh. 436</ref> Peyğəmbər (s) onun haqqında belə buyurur : "Hamının məni təkzib etdiyi və öz sərvətini məndən əsirgədiyi zaman, mənə iman gətirdi və bütün sərvətini mənim ayaqlarım altına atdı.”<ref>İbn Əbdül-Birr, "Əl-İstiab", “Peyğəmbərin (s) həyat yoldaşları”, səh. 18</ref> Xanım Xədicə (ə) Peyğəmbərlə (s) evləndikdən sonra bütün var-dövlətini o həzrətə bağışlamış və öz ticarət işlərini də ona tapşırmışdır.<ref>Məhəmməd Məhəmmədpur, "Xədicə", İslam dünyasının ensiklopediyası, 2014, 13-cü cild.</ref>

''Müqavimət nümunəsi'': Peyğəmbərin (s) həyat yoldaşı Əbu Talib dərəsində bütün çətinliklərə dözməklə başqalarına müqavimət göstərmək və ayaqda qalmaq dərsini keçdi.

''Namaz qılmaqda nümunə'': Xanım Xədicə (ə) Peyğəmbər (s) və Əli (ə) ilə birlikdə Məscidül-Həramda camaat namazı qılırdı. Onun bu əməli bəzi vaxtlar utandığından namazı qəza olan qadınlar və kişilərə nümunədir. Xanım Xədicə (ə) bu əməli ilə İslamda bəyənilməmiş həyanın (yersiz utanmağın) əsassız olduğunu hamıya göstərdi.<ref>İbn Əsir, "Əsədul Ğabə" c. 5, səh. 436; İbn Əbdül Birr, "Əl-İstiab", c. 3, səh. 1089.</ref>

'''Dipnotlar:'''
[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:İslam dünyasının qadınları]]

Quranda örnək qadınlar

2024-11-23T07:36:58Z

Tearful2021:

= ''Sual: "Quranda hansı qadınlar başqalarına örnək olaraq qeyd edilmişdir?"''=
[[Fayl:Quran-open.jpg|thumb]]
Cavab: Allah Quranda xanım Məryəm (ə) və Fironun həyat yoldaşı Asiyanı misal gətirərək bütün möminlərə örnək göstərmişdir. Xanım Məryəmin (ə) Quranda heç bir qadının sahib olmadığı xüsusi məqamı vardır və Allah onu dövrünün bütün qadınlarından üstün etmişdir. Habelə Quranda Məryəmin (ə) anasının (İmranın həyat yoldaşı idi) Allahla danışması və övladını Allah üçün nəzir etməsi də qeyd olunmuşdur.

Allah bu qadınların müqabilində isə kafirlər üçün Nuh (ə) və Lut (ə) peyğəmbərin həyat yoldaşlarını misal çəkir.

=Xanım Məryəm (ə)=
əzrət İsanın (ə) anası və İmranın qızı Məryəm qadınlara örnək olaraq qeyd edilmişdir:
وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِن رُّوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ
“Habelə öz namusunu (iffətini) qoruyan İmran qızı Məryəmi də (məsəl çəkdi). Biz ona Öz ruhumuzdan üfürdük və Rəbbinin kəlmələrini və Onun (səmavi) kitablarını təsdiq etdi və o Allaha itaət edənlərdən idi.” (“Təhrim” surəsi, ayə 12).

Quranda xanım Məryəmdən (ə) başqa, heç bir qadının adı çəkilməmişdir. Quranın ayələrinə əsasən, mələklər onunla danışmış və İsanın (ə) olacağını ona müjdə vermişlər. “Ali-İmran” surəsinin 42-ci ayəsi xanım Məryəmin (ə) seçilmiş şəxslərdən olduğunu xəbər verir:
وَإِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ
“Və (yada sal) o zaman(ı) ki, mələklər dedilər: «Ey Məryəm, həqiqətən, Allah səni seçib, paklaşdırıb və aləmdəki bütün qadınlardan üstün edib.” (“Ali-İmran” surəsi, ayə 42).

Başqa ayələrdə xanım Məryəm (ə) öz iffətini qoruyan, Allahın öz ruhundan ona üfürdüyü, Allahın ayələrini və kitabını təsdiq edən və Allaha itaətkar qadın kimi qeyd edilmişdir (“Təhrim” surəsi, ayə 12). Allahın izni ilə həzrət Zəkəriyyə (ə) xanım Məryəmin (ə) himayəçisi olmuşdur. (“Ali-İmran” surəsi, ayə 37).

Allah bir mələyi insan şəklində Məryəmin (ə) yanına göndərir ki, övladının olacağını ona müjdə versin. Daha sonra o, İsaya (ə) hamilə qalır. Uşaq dünyaya gəldikdən sonra, xanım Məryəmə (ə) tapşırılır ki, insanların töhmətinin qarşısında sükut etsin. Xanım Məryəm (ə) camaatın yanına gedir və insanlar tərəfindən töhmətə məruz qalır. Amma anasını ittihamdan qurtarmaq üçün yenicə doğulmuş İsa (ə) möcüzə olaraq beşikdə dil açıb danışır. (“Məryəm” surəsi, yə 16-36)

=Asiya =
Allah Muzahimin qızı Asiyanın hekayəsini bütün möminlərə misal çəkir:
وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ آمَنُوا اِمْرَأَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِندَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
”Və Allah iman gətirən kəslər üçün Fironun zövcəsini məsəl çəkdi. O zaman o demişdi: “Ey Rəbbim, mənim üçün Öz yanında (Öz cəlal və rəhmətinin yaxınlığında) – Cənnətdə – bir ev tik! Mənə Firondan və onun əməlindən nicat ver, məni zalım qövmdən (onun sarayındakılardan və millətindən) qurtar!”” (“Təhrim” surəsi, ayə 11).

Başqa yerdə qeyd olunur ki, o, həzrət Musanı (ə) öldürməməsi və övladlığa götürməsi üçün Fironu razı salmışdır (“Qəsəs” surəsi, ayə 9). Təfsir alimləri Asiyanın ağır işgəncələr altında olduğuna baxmayaraq, imanından dönmədiyini və canını tapşırdığını qeyd etmişlər.<ref>Təbərsi, “Məcməul-bəyan”, c. 25, səh. 155; Muğniyə, “Kaşif” təfsiri, c. 7, səh. 615; MəhəmmədHüseyn Təbatəbai, “Əl-Mizan” təfsiri, c. 19, səh. 581</ref>

======Dipnotlar:======
[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:İslam dünyasının qadınları]]

<references />

Xanım Məryəmin (ə) nümunə olması

2024-11-23T07:32:50Z

Tearful2021:

= Sual'': "'' ''Xanım'' ''Məryəm (ə) hansı cəhətdən qadınlar və qızlar üçün nümunə sayılır?"'' =
Cavab: Xanım Məryəm (ə) Quranda bütün möminlər üçün bir nümunə olaraq təqdim edilmişdir. Quranda adı çəkilən yeganə qadın xanım Məryəmdir (ə). İffətlilik, düz danışmaq, itaətkar bəndə olmaq, Allah tərəfindən paklanmış və seçilmiş qadın, Allahın ayələrini təsdiq edən, Quranın da işarə etdiyi bu kimi xüsusiyyətlər xanım Məryəmin (ə) fərdi və səciyyəvi keyfiyyətlərindən sayılır və onu bütün qadınlar üçün bir örnək olmasına səbəb olmuşdur.

'''Xanım Məryəmin (ə) fərdi keyfiyyətləri'''

“Təhrim” surəsinin 11-ci və 12-ci ayələrində xanım Məryəm (ə) bütün möminlərə bir nümunə olaraq təqdim edilmişdir. İrfani mətnlərdə xanım Məryəmin (ə) Allahın dostlarından (övliya) və xüsusi vilayətə sahib bir şəxs olması qeyd edilmişdir.<ref>Xoşhal Dəstcerdi, Tahirə və Zeynəb Rzapur, "Dördüncü əsrdən doqquzuncu ərsrə qədər fars irfan mətnlərində xanım Məryəmin (ə) məqamları", İrfan mütaliələri, 12-ci nömrə, 1389, səh. 68-97</ref> Quran onun üçün seçilmək, paklıq və mələklərlə söhbət etmək (“Ali-İmran” surəsi, ayə 42-45) kimi dəyərli məqamları qeyd edir.<ref>Mehdi Mehrizi, “Hədis tədqiqatı”, c. 1, səh. 274</ref> İslam terminologiyasında peyğəmbər olmayan, amma xanım Məryəm (ə) kimi Allahın onlarla danışdığı şəxslərə "muhəddəs" deyilir.<ref>Mürtəza Mütəhhəri, “Əsərlər toplusu”, c. 4, səh. 296</ref> Düzdür ki, Quran xanım Məryəmə (ə) peyğəmbər demir, amma onun üçün mözücələr, qeyri-adi işlər və ilhamlar sadalayır.<ref>Mürtəza Mütəhhəri, “Nübuvvət”, c. 1, səh. 179</ref>

= İffət və paklığı =
Allah Quranda iki ayədə xanım Məryəmin (ə) iffət və paklığını xüsusi vurğulayır :

وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا

“Habelə öz namusunu (iffətini) qoruyan İmran qızı Məryəmi də (məsəl çəkdi)”. (“Təhrim” surəsi, ayə 12)

وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا

“Və öz iffətini qorumuş o qadını (Məryəmi də yada sal)”. (”Ənbiya” surəsi, ayə 91)

Bu ayədə xanım Məryəmin (ə) məqamına, əzəmətinə və oğlu həzrət Məsihə (ə) işarə olunur.<ref>Məkarim Şirazi, ” Nümunə təfsirindən seçmələr”, c. 3, səh. 187</ref> Quranda iki yerdə xanım Məryəmin (ə) dilindən nəql olunur ki, "mənə heç bir bəşər əli toxunmamışdır" (”Məryəm” surəsi, ayə 20 və ” Ali-İmran” surəsi, ayə 47). Ariflərin fikrincə, xanım Məryəmin (ə) kəramətləri onun şəhvət, qəzəb, nəfsinə qələbə çalması və sədaqətinin nəticəsi idi.<ref>Xoşhal Dəstcerdi, Tahirə və Zeynəb Rzapur, "Dördüncü əsrdən doqquzuncu ərsrə qədər fars irfan mətnlərində Xanım Məryəmin (ə) məqamları", İrfan mütaliələri, 12-ci nömrə, 1389, səh. 68-97</ref>

= Sədaqəti =
Xanım Məryəmin (ə) ən bariz xüsusiyyətlərindən biri onun sədaqətidir. Quran onu "Siddiqə" deyərək tanıtdırır:

وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ

“Onun (İsanın) anası çox doğruçu və əməli düz bir qadın olub...”( “Maidə” surəsi, ayə 75)

” Siddiqə” ərəb dilində mübaliğəni ifadə edən fel formasıdır və ”çox düz danışan şəxs”ə deyilir. Bəzi alimlər isə bu sözü ”haqqı qəbul edən şəxs” kimi tərcümə etmişlər.<ref>Nahid Təyyibi, “Xanım Məryəm (ə) ibadətin simvolu”, Kövsər mədəniyyəti, 1999, 22-ci say</ref>

= Paklığı =
Pak olmaq xanım Məryəmin (ə) xüsusiyyətlərindən sayılır. Allah Quranda buyurur ki, Məryəmi pak yaratdım:

وَإِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ

“Və (yada sal) o zaman(ı) ki, mələklər dedilər: ”Ey Məryəm, həqiqətən, Allah səni seçib, paklaşdırıb və aləmdəki bütün qadınlardan üstün edib.”” (”Ali-İmran” surəsi, 42)

Təfsir alimlərinin fikrincə, bu ayədə işlənən "təthir" sözü ” məsumluq” anlamındadır. Xanım Məryəm (ə) iffətini, paklığını qoruduğu və qeybdə olan ruh ilə danışdığı üçün "musəddiqin" və "qanitin" məqamına çatmışdır.<ref>Məhəmmədhüseyn Təbatəbai, “Əl-Mizan” təfsiri, c. 3, səh. 259.</ref>

= İbadəti =
Allah Quranda Məryəmə (ə) Ona ibadət etmək əmrini verir (”Ali-İmran” surəsi, ayə 43) və onu ” qanitin” kimi tanıdır (”Təhrim” surəsi, ayə 12). ” Qanitin”, həm ”əmrə tabe olan”, həm də ”qunut və ibadət əhli” mənasındadır. Təfsir alimləri "qanitin" sözünü ” həmişə Allaha ibadət edən” kimi izah edirlər. <ref>Məhəmmədhüseyn Təbatəbai, ”Əl-Mizan” təfsiri, c. 3, səh. 259.</ref>Məryəmin (ə) imanı ən ali dərəcədə idi. <ref>Əli Əkbər Qurəşi, ” Ən gözəl söz” təfsiri, c. 11, səh. 305</ref>

O, bütün asimani kitablara, ilahi əmrlərə iman gətirmiş və daim Allahın əmrlərinə tabe idi.<ref>Məkarim Şirazi, ” Nümunə” təfsiri, c. 24, səh. 305</ref>

'''Əlavə məlumat üçün müraciət edin:'''

“Quran və İncildə xanım Məryəmin siması”, Qədyan Qədyani

“Quranda xanım Məryəmin siması”, Zəhra Cümə Məscidi, “Pazinə” nəşriyyatı, 2015

====== '''Dipnotlar''' ======

[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:İslam dünyasının qadınları]]

Yoxluğun mənası və yoxluqdan yaranmağın necəliyi

2024-11-23T07:28:26Z

Tearful2021:

= Sual: Yoxluq nə deməkdir? Allah bu qədər əhatəli dünyanı yoxdan necə yaratdı? =
Cavab: Varlığın müqabilində olan yoxluq heçlik və puçluq anlamındadır. Yoxluqdan yaradılışın mənası odur ki, Allah-taala daha əvvəl mövcud olmayan və yaradılış üçün ilkin materiala ehtiyac duymadan bir varlıq yaratdı, nəinki yoxluq yaradılış mənbəyidir və Allah yoxdan nəsə yaradır. Deməli, varlığın yaranmasına səbəb olan yeganə şey ilahi iradədir və Uca Allahın yaradılış üçün heç bir ilkin materiala ehtiyacı yoxdur.

= Yoxluğun məna və məfhumu =
Yoxluğun mənasını anlamaq istəyiriksə, ilk növbədə varlığın mənasını dərk etməliyik, çünki varlığın mənasını anlamadan yoxluğun mənasını dərk edə bilmərik. “Yoxluq” varlığın ziddidir və “varlıq” dedikdə “mövcud olmaq” başa düşüldüyündən belə nəticəyə gəlirik ki, yoxluq dedikdə də “var olmamaq və puçluq” nəzərədə tutulur. Yoxluq mütləq puçluqdur və heç bir şey deyil. Fərqli yoxluqlar haqqında müzakirə etməyimiz isə bir növ məcazi anlam kəsb edir.<ref>Əllamə Təbatəbai, Seyid Mühəmmədhüseyn, “Bidayətul-hikmət”, tədqiq edən: Əli Şirvani, Qum, “Darul-Fikr”, 2002, s.33.</ref>

Yoxdan yaradılışla ilkin yaradılış, həmçinin, əvvəllər olmayan bir şeyin yaradılması arasında fərq vardır. Birinci növ yaradılışda, yoxluğun yaradılış üçün lazım olan ilkin material olduğu güman edilir. Həqiqətdə isə yoxluğun heç bir mövcudluğu və presedenti yoxdur <ref>Mütəhərri, Mürtəza, “Fəlsəfənin əsasları və realizm üsulu”, “Sədra” nəşriyyatı, cild 4, səh.94.</ref> ki, yaradılışın ilkin materialı kimi nəzərdə tutulsun. Ona görə dünyanın yoxdan və puçluqdan yarandığına söykənən bu nəzəriyyə düzgün deyildir. Amma ikinci nəzərə görə, yoxdan yaradılış dedikdə yaradılışın ancaq ilahi iradəyə əsaslanması və heç bir ilkin materiala ehtiyac duyulmamaması başa düşülür. Belə ki, Allah bir şeyi istəsə, ona “Ol” deyər və o varlıq da dərhal yaranar. Ona görə də Allah yaradılış üçün müqəddəs ilahi zatından başqa heç bir səbəbə ehtiyac duymur.<ref>Müraciət edin: “Təfsirül-mizan”ın tərcüməsi, “Camiətul-Müdərrisin” nəşri, cild 6, səh.143.</ref>

'''انما امره اذا أراد شیئاً ان یقول له کُن فَیَکون'''

'''''“Bir şeyin var olmasını istədiyi zaman Onun (Allahın) əmri və məqamı ona ancaq: «Ol!» – deməkdir. O da dərhal olar.”''''' <ref>“Yasin” surəsi, ayə 82</ref>

Allahın iradəsi varlıq və yaradılışın özüdür. Arada heç bir gözləmə və zaman fasiləsi yoxdur. Əslində yaradılış dedikdə bir şeydən başqa bir şeyin yaradılmaı nəzərdə tutulur, lakin icad bir şeyin ibtidai formada var olması deməkdir. Necə ki, Əmirəl-möminin Əli (ə) buyurur: “Allah-taala nəsnələri yoxdan yaratmışdır, (yaradılış zamanı) Allahın ondan istifadə etməsi üçün heç bir nümunə yox idi və ya Onun qarşısında başqa bir yaradanın planı yox idi ki, yaradılışda ondan istifadə etsin. Varlıqlar və yaradılışın çoxsaylı nümunələri Onun qüdrətinin göstəricisidir.<ref>“Nəhcül-bəlağə”, Mərhum Dəştinin tərcüməsi, səh 157, xütbə 91.</ref>

====== Dipnotlar: ======
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Yaradan]]

Təkvini və təşrii rübubiyyətin mənası

2024-11-23T07:26:07Z

Tearful2021:

= Sual: Təkvini və təşrii rübubiyyət deyildikdə nə başa düşülür? =
Cavab: Yaradılmış varlıqlarla Allah arasındakı rabitədən əldə olunan feli sifətlərdən biri də rübubiyyətdir. Rübubiyyətin mənası budur ki, varlıqlar təkcə var olmaqda Allaha möhtac deyillər, əksinə onların bütün varlıqları və işləri Allah-taalaya bağlıdır və heç bir halda tam müstəqilliyə sahib deyillər. Qoruyub saxlamaq, diriltmək, öldürmək, ruzi vermək, böyütmək və kamilliyə çatdırmaq, hidayət etmək, əmr etmək və qadağan etmək rübubiyyətin nümunələrindəndir.<ref>Misbah Yəzdi, Məhəmmədtəqi, “Məarefe Quran, Xodaşenasi, Cəhanşenasi”, İmam Xomeyni (r.ə) İnstitutu, 1368, səh.49, cild 1.</ref>

= Təkvini və təşrii rübubiyyət arasındakı fərq =
Varlıqları idarə etmək və onların işləri ilə bağlı tədbir görmək iki kateqoriyaya bölünür. Bunlardan biri yalnız ağıl və ixtiyar sahibi olan varlıqlara, digəri isə bütün varlıqlara şamildir. Bu müqəddimə əsasında təkvini və təşrii rübubiyyət iki mühüm fərq əsasında bəyan edilir.

Təşrii rübubiyyət Allah-taala ilə şüurlu varlıqlar arasındakı münasibətdən əldə edilir, lakin təkvini rübubiyyət isə bütün varlıqlarla Allah arasındakı münasibətdən başa düşülə bilər. Birinci xüsusiyyətə görə, təşrii rübubiyyət Allahın bəndələrlə batini bələdçi (ağıl) və ya zahiri bəldəçi (peyğəmbərlər) vasitəsilə əlaqə qurmasından və bu qəbildən olan ehtiyacların ödənilməsindən meydana çıxır. Lakin təkvini rübubiyyətdə isə bütün yaradılmışların varlıqlarının, onların bütün işləri və ehtiyaclarının Allah tərəfindən təmin edilməsindən söhbət açılır.

Başqa sözlə, təkvini rübubiyyət bütün məxluqatları idarə etmək və onların ehtiyaclarını təmin etmək, xülasə dünyanı yönləndirməkdən ibarətdir. Lakin təşrii rübubiyyət şüurlu və ixtiyar sahibi olan varlıqlar üçün nəzərdə tutulmuşdur və səmavi kitabın, peyğəmbərlərin göndərilməsi, vəzifə və mükəlləfiyyətlərin müəyyən edilməsi, qanun və qaydaların hazırlanması kimi məsələləri ehtiva edir.<ref>Misbah Yəzdi, Məhəmmədtəqi, “Amuzeşe əqayed” (üç cildlik kurs), Beynəlxalq Nəşr, səh.84.</ref>

= Dipnotlar: =

[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Yaradan]]

Məhdud insan təxəyyülü ilə cənnəti təsvir etmək

2024-11-23T07:20:12Z

Tearful2021:

= Sual: Nə üçün ərəblərin 1400 il əvvəl utopiyaları və ya ümid və xəyalları kimi təsəvvür etdikləri hər şey Quranda tam olaraq cənnət kimi təsvir edilmişdir? İndi dünyanın gözəl bölgələrinin sakinlərinə İslamın cənnətə olan baxışı təqdim edilsə, nə deyəcəklər? Deməzlərmi ki, bizim ölkədə belə cənnətlərdən çoxdur və İslamın bizə təqdim etdiyi cənnətə ehtiyacımız yoxdur? =
Cavab: Əsl cənnət insanın təsəvvüründən kənardır. Quran və hədislər cənnəti məhdud insan təxəyyülü üçün təsvir edərkən insanların başa düşə biləcəyi nümunələrdən istifadə etməli idi. Amma Quran ümumi bir meyar ortaya qoyaraq bildirir ki, cənnətdə istədiyiniz hər şey sizin üçün olacaqdır. Həmçinin, Quranda insanın son hədəfi olaraq cənnət nemətlərinə çatmaq nəzərdə tutulmayıb, əksinə əsas məqsəd Allahın razılığına nail olmaqdır.

Cənnət və ya cəhənnəm insan əməllərinin maddi təcəssümüdür. Hər bir insan axirətdə öz əməli ilə qarşılaşacaq və heç kim bu nemətlərə ehtiyacı olmadığını iddia edə bilməz. Ona görə də bütün insanlara İslam cənnətindən danışıb onları İslama dəvət etmək olar. Hətta ilahi cənnətlə yer üzündəki bağlar və gözəl mənzərələr arasında heç bir ziddiyyət olmasa belə.

= Axirəti təsvir etməyin qeyri-mümkünlüyü =
İnsanlar məhdud bir dünyada yaşayırlar və bütün təxəyyüllər bu çərçivədədir və cənnətin həqiqəti isə bizim dərrakəmizin fövqündədir. Nəticə etibarı ilə Quranda və hədislərdə cənnətlə bağlı qeyd olunan ifadələr onu müəyyən qədər dərk edə bilməyimiz üçündür. Amma əsl cənnət bizim təsəvvür qüvvəmizdən uzaqdır.

Bəzi alimlər bunu ana bətnində olan döllə müqayisə etmişlər. Ana bətnində yaşayan döl üçün bu dünyanın gözəlliyini söyləmək olmaz. O döl ana bətnindən başqa, heç bir şey görmədiyi və ana bətnindən kənarda olanlardan xəbərsiz olduğu halda, bütün bunlar ona təsvir edilsə belə, bu barədə onda heç bir fikir formalaşa bilməz.

= Axirətin əbədiliyi =
İnsanın həyata baxışı yalnız məhdud dünya baxışından ibarət olmamalıdır. İnsanın həyata baxışı onun əbədiliyini əhatə etməlidir. İslama görə insan öldükdən sonra məhv olmur. O, yalnız bu dünyadan başqa bir dünyaya köçürülür. Deməli, insanlara rifah və rahatlığın nəsib olacağı bir məkan seçiləcəksə , o yeri bu dünyadan seçmək hikmətli deyil. Çünki ətraf mühit nə qədər gözəl və səfalı olsa da, ancaq məhdud ömür illəri həddində ondan istifadə etmək mümkündür. Lakin Quranın təsvir etdiyi cənnət əbədi yaşayan bir insan üçün nəzərdə tutulmuşdur.

= Cənnətin ən ali nemətləri =
Quranda cənnət və səmavi nemətlər haqqında meyarlar bildirilmişdir:

'''وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ'''

'''''“Biz dünya həyatında da, axirətdə də sizin dostlarınız və yardımçılarınızıq. Cənnətdə sizin üçün ürəyiniz istəyən hər şey hazırdır. Nə istəsəniz sizə veriləcək. Bunlar bağışlayan və rəhmli Allah tərəfindən verilən ziyafətdir.”'''''<ref>1- “Fussilət” surəsi, ayə 31-32</ref>

وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ۚ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

'''''“Allah mömin kişilərə və möminə qadınlara (ev və ağaclarının) altından çaylar axan, əbədi qalacaqları Cənnətlər vəd etmişdir. Həmçinin, əbədi Cənnətlərdə pak məskənlər! Allah tərəfindən olan razılıq (isə bütün nemətlərdən) böyükdür. Budur böyük uğur və qurtuluş!”''''' <ref>“Tövbə” surəsi, ayə 72</ref>

Bunlardan əlavə, möminlərin əsas mükafatı, bütün nemətlərdən üstün olan və heç bir dünya neməti ilə müqayisə oluna bilməyən şey Allahın razılığıdır.

= Əməllərin təcəssümü =
Cənnətə bəndələrin ibadətinin mükafatı kimi yox, onların əməllərinin özü kimi baxmalıyıq. Yəni, bizim əməllərimizin özü əslində cənnət və cəhənnəmdir. Cənnət və cəhənnəm əməllərimizin təcəssümüdür. Ona görə də hər bir halda insan axirətdə öz əməllərinin nəticəsi ilə qarşılaşacaq və heç kim onun gərəksiz olduğunu söyləyə bilməz.

... الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

'''''“...Bu gün sizə (dünyada) etdiyiniz əməllər veriləcəkdir!”'''''<ref>“Casiyə” surəsi, ay 28</ref>

Bu ayədə buyurulur ki, sizə etdiyiniz əməllərin əvəzi deyil, etdiyiniz əməllər veriləcəkdir. Quranın bu ifadəsindən belə nəticə çıxarmaq olar ki, bizim əməllərimiz cənnət və ya cəhənnəmdir. Odur ki, bir kəs dünyanın ən gözəl yerində yaşamasına baxmayaraq, həyatdan o qədər sıxıla bilər ki, sanki cəhənnəmdə yaşayır. Digər tərəfdən, kimsə Ərəbistanın qızmar səhrasında yaşaya bilər, amma qəlbi və əməli Allahla olduğuna və hansı böyük məqsəd üçün yaşadığını bildiyinə görə, həyat onun üçün cənnətdə yaşayırmış kimi şirin ola bilər. Çünki bütün müsibət və çətinliklərdəki, əsas məqsədin Allaha çatmaq olduğunu bildiyindən, belə bir həyat ona ağrılı və iztirablı deyil, əksinə saf gözəllik kimidir.

Beləliklə, ilahi cənnətlə bağlar və yer üzündəki mənzərələr arasında heç bir ziddiyyət olmasa belə, bütün insanlara İslam cənnətindən danışıb onları İslama dəvət etmək olar. Eynilə bir çox müsəlmanın yer üzündəki cənnət ilə ilahi cənnət arasında ziddiyət görmədən gözəl təbiətə malik olan bu ölkələrdə yaşadığı kimi.

Dipnotlar:
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Axirət]]
[[Kateqoriya:Cənnət]]

Əhli-sünnə hədislərində Peyğəmbərin (s) canişinlərinin sayı

2024-11-23T07:13:36Z

Tearful2021:

= Əhli-sünnə hədislərində Peyğəmbərin (s) canişinlərinin sayı =
Sual: Əhli-sünnə kitablarında Həzrət Peyğəmbərin (s) on iki canişininin olduğunu qeyd edən bir hədis varmı?

Cavab: Bəzi sünni kitablarında “on iki xəlifə” və “on iki əmir” haqqında hədislər qeyd edilmişdir. Həmçinin, bəzi hədislərdə Peyğəmbərin (s) canişinlərinin sayı Bəni-İsrail başçılarının sayı kimi qeyd edilir ki, onlar da on iki nəfər idi.

= On iki xəlifə barədə hədislər =
Hədislərdə “On iki xəlifə” ifadəsinin qeyd edildiyi bir çox rəvayətlər vardır. Bu hədislər qrupu “Müsnəd Əhməd”<ref>Əhməd ibn Hənbəl, “Müsnədi-Əhməd”, Beyrut, “Daru Sadir”, Bi Ta, cild 5, səh.90, 93, 98 və 100. </ref> , “Səhih Müslim”<ref>Müslim bin Həccac Nişaburi, “Səhih Müslim”, Beyrut, “Darul-Fikr”, Bi ta, cild 6, səh.3 və 4. </ref> və “Sünəni-Əbi Davud”da<ref>Sacistani, Süleyman ibn Əşəs, “Sünəni-Əbi Davud”, Beyrut, “Darul-Fikr”, birinci çap, 1410-cu il, cild 2, səh.309. </ref> bəyan edilmişdir və onların hamısının məzmunu budur ki, Peyğəmbər (s) buyurur: “İslam Qureyşdən olan on iki xəlifə başçılığı altında olduğu müddətdə əziz olacaqdır."

= On iki əmir barədə hədislər =
Sünni kitablarında “On iki əmir” ifadəsinin qeyd edildiyi və müxtəlif formalarda nəql olunan rəvayətlər var: “Ümmətimdən olan 12 əmir başda olduğu müddətdə bu din düşmənə davamlı olaraq qalib gələr və heç bir müxalif və düşmən ona zərər vura bilməz. Onların hamısı Qureyşdəndir” və ya “Xalqın işi on iki əmir onlara hökm etdiyi müddətdə xeyirlə davam edəcək. Onların hamısı Qüreyşdəndir.”<ref>Əhməd bin Hənbəl, “Müsnədi Əhməd”, Beyrut, “Daru Sadir”, Bi Ta, 5-ci cild, səh.87, 90, 92, 94, 95, 98, 101; Buxari, Məhəmməd ibn İsmayıl, “Səhih Buxari”, Beyrut, “Darul-Fikr”, Bi ta, 8-ci cild, səh.137;

Tirmizi, Muhəmməd ibn İsa, “Sünəni-Tirmizi”, Beyrut, “Darul-Fikr”, 1403 hicri, cild 3, səh.34, hədis 2323, Təbərani, Süleyman ibn Əhməd, “Əl-Mucəmul-Kəbir”, Qahirə, İbn Teymiyyə məktəbi , Bi ta, cild 2, s.190-255; “Əl-Mucəmul-əvsət”, “Darul-Hərəməyn”, 1-ci cild, səh.263 və 4-cü cild, səh.189. </ref>

= Xəlifələrin sayı Bəni-İsrailin nəqəbələrinin sayı qədərdir =
Bir sıra hədislər də var ki, orada İslam Peyğəmbəri (s) özündən sonrakı xəlifələrin sayının Bəni-İsrailin başçılarının sayına bərabər olduğunu bildirmişdir. Abdullah ibn Məsuddan belə rəvayət olunur:

Biz İslam Peyğəmbərindən (s) ondan sonra neçə xəlifə olduğunu soruşduq. Allahın Rəsulu (s) buyurdu: “On iki nəfər Bəni-İsrailin başçılarının sayı qədər.” Başqa bir hədisdə İslam Peyğəmbərindən belə (s) nəql olunur: “Həqiqətən, məndən sonra xəlifələrin sayı Musanın (ə) qövmünün başçıları qədərdir.” <ref>“Müsnədi-Əhməd”, cild 1, səh.398 və Hakim Nişaburi, Muhəmməd ibn Muhəmməd, “Müstədrək”, Beyrut, “Darul-Mərifə”, 1406 hicri, 4-cü cild, səh. 501. Əsqlani, İbn Həcər, “Fəthul-bari”, Beyrut, “Darul-Mərifə” nəşriyyatı, ikinci cild 13, səh.183.

Əl-Məbəd Kafuri, “Tohfətul Əhvəzi fi Şərhit-Tirmizi”, Beyrut, “Darul-Kutubil-Elmiyyə”, birinci çap. Hicri 1410, cild 6, səh.294; Müttəqi Hindi, “Kənzul-ümmal”, cild 12, səh.23 hədis 33857 və 23858 və cild 6, səh.89; 14971-ci hədis, Beyrut, “Ər-Risalə və Əl-Mücəmul-Kəbir müəssisəsi”, cild 10, səh.158; və Süyuti, Cəlaləddin, “Əl-Camius-səğir”, Beyrut, “Darul-Fikr”, 1-ci cild, səh.35, hədis 2297 və Aburiyyə, Şeyx Mahmud, “Əzvaə ələs sünnətil-Muhəmmədiyyə”, “Darul-Kutubil-İslamiyyə”, Bi ta, səh. 234 və Əbu Əli Mosuli, Əhməd ibn Əli, “Müsnədi-Əbi Yəla”, “Darul-Məmut Litturas”, cild 8, səh.444 və 9-cu cild, səh.222. </ref>

“Məcməuz-zəvaid” kitabının beşinci cildində “On iki xəlifə” adlı ayrıca bir bölmə bu mövzuya həsr edilmişdir. <ref>Heysəmi, Nurəddin, Məcməuz-zəvaid, Beyrut, “Darul-Məktəbul-Elmiyyə”, 1408-ci hicri, 5-ci cild, səh.190</ref>

= Dipnotlar: =

[[Kateqoriya:Dinlər və məzhəblər]]
[[Kateqoriya:Şiə İmamiyyə]]

Xanım Fatimənin (ə) nümunə olması

2024-11-23T07:06:14Z

Tearful2021:

= '''''Sual:''''' ''“Xanım Fatimə (ə) hansı cəhətdən müsəlman qadınlar üçün örnəkdir?”'' =

'''Cavab:''' Xanım Fatimə (ə) böyük İslam xanımlarındandır. Fəzilət və əxlaqi xüsusiyyətlərinə görə bütün qadınlara nümunədir. Allahın Rəsulu (s) qızı Fatimeyi-Zəhra (ə) haqqında belə buyurur :

“Allaha iman onun canına və qəlbinin dərinliklərinə nüfuz etmişdir.” Həzrət Əli (ə) Peyğəmbərin (s) onun həyat yoldaşı Fatimə (ə) haqqında olan sualının cavabında belə buyurur :

“Fatimə haqqa itaət etməkdə ən gözəl köməkçidir.”

Xanım Zəhra (ə) çoxlu sədəqə verər və infaq edərdi. Dəfələrlə öz yeməyini kasıblara vermiş və özü ac qalmışdır. Hətta toy paltarını, toy gecəsi bir fəqirə infaq etmişdir. Quran ilə ünsiyyət və onu övladlarına öyrətmək, siyasi və ictimai məsələləri dərk etmək o möhtərəm xanımın digər əxlaqi fəzilətlərindəndir. Xanımın şəxsi həyatı, yəni həyat yoldaşı və övladları ilə mehriban davranışı analar və qadınlara nümunədir.

İmam Həsən (ə) buyurur :

“Cümə axşamı anam Fatiməni (ə) ibadət mehrabında durub, davamlı ruku və səcdə etdiyini gördüm. Mömin qadın və kişilər üçün adlarını da qeyd edərək çoxlu dua edirdi, amma özü üçün dua etmədi. Soruşdum ki, nə üçün özün üçün dua etmədin? Buyurdu : “Oğlum, əvvəlcə qonşu, sonra evin içi.” <ref>Ərbili, Əli ibn İsa, “Kəşful-gümmə fi mərifətil-əimmə (ə)”, İbrahim Miyanəçinin redaktəsi, Tehran, İslami nəşriyyat, 2003</ref>

= Xanım Zəharın (ə) şəxsi keyfiyyətləri =
Xanım Zəhra (ə) özünün qısa həyatında kamil qadın və kamil insan nümunəsi kimi xatirələrdə qaldı. Çoxlu ibadət, anası ilə səmimi ünsiyyət, atası ilə həmfikir olmaq, iffət və hicab, nümunəvi həyat yoldaşı, sadə yaşam tərzi, Quran ilə ünsiyyət və onu övladlarına öyrətmək, həyatda nizam-intizama və qanuna riayət etmək, köməkçisi ilə ev işlərini bölüşdürmək, qonşuya önəm vermək, uşaqların şəxsiyyətinə ehtiram və övladları arasında ədaləti qorumaq o xanımın digər keyfiyyətlərindəndir. <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 91</ref>

= İman təqva və ibadət =
Allahın Rəsulu (s) qızı Fatimeyi-Zəhra (ə) haqqında belə buyurur :

“Allaha iman onun canına və qəlbinin dərinliklərinə elə nüfuz etmişdir ki, tək olan Allaha ibadət etmək üçün özünü hər şeydən uzaqlaşdırmışdır.”<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 46</ref>

İslam tarixinin məşhur zahidlərindən olan Həsən Bəsri (21-110 hicri) deyirdi :

“Fatimeyi-Zəhra (ə) ən çox ibadət edən insan idi. Allaha ibadət edərkən o qədər ayaq üstə dayanmışdı ki, mübarək ayaqları şişmişdi.” <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 76</ref>

Allah Rəsulunun (s) həyat yoldaşı Aişə deyirdi :

“Allahın Rəsulundan (s) sonra Fatimə (ə) ən düz danışan şəxs idi.” <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 84</ref>

Əli Şəriəti yazır :

“İstədim deyim Fatimə (ə) Məhəmmədin (s) qızıdır, gördüm ki, bu, Fatimə deyil (Fatimənin həqiqətini çatdıra bilmirəm). Fatimə (ə) Əlinin (ə) həyat yoldaşıdır, demək istədim. Gördüm ki, bu da Fatimə (ə) deyil. İstədim deyim Fatimə (ə) Həsən (ə) və Hüseynin (ə) anasıdır. Gördüm ki, bu da Fatimə (ə) deyil. İstədim deyim, Fatimə (ə) Zeynəbin (ə) anasıdır. Yenə də gördüm ki, Fatimə (ə) deyil. Xeyr, Fatimə bunların hamısıdır, amma eyni zamanda bunların heç biri Fatimə (ə) deyil. Fatimə elə Fatimədir (ə)...”<ref>Şəriəti, Əli, “Fatimə Fatimədir”, Tehran, “Salman” nəşriyyatı, 1987, s. 134</ref>

Həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra xanım Zəhra (ə) naməhrəm şəxslərlə danışmağa məcbur oldu. O, məsciddə söhbət etdi, amma Bəni-Haşimin xanımlarının da onunla birlikdə gəlmələrini istədi. Məsciddə qadınlar və kişilər arasında bir pərdə asdılar və xanım pərdənin arxasından xütbə oxudu. Xanımın cəmiyyətə çıxması, onu iffəti ilə heç bir ziddiyyət təşkil etmədi, əksinə, xanımı cəmiyyətdə ən iffətli bir xanım kimi tanıtdı. <ref>İbn Əbil-Hədid, Əbdülhəmid ibn Hibətullah, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, Məhəmməd Əbülfəzl İbrahiminin araşdırması, Qum, Ayətullah Mərəşi Nəcəfinin kitabxanası, 1994, c. 16, səh. 249.</ref>

= Həyat yoldaşı ilə münasibəti =
Xanım Fatimə (ə) həyat yoldaşı İmam Əlinin (ə) sadə evinə daxil olan gündən ömrünün sonuna kimi onun əbədi yoldaşı idi. Həzrət Peyğəmbər (s) İmam Əlidən (ə) həyat yoldaşı haqqında soruşarkən, İmam (ə) Fatiməni (ə) haqqa itaət etməkdə ən gözəl yoldaş kimi vəsf etmişdir. <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 117</ref>

Bir-birinə qarşılıqlı hörmət edən ər-arvad evlərində olan nöqsanları kənar şəxslərə deməzlər. Bir gün xanım Zəhra (ə) çöhrəsində zəiflik və aclıq əlaməti olan bir vəziyyətdə atasının yanına gəldi. Peyğəmbər (s) qızının bu vəziyyətini müşahidə edən zaman əllərini yuxarı qaldırdı və belə dua etdi : “İlahi, övladımın aclığını toxluğa çevir və onun vəziyyətini sahmana sal.” <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 62</ref>

= Övladları ilə davranışı =
Salman deyir : “Bir gün xanım Fatiməni (ə) ev dəyirmanı ilə işləyən halda gördüm. Bu zaman oğlu Hüseyn (ə) ağlamağa başladı. Soruşdum ki, “Sizə kömək etmək üçün dəyirmanı fırladım, yoxsa uşağı sakitləşdirim? Buyurdu : Uşağı mən sakit etməliyəm, siz dəyirman daşını fırladın.” <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 280</ref>

Fatimeyi-Zəhra (ə) ömrünün son günlərinə qədər övladları haqqında nigaran idi. Daha çox övladlarının bir anadan uzaq düşəcəkləri üçün narahat idi. Bu səbəbdən də həzrət Əliyə (ə) təklif etdi ki, onun vəfatından sonra övladlarının tərbiyəsi ilə düzgün şəkildə məşğul ola biləcək bir şəxs ilə ailə qursun.” <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 178</ref>

Nəql olunur ki, bir gün xanım Zəhra (ə) oğlu İmam Həsən (ə) ilə oynayır, əlində onu yuxarı ataraq belə deyirdi : “Oğlum Həsən, atan kimi ol. Haqq və batil arasında ayrılıq sal. Müxtəlif nemətlərə sahib Allaha pərəstiş elə və heç vaxt zalımlarla dostluq etmə.” <ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir ibn Məhəmmədtəqi, “Biharul-ənvar”, Beyrut çapı, Ərəb mirasının dirçəldilməsi evi, 1983, c. 43, səh. 286</ref>

'''İnsanlar ilə davranışı'''

Bir qadın xanım Fatimənin (ə) yanına gəlib dedi : "Namazda çox xəta edən, qoca və çarəsiz bir anam var. Mənim göndərdi ki, necə namaz qılacağını sizdən soruşum". Xanın buyurdu : "İstədiyin sualı soruş". Həmin xanım 10 dənə sual soruşdu və xanım Fatimə (ə) bütün sualları gülərüz cavab verdi. Qadın suallarının çoxluğundan utandı və dedi : "Bundan artıq sizə zəhmət vermək istəmirəm". Xanım Zəhra (ə) buyurdu : "Yenə də soruş." Daha sonra isə qadına ruhlandırmaq üçün belə buyurdu : "Əgər bir şəxsə bir iş tapşırsalar, misal üçün ondan yüz min dinar hədiyyə müqabilində ağır bir yükü hündür bir yerə qaldırmağını istəsələr, həmin şəxs hədiyyənin çoxluğundan yorğunluq hiss edərmi?" Qadın, “Xeyr!” – deyərək cavab verdi. Xanım (ə) buyurdu: "Mən cavablandırdığım suallar qarşısında Allahdan daha çox savab qazanıram, ona görə də heç vaxt yorğun olmuram.

Allahın Rəsulundan (s) eşitmişəm ki, Qiyamət günü İslam alimləri Allahın hüzurunda insanları hidayət etmək üçün çalışdıqları həddə savab qazanacaqlar." <ref>Nuri, Hüseyn ibn Məhəmmədtəqi, “Mustədrəul-vəsail”, Qum, Əhli-Beyt (ə) müəssisəsi, c. 17, səh. 317-318</ref>

= Sədəqə və infaq =
Xanım Zəhra (ə) çoxlu infaq edər və sədəqə verərdi. Xanımın (ə) toy mərasimi sona çatdıqdan sonra bir kasıb onun evinə gedib yardım dilədi. Xanım (ə) öz toy libasını həmin kasıb şəxsə verdi və özü köhnə bir paltar geyindi.<ref>Səfuri, Əbdürrəhman, “Nəzhətul-məcalis”, c. 2, səh. 175, Misir, Əl-Kastiliya mətbəəsi, 1866 və Şüştəri, Qazi Nurullah, “İhqaqul-həqq”, c. 10, səh. 401, Qum, Ayətullah Mərəşi Nəcəfinin kitabxanası, 1-ci çap, 1989.</ref> Xanım (ə) dəfələrlə öz yeməyini kasıb şəxslərə vermiş və özü ac qalmışdır.<ref>Məhəllati, Zəbihullah, “Rəyahiniş-şəriət”, Tehran, İslami kitablar evi, 2018, c. 1, səh. 72</ref>

'''Əlavə məlumat üçün müraciət edin:'''

“Fatimeyi-Zəhra (ə) İslamın nümunəvi qadını”, İbrahim Əmini, Şəfəq nəşriyyatı.

“Xanım Zəhranın (s) həyatı”, Seyid Cəfər Şəhidi, “İslam mədəniyyəti” Nəşriyyat ofisi

== Dipnotlar: ==
[[Kateqoriya:Islam]]
[[Kateqoriya:İslam dünyasının qadınları]]

İslamın yayıldığı ilk vaxtlarda qadınların hicabı

2024-11-23T07:00:00Z

Tearful2021:

= '''''Sual:''''' ''“İslam dininin yayılmağa başladığı vaxtlarda hicab necə idi? Peyğəmbər və imamların bu haqda nə kimi tövsiyyələri olmuşdur? Yaşlı qadınların hicabı hansı formada idi?”'' =
'''''Cavab:''''' İslamın yayılmağa başladığı ilk günlərdə hicab ayələri nazil olduqdan sonra qadınlar baş və boyunlarını örtür, nazik və bədənin cizgilərini göstərən paltarlar geyinmirdilər.

Tarixi mənbələrə əsasən qadınlar İslamdan əvvəl öz hicablarına xüsusi diqqət ayırmırdılar, amma İslam dini yayılmağa başladıqda, onların geyimlərində dəyişiklik baş verdi. Quranda olan bəzi ayələr hicabın şəri cəhətdən vacib olduğuna dəlalət edir. Habelə Peyğəmbər (s) və digər məsumlardan (ə) da hicabin forması və əhəmiyyəti haqqında bəzi hədislər nəql olunmuşdur. Yaşlı qadınlara isə bəzənməmələri və cinsi cazibədarlıqlarını itirmiş olduqları şərtilə, hicab vacib deyil.

'''Hicabın vacibliyinə dəlalət edən ayələr'''

Təbərsi<ref>Təbərsi, “Məcməul-bəyan”, İslami kitab satışı, cild 5, səh. 138.</ref>, Məkarim Şirazi<ref>Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, İslami kitablar evi, cild 14, səh. 440.</ref> və Əllamə Təbatəbai<ref>Əllamə Təbatəbai, “Əl-Mizan” təfsiri, İslami kitablar evi, cild 15, səh. 126.</ref> kimi təfsir alimlərinin fikrinə əsasən, ərəb qadınları, adətən, sinələri və yaxaları açıq olan köynəklər geyinər, yaylıqlarını (örpəklərini) elə bağlayardılar ki, boyun və sinələrini örtməz, qulaqlar və sinələrinin yuxarı hissəsi açıq qalardı. Elə bu səbəbdən də, “Nur” surəsinin 31-ci ayəsi nazil oldu və qadınlara yaylıqlarını (örpəklərini) saç, sinə, boyunlarının ətrafı və çənələrinin altı örtülmüş olacağı şəkildə bağlamaları əmr edildi:

'''وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ'''

'''''“Mömin qadınlara de ki, (başqalarının ayıb yerləri və yad kişinin bədəni kimi, baxılması haram olan şeylərlə qarşılaşanda) gözlərini yumsunlar və öz ayıb yerlərini (üz və əllərindən başqa, bədənlərinin hər yerini yadların görməsindən) qorusunlar.”'''''

Hədislərə əsasən, “Əhzab” surəsinin 59-cu ayəsi nazil olduqdan sonra, Mədinənin qadınları geyimlərini Allahın bu əmrinə uyğun formada tənzimlədilər:

'''یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِّأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَى أَن یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمً'''

'''''“Ey Peyğəmbər, öz zövcələrinə, qızlarına və möminlərin zövcələrinə de ki, örpəklərini örtsünlər. Bu (iş) onların (hicab və iffətlə) tanınması, (nadürüstlərin onlara) əziyyət verməməsi və incitməməsi üçün daha münasibdir. Allah həmişə bağışlayan və rəhm edəndir.”''''' <ref>Süyuti, Əbdürrəhman ibn Əbi Bəkr, “Durrul-mənsur”, Təfəkkür evi, Beyrut, cild 6, səh. 659.</ref>

= Ənsar qadınlarının hicabı =
Hədis mənbələrinə əsasən “Nur” surəsinin 31-ci ayəsi nazil olduqdan sonra, Mədinənin qadınları özlərini örtmək üçün örpək və qara paltar geyindilər.

Habelə, Aişə və Ümmü Sələmənin bir nəqlinə əsasən, Ənsar qadınlarına hicab geyindiklərinə və qara geyimdən istifadə etdiklərinə görə həmişə hörmət edərdilər. <ref>Zəməxşəri, “Əl-Kəşşaf”, Beyrut, Ərəb kitab evi, cild 3, səh. 231 və Əbu Davud, “Əs-Sünən”, Muhyiddin Əbülhəmidin araşdırması, Beyrut, Məktəbətul-Əsriyyə, cild 4, səh. 61.</ref>

Nəql olunur ki, xanım Fatimə (ə) evdən çıxmaq istəyən zaman və Peyğəmbərin (s) yanına gedərkən, çadra və üz örtüyü kimi xüsusi geyimlərdən istifadə edərdi. Fədək bağlarının qəsb olunduğu zamanlarda, xanım Zəhra (ə) evdən çıxan zaman örpəyini möhkəm bağlamış, çadrasını bütün bədənini örtmüş və aşağı ərtafları yerə çatan bir vəziyyətdə geyinərək, bir dəstə qadınla məscidə tərəf yollanmışdır. <ref>Təbərsi, “Əl-İhticac”, Elm Nəşriyyat Müəssisəsi, cild 1, səh. 98.</ref>

= İmamların hicabın formasını təyin etməsi =
Bəzi hədislərdə imamlar hicabın formasını bəyan etmişlər :

İmam Əli (ə) qadınlara belə buyurur : “Qalın paltar geyinin. Paltarı nazik olan qadının, dini də nazik olar.”<ref>Əllamə Məclisi, Biharul Ənvar, Tehran, İslami kitabxana, 2-ci çap, 1988, cild 83, səh. 184.</ref>

Başqa yerdə qeyd olunur ki, Peyğəmbər (s) ona hədiyyə verilən nazik bir parçanı səhabələrindən birinə verdi və onu iki hissəyə bölməsini tapşırdı. Daha sonra qeyd etdi ki, “həmin parçanın bir hissəsindən özün üçün köynək tik və o biri hissəsini də həyat yoldaşına ver ki, başını bağlasın. Həyat yoldaşına tapşır ki, bədəni görsənməsin deyə, onun altından paltar geyinsin”. <ref>Əbu Davud, “Əs-Sünən”, cild 4, səh. 65.</ref>

= Yaşlı qadınların hicabı =
Quran hicab taxmağı yaşlı qadınlar üçün daha münasib bilib, ona tövsiyyə etsə də, onları hicabın qaydalarına riayət etməkdən istisna etmişdir :

'''وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاء اللَّاتِی لَا یَرْجُونَ نِکَاحًا فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُنَاحٌ أَن یَضَعْنَ ثِیَابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِینَةٍ وَأَن یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَّهُنَّ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ'''

“Evlənmək (cinsi yaxınlıq) meylləri olmayan qoca qadınların öz zinət və bəzəklərini göstərmədən (baş örtüyü və bu kimi üst) paltarlarını çıxarmalarında bir günah yoxdur. İffətli olmaları onlar üçün daha yaxşıdır. Allah eşidən və biləndir” (“Nur” surəsi, 60-cı ayə).

“Nümunə” təfsirinə əsasən bu istisnanın iki şərti vardır : <ref>Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, Tehran, İslami kitablar evi, 32-ci çap, 1996, cild 14, səh. 542.</ref>

1. Bu qadınlar evlilik üçün meyilləri olmayan və cinsi cazibələrini itirmiş bir yaş həddinə yetişmiş olsunlar.

2. Hicabları olmadığı halda özlərini bəzəməsinlər.

Dipnotlar:

[[Kateqoriya:Islam]]
[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:İmamların və məsumların tarixi və həyatı]]
__FORCETOC__

Xanım Məryəmin (ə) nümunə olması

2024-11-23T06:53:20Z

Tearful2021:

= '''''Sual''': “Xanım Məryəm (s) həzrət İsaya (ə) necə hamilə qaldı? Bu iş mələk ilə evlənmək, yoxsa mələyin ruhu üfürməsi ilə baş verdi?”.'' =
'''''Cavab:''''' Quran ayələrinə əsasən, xanım Məryəmin (ə) hamilə qalması, ümumi insanların hamiləliyindən fərqli şəkildə idi. Quran xanım Məryəmin (s) hamilələliyini “üfürdük” sözü ilə qeyd edir və həzrət İsanın (ə) yaradılışını da həzrət Adəmin (ə) xilqəti kimi möcüzə ilə baş verdiyini vurğulayır. Habelə, hədislərdə də xanım Məryəmin (ə) hamiləliyinin cinsi əlaqə ilə deyil, Cəbrayılın həzrət İsanın (ə) ruhunu ona üfürməsilə baş verdiyi açıq şəkildə qeyd olunmuşdur.

Xanım Məryəmin (ə) hamiləliyi Cəbrayıl vasitəsilə ona müjdə verilmiş və xanım Məryəm (ə) buna təəccüb etdikdən sonra, Allah üçün bu işin çox asan olduğu cavabını almışdır.

= Cəbrayılın xanım Məryəmə (ə) görünməsi =
Xanım Məryəm (ə) Beytul-Müqəddəsdə ibadət üçün bir yer seçir.<ref>Əllamə Təbatəbai, “Əl-Mizan” təfsiri, 2000, cild 14, səh. 35.</ref> Allah bir şəxsi Məryəmin (ə) yanına göndərdi ki, Quran onu “ruh” adlandırır :

'''فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِیًّ'''

'''''“Beləliklə, onların qarşısında özü üçün (xəlvət bir yer düzəldərək Allaha ibadətlə məşğul olmaq məqsədi ilə) bir pərdə çəkdi. Bu halda Biz Öz ruhumuzu onun yanına göndərdik və o, onun üçün kamil bir insan surətinə düşdü.”''''' <ref>“Məryəm” surəsi, ayə 17</ref>

Təfsir alimlərinin əksəriyyəti bu ruhun Cəbrayıl olduğu qənaətindədir.<ref>Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, 1995, cild 13, səh. 36</ref> Məryəm (ə) həmin şəxsi görən kimi qorxuya düşdü və belə buyurdu :

'''قَالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن مِنکَ إِن کُنتَ تَقِیًّ'''

'''''“Məryəm dedi: Əgər təqvalısansa, mən səndən Rəhman olan Allaha pənah aparıram.”'''''.<ref>“Məryəm” surəsi, ayə 18.</ref>

Cəbrayıl özünün Allahın elçisi olduğunu qeyd edib dedi :

'''قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلَامًا زَکِیًّ'''

'''''“Dedi: “Mən sadəcə sənin Rəbbinin sənə pak bir oğlan bağışlamaq üçün (göndərdiyi) elçisiyəm.”'''''<ref>“Məryəm” surəsi, ayə 19.</ref>

Başqa bir ayədə isə xanım Məryəmin (ə) həmin övladının adı da qeyd olunur :

'''یَا مَرْیَمُ إِنَّ اللّهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَةٍ مِّنْهُ اسْمُهُ الْمَسِیحُ عِیسَى ابْنُ مَرْیَمَ وَجِیهًا فِی الدُّنْیَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِینَ'''

'''''“Ey Məryəm, həqiqətən, Allah sənə Öz tərəfindən, adı Məryəm oğlu İsa Məsih olan bir kəlmə ilə müjdə verir ki, o, dünya və axirətdə cəlal və ehtiram sahibi və (Allah dərgahına) yaxınlardandır.”'''''<ref>“Ali-İmran” surəsi, ayə 45.</ref>

Xanım Məryəm (ə) cavabında dedi :

'''قَالَتْ أَنَّى یَکُونُ لِی غُلَامٌ وَلَمْ یَمْسَسْنِی بَشَرٌ وَلَمْ أَکُ بَغِیًّ'''

'''''”Dedi: Mənə bir bəşərin toxunmadığı və heç vaxt pis əməl sahibi olmadığım halda mənim necə oğlum ola bilər?”''''' <ref>“Məryəm” surəsi, ayə 20.</ref>

Mələk isə ona ürək-dirək verib bu işin Allah üçün asan olduğunu qeyd etdi :

'''قَالَ کَذَلِکِ قَالَ رَبُّکِ هُوَ عَلَیَّ هَیِّنٌ'''

'''''“Dedi: “Elədir, (lakin) sənin Rəbbin buyurmuşdur: “Bu iş Mənim üçün asandır.”'''''<ref>“Məryəm” surəsi, ayə 21.</ref>

= Mələyin üfürməsi =
Quran Məryəmin (s) hamilə qalmağının necəliyi və incəlikləri haqqında məlumat vermir <ref>Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, cild 13, səh. 39.</ref>, sadəcə “üfürdük” deyə qeyd edir :

'''وَمَرْیَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِی أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِیهِ مِن رُّوحِنَا'''

'''''“Habelə, öz namusunu (iffətini) qoruyan İmran qızı Məryəmi də (məsəl çəkdi). Biz ona Öz ruhumuzdan üfürdük (İsa onun bətnində yarandı)...”'''''<ref>“Təhrim” surəsi, ayə 12.</ref>

Quranın bu ayələrindən məlum olur ki, həzrət İsanın (ə) xilqəti başqa insanların xilqətindən fərqlənmiş və möcüzə şəkilində baş vermişdir. Qurani-Kərimdə İsanın (ə) yaradılışı Adəmin (ə) yaradılışına bənzədilmişdir:

'''إِنَّ مَثَلَ عِیسَى عِندَ اللّهِ کَمَثَلِ آدَمَ'''

'''''“Həqiqətən, Allah yanında İsanın hekayəti, (yaradılışının necəliyi baxımından) Adəmin hekayəti kimidir.”''''' <ref>“Ali-İmran” surəsi, ayə 59.</ref>

Hər ikisi ataları olmadan dünyaya gəlmişdirlər. <ref>Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, cild 2, səh. 576.</ref> Bu möcüzədə Məryəm (ə) heç bir cinsi əlaqə olmadan bir ana kimi öz rolunu ifa etmişdir. <ref>Cəfəri, Yəqub, “Kövsər” təfsiri, cild 3, səh. 44.</ref>

Hədsilər də xanım Məryəmin (ə) yalnız ruhun üfürülməsi ilə hamilə qaldığını açıq şəkildə qeyd edir. Misal olaraq, həzrət İmam Baqirdən (ə) nəql edilən hədislərin birində Cəbrayılın ruhu Məryəmə üfürməsi deyilir. <ref>Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, “Məcməul-bəyan fi təfsiril-Quran”, 1993, cild 6, səh. 789.</ref>

Ayətullah Məkarim Şirazi özünün “Nümənə təfsiri” kitabında qeyd edir ki, Quranda həzrət İsanın (ə) barəsində “yaradır” (xəlq edir), həzrət Yəhyanın yaradılışı (ə) haqqında isə “edir” sözü işlədilir :

'''قَالَ رَبِّ أَنَّىَ یَکُونُ لِی غُلاَمٌ وَقَدْ بَلَغَنِیَ الْکِبَرُ وَامْرَأَتِی عَاقِرٌ قَالَ کَذَلِکَ اللّهُ یَفْعَلُ مَا یَشَاء'''

'''''“(Zəkəriyya) dedi: “Ey Rəbbim, qocalığın (gəlib) mənə çatdığı və zövcəmin qısır olduğu halda mənim necə oğlum ola bilər?!” Dedi: “Elədir, (amma) Allah istədiyini edir. ”'''''<ref>“Ali-İmran” surəsi, ayə 40.</ref>

Bu təfsir alimin ehtimalına əsasən, bu fərqlilik, iki peyğəmbərin yaradılışında olan fərqiliyə görədir. Beləki, birinin yaradılışı adi şəkildə, o birinin yaradılışı isə möcüzəvi şəkildə baş vermişdir. <ref>Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, cild 2, səh. 552.</ref>

'''Dipnotlar:'''
[[Kateqoriya:Tarix]]
[[Kateqoriya:İslam dünyasının qadınları]]

Cinsi təcavüzə məruz qalmış qızın intiharı

2024-11-23T06:45:16Z

Tearful2021:

== ''Sual : “Cinsi təcavüzə məruz qalan qız, yaxud qadın ismət və namusunu qorumaq və ləyaqətinin açaldılmasının qarşısını almaq üçün intihar edə bilərmi?”'' ==
Cavab: Qadının cinsi təcavüzə məruz qalması, ismət və həyasının aradan getməsi, yaxud hər hansısa bir böyük problemlə qarşılaşması onun intihar etməsi üçün düzgün bir arqument hesab edilmir. Belə bir vəziyyətdə yaşamağın çox çətin olmasına baxmayaraq, onu da arxada qoymaq (aşmaq) mümkündür. Bu kimi insanlara problemlərini həll edə bilmək üçün tövsiyyə olunur ki, təcrübəli və mütəxəssis olan şəxslərlə məsləhət etsinlər. Habelə, Allah ilə ünsiyyətlərini daha da yaxşılaşdırıb Ona yaxınlaşmaqla öz problemlərinin öhdəsindən gələ bilərlər.

Belə şəxslər intiharın böyük bir günah olduğuna diqqət etməlidirlər. Həyat Allah tərəfindən insana hədiyyə olaraq verilən dəyərli bir nemət və xoşbəxtçilik əldə etmək üçün bir fürsətdir. İslam dinində intihar etmək, hətta ən çətin ruhi və cismi vəziyyətdə olan şəxs üçün olsa da belə, qeydsiz-şərtsiz olaraq tənqid edilmiş və pislənmişdir. Allah Quranda intiharı qadağan və məzəmmət edərək buyurur:

'''«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ ... لاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَکُمْ إِنَّ اللّهَ کَانَ بِکُمْ رَحِیما»'''

“Ey iman gətirənlər...özünüzü öldürməyin (intihar etməyin). Həqiqətən, Allah sizə qarşı həmişə mehribandır”. <ref>Nisa” surəsi, ayə 29</ref>

'''Dipnot:'''

İslamda qadının iqtisadi müstəqilliyi (Yəni, iqtisadi baxımdan heç kimdən asılı olmaması)

2024-11-23T06:42:26Z

Tearful2021:

= ''Sual : İslam dini qadının iqtisadi cəhətdən müstəqil olmasını qəbul edirmi?'' =
Cavab: İslam dini qadınları öz əmlakının sahibi hesab edir. İslam dinində qadın və kişinin bərabərliyi həm dəyər, həm də hüquqi prizmadan əsaslı prinsiplərdən hesab olunur. Bu prinsiplərdən biri iqtisadi hüquq, mülkiyyət hüququ və iqtisadi cəhətdən müstəqillikdir. İslam və Quran nöqteyi-nəzərindən qadın istər ana, istər həyat yoldaşı və istərsə də, qız övladı olsun, mütləq şəkildə və heç bir qeydsiz-şərtsiz mülkiyyət hüququna və iqtisadi müstəqilliyə sahibdir. Çünki islam dininə görə hər bir şəxs öz işinin və qazancının həqiqi sahibi sayılır.

= Quran baxımından =
İslam dini on dörd əsr bundan əvvəl kişi və qadının mülkiyyət hüququnu və iqtisadi baxımdan onların müstəqil olmasını rəsmi şəkildə qəbul etmişdir. Qurani-Kərimdə qadının (öz əlinin zəhməti ilə) qazandığının (qazancının) həqiqi sahibi olduğu qeyd edilir və belə buyurulur:

'''لِلرِّجَالِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ'''

“Kişilərin qazandıqlarından (əldə etdiklərindən) payları vardır. Həmçinin, qadınların da qazandıqlarından payları vardır.” <ref>Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 203 və 209</ref>

İqtisadi, əmlak müstəqilliyi və mülkiyyət hüququna görə, qadın azad şəkildə iqtisadi fəaliyyət göstərə və bu fəaliyyətdən əldə olunan qazancı özünə aid edə, habelə, evdən kənarda (cəmiyyətdə) da, gəlir gətirən iqtisadi işlərlə məşğul ola bilər. Ayənin də açıq şəkildə qeyd etdiyi kimi, Quranda qadınların iqtisadi müstəqilliyi mütləq şəkildə, yəni qarşı tərəfin qadın, həyat yoldaşı və qız övladı olmasından və ailədəki hüquqi mövqeyindən asılı olmayaraq və heç bir şərt qeyd edilmədən qəbul edilmişdir. Bundan başqa, ayənin qeydsiz-şərtsiz (mütləq) olması qadınların da kişilər kimi öz qazanc və gəlirinin həqiqi sahibi olduqlarını göstərir.

= Miras və başqa hüquqlar =
Qadının iqtisadi cəhətdən müstəqilliyini göstərən nümunələrdən biri də İslam dinində mülkiyyət hüququ kimi tanınan vərəsəlik hüququna sahib olmasıdır. Qadının vərəsəlik hüququna sahib olması, İslam dini zühur etdiyi zaman cahil ərəblər arasında və hətta yaxın keçmişdə sivil cəmiyyətlərdə də mövcud olmuşdur. İslam dini və Qurani-Kərim bu hüququ qadınlar üçün dəqiqliklə elan edir və “Nisa” (Qadınlar) surəsində buyurulur :

'''لِّلرِّجَالِ نَصیِبٌ مِّمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاء نَصِیبٌ مِّمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ'''

“Kişilərin ata, ana və yaxın qohumlarının qoyub getdiklərində payları vardır. Qadınların da ata, ana və yaxın qohumlarının qoyub getdiklərində payları vardır”. (2)

Odur ki, qadın da kişi kimi istər işləyib qazanc əldə edə və istərsə də, vərəsəlik vasitəsilə mülkiyyətə sahib ola bilər. Bu mülkiyyətin həqiqi və müstəqil sahibi də qadının özüdür. Bundan başqa, qadın mehriyyə, əvəzedici və əvəzedilməz hədiyyələr vasitəsilə də hər hansı əmlaka sahib ola bilər və həmin əmlakda qadının müstəqil mülkiyyət hüququ vardır.

Əslində İslam dini qadının əleyhinə və kişinin lehinə, ya da ki, kişinin əleyhinə və qadının lehinə qanun yaratmaq istəməmişdir. İslam dininə görə qadın ilk öncə bir insandır və insan olduğu üçün onun da fitrətində mal-mülkə və müstəqilliyə meyl vardır. Bundan əlavə, İslam dininin qadının iqtisadi müstəqilliyini tanımasında əsas amil İslamın insansevərliyi, ilahi və insani ədalətə sahib olan özəlliyidir. İslam qadına iqtisadi müstəqillik tanıdı, amma Vill Durantın dediyinə əsasən, ailənin əsaslarını zədələmədi və uçurmadı. Belə ki, qadınları öz həyat yoldaşlarının və qızları da atalarının əleyhinə üsyan etməyə vadar etmədi. İslam bu iki ayə ilə xətərsiz, zərərsiz və dinc şəkildə böyük bir sosial inqilab etdi. İslam qadını iqtisadi cəhətdən kişidən asılı olmaqdan, evdən kənarda işləməkdən azad etdi və ailənin sosial büdcəsinin təminini kişidən tələb etməklə qadının öhdəsindən özünün və ailəsinin xərcini ödəmək kimi hər növ məcburiyyəti götürdü. İslam dininə görə qadın özünün təbii insani meylinə əsasən sərvət toplamaq, onu artırmaq və qorumaq kimi haqqa sahib olduqda, yaşayış çətinliyi onu təzyiq altında saxlamır, qürur və gözəlliyini də əlindən almır. (3)

Mürtəza Mütəhhəri qadının nəfəqəsinin vacibliyi, onun daha artıq sərvətə olan ehtiyacı və bu sərvətin qadının ixtiyarında olması haqqında yazır :

“Qadının sərvətə olan ehtiyacı kişidən daha çoxdur. Dəbdəbə, bər-bəzək qadının həyatının bir hissəsi və əsas ehtiyaclarındandır. Bir qadının normal yaşayışında dəbdəbə və özünü bəzəməyə olan xərci bir neçə kişinin xərcinə bərabərdir. Bər-bəzəyə olan rəğbət özü-özlüyündə qadında müxtəliflik və məşğuliyyət yaratmışdır. Bir kişi bir paltarı köhnələnə və cırılana qədər istifadə edirsə, bir qadın bir paltarı yeni sayılana qədər istifadə edir. Qadının qazanc əldə etmək və sərvət toplamaq üçün fiziki gücü kişiyə nisbətən daha azdır, lakin buna baxmayaraq, qadının xərci kişinin xərcindən dəfələrlə çoxdur.” (4)

= Mülki hüquq və qadınların işləmək hüququ =
İran İslam Respublikasının Mülki məcəlləsinin 1117-ci maddəsində qadının işləməsinin məhdudiyyəti haqqında qeyd olunur ki, “qadının həyat yoldaşı onun (qadının), ailənin məsləhəti və qadının ləyaqətilə ziddiyyət təşkil edən peşə sənətini qadağan etmək hüququna sahibdir.”.Bunun qadının mülkiyyət və iqtisadi müstəqillik hüququ ilə heç bir ziddiyyəti yoxdur, əksinə qadının işləmək hüququna aid olan bir məsələdir. Qadın və kişinin mülkiyyət hüququ haqqında konstitusiyanın 29-cu bəndində deyilir: “Hər kəs öz qazancının qanuni sahibidir və heç kəs bu hüquqa sahib olduğu üçün başqasını qazanc əldə etmək imkanından məhrum edə bilməz.”

'''Əlavə məlumat üçün müraciət edin:'''

1. Cavadi Amuli, Abdullah, “Qadın cəlal və camal güzgüsündə”, Tehran, “Rəca” mədəni nəşr mərkəzi, 1995

2. Mehdi Mehrizi, “İslamda qadının şəxsiyyəti və hüquqları”, Tehran, Birinci mədəni və elmi nəşriyyatçılar şirkəti, 2006

3. Həmid Kərimi, “Qadın və kişi: Oxşarlıq, bərabərlik, yoxsa uyğunluq?”, Qum, “Hacir” nəşriyyatı, 2012

4. Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, “Sədra” nəşriyyatı, 2000

5. Zəhra Əzimi, “İslamda qadının hüquqlarına bir baxış”, Qum, Radio və Televiziya İslami araşdırmalar mərkəzi, 2007

'''Dipnotlar:'''

1-    “Nisa” surəsi, ayə 32

2-    “Nisa” surəsi, ayə 7

3-    Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 203

4-    Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 209

'''İstifadə olunmuş ədəbiyyat'''

İslamda qadının iqtisadi müstəqilliyi (Yəni, iqtisadi baxımdan heç kimdən asılı olmaması)

2024-11-23T06:41:46Z

Tearful2021:

= ''Sual : İslam dini qadının iqtisadi cəhətdən müstəqil olmasını qəbul edirmi?'' =
Cavab: İslam dini qadınları öz əmlakının sahibi hesab edir. İslam dinində qadın və kişinin bərabərliyi həm dəyər, həm də hüquqi prizmadan əsaslı prinsiplərdən hesab olunur. Bu prinsiplərdən biri iqtisadi hüquq, mülkiyyət hüququ və iqtisadi cəhətdən müstəqillikdir. İslam və Quran nöqteyi-nəzərindən qadın istər ana, istər həyat yoldaşı və istərsə də, qız övladı olsun, mütləq şəkildə və heç bir qeydsiz-şərtsiz mülkiyyət hüququna və iqtisadi müstəqilliyə sahibdir. Çünki islam dininə görə hər bir şəxs öz işinin və qazancının həqiqi sahibi sayılır.

= Quran baxımından =
İslam dini on dörd əsr bundan əvvəl kişi və qadının mülkiyyət hüququnu və iqtisadi baxımdan onların müstəqil olmasını rəsmi şəkildə qəbul etmişdir. Qurani-Kərimdə qadının (öz əlinin zəhməti ilə) qazandığının (qazancının) həqiqi sahibi olduğu qeyd edilir və belə buyurulur:

'''لِلرِّجَالِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ'''

“Kişilərin qazandıqlarından (əldə etdiklərindən) payları vardır. Həmçinin, qadınların da qazandıqlarından payları vardır.” <ref>Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 203 və 209</ref>

İqtisadi, əmlak müstəqilliyi və mülkiyyət hüququna görə, qadın azad şəkildə iqtisadi fəaliyyət göstərə və bu fəaliyyətdən əldə olunan qazancı özünə aid edə, habelə, evdən kənarda (cəmiyyətdə) da, gəlir gətirən iqtisadi işlərlə məşğul ola bilər. Ayənin də açıq şəkildə qeyd etdiyi kimi, Quranda qadınların iqtisadi müstəqilliyi mütləq şəkildə, yəni qarşı tərəfin qadın, həyat yoldaşı və qız övladı olmasından və ailədəki hüquqi mövqeyindən asılı olmayaraq və heç bir şərt qeyd edilmədən qəbul edilmişdir. Bundan başqa, ayənin qeydsiz-şərtsiz (mütləq) olması qadınların da kişilər kimi öz qazanc və gəlirinin həqiqi sahibi olduqlarını göstərir.

= Miras və başqa hüquqlar =
Qadının iqtisadi cəhətdən müstəqilliyini göstərən nümunələrdən biri də İslam dinində mülkiyyət hüququ kimi tanınan vərəsəlik hüququna sahib olmasıdır. Qadının vərəsəlik hüququna sahib olması, İslam dini zühur etdiyi zaman cahil ərəblər arasında və hətta yaxın keçmişdə sivil cəmiyyətlərdə də mövcud olmuşdur. İslam dini və Qurani-Kərim bu hüququ qadınlar üçün dəqiqliklə elan edir və “Nisa” (Qadınlar) surəsində buyurulur :

'''لِّلرِّجَالِ نَصیِبٌ مِّمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاء نَصِیبٌ مِّمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ'''

“Kişilərin ata, ana və yaxın qohumlarının qoyub getdiklərində payları vardır. Qadınların da ata, ana və yaxın qohumlarının qoyub getdiklərində payları vardır”. (2)

Odur ki, qadın da kişi kimi istər işləyib qazanc əldə edə və istərsə də, vərəsəlik vasitəsilə mülkiyyətə sahib ola bilər. Bu mülkiyyətin həqiqi və müstəqil sahibi də qadının özüdür. Bundan başqa, qadın mehriyyə, əvəzedici və əvəzedilməz hədiyyələr vasitəsilə də hər hansı əmlaka sahib ola bilər və həmin əmlakda qadının müstəqil mülkiyyət hüququ vardır.

Əslində İslam dini qadının əleyhinə və kişinin lehinə, ya da ki, kişinin əleyhinə və qadının lehinə qanun yaratmaq istəməmişdir. İslam dininə görə qadın ilk öncə bir insandır və insan olduğu üçün onun da fitrətində mal-mülkə və müstəqilliyə meyl vardır. Bundan əlavə, İslam dininin qadının iqtisadi müstəqilliyini tanımasında əsas amil İslamın insansevərliyi, ilahi və insani ədalətə sahib olan özəlliyidir. İslam qadına iqtisadi müstəqillik tanıdı, amma Vill Durantın dediyinə əsasən, ailənin əsaslarını zədələmədi və uçurmadı. Belə ki, qadınları öz həyat yoldaşlarının və qızları da atalarının əleyhinə üsyan etməyə vadar etmədi. İslam bu iki ayə ilə xətərsiz, zərərsiz və dinc şəkildə böyük bir sosial inqilab etdi. İslam qadını iqtisadi cəhətdən kişidən asılı olmaqdan, evdən kənarda işləməkdən azad etdi və ailənin sosial büdcəsinin təminini kişidən tələb etməklə qadının öhdəsindən özünün və ailəsinin xərcini ödəmək kimi hər növ məcburiyyəti götürdü. İslam dininə görə qadın özünün təbii insani meylinə əsasən sərvət toplamaq, onu artırmaq və qorumaq kimi haqqa sahib olduqda, yaşayış çətinliyi onu təzyiq altında saxlamır, qürur və gözəlliyini də əlindən almır. (3)

Mürtəza Mütəhhəri qadının nəfəqəsinin vacibliyi, onun daha artıq sərvətə olan ehtiyacı və bu sərvətin qadının ixtiyarında olması haqqında yazır :

“Qadının sərvətə olan ehtiyacı kişidən daha çoxdur. Dəbdəbə, bər-bəzək qadının həyatının bir hissəsi və əsas ehtiyaclarındandır. Bir qadının normal yaşayışında dəbdəbə və özünü bəzəməyə olan xərci bir neçə kişinin xərcinə bərabərdir. Bər-bəzəyə olan rəğbət özü-özlüyündə qadında müxtəliflik və məşğuliyyət yaratmışdır. Bir kişi bir paltarı köhnələnə və cırılana qədər istifadə edirsə, bir qadın bir paltarı yeni sayılana qədər istifadə edir. Qadının qazanc əldə etmək və sərvət toplamaq üçün fiziki gücü kişiyə nisbətən daha azdır, lakin buna baxmayaraq, qadının xərci kişinin xərcindən dəfələrlə çoxdur.” (4)

= Mülki hüquq və qadınların işləmək hüququ =
İran İslam Respublikasının Mülki məcəlləsinin 1117-ci maddəsində qadının işləməsinin məhdudiyyəti haqqında qeyd olunur ki, “qadının həyat yoldaşı onun (qadının), ailənin məsləhəti və qadının ləyaqətilə ziddiyyət təşkil edən peşə sənətini qadağan etmək hüququna sahibdir.”.Bunun qadının mülkiyyət və iqtisadi müstəqillik hüququ ilə heç bir ziddiyyəti yoxdur, əksinə qadının işləmək hüququna aid olan bir məsələdir. Qadın və kişinin mülkiyyət hüququ haqqında konstitusiyanın 29-cu bəndində deyilir: “Hər kəs öz qazancının qanuni sahibidir və heç kəs bu hüquqa sahib olduğu üçün başqasını qazanc əldə etmək imkanından məhrum edə bilməz.”

'''Əlavə məlumat üçün müraciət edin:'''

1. Cavadi Amuli, Abdullah, “Qadın cəlal və camal güzgüsündə”, Tehran, “Rəca” mədəni nəşr mərkəzi, 1995

2. Mehdi Mehrizi, “İslamda qadının şəxsiyyəti və hüquqları”, Tehran, Birinci mədəni və elmi nəşriyyatçılar şirkəti, 2006

3. Həmid Kərimi, “Qadın və kişi: Oxşarlıq, bərabərlik, yoxsa uyğunluq?”, Qum, “Hacir” nəşriyyatı, 2012

4. Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, “Sədra” nəşriyyatı, 2000

5. Zəhra Əzimi, “İslamda qadının hüquqlarına bir baxış”, Qum, Radio və Televiziya İslami araşdırmalar mərkəzi, 2007

'''İstifadə olunmuş ədəbiyyat'''

Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 203 və 209

'''Dipnotlar:'''

1-    “Nisa” surəsi, ayə 32

2-    “Nisa” surəsi, ayə 7

3-    Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 203

4-    Mürtəza Mütəhhəri, “İslamda qadın hüquq sistemi”, s. 209

Həyat yoldaşını (xanımı) sevmək imanın əlamətlərindəndir?

2024-11-23T06:34:44Z

Tearful2021:

== ''Sual : “Həyat yoldaşını sevmək imanın əlamətlərindən sayılırmı?”.'' ==
'''Cavab: Həzrət Məhəmməd (s) və Əhli-Beytdən (ə) nəql edilən hədislərin məzmununa əsasən, Allaha iman insanın həyat yoldaşına (xanımına) olan məhəbbətini artırır. Həzrət Məhəmməd (s) buyurur :'''

'''«کُلَّمَا ازْدَادَ الْعَبْدُ إِیمَاناً ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاء»ِ'''

'''''“Bəndənin imanı artdıqca, öz həyat yoldaşına (xanımına) olan məhəbbəti də artır.”'''''<ref>Mərakeşli İbn Həyyun, Nöman ibn Məhəmməd, “Dəaimul-İslam”, Qum, “Əhli-Beyt” müəssisəsi, 2-ci çap, 2007, c. 2, səh. 192.</ref>

İmam Sadiq (ə) buyurur :

'''«مِنْ أَخْلَاقِ الْأَنْبِیَاءِ حُبُ النِّسَاءِ»'''

'''''“Qadınları (həyat yoldaşını) sevmək ilahi peyğımbərlərin əxlaqındandır.”'''''<ref>İbn Əbi Cumhur, Məhəmməd ibn Zeynuddin, “Əvaliul-ləalil-əziziyyə fi əhadisil-diniyyə”, Qum, “Seyyiduş-Şühadə” nəşriyyatı, 1-ci çap, 1984, c. 3, səh. 282.</ref>

Həzrət (ə) başqa yerdə belə buyurur :

'''«مَا أَظُنُّ رَجُلًا یَزْدَادُ فِی الْإِیمَانِ خَیْراً إِلَّا ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ»'''

'''''“Kişinin imanına bir xeyir artarsa, həyat yoldaşına məhəbbəti də artmış olar.”'''''<ref>Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “Kafi”, Tehran, Kutubul-İslamiyyə nəşriyyatı, 4-cü çap, 1986, c. 5, səh. 320.</ref>İstinad edilən mənbələr

'''Dipnotlar'''

Allahı tanımağın zəruriliyi

2024-11-23T06:30:33Z

Tearful2021:

= Allahı tanımağın zəruriliyi =
Sual: Allahı tanımağın zəruriliyi və əhəmiyyəti nədir? Allahı tanımağa əhəmiyyət verməməyin fəsadları nələrdir?

Cavab: Mütəkəllimlər (əqidə alimləri) Allahı tanımağın zəruriliyini müzakirə etmək üçün iki arqumentə '''''- "əgər peyğəmbərlər doğru deyirlərsə, axirətdə cəzanın mümkünlüyü (mümkün zərərin qarşısını almaq)"''''' və '''''"Allahın insana verdiyi nemətlərə''''' '''''şükür etmək öhdəliyi ancaq onu tanıdığımız halda mümkündür (Nemət verənin şükrünü etmək öhdəliyi)'''''” – istinad etmişlər.

Bundan əlavə, insanın bəşər tarixi boyu Allahın varlığına diqqət yetirməsi, varlığın mənşəyini müəyyən etmək istəyi Allahı tanımağın əhəmiyyətini artırmışdır.

= Allahı tanımağın əhəmiyyəti =
Varlıq aləminin mənşəyini müəyyən etmək həmişə bəşəriyyəti maraqlandıran məsələlərdən biri olub və müxtəlif dini mənbələrin əsas hissəsi Tanrının təsvirinə, onun insan və dünya ilə münasibətinə həsr edilib.

Allahı tanımağın əhəmiyyətini onun insanların fərdi və sosial həyatına təsirləri baxımından nəzərdən keçirmək olar. Şübhə yoxdur ki, Allahı tanıyan insanın həyatı Allahın varlığına inanmayan bir insanın həyatından köklü şəkildə fərqlənir. Həmçinin, Allaha iman gətirən və onu müxtəlif şəkildə tanıyan iki insanın həyatı da müqayisə edildikdə, onların arasında həyatın müxtəlif sahələrində, niyətlərində, mühakimələrində və rəftarlarında əsaslı fərqlərin olduğu ortaya çıxır və bütün bunlar insanın Allaha hansı şəkildə inanması və onun sifətlərini qavramasının müxtəlif cəhətləri ilə əlaqədardır. Bir sözlə, bu motivlər insana xüsusi xarakter verir və onun kimliyini formalaşdırır.

= Allahı tanımağın zəruriliyi =
İnsanın fitrətində Allahı tanımağın müəyyən bir mərtəbəsi yerləşdirilmişdir. Bu fitri bilik yalnız insanda Allaha olan mərifətin artması və kamilləşməsi üçün zəmin yaradır. Bununla belə, İslam mütəkəllimləri Allaha nisbətdə elm və mərifət əldə etmək yolunda hərəkət etməyin zəruriliyini daha da vurğulamaq üçün Allahı tanımağın zəruriliyi barədə bəzi dəlillər irəli sürmüşlər.<ref>Bəzi kəlam mənbələrində bu mübahisə “Vucub ən-nəzər” (düşünməyin zəruriliyi) ünvanı altında qaldırılmışdır. İmamiyyə və Mötəzilə mütəkəllimlərinin fikrincə, bu vacibat əqli vacibatdır və Əşərilər bunu şəri vacibat hesab edirlər. Müraciət edin: Əllamə Hilli, “Kəşful-murad”, səh. 260 və 261; Süyuti, Cəmaləddin Miqdad ibn Abdullah (Fazil Miqdad), “İrşadut-talibin”, “Nəhcül-müstərşdin”, səh.111-113.)</ref>

= Mümkün zərərin qarşısının alınması =
İlahi peyğəmbərlərin zühurundan və onların Allaha ibadətə dəvətindən xəbərdar olan hər bir insanın ağlında belə bir ehtimal yaranır ki, əgər peyğəmbərlər dəvətdə səmimi olsalar, bu şəxslər peyğəmbərlərin verdiyi tapşırıqları yerinə yetirmədiyi üçün cəzalandırılacaqdır. Bu zaman böyük zərər və ziyana uğrayacaqlar. Digər tərəfdən, hikmət və ağıl hökm edir ki, insan ehtimal olsa belə, mümkün qədər zərər və ya cəza ilə üzləşməkdən çəkinməlidir.

Buna görə də hər bir insan üçün dinə tabe olmadığına görə cəzalandırılma ehtimalı vardır və ağıl küfrün verdiyi zərərin qarşısını almağı vacib hesab etdiyindən, Allahın varlığından xəbərdar olması və onun sifətlərini araşdırıb düşünməli olduğu hökmünü verir.

Bunula da həqiqətən, Allahın var olduğu və peyğəmbərlərin dəvətinin də haqq olduğu təqdirdə, onlara tabe olmaqla özünü ilahi əzabdan xilas edə bilər.

= Nemət verənin şükrünü yerinə yetirməyin vacibliyi =
Şübhəsiz ki, insanın həyatında çoxlu nemətlər vardır. Digər tərəfdən, insan ağıl “munimə” (nemət verənə) şükür etməyi zəruri bir şey hesab edir. Odur ki, insanın nemət verənə şükür etməsi lazımdır və bir varlığın “munimə” (nemət verənə) şükür etməyi zəruri və bir varlığın şükrü onu tanımaqdan asılı olduğundan, insan ağılı həqiqi nemət sahibini (Allahı) tanımaq yolunda addım atmasına hökm edir.

= Dipnot =
<references />
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Yaradan]]

İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi

2024-10-08T06:45:01Z

Tearful2021:

=İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi=
{| class="wikitable"
|'''<big>Sual:</big>'''

'''<big>İmam Əli (ə) düşməni söyməyi qadağan edib və başqalarının onu söyməsi qarşısında susubmu?</big>'''
|}

'''Cavab: İmam Əli (ə) öz səhabələrini hətta düşməni belə söyməkdən çəkindirdi.'''

'''Bu hallardan bəziləri:'''

İmam Əlinin (ə) səhabələri olan Hücr ibn Ədiy və Əmr ibn Həmiq Siffeyn döyüşündə Şam və Müaviyə ordusuna söyüş söydülər. Bu məsələ İmam Əliyə (ə) xəbər verildikdə buyurdu: “Mən sizin söyüş söyməyinizi xoşlamıram.” Daha yaxşı olar ki, onların əməllərinin pisliyini və onların nə vəziyyətdə olduqlarını bildirəsiniz. Bu, həqiqətə daha yaxındır. Onları söymək əvəzinə belə deyin: İlahi, bizim və onların qanının tökülməsinin qarşısını al, bizimlə onların arasını islah et və onları azğınlıqdan doğru yola yönəlt ki, həqiqətdən xəbərsiz olanlar həqiqəti tanısınlar." <ref>“Nəhcül-bəlağə”, xütbə 206, səh.428; - İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, 3-cü cild, səh.181.</ref>

İbn Əbil-Hədid “Nəhcül-bəlağənin şərhi”ndə qeyd edir ki, İmam Əli (ə) heç kimin şamlılara söyüş və nalayiq sözlər deməsini xoşlamırdı. Lakin o, qoşununun öz narazılıq və nifrətlərini ifadə etməsini xoşagəlməz bir şey hesab etmir. <ref>İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, cild 11, səh.21.</ref>

Həmçinin, tarixi mənbələrə görə, İmam Əli (ə) özünə qarşı olan təhqir və ya söyüşü bağışlayardı.

Bu hallardan bəziləri:

Bir gün İmam Əli (ə) səhabələrinə moizə edirdi. Onun sözlərindən heyrətə gələn xəvariclərdən biri belə dedi: “Allah bu kafiri öldürsün, o, nə qədər də çox bilir”. İnsanlar onu öldürmək istəyirdilər. Amma İmam buyurdu: “Onu buraxın.” Təhqirin cavabı təhqirdir, yoxsa günahdan keçmək?!” <ref>“Nəhcül-bəlağə”, Hikmətli kəlamlar, 420, səh.730.</ref>

Cəməl döyüşü bitdikdən sonra Abdullah ibn Xələfin arvadı Səfiyyə, həzrət Əlini (ə) görüb qışqırdı: “Ey Əli! Ey qohumlarının və onu sevənlərin qatili...! Allah sənin övladlarını yetim etsin”. Həzrət Əli (ə) cavabında heç nə demədi. Əzd qəbiləsindən bir kişi dedi: Vallah, bu qadın bizim əlimizdən canını qurtarmamalıdır. Həzrət Əli (ə) o kişinin bu sözlərindən qəzəbləndi və dedi: “Sus! Pərdələri yırtma, kiminsə evinə girmə, heç bir qadını azarlama. Sənin ləyaqətini və namusunu söyüb təhqir etsə belə!” <ref>İbn Covzi, “Əl-Müntəzim”, hicri-qəməri 1412, cild 5, səh.93</ref>

Bu yazının mənbələri Yədullah Hacızadənin yazdığı “Sireye nizamiye Əmirəl-Muminin” kitabından götürülmüşdür, Qum, Elmi hövzələrin idarəetmə mərkəzi, 1392 hicri-şəmsi ili.

= <small>Mənbə</small> =
<references />
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:İmamların və məsumların tarixi və həyatı]]

İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi

2024-10-08T06:44:33Z

Tearful2021:

İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi

2024-10-08T06:40:09Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

=İmam Əli (ə) və düşməni söyməyi qadağan etməsi=
{| class="wikitable"
|'''<big>Sual:</big>'''

'''<big>İmam Əli (ə) düşməni söyməyi qadağan edib və başqalarının onu söyməsi qarşısında susubmu?</big>'''
|}

'''Cavab: İmam Əli (ə) öz səhabələrini hətta düşməni belə söyməkdən çəkindirdi.'''

'''Bu hallardan bəziləri:'''

İmam Əlinin (ə) səhabələri olan Hücr ibn Ədiy və Əmr ibn Həmiq Siffeyn döyüşündə Şam və Müaviyə ordusuna söyüş söydülər. Bu məsələ İmam Əliyə (ə) xəbər verildikdə buyurdu: “Mən sizin söyüş söyməyinizi xoşlamıram.” Daha yaxşı olar ki, onların əməllərinin pisliyini və onların nə vəziyyətdə olduqlarını bildirəsiniz. Bu, həqiqətə daha yaxındır. Onları söymək əvəzinə belə deyin: İlahi, bizim və onların qanının tökülməsinin qarşısını al, bizimlə onların arasını islah et və onları azğınlıqdan doğru yola yönəlt ki, həqiqətdən xəbərsiz olanlar həqiqəti tanısınlar." [1]

İbn Əbil-Hədid “Nəhcül-bəlağənin şərhi”ndə qeyd edir ki, İmam Əli (ə) heç kimin şamlılara söyüş və nalayiq sözlər deməsini xoşlamırdı. Lakin o, qoşununun öz narazılıq və nifrətlərini ifadə etməsini xoşagəlməz bir şey hesab etmir. [2]

Həmçinin, tarixi mənbələrə görə, İmam Əli (ə) özünə qarşı olan təhqir və ya söyüşü bağışlayardı.

Bu hallardan bəziləri:

Bir gün İmam Əli (ə) səhabələrinə moizə edirdi. Onun sözlərindən heyrətə gələn xəvariclərdən biri belə dedi: “Allah bu kafiri öldürsün, o, nə qədər də çox bilir”. İnsanlar onu öldürmək istəyirdilər. Amma İmam buyurdu: “Onu buraxın.” Təhqirin cavabı təhqirdir, yoxsa günahdan keçmək?!” [3]

Cəməl döyüşü bitdikdən sonra Abdullah ibn Xələfin arvadı Səfiyyə, həzrət Əlini (ə) görüb qışqırdı: “Ey Əli! Ey qohumlarının və onu sevənlərin qatili...! Allah sənin övladlarını yetim etsin”. Həzrət Əli (ə) cavabında heç nə demədi. Əzd qəbiləsindən bir kişi dedi: Vallah, bu qadın bizim əlimizdən canını qurtarmamalıdır. Həzrət Əli (ə) o kişinin bu sözlərindən qəzəbləndi və dedi: “Sus! Pərdələri yırtma, kiminsə evinə girmə, heç bir qadını azarlama. Sənin ləyaqətini və namusunu söyüb təhqir etsə belə!” [4]

Bu yazının mənbələri Yədullah Hacızadənin yazdığı “Sireye nizamiye Əmirəl-Muminin” kitabından götürülmüşdür, Qum, Elmi hövzələrin idarəetmə mərkəzi, 1392 hicri-şəmsi ili.

1. “Nəhcül-bəlağə”, xütbə 206, səh.428;

2. İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, 3-cü cild, səh.181.

3. İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağənin şərhi”, cild 11, səh.21.

4. “Nəhcül-bəlağə”, Hikmətli kəlamlar, 420, səh.730.

5. İbn Covzi, “Əl-Müntəzim”, hicri-qəməri 1412, cild 5, səh.93

Sual: “Axund” və “ruhani” sözlərinin mənası nədir?

2024-10-08T05:37:26Z

Tearful2021:

[[Fayl:Najaf huvzəsi.jpg|thumb]]

= Sual: “Axund” və “ruhani” sözlərinin mənası nədir? =

Cavab: “Axund və ruhani” (həmçinin, ilahiyyatçı və din xadimi) kimi sözlər mədrəsə və Dini Elmi Hövzələrdə təhsili almış din alimlərinə və dini rəhbərlərə, bəzən isə təhsilini başa vurmamış və hələ təhsil almaqda olan mədrəsə tələbələrinə deyilir.

== Axund sözünün terminoloji mənası ==
“Axund” sözü fars sözü olub “müəllim”, “dini alim”, “vaiz” və “dini rəhbər” mənasına gəlməkdədir (Həsən Əmid, “Fərhənge Farsi”, “axund” sözünün mənası).

Dilçilər arasında “axund” sözünün tarixçəsi haqqında fikir ayrılığı mövcuddur. Bu sözün ilk dəfə Teymurilər dönəmində ehtiram əlaməti olaraq din alimlərinə deyildiyi bildirilir. Səfəvilər zamanında da bu sözün müqəddəsliyi qorunub saxlanılmış və həmin söz böyük elm sahibi olan şəxslər haqqında işlənmişdir. Qacarlar dövründə bu sözün mənası daha da genişləndi və din xadimləri ilə yanaşı, məktəb müəllimlərinə də şamil oldu. “Axund” sözü Qacarlar zamanında, o dönəmin alimləri arasında xüsusi yerə sahib idi. Misal olaraq, Qacarlar dövrünün sonlarında yaşamış ən məşhur fəqih olan Mühəqqiq Xorasani "Axund" adlanırdı. Hazırda isə bu söz, adətən, “din alimi” və “dini rəhbər” mənasında işlənir (“Dairətul-məarife bozorge İslami” (Böyük İslam ensiklopediyası), c. 1, s. 150)

== Ruhani sözünün terminoloji mənası ==
“Ruhani” sözü dini elmlər üzrə təhsil alan, bu sahənin müəllim və təhqiqatçılarına verilən ümumi addır. Bu sözün leksik mənası (axund sözündə olduğu kimi) “din alimi” və “dini rəhbər” deməkdir (Məhəmməd Muin, “Fərhənge farsi”, c. 2, s. 1684)

Beləliklə, ruhanilər dini mədrəsələrdə təhsil, tədris, təhziblə (nəfsin saflaşdırılması) məşğul olan, ruhanilik libası aldıqdan sonra isə dini təbliğ və cəmiyyətin islahına çalışan şəxslərə deyilir. Əlbəttə, İslamı tanıyıb ona əməl etmək və başqalarına da təbliğ etmək hər bir müsəlmanın üzərinə düşən vəzifədir, ancaq xüsusi ilə müasir məsələlər qarşısında dində tədqiqatlar aparıb ixtisaslı olmaq və mütəxəssiscəsinə nəzəriyyələr irəli sürmək din alimlərinin və ruhanilərin öhdəsindədir. (Əbdülhüseyn Xosrov Pənah, “Cərəyanşenasiye fikriye muasir”, s. 4 (Müasir ideoloji cərəyanlar))
[[Kateqoriya:Dinlər və məzhəblər]]
[[Kateqoriya:Şiə İmamiyyə]]

Allahı tanımağın zəruriliyi

2024-10-08T05:29:06Z

Tearful2021:

= Allahı tanımağın zəruriliyi =
Sual: Allahı tanımağın zəruriliyi və əhəmiyyəti nədir? Allahı tanımağa əhəmiyyət verməməyin fəsadları nələrdir?

Cavab: Mütəkəllimlər (əqidə alimləri) Allahı tanımağın zəruriliyini müzakirə etmək üçün iki arqumentə '''''- "əgər peyğəmbərlər doğru deyirlərsə, axirətdə cəzanın mümkünlüyü (mümkün zərərin qarşısını almaq)"''''' və '''''"Allahın insana verdiyi nemətlərə''''' '''''şükür etmək öhdəliyi ancaq onu tanıdığımız halda mümkündür (Nemət verənin şükrünü etmək öhdəliyi)'''''” – istinad etmişlər.

Bundan əlavə, insanın bəşər tarixi boyu Allahın varlığına diqqət yetirməsi, varlığın mənşəyini müəyyən etmək istəyi Allahı tanımağın əhəmiyyətini artırmışdır.

= Allahı tanımağın əhəmiyyəti =
Varlıq aləminin mənşəyini müəyyən etmək həmişə bəşəriyyəti maraqlandıran məsələlərdən biri olub və müxtəlif dini mənbələrin əsas hissəsi Tanrının təsvirinə, onun insan və dünya ilə münasibətinə həsr edilib.

Allahı tanımağın əhəmiyyətini onun insanların fərdi və sosial həyatına təsirləri baxımından nəzərdən keçirmək olar. Şübhə yoxdur ki, Allahı tanıyan insanın həyatı Allahın varlığına inanmayan bir insanın həyatından köklü şəkildə fərqlənir. Həmçinin, Allaha iman gətirən və onu müxtəlif şəkildə tanıyan iki insanın həyatı da müqayisə edildikdə, onların arasında həyatın müxtəlif sahələrində, niyətlərində, mühakimələrində və rəftarlarında əsaslı fərqlərin olduğu ortaya çıxır və bütün bunlar insanın Allaha hansı şəkildə inanması və onun sifətlərini qavramasının müxtəlif cəhətləri ilə əlaqədardır. Bir sözlə, bu motivlər insana xüsusi xarakter verir və onun kimliyini formalaşdırır.

= Allahı tanımağın zəruriliyi =
İnsanın fitrətində Allahı tanımağın müəyyən bir mərtəbəsi yerləşdirilmişdir. Bu fitri bilik yalnız insanda Allaha olan mərifətin artması və kamilləşməsi üçün zəmin yaradır. Bununla belə, İslam mütəkəllimləri Allaha nisbətdə elm və mərifət əldə etmək yolunda hərəkət etməyin zəruriliyini daha da vurğulamaq üçün Allahı tanımağın zəruriliyi barədə bəzi dəlillər irəli sürmüşlər.<ref>Bəzi kəlam mənbələrində bu mübahisə “Vucub ən-nəzər” (düşünməyin zəruriliyi) ünvanı altında qaldırılmışdır. İmamiyyə və Mötəzilə mütəkəllimlərinin fikrincə, bu vacibat əqli vacibatdır və Əşərilər bunu şəri vacibat hesab edirlər. Müraciət edin: Əllamə Hilli, “Kəşful-murad”, səh. 260 və 261; Süyuti, Cəmaləddin Miqdad ibn Abdullah (Fazil Miqdad), “İrşadut-talibin”, “Nəhcül-müstərşdin”, səh.111-113.)</ref>

= Mümkün zərərin qarşısının alınması =
İlahi peyğəmbərlərin zühurundan və onların Allaha ibadətə dəvətindən xəbərdar olan hər bir insanın ağlında belə bir ehtimal yaranır ki, əgər peyğəmbərlər dəvətdə səmimi olsalar, bu şəxslər peyğəmbərlərin verdiyi tapşırıqları yerinə yetirmədiyi üçün cəzalandırılacaqdır. Bu zaman böyük zərər və ziyana uğrayacaqlar. Digər tərəfdən, hikmət və ağıl hökm edir ki, insan ehtimal olsa belə, mümkün qədər zərər və ya cəza ilə üzləşməkdən çəkinməlidir.

Buna görə də hər bir insan üçün dinə tabe olmadığına görə cəzalandırılma ehtimalı vardır və ağıl küfrün verdiyi zərərin qarşısını almağı vacib hesab etdiyindən, Allahın varlığından xəbərdar olması və onun sifətlərini araşdırıb düşünməli olduğu hökmünü verir.

Bunula da həqiqətən, Allahın var olduğu və peyğəmbərlərin dəvətinin də haqq olduğu təqdirdə, onlara tabe olmaqla özünü ilahi əzabdan xilas edə bilər.

= Nemət verənin şükrünü yerinə yetirməyin vacibliyi =
Şübhəsiz ki, insanın həyatında çoxlu nemətlər vardır. Digər tərəfdən, insan ağıl “munimə” (nemət verənə) şükür etməyi zəruri bir şey hesab edir. Odur ki, insanın nemət verənə şükür etməsi lazımdır və bir varlığın “munimə” (nemət verənə) şükür etməyi zəruri və bir varlığın şükrü onu tanımaqdan asılı olduğundan, insan ağılı həqiqi nemət sahibini (Allahı) tanımaq yolunda addım atmasına hökm edir.

= Mənbə =
<references />
[[Kateqoriya:Kəlam elm]]
[[Kateqoriya:Yaradan]]

İmam Mehdinin (ə.f) zühur vaxtı

2024-10-07T06:40:16Z

Tearful2021:

[[Fayl:13716253411.jpg|thumb|410x410px]]

=== '''Sual: İmam Zamanın (ə.f) zühur edəcəyi vaxt məlumdurmu?''' ===
'''Cavab:''' İmam Zamanın (ə.f) zühurunun dəqiq vaxtı yalnız Allaha məlumdur. İmamlardan (ə) nəql olunan hədislərdə, zühurun vaxtını təyin edənlər “yalançı” adlandırılmışdır. Buna baxmayaraq, zühur haqqında bir sıra əlamətlər bildirilmişdir. İmamın zühur edəcəyi yer Məkkə şəhəri və Allah evinin kənarı olaraq bildirilir.

== Zühurun vaxtı ilahi sirlərdəndir ==
İmam Zamanın (ə.f) dördüncü naibi Əli ibn Məhəmməd Səmərinin vəfatından sonra “Qeybəti-kübra”, yəni böyük qeyb dövrü başlamış və indiyə qədər də davam edir. Bu müddət sona çatdıqdan sonra, Allahın əmri ilə imam (ə.f) zühur edəcək. Məsum imamlar (ə) bir çox rəvayətlərdə bildirmişlər ki, zühur üçün dəqiq bir vaxt təyin etmək mümkün deyil və bundan yalnız Allah xəbərdardır. Bu hadisə, gözlənilmədən və Allahın əmri ilə baş verəcəkdir və hər kim bunun üçün vaxt təyin etsə, yalançıdır.

Əbu Bəsir deyir:

'''“سَأَلْتُهُ عَنِ اَلْقَائِمِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ كَذَبَ اَلْوَقَّاتُونَ إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ لاَ نُوَقِّتُ ثُمَّ قَالَ أَبَى اَللَّهُ إِلاَّ أَنْ يُخْلِفَ وَقْتَ اَلْمُوَقِّتِينَ”'''

'''''İmam Sadiqdən (ə) “Qaim” (imam Mehdi) (ə.f) haqqında soruşdum, buyurdu: “Vaxt təyin edənlər yalan danışırlar, biz Əhli-beyt (ə) onun üçün vaxt təyin etmirik, sonra buyurdu: “Allah vaxt təyin edənlərin təyin etdiyi vaxtı dəyişməkdən başqa, bir şey istəmir.”'''''<ref>Nömani, “Əl-Ğeybə”, tərcümə: Ğəffari, c. 1, səh 411; Hüseyni, Seyyid Hüseyn, “Yade məhbub”, “Afaq” nəşriyyatı, səh 78.</ref>

“İshaq ibn Yəqub” Məhəmməd ibn Osman Əmri vasitəsilə imam Zamana (ə.f) məktub göndərdi və bir neçə sual soruşmuşdu, imam ona verdiyi cavabın bir hissəsində zühurun vaxtı ilə bağlı buyurdu:

'''“وَ اَمَّا ظُهُورُ الْفَرَجِ فَاِنَّهُ اِلَی اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ وَ کَذَبَ الْوَقَّاتُونَ”'''

'''''“Zühurun vaxtına gəldikdə isə, bu, uca Allahın əmrindən asılıdır və vaxtı təyin edənlər yalançıdırlar.”'''''<ref>Şeyx Səduq, “Kəmalud-din”, c 2, səh 160, hədis 4.</ref>

== Zühurun əlamətləri ==
Vaxtın təyin edilməsində məqsəd, zühurun dəqiq vaxtını müəyyən etməkdir və bu növ vaxtın təyin edilməsinin məsum imamlar (ə) tərəfindən icazəli olmadığı bildirilmiş və onun ilahi sirlərdən olduğu vurğulanmışdır. Amma bəzi əlamətlər qeyd etmişlər ki, onlar meydana gəldikdə, zühurun yaxın olması barədə xəbərdarlıqdır.<ref>“Pişvayi dəvazdəhom həzrət Höccət ibnil-Həsənil-Məhdi”, “Heyəte təhririyye müəssiseye dər rahe həqq” nəşriyyatı.</ref>

Hədislərdə zühur üçün müəyyən və qeyri-müəyyən əlamətlərin qeyd edilməsilə yanaşı, zühurun vaxtı və onun ümumi və qeyri-müəyyən formada (məsələn: günü və ili kimi) vaxtı da qeyd edilmişdir ki, bu da heç bir halda hədislərdə zühurun dəqiq vaxtını təyin etməyin qadağan edilməsi mənasına gəlmir. Həzrət Mehdinin (ə.f) zühurunun vaxtı haqqında ümumi və qeyri-müəyyən şəkildə müxtəlif rəvayətlər vardır. Onlardan bəzilərində “Novruz”, qiyam edəcəyi gün kimi qeyd olunmuşdur.<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-ənvar”, c 52, səh 208.</ref> Bəzi hədislərdə, Aşura və şənbə günü həzrətin zühur edəcəyi gün olaraq qeyd edilmişdir.<ref>“Kəmalud-din”, c 2, səh 653.</ref> Bir çoxlarında həzrətin qiyam və zühur edəcəyi gün, cümə günü qeyd olunur.<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-ənvar”, c 52, səh 279.</ref>

Novruzun Aşura ilə üst-üstə düşməsində heç bir çaşqınlıq yoxdur, çünki Novruz şəmsi ili ilə, Aşura isə qəməri tarixinə görə hesablanır və bu iki günün müəyyən bir günə təsadüf etməsi mümkündür. Həmçinin, bu iki günün – Aşura və Novruz – cümə və şənbə günlərinə təsadüf etməsi və yaxud Aşura və Novruzun hər ikisinin cümə və ya şənbə gününə təsadüf etməsi də mümkündür. Burada ziddiyyətli görünən məsələ həftənin iki günü, şənbə və cümə günlərinin zühur günü kimi qeyd olunmasıdır. Amma bu qrupdan olan rəvayətləri bir şəkildə əsaslandırıb onlar arasında ortaq nöqtəni əldə etmək mümkündür; çünki bu rəvayətlərin mənbələri düzgün olarsa, bu zaman cümə gününü imamın zühur edəcəyi gün olaraq təyin edən hədislər, zühur gününə dəlalət edir və şənbə gününü zühur üçün təyin edən rəvayətlər isə, imamın hakimiyyətinin qurulub təşkil olunacağı və həmçinin, müxaliflərin (düşmənlərin) məhv edildiyi günə işarədir.<ref>İbn Tavus, “Məlahim”, səh 64; İbn Həmmad, “Fitən”, səh 95.</ref>

Məlum olduğu kimi, imam Zamanın (ə.f) zühuru ilk mərhələdə səmavi bir nida ilə xəbər veriləcək və o həzrət arxası Kəbəyə durduğu halda, haqqa dəvət edərək öz zühurunu elan edəcək.

== İmamın zühur edəcəyi yer ==
İmam Baqirdən (ə) o həzrətin belə buyurduğu rəvayət olunur: “Həzrət Mehdi (ə.f) Məkkədə işa namazı zamanı zühur edəcək, Peyğəmbərin (s) bayrağı, köynəyi və qılıncı ixtyarında olacaq, işa namazını qıldıqdan sonra fəryad edəcək: “Ey camaat! Mən sizə Allahı yad etməyi və Allah qarşısında (qiyamət günü) hazır olacağınızı xatırladıram, O, yer üzündə (dünyada) höccətini tamamlamış, peyğəmbərlər göndərmiş və Quranı nazil etmişdir. Allah sizə ona şərik qoşmamağı, ona və peyğəmbərlərinə itaət etməyi əmr edir. Quranın əmr etdiyini dirçəldib yaşadın və məhv edilməsi əmr ediləni məhv edin, hidayət yolunda köməkçi olun, təqvalı olmaqda bir-birinizlə həmkarlıq edin. Çünki dünya fani və tənəzzülə doğru üz tutaraq vidalaşıb getmək üzrədir. Mən sizi Allaha və onun Peyğəmbərinə (s) doğru dəvət edirəm. Onun kitabına əməl edib batili məhv etmək və Peyğəmbər (s) sünnəsini yaşatmağa dəvət edirəm.” O zaman üç yüz on üç səhabəsi arasında zühur edəcək.<ref>İbn Tavus, “Məlahim”, səh 64; İbn Həmmad, “Fitən”, səh 95.</ref>

== Həzrətin köməkçiləri ==
Bir çox rəvayətlərə görə, imam Zaman (ə.f) zühur etdikdə, onun xüsusi səhabələrinin sayı Bədr döyüşçülərinin sayı qədər, 313 nəfər olacaqdır. Əban ibn Təğləb deyir: '''''“Məkkədə məscidlərdən birində imam Sadiqin (ə) xidmətində idim, əlim onun əlində idi, həzrət buyurdu: “Ey Əban! Allah bu məscidə 313 kişi gətirər... hər birinin üstündə şəxsin adı, atasının adı, xüsusiyyətləri və nəsli yazılmış qılınclar olar, sonra (imam Mehdi (ə.f)) buyurar ki, bir şəxs belə fəryad etsin: “Bu, Mehdidir, Həzrət Davud və Süleymanın hökmü ilə hökm edir, şahid istəmir. ”””'''''

'''Əlavə mütaliə üçün müraciət edin:'''

· “Çeşməndazi be hökuməte Məhdi (ə.c) ”, Nəcmuddin Təbəsi.

· “Dadqostəre cəhan”, Ayətullah İbrahim Əmini.

· “Muntəxəbul-əsər”, Ayətullah Safi Gülpayiqani.

===== İstinad edilən mənbələr =====
----
[[Kateqoriya:Məhdəviyyət]]
[[Kateqoriya:Zühurun əlamətləri]]

İmam Mehdinin (ə.f) zühur vaxtı

2024-10-07T06:39:41Z

Tearful2021: Yeni səhifə yaradıldı

[[Fayl:13716253411.jpg|thumb]]

=== '''Sual: İmam Zamanın (ə.f) zühur edəcəyi vaxt məlumdurmu?''' ===
'''Cavab:''' İmam Zamanın (ə.f) zühurunun dəqiq vaxtı yalnız Allaha məlumdur. İmamlardan (ə) nəql olunan hədislərdə, zühurun vaxtını təyin edənlər “yalançı” adlandırılmışdır. Buna baxmayaraq, zühur haqqında bir sıra əlamətlər bildirilmişdir. İmamın zühur edəcəyi yer Məkkə şəhəri və Allah evinin kənarı olaraq bildirilir.

== Zühurun vaxtı ilahi sirlərdəndir ==
İmam Zamanın (ə.f) dördüncü naibi Əli ibn Məhəmməd Səmərinin vəfatından sonra “Qeybəti-kübra”, yəni böyük qeyb dövrü başlamış və indiyə qədər də davam edir. Bu müddət sona çatdıqdan sonra, Allahın əmri ilə imam (ə.f) zühur edəcək. Məsum imamlar (ə) bir çox rəvayətlərdə bildirmişlər ki, zühur üçün dəqiq bir vaxt təyin etmək mümkün deyil və bundan yalnız Allah xəbərdardır. Bu hadisə, gözlənilmədən və Allahın əmri ilə baş verəcəkdir və hər kim bunun üçün vaxt təyin etsə, yalançıdır.

Əbu Bəsir deyir:

'''“سَأَلْتُهُ عَنِ اَلْقَائِمِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ كَذَبَ اَلْوَقَّاتُونَ إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ لاَ نُوَقِّتُ ثُمَّ قَالَ أَبَى اَللَّهُ إِلاَّ أَنْ يُخْلِفَ وَقْتَ اَلْمُوَقِّتِينَ”'''

'''''İmam Sadiqdən (ə) “Qaim” (imam Mehdi) (ə.f) haqqında soruşdum, buyurdu: “Vaxt təyin edənlər yalan danışırlar, biz Əhli-beyt (ə) onun üçün vaxt təyin etmirik, sonra buyurdu: “Allah vaxt təyin edənlərin təyin etdiyi vaxtı dəyişməkdən başqa, bir şey istəmir.”'''''<ref>Nömani, “Əl-Ğeybə”, tərcümə: Ğəffari, c. 1, səh 411; Hüseyni, Seyyid Hüseyn, “Yade məhbub”, “Afaq” nəşriyyatı, səh 78.</ref>

“İshaq ibn Yəqub” Məhəmməd ibn Osman Əmri vasitəsilə imam Zamana (ə.f) məktub göndərdi və bir neçə sual soruşmuşdu, imam ona verdiyi cavabın bir hissəsində zühurun vaxtı ilə bağlı buyurdu:

'''“وَ اَمَّا ظُهُورُ الْفَرَجِ فَاِنَّهُ اِلَی اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ وَ کَذَبَ الْوَقَّاتُونَ”'''

'''''“Zühurun vaxtına gəldikdə isə, bu, uca Allahın əmrindən asılıdır və vaxtı təyin edənlər yalançıdırlar.”'''''<ref>Şeyx Səduq, “Kəmalud-din”, c 2, səh 160, hədis 4.</ref>

== Zühurun əlamətləri ==
Vaxtın təyin edilməsində məqsəd, zühurun dəqiq vaxtını müəyyən etməkdir və bu növ vaxtın təyin edilməsinin məsum imamlar (ə) tərəfindən icazəli olmadığı bildirilmiş və onun ilahi sirlərdən olduğu vurğulanmışdır. Amma bəzi əlamətlər qeyd etmişlər ki, onlar meydana gəldikdə, zühurun yaxın olması barədə xəbərdarlıqdır.<ref>“Pişvayi dəvazdəhom həzrət Höccət ibnil-Həsənil-Məhdi”, “Heyəte təhririyye müəssiseye dər rahe həqq” nəşriyyatı.</ref>

Hədislərdə zühur üçün müəyyən və qeyri-müəyyən əlamətlərin qeyd edilməsilə yanaşı, zühurun vaxtı və onun ümumi və qeyri-müəyyən formada (məsələn: günü və ili kimi) vaxtı da qeyd edilmişdir ki, bu da heç bir halda hədislərdə zühurun dəqiq vaxtını təyin etməyin qadağan edilməsi mənasına gəlmir. Həzrət Mehdinin (ə.f) zühurunun vaxtı haqqında ümumi və qeyri-müəyyən şəkildə müxtəlif rəvayətlər vardır. Onlardan bəzilərində “Novruz”, qiyam edəcəyi gün kimi qeyd olunmuşdur.<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-ənvar”, c 52, səh 208.</ref> Bəzi hədislərdə, Aşura və şənbə günü həzrətin zühur edəcəyi gün olaraq qeyd edilmişdir.<ref>“Kəmalud-din”, c 2, səh 653.</ref> Bir çoxlarında həzrətin qiyam və zühur edəcəyi gün, cümə günü qeyd olunur.<ref>Məclisi, Məhəmmədbaqir, “Biharul-ənvar”, c 52, səh 279.</ref>

Novruzun Aşura ilə üst-üstə düşməsində heç bir çaşqınlıq yoxdur, çünki Novruz şəmsi ili ilə, Aşura isə qəməri tarixinə görə hesablanır və bu iki günün müəyyən bir günə təsadüf etməsi mümkündür. Həmçinin, bu iki günün – Aşura və Novruz – cümə və şənbə günlərinə təsadüf etməsi və yaxud Aşura və Novruzun hər ikisinin cümə və ya şənbə gününə təsadüf etməsi də mümkündür. Burada ziddiyyətli görünən məsələ həftənin iki günü, şənbə və cümə günlərinin zühur günü kimi qeyd olunmasıdır. Amma bu qrupdan olan rəvayətləri bir şəkildə əsaslandırıb onlar arasında ortaq nöqtəni əldə etmək mümkündür; çünki bu rəvayətlərin mənbələri düzgün olarsa, bu zaman cümə gününü imamın zühur edəcəyi gün olaraq təyin edən hədislər, zühur gününə dəlalət edir və şənbə gününü zühur üçün təyin edən rəvayətlər isə, imamın hakimiyyətinin qurulub təşkil olunacağı və həmçinin, müxaliflərin (düşmənlərin) məhv edildiyi günə işarədir.<ref>İbn Tavus, “Məlahim”, səh 64; İbn Həmmad, “Fitən”, səh 95.</ref>

Məlum olduğu kimi, imam Zamanın (ə.f) zühuru ilk mərhələdə səmavi bir nida ilə xəbər veriləcək və o həzrət arxası Kəbəyə durduğu halda, haqqa dəvət edərək öz zühurunu elan edəcək.

== İmamın zühur edəcəyi yer ==
İmam Baqirdən (ə) o həzrətin belə buyurduğu rəvayət olunur: “Həzrət Mehdi (ə.f) Məkkədə işa namazı zamanı zühur edəcək, Peyğəmbərin (s) bayrağı, köynəyi və qılıncı ixtyarında olacaq, işa namazını qıldıqdan sonra fəryad edəcək: “Ey camaat! Mən sizə Allahı yad etməyi və Allah qarşısında (qiyamət günü) hazır olacağınızı xatırladıram, O, yer üzündə (dünyada) höccətini tamamlamış, peyğəmbərlər göndərmiş və Quranı nazil etmişdir. Allah sizə ona şərik qoşmamağı, ona və peyğəmbərlərinə itaət etməyi əmr edir. Quranın əmr etdiyini dirçəldib yaşadın və məhv edilməsi əmr ediləni məhv edin, hidayət yolunda köməkçi olun, təqvalı olmaqda bir-birinizlə həmkarlıq edin. Çünki dünya fani və tənəzzülə doğru üz tutaraq vidalaşıb getmək üzrədir. Mən sizi Allaha və onun Peyğəmbərinə (s) doğru dəvət edirəm. Onun kitabına əməl edib batili məhv etmək və Peyğəmbər (s) sünnəsini yaşatmağa dəvət edirəm.” O zaman üç yüz on üç səhabəsi arasında zühur edəcək.<ref>İbn Tavus, “Məlahim”, səh 64; İbn Həmmad, “Fitən”, səh 95.</ref>

== Həzrətin köməkçiləri ==
Bir çox rəvayətlərə görə, imam Zaman (ə.f) zühur etdikdə, onun xüsusi səhabələrinin sayı Bədr döyüşçülərinin sayı qədər, 313 nəfər olacaqdır. Əban ibn Təğləb deyir: '''''“Məkkədə məscidlərdən birində imam Sadiqin (ə) xidmətində idim, əlim onun əlində idi, həzrət buyurdu: “Ey Əban! Allah bu məscidə 313 kişi gətirər... hər birinin üstündə şəxsin adı, atasının adı, xüsusiyyətləri və nəsli yazılmış qılınclar olar, sonra (imam Mehdi (ə.f)) buyurar ki, bir şəxs belə fəryad etsin: “Bu, Mehdidir, Həzrət Davud və Süleymanın hökmü ilə hökm edir, şahid istəmir. ”””'''''

'''Əlavə mütaliə üçün müraciət edin:'''

· “Çeşməndazi be hökuməte Məhdi (ə.c) ”, Nəcmuddin Təbəsi.

· “Dadqostəre cəhan”, Ayətullah İbrahim Əmini.

· “Muntəxəbul-əsər”, Ayətullah Safi Gülpayiqani.

===== İstinad edilən mənbələr =====
----
[[Kateqoriya:Məhdəviyyət]]
[[Kateqoriya:Zühurun əlamətləri]]