https://az.wikipasokh.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Huseynli35 2026-05-28T12:12:52Z İstifadəçi töhfələri MediaWiki 1.43.3 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=V%C9%99habil%C9%99rin_n%C9%99z%C9%99rind%C9%99_t%C9%99v%C9%99ss%C3%BCl&diff=757 2025-12-03T14:55:15Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Vəhabilərin Qurani-kərimə və Əhli-Beytə (ə) təvəssül haqqında fikirləri nədir və onların fikirləri necə rədd edilir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Şiə məzhəbində peyğəmbərlərə (ə) və Əhli-Beytə (ə) təvəssül etmək məşru&#039; (şəriətin icazə verdiyi) və təsirli bir əməl kimi qəbul edilir. Şiə məzhəbi davamçıları hesab edirlər ki, Əhli-Beyt (ə) Allah ilə bəndələr arasında vasitəçi olaraq dünyada və...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Vəhabilərin Qurani-kərimə və Əhli-Beytə (ə) təvəssül haqqında fikirləri nədir və onların fikirləri necə rədd edilir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Şiə məzhəbində peyğəmbərlərə (ə) və Əhli-Beytə (ə) təvəssül etmək məşru' (şəriətin icazə verdiyi) və təsirli bir əməl kimi qəbul edilir. Şiə məzhəbi davamçıları hesab edirlər ki, Əhli-Beyt (ə) Allah ilə bəndələr arasında vasitəçi olaraq dünyada və axirətdə şəfaət edə və çətin zamanlarda möminlərin dualarına və istəklərinə cavab verə bilərlər. Bu əməl Allaha yaxınlaşmaq və duaların qəbul olunması üçün bir vasitə kimi qəbul edilir.<br /> <br /> Tarixi təcrübələr göstərir ki, müxtəlif dövrlərdə möminlər Əhli-Beytə (ə) təvəssül edərək onlardan yardım istəyiblər. Aşura ziyarəti və Camiə Kəbirə ziyarəti kimi məşhur ziyarətlərdə, habelə digər dualarda və ziyarətlərdə Əhli-Beytin (ə) şəfaətindən və yardımından söz açılmışdır. Bu əməl imanı gücləndirir və Allaha yaxınlaşmağa kömək edir.<br /> <br /> Tarix boyunca bütün müsəlmanlar arasında yayılmış mövzulardan biri də, Allah övliyalarından kömək və hacət istəməkdir ki, bu əməl vəhhabilər istisna olmaqla bütün müsəlmanlar tərəfindən qəbul edilir. Beləki, vəhhabilər bu əməli qanuni (məşru') və icazəli hesab etmirlər. Əslində, insan kömək istəyərkən, müqəddəs Peyğəmbəri (s) və məsum imamları (ə) Allahın lütfünün vasitəçisi kimi qəbul edir və bütün işlərin Allahın ixtiyarında olduğuna inanır. Lakin vəhhabi alimlər bütün dəlillərlə rəğmən bu əməli icazəli hesab etmirlər.<br /> <br /> Qeyd edək ki, vəhhabilər təvəssül haqqında sabit bir fikrə malik deyillər. Beləki, Muhəmməd ibn Əbdülvəhhab bunu İslamın ziddinə hesab edir və küfrün səbəbi kimi görür. Lakin Allahın adlarına və sifətlərinə, habelə Qurana təvəssülü icazəli hesab edir. Müasir vəhhabilər təvəssül haqqında daha geniş fikirlərə malikdirlər. Vəhhabilərdən fərqli olaraq, digər müsəlmanlar təvəssül haqqında ortaq fikrə malikdirlər. Həm Quranda, həm rəvayətlərdə və həm də alimlərin sözlərində təvəssülün icazəli olduğuna dair dəlillər mövcuddur.<br /> <br /> '''Müqəddimə'''<br /> <br /> '''Terminlər'''<br /> <br /> ''1.     Təvəssül:''<br /> <br /> Təvəssül Lüğətdə “vəsl” kökündən gəlir və &quot;təfə'ul&quot; babındadır. Bir əməl vasitəsilə yaxınlaşmaq mənasını verir.<br /> <br /> Fiyumi bu mənanı belə izah edir: “Təvəssül ilə Rəbbinə yaxınlaşmaq” dedikdə, bir əməl vasitəsilə Allaha yaxınlaşmaq nəzərdə tutulur. “Lisanul-Ərəb” kitabının müəllifi də bu mənanı təsdiqləyir.<br /> <br /> Təvəssül kəliməsi terminoloji olaraq yaxınlaşmaq və yaxınlaşmaq üçün vasitə axtarmaq mənasını daşıyır. Çünki təvəssül adətən bəndənin Allahın hüzurunda bir şeyi və ya birini vasitə qərar verməsi və Allahın duasını qəbul etməsi üçün edilir. Buna görə də, terminoloji olaraq təvəssül barəsində belə deyilir: “Təvəssül məqsədə çatmaq və onu həyata keçirmək üçün vasitədir”.<br /> <br /> “Liziyarəti Vət-Təvəssül” kitabının müəllifi bunu belə izah edir: “Bəndə, duasının qəbul olunması və istəyinə çatması üçün bir vasitə ilə Allaha yaxınlaşır.  Lakin bu, birbaşa Peyğəmbərdən və ya İmamdan bir şey istəmək mənasında deyil, əksinə, Peyğəmbərə və İmama tabe olmaq, onların şəfaəti və ya Allahı onların məqamına and verməklə Allahdan bir şey istəmək mənasındadır.<br /> <br /> Beləliklə, məlum olduğu kimi təvəssülün lüğəvi və terminoloji mənaları arasında uyğunluq var və hər ikisində yaxınlaşmaq və məqsədə çatmaq nəzərdə tutulur.<br /> <br /> ''2. İstiğasə''<br /> <br /> İstiğasə, təvəssül ilə mənaca yaxındır və “ğavəsə” kökündən gəlir, kömək və yardım mənasını verir. Ancaq bu kəlimə “İstifal” babında istifadə edildikdə, yardım istəmək mənasını daşıyır və bu səbəbdən təvəssül ilə eyni mənaya gəlir. Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədisdə də təvəssül yerinə “istiğasə” kəliməsindən istifadə edilmişdir:<br /> <br /> “Qiyamət günü günəş o qədər yaxınlaşacaq ki, tər qulaqların ortasına qədər çatacaq və insanlar günəşin şiddətli istiliyindən və parıltısından dözülməz hala gələcəklər. Bu zaman əvvəlcə Adəmə, sonra Musaya və daha sonra Muhəmmədə (s) təvəssül edəcəklər.”<br /> <br /> ''3. Şəfaət'' <br /> <br /> Şəfaət, “şə-fə-ə” kökündən gəlir və iki və ya daha çox şeyin birləşməsini ifadə edir. Buna görə də, şəfaət qiyamət günü peyğəmbərlərdən (ə) və övliyalardan cəhənnəmdən qurtuluş üçün kömək və yardım istəmək mənasını verir ki, bu da bir növ təvəssüldür. Səhmudi yazır: “Qiyamət meydanında Peyğəmbərə (s) təvəssül etmək də mövcuddur və o Həzrət (s) Allahın hüzurunda şəfaət edəcək.”<br /> <br /> Bu məfhumla (anlayışla) şəfaət termini bəzən təvəssülün ümumi mənasında da istifadə olunur.<br /> <br /> '''Vəhabi məzhəbində təvəssül'''<br /> <br /> ''Vəhhabilərin baxışı''<br /> <br /> Bəzi vəhhabilər təvəssülü qanuni və qeyri-qanuni olaraq iki yerə bölüblər. Qanuni təvəssüllərdən biri, Allahın adlarına və sifətlərinə təvəssüldür. Yəni vəhhabilərə görə, Allahın adlarına və sifətlərinə təvəssül etmək icazəlidir. Bu, “Əraf” surəsinin 180-cı ayəsində deyilir: “Və Allaha ən gözəl adlar məxsusdur, ona görə də ona bu adlarla dua edin.”<br /> <br /> Bəzi Quran ayələrinə əsasən, o cümlədən: “Məscidlər Allaha məxsusdur, ona görə də Allahla birlikdə heç kimə dua etməyin”, “Bütün şəfaət Allaha məxsusdur”, “Onlar Allahdan başqa nə zərər, nə də fayda verə bilməyən şeylərə ibadət edirlər və deyirlər ki, bunlar Allah yanında bizim şəfaətçilərimizdir. De ki, göylərdə və yerdə Allahın bilmədiyi bir şeyi Allaha xəbər verirsinizmi? O, onların şərik qoşduqlarından uzaq və ucadır.” və. s kimi ayələrə əsasən, Allahla insan arasında hər hansı bir vasitə qoymaq şirktir.<br /> <br /> Buna görə də, vəhhabilər Quranı Allahın sifətlərindən biri hesab edərək ona təvəssülü icazəli hesab edirlər. Onlar deyirlər ki, Qurana təvəssül etmək icazəlidir, çünki Quran həm söz, həm də məna baxımından Allahın kəlamıdır və Allahın kəlamı onun sifətlərindən biridir. Beləliklə, Qurana təvəssül Allahın sifətlərindən birinə təvəssül etməkdir və bu, tövhidlə ziddiyyət təşkil etmir və şirklə nəticələnmir.<br /> <br /> Lakin vəhhabilər övliyalara, peyğəmbərlərə və Peyğəmbərin (s) Əhli-Beytinə təvəssülü icazəli hesab etmirlər. Muhəmməd ibn Əbdülvəhhab deyir ki, əgər biri “Ey Allah, Peyğəmbərin (s) vasitəsilə sənə təvəssül edirəm ki, məni rəhmətinə daxil edəsən” desə, bu şəxs şirkin yoluna düşmüş və onun inancı müşriklərin inancı kimidir.<br /> <br /> '''Müasir vəhabilərin baxışı:'''<br /> <br /> Müasir vəhabilər bu məsələdə bir neçə növ təvəssülü fərqləndiriblər:<br /> <br /> Birinci növ təvəssül, insanın Allahın diri vəlisindən, məsələn ruzinin genişliyi və ya xəstənin şəfası kimi şeyləri Allahdan istəməsini xahiş etməsidir. Bu cür təvəssül onların nəzərində icazəlidir.<br /> <br /> İkinci növ təvəssül, Allahı çağıraraq, öz sevgisi və Peyğəmbər və ya Allahın övliyaları arasındakı dostluq vasitəsilə təvəssül etməkdir. Bu cür təvəssül də icazəlidir. Məsələn, “Ey Allah, Peyğəmbərinə olan sevgim və ona tabe olmağım, övliyalarına olan sevgim vasitəsilə Səndən bunu istəyirəm” sözlərini dilə gətirmək kimi.<br /> <br /> Üçüncü növ təvəssül, Peyğəmbərin və Allahın övliyalarının məqamına təvəssül etməkdir. Məsələn, “Ey Allah, Peyğəmbərinin (s) məqamı və ya Hüseynin (ə) məqamı vasitəsilə Səndən bunu istəyirəm” demək kimi. Bu cür təvəssül icazəli deyil. Bu cür təvəssül, peyğəmbərlərin və övliyaların vəfatından sonra edildiyi üçün onların məqamı böyük olsa da, icazəli deyil.<br /> <br /> Dördüncü növ təvəssül, birbaşa övliyaların özlərinə təvəssül edərək Allahdan hacətini istəməkdir. Məsələn, “Ey Allah, filan övliyanın və ya filan peyğəmbərin haqqı üçün Səndən bunu istəyirəm” demək kimi. Bu cür təvəssül də icazəli deyil. Vəhhabilər deyirlər ki, heç bir məxluq Allah qarşısında haqq sahibi deyil ki, Allahı onun vasitəsilə and içərək bir hacəti yerinə yetirsin. Bu cür təvəssül vəhhabilərin nəzərində açıq-aşkar şirkin səbəbidir.<br /> <br /> '''Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın baxışı'''<br /> <br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab təvəssülü küfrün səbəblərindən biri hesab edir. O deyir ki, əgər kimsə Allah ilə öz arasında vasitəçi qərar versə və onlardan şəfaət diləsə, bu, küfrə səbəb olur.<br /> <br /> Vəhhabilərin irəli sürdüyü nəzəriyyənin sünni alimləri tərəfindən rəddi<br /> <br /> Sünni alimlər tərəfindən Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın əleyhinə ilk kitab yazılmışdır. Onlardan biri də, Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın qardaşı Süleyman ibn Əbdülvəhhab tərəfindən yazılmış “Əs-Savaiqul-İlahiyyəti fir-rəddi aləl-Vəhhabiyyəti” kitabıdır. Təvəssül məsələsində vəhhabilərin azğınlığa düçar olması həmişə sünni alimlər tərəfindən tənqid olunmuşdur. Necəki, sünni alimi olan Salami bu barədə belə bildirib: “Sünni alimlərinin və müsəlman icmasının əksəriyyətinin fikri təvəssülün caiz və qəbul olunmasıdır, yalnız özlərini sələfiyyə məzhəbinə aid edənlər istisna olmaqla!”<br /> <br /> Səqaf əl-Qureyşi belə deyir: “Peyğəmbər (s) vasitəsilə Allahdan kömək və şəfaət diləmək nə əvvəlki, nə də sonrakı alimlər tərəfindən inkar edilməmişdir. Ancaq İbn Teymiyyə gəlib bunu inkar etdi və beləcə doğru yoldan çıxdı və ondan əvvəl heç bir alimin demədiyini icad etdi. Əgər İbn Teymiyyənin sözləri doğrudursa, bəs niyə Peyğəmbər (s) bir adama “Allahım, mən Sənin rəhmət Peyğəmbərin Məhəmməd vasitəsilə Sənə üz tuturam” deyərək vasitəçilik etməsini öyrədir?! Əgər yalnışdırsa, o zaman təvəssül Allahın varlığına qarşı şirk sayılır? Yoxsa, Peyğəmbər (s) insanları şirklə nəticələnən bir şeyi öyrədir? Allah pakdır, bu böyük bir böhtandır.”<br /> <br /> '''İmam Şafeinin Peyğəmbərin (s) Əhli-beytinə (ə) təvəssülü'''<br /> <br /> İbn Həcər Məkki “Savaiqul-Muhriqə” kitabında məşhur sünni alimi imam Şafeidən nəql edir ki, imam Şafei Peyğəmbərin (s) Əhli-beytinə (ə) təvəssül edirdi. O, Şafeidən bu məşhur şeiri nəql edir:<br /> <br /> آل النبی ذریعتی و هم الیه وسیلتی<br /> <br /> Peyğəmbərin (s) Əhli-beyti (ə) mənim vasitəmdir, onlar mənim Allah dərgahında yaxınlaşma səbəbimdir.”<br /> <br /> ارجوا بهم أعطی غداً بید الیمین صحیفتی<br /> <br /> “Ümid edirəm ki, Qiyamət günü onların səbəbi ilə əməl dəftərim sağ əlimə veriləcək.”<br /> <br /> Bu rəvayətlərdən aydın olur ki, ehtiyacların və istəklərin yerinə yetirilməsi üçün Peyğəmbərə (s) təvəssül etmək caizdir. Hətta Allah rəsulu (s) (birinci hədisə əsasən) kor kişiyə Peyğəmbəri (s) vasitə edərək Allahdan ehtiyacını istəməsini əmr etmişdir. Təvəssülün əsl fəlsəfəsi də budur ki, ehtiyaclı və günahkar insanlar Allah dərgahında yaxın olan şəxsləri vasitə edərək istəklərinə çatsınlar.<br /> <br /> '''Şiə məzhəbində təvəssül'''<br /> <br /> Təvəssül lüğətdə vasitə seçmək mənasını verir və vasitə insanı başqasına yaxınlaşdıran bir şey deməkdir. “Lisanul-Ərəb” kitabında qeyd edilir ki, Allaha təvəssül etmək və bunun üçün vasitə seçmək, insanı Allaha yaxınlaşdıran əməldir, habelə vasitə qərar vermək, insanın başqa bir şeyə yaxınlaşmaq üçün istifadə etdiyi bir yoldur. Buna görə də vasitə həm yaxınlaşmaq, həm də başqasına yaxınlaşmağa səbəb olan bir şey deməkdir.<br /> <br /> Vəhhabilərin böyük səhvi budur ki, təvəssüldə Allahın dostlarını zərərləri aradan qaldıran və ehtiyacları müstəqil olaraq təmin edən mənbə hesab edirlər. Halbuki, təvəssülün mənası bu deyil. Çünki biz Peyğəmbərə (s) təvəssül etdikdə, onu təsirdə və zərərləri aradan qaldırmaqda müstəqil hesab etmirik ki, bu əməlimizlə ona ibadət etmiş olaq. Quranda təvəssülə dəvət edilərkən, təvəssül vasitəsilə Allaha yaxınlamaq nəzərdə tutulur. Yəni təvəssül edilən şəxs Allah dərgahında şəfaət edir. Təvəssül buna bənzəyir ki, sanki bir şəxs nüfuzlu bir şəxsin evinə getmək istəyir, amma onu tanımır. O da həmin nüfuzlu şəxsi tanıyan birindən xahiş edir ki, onunla birlikdə getsin və onu həmin böyük şəxsə təqdim etsin və ondan bu şəxs üçün kömək istəsin. Bu iş nə ibadət, nə də təsirdə müstəqil olmaq mənasını ehtiva edir. Buna görə də təvəssülün şirk olması iddiası əsassızdır.<br /> <br /> Bundan əlavə, vəhhabilərin baxışı Quranın təlimlərinə ziddir və buna görə də, sünni və şiə alimləri bunu vəhhabilərin icadı hesab edərək onu rədd edirlər. Vəhhabilər müsəlmanları təkfir etmək üçün bu cür məsələləri şişirdir və onlardan öz xeyirlərinə istifadə edirlər. Sünni alimlərdən biri olan Subki deyir ki, Peyğəmbərə (s) təvəssül etmək və ondan kömək istəmək Allaha yaxınlaşmaq üçün gözəl bir işdir və heç bir sələf və xələf bunu inkar etməyib, ta ki İbn Teymiyyə gəlib bunu inkar etdi, doğru yoldan çıxdı və heç bir alimin demədiyi bir şeyi bidət etdi və bu bidətlə İslam əhli arasında parçalanma yaratdı.<br /> <br /> '''Quranda Təvəssül'''<br /> <br /> Vəhhabilərin bu fikri açıq şəkildə bir sıra Quran ayələri ilə ziddiyyət təşkil edir. Quranda təvəssülün ehtiyacların aradan qaldırılması, günahların bağışlanması və Allaha yaxınlaşmaq üçün caiz olduğunu göstərən bir çox ayə var. Burada bir ayəyə işarə edirik:<br /> <br /> Allah möminlərə xitab edərək buyurur: “Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və Ona yaxınlaşmaq üçün vasitə axtarın! Onun yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” (Maidə: 35)<br /> <br /> Sünni alimlərdən olan Məragi təfsirinin müəllifi deyir ki, bu ayədə vasitə dedikdə, Allahın razılığını qazanmaq və Ona yaxınlaşmaq üçün təvəssül edilən bir şey nəzərdə tutulur. Sonra isə o, Səhih Buxari və digər sünnə kitablarından bir hədisi nəql edir ki, orada Allah rəsulu (s) vasitə kimi göstərilmişdir. Bu hədisdə Peyğəmbər (s) belə buyurur: “Kim azanı eşidəndə desə ki, Allahım! Ey kamil dəvətin və qılınan namazın Rəbbi! Məhəmmədi vasitə və üstünlük sahibi et və onu vəd etdiyin məqama çatdır, Qiyamət günü mənim şəfaətimi ona nəsib olar.”<br /> <br /> Bu hədis açıq şəkildə göstərir ki, Allah rəsulu (s) Allah dərgahında vasitədir və buna görə də, Allahın istəyi ilə Qiyamət günü möminlərin günahlarının bağışlanması üçün şəfaətçi olacaq və onlara şəfaət edəcəkdir. Beləliklə, təvəssül heç vaxt şirk və küfrə səbəb olmur, əgər olsaydı, Peyğəmbərin (s) vasitə olması küfr və şirkə səbəb olardı.<br /> <br /> '''Rəvayətlərdə təvəssül'''<br /> <br /> Şiə mənbələrində təvəssül mövzusu o qədər aydın və açıqdır ki, hədis gətirməyə ehtiyac yoxdur. Biz burada nümunə olaraq sünni mənbələrində qeyd olunan bir neçə rəvayətə işarə edirik:<br /> <br /> '''Quraqlıq zamanı Peyğəmbərə (s) təvəssül etmək'''<br /> <br /> Təvəssüldə heç bir şirk və küfr şübhəsi olmadığı kimi, Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra təvəssül etmək də bu növ təvəssülün caiz olduğuna açıq bir sübutdur. Nəql olunur ki, Mədinədə şiddətli quraqlıq baş verir. Bir qrup insan Aişənin yanına gedib çarə istəyir. Aişə isə belə deyir: “Peyğəmbərin (s) qəbrinin yanına gedin, qəbrin üstündəki tavanı elə deşin ki, göy görünə bilsin və nəticəni gözləyin.” Onlar gedirlər və tavanı elə deşirlər ki, oradan göy görünürdü. Beləcə, bol yağış yağır və bir müddət sonra çöllər yaşıllaşır və dəvələr kökəlir.<br /> <br /> '''Kor adamın Peyğəmbərə (s) təvəssülü'''<br /> <br /> Əhməd ibn Hənbəl öz &quot;Müsnəd&quot;ində Osman ibn Hənifdən belə nəql edir:<br /> <br /> “Kor bir adam Peyğəmbərin (s) yanına gəlib deyir: Allahdan mənə şəfaət etməsini istə. Peyğəmbər (s) buyurur: Əgər istəyirsənsə, dua edim, yox gözləyə bilərsənsə, təxirə salım və bu daha yaxşı olar. Kor adam deyir: Dua et. Peyğəmbər (s) ona dəstəmaz almasını və dəstəmazında diqqətli olmasını, iki rükət namaz qılmasını və belə dua etməsini əmr edir: Ey Rəbbim! Səndən istəyirəm və rəhmət peyğəmbəri olan Məhəmməd vasitəsilə Sənə yönəlirəm. Ey Məhəmməd! Mən öz ehtiyacım üçün Sənə yönəlirəm ki, ehtiyacımı təmin edəsən. Allahım, onu mənim üçün şəfaətçi et.<br /> <br /> '''Ömər ibn Xəttabın təvəssülü'''<br /> <br /> Ənəs deyir:<br /> <br /> “Hər dəfə quraqlıq baş verəndə, Ömər ibn Xəttab Peyğəmbərin (s) əmisi Abbas ibn Əbdülmüttəlib vasitəsilə yağış yağmasını istəyərək belə deyərdi: ‘Allahım! Biz Peyğəmbərimizə təvəssül edirdik və Sən bizə yağış verirdin. İndi Peyğəmbərimizin əmisi vasitəsilə Sənə təvəssül edirik ki, bizə yağış verəsən. Bu duadan sonra yağış yağardı.<br /> <br /> '''Peyğəmbərin Fatimə bint Əsəd üçün duası'''<br /> <br /> Başqa hədisdə belə oxuyuruq:<br /> <br /> “Fatimə bint Əsəd vəfat edəndə, Allah rəsulu (s) onun ölüm xəbərini aldıqdan sonra, onun yanında oturur və belə deyir: “Ey anam, anamdan sonra anam! Allah sənə rəhmət etsin.” Daha sonra Usamə, Əbu Əyyub, Ömər ibn Xəttab və bir qara köləni çağırır ki, qəbir hazırlasınlar. Qəbir hazır olanda, Allah rəsulu (s) qəbrin içində uzanır və belə dua edir: “Dirildən və öldürən Allahım, O diridir və ölməz. Anam Fatimə bint Əsədi bağışla və onun məkanını geniş et, Peyğəmbərin haqqına və məndən əvvəlki peyğəmbərlərin haqqına xatir.”<br /> <br /> '''Həzrət Adəmin (ə) tövbəsi'''<br /> <br /> Bir qrup sünni təfsirçiləri, hədisçiləri və tarixçiləri Ömər ibn Xəttabdan sənədli olaraq Peyğəmbərin (s) belə buyurduğunu nəql etmişlər: “Adəm günah etdikdə, başını göyə qaldırdı və belə dedi: ‘Ey Allah! Səni Məhəmmədin haqqına and verirəm ki, məni bağışlayasan.’ Allah ona vəhy etdi ki, Məhəmməd kimdir? Adəm cavab verdi: ‘Məni yaratdığın zaman başımı ərşə qaldırdım və orada yazılmış bir yazı gördüm: (Allahdan başqa məbud yoxdur və Məhəmməd Allahın peyğəmbəridir). Öz-özümə dedim ki, Məhəmməd (s) ən böyük məxluqdur ki, Allah onun adını öz adının yanında gətirmişdir.’ Bu zaman ona vəhy olundu ki, o, sənin nəslindən olan sonuncu peyğəmbərdir və əgər o olmasaydı, səni yaratmazdım.”<br /> <br /> '''Mənbələr'''<br /> <br /> 1. Fərahidi, Xəlil bin Əhməd (1409) &quot;Kitabul eyn&quot;, cild 1, səh. 871, Darul-hucrə müəssisəsi.<br /> <br /> 2. Əbul Əbbas Fəyumi, Əhməd bin Muhəmməd (1428) &quot;Əl misbahul-munir&quot;, cild 2, səh. 660<br /> <br /> 3. İbni Mənzur, Muhamməd bin Mukərrəm (1408) &quot;Lisanul ərəb&quot;, cild 11, səh. 724<br /> <br /> 4. Nuxbətu minəl üləma (1421) &quot;Usulul iman fi zuil kitabi vəs sunnəti&quot;, cild 1, səh. 57<br /> <br /> 5. Saib, Əbdul Həmid (1421) &quot;Əz ziyarətu vət təvəssul&quot;, Qum, mərkəze risalə, səh. 6.<br /> <br /> 6. Nasir Məkarim Şirazi (1374) &quot;Təfsire nümunə&quot;, cild 4, səh. 365, Tehran, Darul kitabil islamiyyəh<br /> <br /> 7. İbni Əsir Cəzri, Mubarək bin Məhəmməd (1989) &quot;Ən nihayətu fi ğəribil hədis vəl əsər&quot;, cild 3, Beyrut, &quot;Əl məktəbətul elmiyyə&quot; səh. 393<br /> <br /> 8. Buxari, Muhəmməd bin İsmail (1407) &quot;Əl cameus səhih&quot;, cild 5, səh. 474, Darul Kəsir.<br /> <br /> 9. Səmhudi, Əli bin Abdullah (1419) &quot;Vəfaul vəfa bi əxbari darul Mustəfa&quot;, cild 1, səh. 196, Beyrut, Darul kitabil elmiyyə.<br /> <br /> 10. Əlzamili Əsiri, Əhməd bin Əli (1431), &quot;Minhacus Şeyx  Əbdurrəzzaq Əfifi və cuhudihi fi təqriril əqidəti və rəddi ələl muxalifin&quot;, səh. 276<br /> <br /> 11. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Məcmuətul muəlifat&quot;, səh. 385<br /> <br /> 12. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Məcmuətul muəlifat&quot;, cild 6, səh. 9<br /> <br /> 13. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Məcmuətul muəlifat&quot;, cild 6, səh. 68<br /> <br /> 14. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Məcmuətul muəlifat&quot;, cild 6, səh. 213<br /> <br /> 15. &quot;Əl cənnətud daiməti li buhusil elmiyyəti vəl iftai&quot;, cild 1, səh. 519<br /> <br /> 16. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Təthirul etiqad&quot;, səh. 36. &quot;Rəsailul əməliyyə&quot;, səh. 145.<br /> <br /> 17. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Təthirul etiqad&quot;, səh. 36<br /> <br /> 18. Əsiri, Əhməd bin Əli Əl Zamili &quot;Minhacus Şeyx Əbdur Rəzzaq Əfifi və cuhudihi fi təqriril əqidəti və rəddi ələl muxalifin&quot;, səh. 274-277.<br /> <br /> 19. Süleyman Təmimi Nəcdi, Muhamməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;Məcmuətu rəsaili fit təvhidi vəl iman&quot;, səh. 385.<br /> <br /> 20. Səlami, Əbdur Rəhman (1419). &quot;Həqiqətul hivar məəş şeyxil Cəfəri&quot;, Səudiyyə Ərəbistanı, &quot;Əd də'və vəl irşad&quot;, səh. 85.<br /> <br /> 21. Səqaful Qureyşi, Həsən bin Əli (1991) &quot;Səhihu şərhil əqidətit təhaviyyə min fikri Alil-Beyt&quot;, səh. 36.<br /> <br /> 22. Nobmani, Yusuf bin İsmail, &quot;Şəvahidul həqq fil istifasihi bi seyyidil xəlq&quot;, səh. 167.<br /> <br /> 23. İbni Mənzur, Muhamməd bin Mukərrəm, &quot;Lisanul ərəb&quot; cild 8, səh. 69<br /> <br /> 24. Nasir Məkarim Şirazi, &quot;Şiə cavab verir&quot;, Qum, İmam Əli ibni Əbi Talib (ə) adına mədrəsə, səh. 234.<br /> <br /> 25. Nasir Məkarim Şirazi, &quot;Şiə cavab verir&quot;, Qum, İmam Əli ibni Əbi Talib (ə) adına mədrəsə. səh. 234.<br /> <br /> 26. Minavi, Əbdur Rauf (1356), &quot;Feyzul qədir şərhu camiis səğir&quot; cild 2, Misr, &quot;Əl məktəbətut ticariyyətil kubra&quot;, səh. 135.<br /> <br /> 27. Məraği, Əhməd bin Mustafa, &quot;Təfsirul Məraği&quot;, cild 6, səh. 109.<br /> <br /> 28. Darimi Abdullah bin Bəhram, &quot;Sunənun Darimi&quot;,  cild 1, səh. 44, &quot;Mətbəətul itidal&quot; Dəməşq.<br /> <br /> 29. İbni Hənbəl, Əhməd bin Hənbəl, &quot;Əl-Musnəd&quot; cild 28, səh. 478.<br /> <br /> 30. Nəsai, Əhməd bin Şüeyb, &quot;Sunənun Nəsai əl-Kubra&quot;, cild 9, səh. 244.<br /> <br /> 31. İbni Macə Qəzvini, Muhəmməd bin Yəzid, &quot;Kitabus səlat&quot;, 189-cu bab, hədis-1385, &quot;Sunənun Əbi Macə&quot;, səh. 441.<br /> <br /> 32. Tirmizi, Əbu İsa, &quot;Kitabud dəəvat&quot;, 119-cu bab, hədis-3578, &quot;Əs sunənun Tirmizi&quot;, cild 5, səh. 569.<br /> <br /> 33. Buxari, Muhəmməd bin İsmail, &quot;Kitabul İstisqa&quot;, 3-cü bab, hədis-1010, 'Səhihul Buxari&quot;, cild 2, səh. 27.<br /> <br /> 34. İsfəhani, Əhməd bin Abdullah, &quot;Hilyətul əvliya və təbəqətul əsfiya&quot;, cild 3, səh. 121.<br /> <br /> 35. Təbərani, Suleyman bin Əhməd, &quot;babul fa&quot;, &quot;Mocəmul kəbir&quot; cild 24, səh. 351.<br /> <br /> 36. Heysəmi, Əli bin Əbi Bəkr (1408) &quot;Məcməuz zəvaid və mənbəul fəvaid&quot;, Beyrut, &quot;Darul kutubil elmiyyə&quot; səh. 257.<br /> <br /> 37. Muttəqi Hindi, Əli bin Hisam, &quot;Kənzul ummal&quot; cild 11, səh. 455.<br /> <br /> 38. Heysəmi, Əli bin Əbi Bəkr, &quot;Məcməuz zəvaid və mənbəul fəvaid&quot;, cild 8, səh. 253, Beyrut, &quot;Darul kutubil elmiyyə&quot;.<br /> <br /> 39. Təbərani, Suleyman bin Əhməd, &quot;Mocəmul əvsət&quot;, cild 6, səh. 313.</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%22Bir-biriniz_haqq%C4%B1nda_axtar%C4%B1%C5%9F_aparmay%C4%B1n%22_ay%C9%99si&diff=756 2025-12-03T14:42:26Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “Bir-birinizin haqqında axtarış aparmayın” ayəsi, Qurani-Kərimin hansı ayəsidir və mənası nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; وَ لا تَجَسَّسُوا Və la təcəssəsu “Bir-birinizin haqqında axtarış aparmayın...” ifadəsi başqalarının həyatına qarışmamaq və onların haqqında araşdırmamaq mənasını daşıyır. Bu ifadə Hucurat surəsinin 12-ci ayəsinin bir hissəsidir. Ayədə pis düşünmək, başqa...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' <br /> <br /> “Bir-birinizin haqqında axtarış aparmayın” ayəsi, Qurani-Kərimin hansı ayəsidir və mənası nədir? <br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> وَ لا تَجَسَّسُوا<br /> <br /> Və la təcəssəsu <br /> <br /> “Bir-birinizin haqqında axtarış aparmayın...” ifadəsi başqalarının həyatına qarışmamaq və onların haqqında araşdırmamaq mənasını daşıyır. Bu ifadə Hucurat surəsinin 12-ci ayəsinin bir hissəsidir. Ayədə pis düşünmək, başqalarının həyatı haqqında axtarış aparmaqdan və qeybət etməkdən çəkinmək əmri verilib. Müfəssirlər bildiriblər, pis düşünmək,  axtarışa, axtarış isə insanların gizli sirlərini ifşa edib qeybətə gətirib çıxarır. <br /> <br /> Qurani-Kərim, Hucurat surəsinin 12-ci ayəsində insanlar haqda axtarış aparmağı açıq şəkildə qadağan etmişdir. Ayədə heç bir şərt və ya məhdudiyyət qeyd edilmədiyi üçün başqalarının işlərinə qarışmaq və onların sirlərini ifşa etmək açıq şəkildə günah hesab edilir. <br /> <br /> Peyğəmbərdən (s) nəql edilən bir hədisdə belə buyurulur: “Mən insanların qəlblərini araşdırmağa və onların daxilini açıb baxmağa əmr olunmamışam.” Fəqihlər yuxarıda qeyd edilən ayəyə və bir çox hədislərə əsaslanaraq insanlar haqda axtarış aparmağı haram hesab etmişlər. <br /> <br /> == '''Ayənin tərcüməsi''' ==<br /> يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيم<br /> <br /> Ey iman gətirənlər! Zənnə çox qapılmayın. Çünki zənn edilənlərin bir qismi günahdır. Bir-birinizin haqqında axtarış aparmayın, bir-birinizin qeybətini etməyin. Sizdən biriniz ölmüş qardaşının ətini yemək istəyərmi? Siz ki, bundan iyrənirsiniz. Allahdan qorxun! Həqiqətən, Allah tövbələri qəbul edəndir, Rəhmlidir. (Hucurat 12)  <br /> <br /> === '''1. Ayənin izahı''' ===<br /> Hucurat surəsinin 12-ci ayəsində üç hökm qeyd olunub: <br /> <br /> Pis gümandan, axtarış aparmaqdan və qeybətdən çəkinmək; <br /> <br /> Ayədə əvvəlcə buyurulur:<br /> <br /> “Ey iman gətirənlər! Zənnə çox qapılmayın. Çünki zənn edilənlərin bir çoxu günahdır.”&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiyyə, 1371 h.ş, c. 22, s. 181.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Burada “çox zənnlər” ifadəsi, xüsusilə pis gümanları nəzərdə tutur. Çünki insanlar arasında pis gümanlar, yaxşı gümanlara nisbıtdə daha geniş yayılmışdır. Lakin yaxşı zənn qadağan deyil, hətta təşviq belə edilir. Buna misal olaraq, Nur surəsinin 12-ci ayəsində hüsnü-zənnə (yaxşı güman etmək) tövsiyə olunduğu göstərilir &lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, 1371 h.ş, c. 22, s. 182.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''2. Axtarış aparmağın qadağan edilməsi''' ===<br /> وَ لا تَجَسَّسُوا<br /> <br /> “Və la təccəssu; başqaları haqda araşdırmayın.”&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, 1371 h.ş, c. 22, s. 183.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Quranda bu ifadə yalnız bir dəfə, “və la təcəssəsu” formasında bu ayədə bəyan olunub. Təfsirçilər ayədə qeyd edilən “təccəssüsu” kəlməsini, möminlərin məxfi işlərini və sirlərini araşdırmaq kimi izah edirlər &lt;ref&gt;Rəhman Sitayiş, Məhəmmədkazim, “Təcəssüs”, Dünya İslam Ensiklopediyası, Tehran, İslam Mədəniyyəti Ensiklopediyası Fondu, müvafiq maddə.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> Təfsirçilərin fikrincə pis güman axtarış etməyə, axtarış etmək isə, insanların sirlərini aşkar etməyə səbəb olur. İslam dini insanların şəxsi sirlərinin aşkar olmasını qəti şəkildə pisləyir. İslamın məqsədi insanların şəxsi həyatlarını təhlükəsizlik və məxfilik altında qorumaqdır. Əgər cəmiyyətin üzvləri bir-birinin sirlərini araşdırsa, insanların hörməti məhv olar və cəmiyyətdə təhlükəsizlik tamamilə pozular. Bununla belə, təfsirçilər vurğulayırlar ki, bu qadağa İslam dövlətlərinin təhlükəsizlik orqanlarının məxfi və ictimai təhlükələrlə mübarizəsinə maneə olmur. Amma bu o demək deyil ki, bu orqanlar insanların şəxsi həyatına müdaxilə edə bilər&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, 1371 h.ş, c. 22, s. 183.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> === '''3. Qeybətin qadağan olunması;''' ===<br /> Bu ayədə üçüncü və sonuncu göstəriş ki, əslində əvvəlki iki işin nəticəsi və təsiri olaraq göstərilmişdir qeybətin qadağan olunmasıdır.  Bu haqda Allah-taala buyurulur: <br /> <br /> وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً<br /> <br /> Və la yəğtəb bəzukum bəzən; <br /> <br /> “Bir-birinizin qeybətini etməyin.”<br /> <br /> Bu əsasla, pis güman əvvəlki iki göstərişin nəticəsi və təsiri kimi qeyd olunur. Pis güman axtarışa, axtarış isə insanların sirlərinin açılmasına və qeybətə səbəb olur. Buna görə də İslam həm səbəbləri, həm də nəticələri qadağan etmişdir&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, 1371 h.ş, c. 22, s. 184.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Başqalarının həyatını araşdırmağın haram olması''' ==<br /> Fəqihlər “Hucurat” surəsinin on ikinci ayəsinə və çoxsaylı hədislərə əsaslanaraq insanların haqqında araşdırma aparmağı haram bilirlər. Həmçinin möminlərin etiqadlarını, sirlərini və səhvlərini aşkar etmək “Nur” surəsinin on doqquzuncu ayəsi də daxil olmaqla Quran ayələrinə əsasən haramdır.&lt;ref&gt;Rəhman Sitayiş, Məhəmmədkazim, “Təcəssüs”, Dünya İslam Ensiklopediyası, Tehran, İslam Mədəniyyəti Ensiklopediyası Fondu, müvafiq maddə.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Quran “Hucurat” surəsinin 12-ci ayəsində tam aydınlıqla axtarış qadağan etmişdir. Ayədə bu qadağaya heç bir şərt və məhdudiyyət qoyulmadığından, başqalarının işlərini araşdırmağın və sirlərini ifşa etməyə çalışmanın günah olduğu aydın olur. Lakin ayənin içərisindəki və xaricindəki dəlillər göstərir ki, bu hökm fərdlərin şəxsi və gizli həyatına aiddir. Sosial həyat baxımından isə bu hökm, cəmiyyətin taleyinə təsir etmədiyi yerlərdə də keçərlidir&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, 1371 h.ş, c. 22, s. 187.&lt;/ref&gt;. Bildirilib ki, başqalarının taleyi və cəmiyyətin mövcudluğu ilə əlaqəli olduğu hallarda məsələ fərqli bir şəkil alır. Buna görə də, Peyğəmbər (s) cəmiyyətin daxilində və xaricində İslam ümmətinin taleyinə təsir edən məsələləri öyrənmək üçün məlumat toplayan şəxslər təyin etmişdi. Bu şəxslər “üyun” (müşahidəçilər) adlandırılırdı.&lt;ref&gt;Qurşi Bunabi, Əli-Əkbər, Təfsir Əhəsən əl-Hədis, Tehran, Bünyad Be'sət, 1375 ş, c. 10, s. 281. Məkarim Şirazi, Təfsir-Nümunə, 1371 h.ş, c. 22, s. 188.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Təcəssəsu” (تَجَسَّسُ) sözü “cim” (ج) hərfi ilə yazıldıqda, insanların işlərini araşdırmaq və onların gizli saxlamağa çalışdığı məsələləri öyrənmək mənasını verir. “Təhəssüs” (تَحَسَّسُ) sözü isə “ha” (ح) hərfi ilə yazıldıqda eyni mənanı ifadə edir, lakin bir fərqlə: “təcssüs” pis niyyətlə edilən araşdırmalara aid olur, “təhəssüs” isə xeyir məqsədilə aparılan araşdırmalarda işlədilir. Buna görə də bəziləri Quran ayəsinin mənasını belə izah ediblər: “Müsəlmanların qüsurlarını araşdırmayın və onların gizli saxlamaq istədikləri məsələləri ifşa etməyə çalışmayın.” &lt;ref&gt;Təbatəbai, Məhəmməd Hüseyn, əl-Mizan fi Təfsir əl-Quran, Müəssisə əl-ə'ləmi lil-Mətbuat, 1390 h.q, c. 18, s. 323.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Hədislərdə başqalarının həyatı haqqında axtarış aparmaq qınanmışdır. O hədislərdən bəzilərini aşağıda qeyd edirik: <br /> <br /> '''Həzrət Məhəmməd (s) buyurub''': “Gümandan uzaq durun, çünki güman ən yalan sözdür. Digərlərinə aid olan sözləri dinləməyin və onların qüsurlarını araşdırmayın.” &lt;ref&gt;Həmiri, Əbdullah bin Cəfər, Qurb əl-İsnad, Qum, Müəssisə Alul-Bəyt, çap I, 1413 h.q, s. 29.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Həzrət Məhəmməd (s) buyurub''': “Mənim vəzifəm, insanları mühakimə etmək, onların qəlblərini yarmaq və daxilini araşdırmaq deyil.”&lt;ref&gt;Payəndə, Əbul-Qasim, Nəhcül-Fəsahə (Həzrət Rəsulun (s) qisar kəlamlarının məcmusu), Tehran, “Dünyai-Daneş”, çap 4, 1382 h.ş, s. 348.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Peyğəmbər (s) buyurub''': “Müsəlmanların səhvlərini araşdırmayın! Kim qardaşının səhvlərini axtarsa, Allah da onun səhvlərini aşkar edər. Allah kimin eyiblərini aşkar etsə, onu, evinin içində olsa belə, rüsvay edər.”&lt;ref&gt;Kufi Əhvazi, Hüseyn bin Səid, əl-Mumin, Qum, Müəssisə əl-İmaməl-Məhdi, 1404 h.ş, s. 69.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''İmam Sadiq (ə) buyurub''': “İnsanların din və məzhəbləri haqqında sorğu-sual etmə, yoxsa dostsuz qalarsan.” &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd bin Yaqub, Usul əl-Kafi, tərcümə: Cavad Mustafavi, Tehran, “Kitabfruş-elmiyyə-Islamiyyə”, çap I, 1369 h.ş, c. 4, s. 468.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==       '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%E2%80%9CV%C9%99_%C9%99ccil_f%C9%99r%C9%99c%C9%99hum%E2%80%9D_c%C3%BCml%C9%99sinin_salavatdan_sonra_deyilm%C9%99si&diff=755 2025-12-03T14:37:05Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “Və əccil fərəcəhum” cümləsi salavatdan sonra İmamlar (ə) tərəfindən tövsiyə edilmişdirmi? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “Və əccil fərəcəhum” cümləsinin salavatdan sonra deyilməsi İslamın etibarlı hədislərində yer almışdır. Alimlər bu hədislərə əsaslanaraq bu ifadəni salavatdan sonra söyləməyi müstəhəb hesab edirlər. == &#039;&#039;&#039;“Və əccil fərəcəhum” zikri barədə hədislər&#039;&#039;&#039; == 1. İmam Sadiq (...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> “Və əccil fərəcəhum” cümləsi salavatdan sonra İmamlar (ə) tərəfindən tövsiyə edilmişdirmi? <br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> “Və əccil fərəcəhum” cümləsinin salavatdan sonra deyilməsi İslamın etibarlı hədislərində yer almışdır. Alimlər bu hədislərə əsaslanaraq bu ifadəni salavatdan sonra söyləməyi müstəhəb hesab edirlər. <br /> <br /> == '''“Və əccil fərəcəhum” zikri barədə hədislər''' ==<br /> 1. İmam Sadiq (ə), İshaq ibn Əmmara, əqrəbdən qorunmaq üçün bir dua öyrədərək belə buyurmuşdur:<br /> اللَّهُمَّ رَبَّ أَسْلَمَ‏ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ‏ فَرَجَهُم<br /> “Üç dəfə bu zikri oxu: “Allahummə Rabbə Əsləm, salli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd, və əccil fərəcəhum.”<br /> <br /> Ey Əsləm ulduzunun Rəbbi olan Allah! Məhəmmədə və onun Əhli-Beytinə salavat göndər, onların fərəcini tezləşdir.” &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd, əl-Kafi, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiyyə, 4-cü çap, 1407 h.q, c. 2, s. 570, hədis 6.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2. İmam Sadiqin (ə) duasından bir hissə:<br /> اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ‏ فَرَجَهُمْ‏ وَ رُوحَهُمْ وَ رَاحَتَهُمْ وَ سُرُورَهُمْ وَ أَذِقْنِي طَعْمَ فَرَجِهِمْ وَ أَهْلِكْ أَعْدَاءَهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْس <br /> “Allahummə salli əla Muhəmmədin və Ali Muhəmməd, və əccil fərəcəhum, və ruhəhum, və rahətəhum, və sururəhum, və əziqni təmə fərəcihim, və əhlik əədaəhum minəl-cinni vəl-ins.”<br /> <br /> Allahım! Məhəmmədə və onun Əhli-Beytinə salavat göndər, onların fərəcini, rahatlığını, əmin-amanlığını və sevincini tezləşdir. Bizə onların fərəcinin ləzzətini daddır, cinlərdən və insanlardan olan düşmənlərini məhv et.” &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd, əl-Kafi, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiyyə, 4-cü çap, 1407 h.q, c. 2, s. 583, hədis 18.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 3. Şeyx Tusinin “Təhzib əl-Əhkam” kitabında qeyd etdiyi hədis:<br /> <br /> Əmirəl-Möminin (ə) buyurur ki, Məhəmməd və Ali Məhəmmədə salavatdan sonra bu zikr deyilir:<br /> صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ‏ فَرَجَهُم<br /> “Salli əla Muhəmmədin və Ali Muhəmməd, və əccil fərəcəhum.” <br /> <br /> Məhəmmədə və onun Əhli-Beytinə salavat göndər, onların fərəcini tezləşdir &lt;ref&gt;Tusi, Məhəmməd, Təhzib əl-Əhkam, Tehran, 4-cü çap, 1407 h.q, c. 3, s. 82, hədis 11.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 4. İmam Sadiq (ə) buyurur:<br /> <br /> “Hər kim sübh və zöhr namazlarından sonra bu salavatı oxusa, imam Məhdini (ə.c) görməmiş ölməz: “Allahummə salli əla Muhəmmədin və Ali Muhəmməd, və əccil fərəcəhum.”<br /> <br /> Allahım! Məhəmmədə və onun Əhli-Beytinə salavat göndər, onların fərəcini tezləşdir. &lt;ref&gt;Tusi, Məhəmməd, Misbah əl-Mutəhəccid və Silah əl-Mütəəbbid, Beyrut, 1-ci çap, 1411 h.q, c. 1, s. 368.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 5. Əllamə Məclisi bu hədisin birincisini etibarlı hesab etmişdir. &lt;ref&gt;Məclisi, Məhəmməd Baqir, Mərah əl-Uqul fi Şərh Əxbar Ali ər-Rəsul, Tehran, 2-ci çap, 1404 h.q, c. 12, s. 439.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu hədislərin bəzilərinin etibarlı olduqlarını nəzərə alaraq, “və əccil fərəcəhum” zikrinin salavatdan sonra deyilməsinin müstəhəbliyini məsumların (ə) hədislərinə istinad etmək olar. <br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%E2%80%9C%C6%8Fl-Kafi%E2%80%9D_kitab%C4%B1n%C4%B1n_etibarl%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1&diff=754 2025-12-03T14:34:26Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “Əl-Kafi” Şiənin ən etibarlı hədis kitabıdırmı? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Məhəmməd ibn Yəqub Kuleyni tərəfindən yazılmış “Üsuli-Kafi” kitabının etibarlı olması əksər şiə alimləri tərəfindən təsdiq edilmişdir. Bu kitab, şiə məzhəbinin dörd əsas hədis məcmuəsi arasında ən mühüm və ən etibarlı kitab hesab olunur. Şiə alimləri “əl-Kafi” kitabının etibarlılığını üç cəhətdən nəz...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> “Əl-Kafi” Şiənin ən etibarlı hədis kitabıdırmı?<br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> Məhəmməd ibn Yəqub Kuleyni tərəfindən yazılmış “Üsuli-Kafi” kitabının etibarlı olması əksər şiə alimləri tərəfindən təsdiq edilmişdir. Bu kitab, şiə məzhəbinin dörd əsas hədis məcmuəsi arasında ən mühüm və ən etibarlı kitab hesab olunur.<br /> <br /> Şiə alimləri “əl-Kafi” kitabının etibarlılığını üç cəhətdən nəzərdən keçirmişlər: onun səhihliyi, əhəmiyyəti və faydalılığı, başqa şiə hədis mənbələri ilə müqayisədə dəqiqliyi və əhatəliliyi, digər üç kitabdan qabaqcıl və üstün olması.<br /> <br /> “Əl-Kafi”-nin müəllifi Məhəmməd ibn Yaqub əl-Kulaini, kiçik-qeybət dövründə şiələrin görkəmli fəqih və hədis alimlərindən biridir. Onun etibarlılığı bir çox şiə alimləri tərəfindən təsdiq edilmişdir. Onlar Kuleynini hədis elmində etibarlı və alim adlandırmışlar.<br /> <br /> “Əl-Kafi” kitabının yazılma tarixi dəqiq müəyyən edilməsə də, Kuleyninin bu kitabı 20 il ərzində yazdığı söylənilir. Müəllif kitabı yazma motivini hədislər arasındakı ziddiyyətləri aradan qaldırmaq və dini elmlər üzrə hərtərəfli bir mənbə təqdim etmək istəyi ilə izah etmişdir.<br /> <br /> Kitabın quruluşu hədislərin mövzularına əsaslanır və üç bölmədən ibarətdir:<br /> <br /> # Üsul (Əsaslar) – Əqidə ilə bağlı hədislər.<br /> # Füru (Şəriət hökmləri) – Fiqhi məsələlər.<br /> # Rövzə – Müxtəlif mövzular.<br /> <br /> “Üsuli-Kafi” kitabının üstünlüklərinə aşağıdakılar daxildir:<br /> <br /> ·        İmamların (ə) dövrünə yaxın zamanda yazılması.<br /> <br /> ·        Mövzuların əhatəli şəkildə tərtib olunması.<br /> <br /> ·        Hədislərin uyğun şəkildə sıralanması.<br /> <br /> ·        Sənəd və mətndə daha dəqiq və güvənli yanaşma.<br /> <br /> ·        Sənədlərin tam şəkildə qeyd olunması.<br /> <br /> Lakin kitab bir sıra tənqidlərə də məruz qalmışdır:<br /> <br /> “Kafi” kitabında zəif hədislərin mövcud olması, ifratçılıqda ittiham olunan və zəif şəxslərdən hədislərin gətirilməsi, eləcə də hədislərin izahsız və şərhsiz təqdim edilməsi kimi tənqidlər yönəldilmişdir. Bununla belə, bəzi tədqiqatçılar bu tənqidlərə cavab vermiş və Kafi kitabındakı zəif hədislərin sayını tənqidçilərin iddia etdiyindən daha az hesab etmişlər. <br /> <br /> == '''“Əl-Kafi” kitabının mövqe və əhəmiyyəti''' ==<br /> “Üsuli-Kafi” kitabı Məhəmməd ibn Yəqub Kuleyninin yazdığı, şiə məzhəbində ən mötəbər hədis mənbələrindən biri və “Kutub-Ərbəə” arasında ən mühüm kitab sayılır.<br /> <br /> Şiə alimləri arasında kitabın yüksək mövqeyi belə təsdiqlənmişdir:<br /> <br /> Şeyx Müfid, görkəmli şiə alimi, “əl-Kafi” kitabını şiə məzhəbinin ən üstün və faydalı kitablarından biri adlandırmışdır.<br /> <br /> Şəhid Əvvəl, Şəhid Sani və Mühəqqiq Kərəki, tanınmış Şiə alimləri, kitabın misilsiz olduğunu və oxşar bir əsərin yazılmadığını bildirmişlər.<br /> <br /> Feyz Kaşani, Səfəvilər dövrünün məşhur alimi, kitabı “Kutub-Ərbəə” arasında ən etibarlı, tam və əhatəli əsər kimi qiymətləndirmişdir.<br /> <br /> Əllamə Məclisi, Şiə məzhəbinin böyük alimi, “əl-Kafi”-ni şiə dünyasının ən dəqiq, əhatəli və dəyərli əsərlərindən biri kimi göstərmişdir.<br /> <br /> Ağabozorg Tehrani, tanınmış şiə kitabşünası, bu əsəri öz sahəsində müqayisəsiz adlandırmışdır.<br /> <br /> Alimlərin fikirlərinə əsasən, kitabın üstünlükləri üç əsas aspektdə cəmlənmişdir:<br /> <br /> # Qüsursuzluq və faydalılıq – Kitabın əhəmiyyəti və istifadəyə yararlılığı vurğulanmışdır.<br /> # Dəqiqlik və ümumilik – Kitabın digər hədis mənbələrindən daha dəqiq və əhatəli olduğu bildirilmişdir.<br /> # Üstün olması – “əl-Kafi”, digər Kutub-Ərbəə üzərindəki üstünlüyü ilə fərqlənmişdir.<br /> <br /> Bu mövqeyi ilə “əl-Kafi” şiə hədis elminin zirvəsində dayanır və bir çox alim tərəfindən bənzərsiz bir əsər kimi qəbul edilir.<br /> <br /> == '''Müəllifin etibarlılığı''' ==<br /> Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Yəqub ibn İshaq Kuleyni Razi, kişik-qebət dövründə yaşamış və “Kutub-ərbəə” müəlliflərindən biri olan görkəmli şiə fəqihi və muhəddisidir. [9] O, hədis sahəsində yüksək mövqeyinə görə “Şeyxul-muhəddisin”, “Rəisul-muhəddisin” və “Siqətul-islam” titulları ilə anılmışdır. [10] Kuleyni, hicri III əsrin ortalarında Rey şəhərinin Kuleyn adlı kəndində elmə bağlı bir ailədə dünyaya gəlmişdir. [11] O, hədis təhsilini Rey, Qum, Bağdad və Kufə kimi şəhərlərdə, Əhməd ibn İdris Qumi və Əli ibn İbrahim Qumi kimi alimlərdən almışdır. [12] Kuleyni, ömrünün son iki ilində Bağdadda “Üsul-Kafi” kitabını tədris etmişdir. [13] O, 329-cu hicri ilinin Şəban ayında, böyük-qeybət dövrünün başlanğıcı ilə eyni zamanda, Bağdadda vəfat etmişdir. [14]<br /> <br /> Şiə və sünni alimləri Kuleyninin elmi məqamını yüksək qiymətləndirmişlər. Nəcaşi, şiə rical alimi, onu şiə alimlərinin lideri və hədis elmində ən etibarlı şəxs kimi təsvir etmişdir. [15] Şeyx Tusi, Kuleynini hədis elmində güclü və etibarlı alim adlandırmışdır. [16] Hüseyn ibn Əbdüssaməd Harisi (Şeyx Bəhainin atası), onu öz dövrünün ən böyük alimi, hədis nəql etməkdə ən etibarlı, hədis elmini ən yaxşı bilən və hədislərin tənqidində ən bacarıqlı şəxs kimi tanıtmışdır. [17]<br /> <br /> Sünni alimlər arasında Məcdəddin ibn Əsir, hicri VI və VII əsrlərin muhəddisi, Kuleynini böyük və məşhur bir şiə alimi, hicri III əsrdə şiə məzhəbinin yenidən dirçəlişinin lideri adlandırmışdır. [18] Şəmsəddin Zəhəbi, hicri VIII və IX əsrlərin muhəddis və rical alimi, Kuleynini şiələrin şeyxi, imamiyyə alimi və məşhur əsərlərin müəllifi kimi tanıtmışdır. [19]<br /> <br /> == '''Xüsusiyyətlər''' ==<br /> “Əl-Kafi” kitabının yazılma tarixi dəqiq məlum olmasa da, Nəcaşi bu əsərin iyirmi il ərzində yazıldığını qeyd etmişdir. [20][21] Kuleyni kitabın yazılma səbəbi kimi dostlarından birinin xahişini göstərmişdir. Həmin dost, din elmlərini öyrənmək istəyənlərin həqiqətləri anlamaqda və hədislər arasındakı ziddiyyətləri həll etməkdə çətinlik çəkməməsi üçün düzgün hədisləri ehtiva edən və dini elmləri tam əhatə edən bir kitabın yazılmasını istəmişdir. [22]<br /> <br /> “Əl-Kafi” kitabı kiçik-qeybət dövründə yazıldığı üçün bəzi şiə alimləri onun İmam Zaman (ə) tərəfindən təsdiqləndiyini iddia etmişlər. Beləliklə, onların fikrincə, kitabdakı bütün hədislər səhihdir. [23] Lakin bəzi tədqiqatçılar bu iddianı irəli sürən dəlilləri tənqid etmiş və rədd etmişlər. [24]<br /> <br /> == '''Kitabın quruluşu''' ==<br /> Kitabın quruluşu hədislərin mövzularına əsaslanaraq üç bölmədən ibarətdir:<br /> <br /> 1.     “Üsul-Kafi”: <br /> <br /> Etiqad və əxlaq mövzularını əhatə edir. “8 kitab”, “499 bab” və “3786 hədis”-dən ibarətdir. Səkkizcildlik çapda iki cilddə təqdim olunmuşdur. [25][26]<br /> <br /> 2.     “Füru-Kafi”: <br /> <br /> Fiqhi mövzuları əhatə edir. “26 kitab”, “1744 bab” və “10,800 hədis”-dən ibarətdir. Səkkizcildlik çapda beş cilddə çap edilmişdir. [27]<br /> <br /> 3.     “Rövzə-Kafi”<br /> <br /> Xütbələr, məktublar, imamların nəsihətləri, hekayələr və tarixi mövzular kimi müxtəlif mövzuları əhatə edir. “597 hədis”-dən ibarətdir. [28]<br /> <br /> Bir çox tədqiqatçı kitabdakı hədislərin ümumi sayını 16,199 olaraq qəbul etmişdir. [29] Əlavə olaraq, Kuleyninin kitabına “Kafi” adını vermədiyi, çünki bu adın kitabın müqəddiməsində qeyd olunmadığı bildirilmişdir. Alimlərə görə, bu ad Kuleyninin kitab üçün gətirdiyi xüsusiyyətlərdən irəli gəlmişdir. [30]<br /> <br /> == '''Üstün cəhətləri''' ==<br /> Tədqiqatçılar “Kafi” kitabının digər hədis kitablarından üstünlüklərini sadalamışlar: <br /> <br /> 1.     Kafi kitabının yazıldığı dövrün əhəmiyyəti: Kafi kitabı, kiçik-qeybət  dövründə yazılmışdır və yazılma dövrü İmamların (ə) dövrünə çox yaxın olmuşdur.<br /> <br /> 2.     Kafi kitabının genişliyi: Kafi kitabı, digər “Kütüb-ərbəə” kitablarından fərqli olaraq, etiqad, əxlaq və fiqh mövzuları əhatə edən yeganə kitabdır.<br /> <br /> 3.     Hədislərin sayı: Kafi kitabı, əvvəlki şiə hədis məcmuələrindən və “Sihah-Sittə” (altı böyük sünni hədis kitabı) kitablarından daha çox hədisə sahibdir.<br /> <br /> 4.     Hədislərin düzgün sıralanması: Kafi kitabı, hədislərin sıralanmasında şiə hədis tarixində misli görünməmiş bir üsuldan istifadə etmişdir. Burada, hər bir bölümün hədisləri başlıqlarına uyğun olaraq, qısa və aydın şəkildə təqdim olunmuşdur.<br /> <br /> 5.     Dəqiqlik və düzgünlük: Kafi kitabının yazılma müddəti digər “Kütüb-ərbəə” kitablardan daha uzun olduğu üçün daha sağlam və dəqiq hədislərə sahibdir.<br /> <br /> 6.     Üç vasitəli  hədislər: yəni Kafi kitabı, yalnız üç vasitə ilə İmamdan (ə) alınan hədislərə yer verir. Kafi kitabı “Kütüb-ərbəə” arasında yeganə kitabdır ki, müəllifin dövrü İmamların (ə) dövrünə yaxın olduğu üçün burada yalnız üç vasitə ilə hədislər nəql olunur.<br /> <br /> 7.     Hədislərin tam sənədləri: Kafi kitabında sənədlər tam şəkildə qeyd olunmuşdur. Bu, digər “Kütüb-ərbəə” kitablarından fərqlidir, çünki bu kitablarda sənədlər çıxarılır və kitabın başqa hissələrində axtarılmalıdır.<br /> <br /> # Hədislərin mətnini olduğu kimi qeyd etmək və ona məna və şərh verməkdən çəkinmək.<br /> # Kitabın müəllifinin izahlarının hədislərin mətni ilə qarışmaması. [32]<br /> <br /> '''Seyyid Bəhrululum:'''<br /> <br /> “İbn Əsir və digər alimlərin dediklərinə görə, Kuleyni, üçüncü əsrdə İmamiyyə məzhəbinin yenidən bərpasını həyata keçirmişdir, bu doğru bir fikirdir ki, Allah onların dilindən bu sözü söylətmişdir. Hər kəs Kuleyninin yazdığı “Kafi” kitabına nəzər salarsa, bu sözün doğruluğu onun üçün aşkar olar. Çünki “Kafi”  hədislərin nəqlində gözəl nizam və dəqiqliyə, hədislərin düzgünlüyünə, üsuliddin və furuiddin ilə bağlı hədislərin toplanmasına, həmçinin pak İmamlardan (ə) nəql olunan hədislərin çoxluğuna görə böyük fayda verən, bənzərsiz və bütün hədis kitablarından üstün olan bir kitabdır.” <br /> <br /> == '''Tənqidlər''' ==<br /> “Əl-Kafi” kitabına bəzi tənqidlər irəli sürülmüşdür. Onlardan bəziləri aşağıdakılardır:<br /> <br /> 1.     “Kafi”də yalnız müəllifin kəlamı və fiqhi görüşləri ilə uyğun olan hədislər əks olunmuş, ziddiyyətli və müxalif hədislər ki, bu fiqh aliminin işi üçün zəruri hesab olunur daxil edilməmişdir.<br /> <br /> 2.     Kitabda zəif və ya ifratçılıqda ittiham olunan ravilərdən hədislər mövcuddur; bəzi mənbələrdə zəif ravilərin sayının 41-ə qədər olduğu qeyd edilmişdir. <br /> <br /> 3.     “Əl-Kafi”-də zəif hədislər, hissə zidd və ya şiə prinsiplərinə qarşı olan bəzi məzmunlar yer almışdır; məsələn, “Üfəyr” hədisi və ya imamlar (ə) barədə həddindən artıq ifrat məzmunlar ehtiva edən hədislər.<br /> <br /> 4.     “Furu-Kafi”-də bir çox fiqhi hökmlər daxil edilməmiş və fiqh bablarının hamısı tamamilə izah olunmamışdır.<br /> <br /> 5.     “Kafi”-dəki hədislər hər hansı bir şərh və izah olmadan təqdim edilmişdir. [33]<br /> <br /> Bu tənqidlər əsasında, bəzi tədqiqatçılar Kafi kitabındakı səhih hədislərin sayını 5000 hədis olaraq qiymətləndirmişlər. [34]<br /> <br /> Bu sayda səhih hədislər bəzi başqa tədqiqatçılar tərəfindən tənqid edilmişdir. Onlar “Kafi”yə qarşı irəli sürülən bəzi tənqidlərə cavab verərək, tənqidçilərin hədislərin seçimi üçün tətbiq etdiyi meyarlarda qeyri-sabitlik olduğunu vurğulamışlar. Həmin tənqidçilər “Kafi”-də zəif hədislərin mövcud olduğunu qəbul edir, lakin onların sayını çox az olduğunu bildirirlər. [35]<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==<br /> 1.     Məhəmməd bin Məhəmməd, Təshih əl-Etiqadat əl-Imamiyyə, tədqiqatçı Hüseyn Dərgahı, Qum, Camiətul-Mustafa Beynəlxalq Tərcümə və Nəşr Mərkəzi, 1413 Qəməri, səh. 70.<br /> <br /> 2.     Məclisi, Məhəmməd-Baqir bin Məhəmməd-Təqi, Bihar əl-Ənvar əl-Cami’ə lid-Durru-Əxbarul-Əimmə əl-Ət’har, Beyrut, Dar əl-əzva, 1403 Qəməri, cild 106, səh. 190.<br /> <br /> 3.     Məclisi, Bihar əl-Ənvar, cild 105, səh. 141.<br /> <br /> 4.     Məclisi, Bihar əl-Ənvar, cild 105, səh. 141.<br /> <br /> 5.     Feyz Kaşani, Məhəmməd bin Şah Mürtəza, əl-Vafi, tədqiqatçılar: Ziyaəddin Əllamə və Kamal Fəqih İmani, İsfahan, Məktəbəh əl-İmam Əmir əl-Möminin Əli (ə), 1406 Qəməri, cild 1, səh. 5.<br /> <br /> 6.     Məclisi, Məhəmməd-Baqir, Mərat əl-uqul fi Şərh Əxbar Al ər-Rəsul, Tehran, Darəl-kutub əl-İslamiyyə, 1363 Şəmsi, cild 1, səh. 3.<br /> <br /> 7.     Ağabozorg Tehrani, Məhəmməd-Məhəmməd bin Əli, Əz-zəriəh ilə-təsanif əş-şiə, Beyrut, Dar əl-əzva, 1403 Qəməri, cild 17, səh. 245.<br /> <br /> 8.     Nəsiri, Əli, Şiə və əhli-Sünnə hədislərinin məcmuəsi ilə tanışlıq, Qum, Camiətul-Mustafa Beynəlxalq Tərcümə və Nəşr Mərkəzi, 1398 Şəmsi, səh. 49.<br /> <br /> 9.     Hüccət, Hadi, Şiə hədislərinin məcmuəsi, Tehran, Nəşrət Səmt və Universiteti Quran və Hədis, 1398 Şəmsi, səh. 24.<br /> <br /> 10. Mürtəza Mütəhəri, Xidmətlərin qarşılıqlı təsiri: İslam və İran, Tehran, Sədr nəşriyyatı, 1382, s. 471.<br /> <br /> 11. Şeyx Abbas Qumi, Səfinət əl-Bihar və Mədinə əl-Hikəm və əl-Asar, Usvə Nəşriyyatı, 1414, c. 2, s. 495.<br /> <br /> 12. Əbdürrəsul Ğəffar, əl-Kuleyni və əl-Kafi, Qum, İslam Nəşri Mərkəzi, 1416, s. 159–182.<br /> <br /> 13. Əbdürrəsul Ğəffar, əl-Kuleyni və əl-Kafi, s. 264–267.<br /> <br /> 14. Məhəmməd Əli Təbrizi, Riyhanət əl-ədəb fi təracim əl-mə’rufin bil-künə əv əl-ləqəb, Tehran, Xəyam, 1369, c. 8, s. 80.<br /> <br /> 15. Əhməd ibn Əli Nəcaşi, Rical ən-Nəcaşi, Qum, İslam Nəşri Mərkəzi, 1416, s. 377.<br /> <br /> 16. Məhəmməd ibn Həsən Tusi, Rical ət-Tusi, təd. Cavad Qəyumi, Qum, İslam Nəşri Mərkəzi, 1415, s. 429.<br /> <br /> 17. Hüseyn ibn Əbdüssəməd Harisi Amili, Vusul əl-əxyar ila üsul əl-əxbar, təd. Əbdüllətif Hüseyni Kuhküməri, Qum, Məcmə’ əz-Zəxair əl-İslamiyyə, s. 85.<br /> <br /> 18. Məcdəddin ibn Əsir, Cami əl-Üsul fi Əhadis ər-Rəsul, təd. Əbdülqadir ər-Nəruvt, Beyrut, Məktəbət əl-Hilvani, Mətbəət əl-Məllah və Məktəbət Dar əl-Bəyan, 1392, c. 11, s. 319.<br /> <br /> 19. Zəhəbi, Məhəmməd ibn Əhməd, Siyər ə’lam ən-nübəla, Beyrut, Risalə Nəşriyyatı, 1413, c. 15, s. 280.<br /> <br /> 20. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 31.<br /> <br /> 21. Əhməd ibn Əli Nəcaşi, Rical ən-Nəcaşi, s. 337.<br /> <br /> 22. Məhəmməd ibn Yaqub Kuleyni, əl-Kafi, təd. Məhəmmədhüseyn Dərayəti, Qum, Dar əl-hədis Elmi-Mədəni Mərkəzi, 1387, c. 1, s. 16.<br /> <br /> 23. Əbdürrəsul Ğəffar, əl-Kuleyni və əl-Kafi, s. 395.<br /> <br /> 24. Əli Nəsiri, Şiə və əhli-Sünnə hədislərinin məcmuəsi ilə tanışlıq, s. 57–58.<br /> <br /> 25. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 34; həmçinin: Əli Nəsiri, Hədisşünaslıq, Qum, Sənabil Nəşriyyatı, 1383, c. 1, s. 209.<br /> <br /> 26. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 34.<br /> <br /> 27. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 35; həmçinin: Əli Nəsiri, Hədisşünaslıq, c. 1, s. 209.<br /> <br /> 28. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 36.<br /> <br /> 29. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 33.<br /> <br /> 30. Əli Nəsiri, Hədisşünaslıq, c. 1, s. 209.<br /> <br /> 31. Hüseyn ibn Məhəmmədtəqi Mühəddis Nuri, Müstədrək əl-vəsail və müstənbət əl-məsail, Qum, Al əl-Beyt İrsi Dirçəliş Mərkəzi, 1415, c. 3, s. 507.<br /> <br /> 32. Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 57–58; həmçinin: Əli Nəsiri, Şiə və əhli-Sünnə hədislərinin məcmuəsi ilə tanışlıq, s. 49–53.<br /> <br /> 33. Əli Nəsiri, Hədisşünaslıq, c. 1, s. 213.<br /> <br /> 34. Ağabozorg Təhrani, Əz-zəriəh ilə-təsanif əş-şiə, c. 17, s. 245.<br /> <br /> 35. Əli Nəsiri, Şiə və əhli-Sünnə hədislərinin məcmuəsi ilə tanışlıq, s. 59–63; Hadi Hüccət, Şiə hədis məcmuələri, s. 63–65.</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Dinin_%C9%99saslar%C4%B1&diff=753 2025-12-03T14:29:25Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Dinin əsasları hansılardır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İslam dininin əsasları tövhid, nübuvvət və məad göstərilmişdir. Bu üç əsas dinin təməli və bünövrəsidir. Şiə alimləri bu üç əsasın üzərinə ədalət və imamət prinsiplərini də əlavə etmişlər. Buna görə də, şiə məzhəbinə görə dinin əsasları beş əsasdan ibarətdir. Dinin əsaslarını tanımamaq və onlara inanmamaq insanı İslamdan uzaqlaşdı...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' <br /> <br /> Dinin əsasları hansılardır? <br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> İslam dininin əsasları tövhid, nübuvvət və məad göstərilmişdir. Bu üç əsas dinin təməli və bünövrəsidir. Şiə alimləri bu üç əsasın üzərinə ədalət və imamət prinsiplərini də əlavə etmişlər. Buna görə də, şiə məzhəbinə görə dinin əsasları beş əsasdan ibarətdir. Dinin əsaslarını tanımamaq və onlara inanmamaq insanı İslamdan uzaqlaşdırır. <br /> <br /> “Dinin əsasları” ifadəsi nə Quranda, nə də hədislərdə keçmir və bu termin bəzi ilahiyyatçılar tərəfindən ortaya qoyulub. “Dinin əsasları” ifadəsinin nə vaxt məşhurlaşdığı və kim tərəfindən ortaya qoyulduğu bəlli deyil.<br /> <br /> Bu termini işlədənlər, bu əqidələri “din əsasları” adlandırmışlar, çünki onların fikrincə, hədis, fiqh, təfsir kimi dini elmlər onlara əsaslanır.<br /> <br /> == '''Dinin əsasları temininin yaranma tarixi''' ==<br /> “Dinin əsasları” termini çox məşhurdur və İslamın dini düşüncə tarixində mühüm rol oynamışdır, lakin Quranda və şiə və sünni hədislərində dini biliklərin “üsul” və “füru”ya bölünməsi kimi bir şey yoxdur. Bu onu göstərir ki, bu iki termin bəzi ilahiyyatçılar (kəlam alimləri) tərəfindən işlənib.<br /> <br /> İbn Teymiyyə (h. 728-ci il) kimi bəzi müsəlman alimləri əsasən kəlamı, əqli və fəlsəfi elmləri din və təqvaya müxalif hesab edən və bu mövzuda çox ifrat fikirə sahib olanlar, belə bir terminin ortaya atılmasını Peyğəmbərin (s) təlimlərinə zidd hesab edirlər, çünki Qurani-Kərimin və hədisə aid  bir termin deyil.  Hər bir halda “dinin əsasları” termininin nə vaxt məşhurlaşdığı və kim tərəfindən işləndiyi bəlli deyil.<br /> <br /> İbn Nədim “Üsul əd-din” adlı risaləni Əbu Musa Mərdar adlı şəxsə aid etmişdir ki, bu da göstərir ki, bu termin hicri III əsrin əvvəllərində artıq tanınmış və qəbul edilmiş bir termin olmuşdur. &lt;ref&gt;Keçmiş, Nasir, Üsul əd-din, “İran Ensiklopediyası”, Tehran: Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi, c. 4, müvafiq başlıq altında -”Üsul” bölməsi.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Əhəmiyyəti''' ==<br /> İslam dininin etiqad əsasları, tövhid, nübüvvət və məad inanclarıdır. Bu üç əsas İslam dininin təməli hesab olunur, belə ki, bu dindəki bütün ifadələr öz mənalarını bu üç əsasdan birinə və ya hər üçünə borcludur. Buna görə də İslamı qəbul edənlərin hamısı bu inancların təfərrüatları və təfsiri haqqında bəzən ziddiyyətli fikirlərə malik olsalar da, hamısı bu əsaslara inanırlar.&lt;ref&gt;Bir sıra yazıçılar, İslam, “Böyük İslam Ensiklopediyası”, Tehran: Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi, c. 8, müvafiq başlıq altında -”İslam” bölməsi. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmamiyyə kəlam alimləri arasında dinin əsaslarının sayı və hansı mövzuları əhatə etdiyi barədə fikir ayrılığı mövcuddur. Məşhur görüşə görə, dinin əsasları üç əsas mövzudan ibarətdir: tövhid, nübüvvət və məad. Bununla belə, ədalət və imamət də məzhəbin əsasları olaraq bu üç əsas əsaslara əlavə edilməlidir&lt;ref&gt;Keçmiş, Nasir, «Üsul əd-din», ''Dairətul-Maarif İran'', Tehran, ''Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi'', c. 4, müvafiq başlıq altında. &lt;/ref&gt;. Dinin əsaslarını tanımamaq və onlara inanmamaq insanı İslam dinindən çıxarır, məzhəbin əsaslarını tanımamaq isə şəxsi şiəlikdən xaric edir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Tədqiqatçılar qrupu, «Üsul əd-din», ''Kəlami Ensiklopediya'', s. 51.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> Bir çox İslam alimləri hesab edirlər ki, dinin əsaslarında təqlid icazəli deyil və dinin əsaslarında inam, dəlilə əsaslanmalıdır. Bu mövzu barədə icma iddiası da irəli sürülmüşdür. Digər bir qrup, o cümlədən Əbu Hənifə, Süfyan Suri, Əvzai, Malik, Şafei, Əhməd ibn Hənbəl və hədis alimləri inanırlar ki, əqidə əsasları üzərində düşünmək vacib və onları tərk etmək günah sayılsa da, təqlid nəticəsində yaranan iman qəbul edilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> Bir çox din alimlərinin fikrincə, dinin əsaslarına inanmadan müsəlman olmaq mümkün deyil və onlardan hər hansı birini inkar etmək küfrdür və cəzaya layiqdir.<br /> <br /> Bu termini işlədənlər bu əqidələri dinin əsasları adlandırmışlar, çünki onların fikrincə hədis, fiqh və təfsir kimi dini elmlər bunlara əsaslanır. Deyiblər ki, din köklü ağac kimidir, dinin əsasları isə dinin kökləridir ki, ağacın həyatı onun varlığından asılıdır.&lt;ref&gt;Keçmiş, Nasir, «Üsul əd-din», ''Dairətul-Maarif İran'', Tehran, ''Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi'', c. 4, müvafiq başlıq altında. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Dinin əsaslarının nümunələri''' ==<br /> <br /> === '''Tövhid''' ===<br /> Tövhid, bir çox nəzəri və praktiki cəhətləri özündə cəmləşdirən İslam dininin etiqadi əsasıdır.<br /> <br /> Tövhid anlayışına görə, Allah təkdir, bütün kamillik sifətlərinə malikdir, təkdir, dəyişmədən uzaqdır, kainatın yeganə yaradıcısıdır və şəriki yoxdur; kainat Onun iradəsi ilə idarə olunur və Onun elmi və qüdrəti bütün kainatı əhatə edir; bütün məxluqlar Ona ibadət etməlidirlər və bu ibadət heç bir vasitəçiyə ehtiyac duymur. <br /> <br /> Qurana əsasən, tövhid inancı insan fitrətində kök salmışdır və tövhiddən kənar hər hansı inanc və davranış psixoloji, ekoloji, coğrafi və ya tarixi amillərin təsiri ilə yaranan bir sapmadır. Peyğəmbərlər tövhid çağırışçıları olmuş və onların əsas məqsədi şirkdən və şirk davranışlarından uzaqlaşdırmaq olmuşdur&lt;ref&gt;Tarəmi-Rad, Həsən və başqaları, «Tövhid», ''İslam Dünyası Ensiklopediyası'', ''İslam Ensiklopediyası Fondu'', 1393 h.ş, c. 8, müvafiq başlıq altında. &lt;/ref&gt;. <br /> <br /> === '''Nübüvvət''' ===<br /> Nübüvvətə inam, həzrət Məhəmmədin (s) Allahın elçisi və peyğəmbəri olduğunu qəbul etməkdir. O, əvvəlki peyğəmbərlərin zəncirini tamamlayan və Allah tərəfindən seçilən sonuncu peyğəmbərdir. Quran Allahın kəlamlarından ibarət olan və həzrət Məhəmmədə (s) vəhy edilmiş sözlər toplusudur. &lt;ref&gt;Bir sıra yazıçılar qrupu, «İslam», ''Böyük İslam Ensiklopediyası'', Tehran, ''Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi'', c. 8, müvafiq başlıq altında. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Məad''' ===<br /> Məad “geri dönüş” deməkdir. Kəlam alimləri və filosofların baxışlarında, məad ölümdən sonrakı həyata işarə edir və insanın yenidən dirilməsini bildirir. Məad, insanların əməllərinin hesaba çəkiləcəyi gündür. Yaxşı əməl sahibləri mükafatlandırılacaq, pis əməl sahibləri isə əməllərinin əzabını çəkəcəklər. Əzəldən bu məsələ dinlərin, kəlam alimlərinin və filosofların diqqətində olmuşdur. Dinlərə inananlar, həyatın ölüm sonrası davam etdiyinə inanır və bunu dini inancların əsas məsələlərindən biri hesab edirlər&lt;ref&gt;Səccadi, Cəfər, ''İslam Maarifi Mədəniyyəti'', c. 3, s. 1815. &lt;/ref&gt;. <br /> <br /> === '''Ədalət''' ===<br /> Ədalət, Allahın feili sifətlərindən biridir. Lakin əhəmiyyəti, şiə və mötəzilə alimləri ilə əşərilər arasında bu mövzuda yaranan fikr ayrılığıdan dolayı ön plana çıxmışdır. Bu fikr ayrılığı nəticəsində mötəzilə və şiələr “ədliyyə” adı ilə tandılar və tədricən ədalətlə yanaşı imamət prinsipi də şiə dininin xüsusiyyətlərindən birinə çevrildi.<br /> <br /> Allahın bir çox sifətləri, əslində, ədalət anlayışına əsaslanır. Ədalətin inanc, əxlaq və sosial sahələri əhatə edən geniş mənası onun İslamın əsas prinsiplərindən biri kimi tanınmasını təmin etmişdir&lt;ref&gt;«Ədl– Üsul əd-dindəndir», ''Ayətullah Məkarim Şirazinin rəsmi saytı'', nəşr: 10 Mehr 1397 h.ş, baxış tarixi: 9 Aban 1402 ş. &lt;/ref&gt;. <br /> <br /> === '''İmamət''' ===<br /> İmamət ilahi bir vəzifədir və peyğəmbərlərin bütün vəzifələri - vəhy almaq və ona bənzər şeylər istisna olmaqla - imamlar üçün müəyyən edilmişdir.<br /> <br /> Deməli, nübüvvətin şərti olan məsumluq İmamda da mövcuddur. Bu fərq, imaməti dinin əsaslarından biri hesab etməyimizə əsas verir.&lt;ref&gt;«İmamətin tərifi», ''Ayətullah Məkarim Şirazinin rəsmi saytı'', nəşr: 29 Fərvərdin 1395 ş., baxış tarixi: 9 Aban 1402 h.ş. &lt;/ref&gt; İmamət, şiə kəlamında ən mərkəzi mövqeyə malikdir. “Nəss” və “ismət” anlayışına inam və imamların dini rəhbərlikdəki mənəvi mövqeyi bu əhəmiyyəti aydın şəkildə göstərir&lt;ref&gt;Ənsari, Həsən, «İmamət», ''Böyük İslam Ensiklopediyası'', Tehran, ''Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi'', müvafiq başlıq altında.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C5%9Ei%C9%99_m%C9%99zh%C9%99binin_adlar%C4%B1_v%C9%99_h%C9%99r_birinin_m%C9%99nas%C4%B1&diff=752 2025-12-03T14:00:18Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Şiə məzhəbinin hansı adları vardır və onların hər birinin mənası nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Təşəyyö məzhəbinin adlarından biri &#039;&#039;&#039;“şiə”&#039;&#039;&#039;-dir. “Şiə” sözü ardıcıl və tərəfdar mənasını daşıyır. Peyğəmbər (s) İmam Əlinin (ə) tərəfdarlarını “Əlinin şiəsi” adlandırmış və bu ad indiyədək onun ardıcıllarına şamil olunur. Bu məzhəbə verilən digər bir ad &#039;&#039;&#039;“Əhli-Beyt məzhə...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Şiə məzhəbinin hansı adları vardır və onların hər birinin mənası nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Təşəyyö məzhəbinin adlarından biri '''“şiə”'''-dir. “Şiə” sözü ardıcıl və tərəfdar mənasını daşıyır. Peyğəmbər (s) İmam Əlinin (ə) tərəfdarlarını “Əlinin şiəsi” adlandırmış və bu ad indiyədək onun ardıcıllarına şamil olunur. <br /> <br /> Bu məzhəbə verilən digər bir ad '''“Əhli-Beyt məzhəbi”'''-dir. Bu ad ona görə verilib ki, bu məzhəbin ardıcılları Əhli-Beyti (ə) Qurandan ayrı görməyərək onları dinin rəhbərləri hesab edirlər.<br /> <br /> Digər bir adı '''“İmamiyyə'''”-dır. Bu ad ona əsaslanır ki, bu məzhəbin ardıcılları Peyğəmbərdən (s) sonra onun nəslindən olan “On iki İmamın” vilayətini qəbul etmişlər.<br /> <br /> Başqa bir ad isə '''“Cəfəri”'''-dir. Çünki İmam Cəfər Sadiq (ə) bəni Üməyyə hakimiyyətinin zəif dövründə İslamın və Peyğəmbərin (s) təlimlərini geniş şəkildə izah edə bilmişdir.  Digər tanınmış fiqhi məzhəblər də həmin dövrdə meydana gəldiyi üçün, Əhli-Beytin fiqhi məktəbi də “Cəfəri” adı ilə tanınmağa başladı.<br /> <br /> == '''Şiə''' ==<br /> Bu məzhəbin adlarından biri “şiə”-dir. “Şiə” sözü tərəfdar, ardıcıl və köməkçi mənasınadır. Hər bir şəxsin ardıcıllarına onun “şiəsi” deyilir. Bu söz Qurani-Kərimdə də eyni mənada işlədilmişdir&lt;ref&gt;Qureşi, Seyyid Əli Əkbər, Qamus əl-Quran, Tehran, Darəl-kutub əl-İslamiyyə, 1371 h.ş, c. 4, s. 95. &lt;/ref&gt;:<br /> فَوَجَدَ فِیها رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلانِ هذا مِنْ شِیعَتِهِ وَ هذا مِنْ عَدُوِّهِ<br /> (Musa) şəhərdə iki nəfər gördü ki, bir-birilə savaşırlar; onlardan biri onun (Musanın) şiəsi, digəri isə onun düşməni idi. ''(Qəsəs, 15)''<br /> <br /> Bu məzhəbin “şiə” adlandırılmasının səbəbi budur ki, İslamın ilkin dövrlərində həzrət Əli (ə) tərəfdarlarına “Əlinin şiəsi” deyilirdi. Peyğəmbər (s) sağlığında bu adı dəfələrlə həzrət Əliyə (ə) yaxın olanlara və onu sevənlərə aid etmişdir. Belə ki, Abdullah Ənsari və İbn Abbasdan nəql edilmişdir: <br /> إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّه<br /> İman gətirib yaxşı əməllər edənlər isə yaradılmışların ən yaxşılarıdır. (Bəyyinə, 7)<br /> <br /> Peyğəmbər (s) Qurandakı bu ayəni təfsir edərəkən həzrət Əliyə (ə) işarə edərək belə buyurmuşdur: “Sən və sənin şiələrin Qiyamət günü nicat tapacaqsınız” &lt;ref&gt;Qureşi, Seyyid Əli Əkbər, Qamus əl-Quran, Tehran, Darəl-kutub əl-İslamiyyə, 1371 h.ş, c. 4, s. 95. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Əhli-Beyt Məzhəbi''' ==<br /> Bu məzhəb üçün işlədilən başqa bir ad isə &quot;'''Əhli-beyt”''' məzhəbidir. Bu ad ona görə verilmişdir ki, bu məzhəbdə Rəsulullahın (s) Əhli-Beyti Qurani-Kərimlə yanaşı dini və elmi rəhbər olaraq qəbul edilmişdir. Çünki Peyğəmbərdən (s) nəql edilən hədislərdə (bu hədislər Sünni mənbələrinin bir çox hədis kitablarında da qeyd olunmuşdur) Əhli-Beytə (ə) tabe olmaq xüsusi vurğulanmışdır.<br /> <br /> Məsələn, Səhih Müslimdə nəql olunur ki, Rəsulullah (s) Məkkə ilə Mədinə arasında yerləşən «Xum» adlı yerdə dayanaraq, Allahı tərif edib camaata moizə etdikdən sonra belə buyurmuşdur:<br /> <br /> Agah olun, ey insanlar! Mən də bir insanam. Tezliklə Rəbbimin elçisi (ölüm mələyi) gələcək və mən ona tabe olacam. Beləliklə, mən sizin aranızda iki qiymətli əmanət qoyuram: birincisi, Allahın kitabıdır ki, onda nur və hidayət vardır. Belə isə, Allahın kitabına sarılın və ona tabe olun! İkincisi isə Əhli-Beytimdir. Əhli-Beytim barəsində isə, Allahı yad edin. &lt;ref&gt;Nişaburi, Müslim ibn Həccac, Səhih Müslim, Beyrut, Daru İhya əl-Turas əl-Ərəbi, c. 4, s. 1873. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həmçinin əl-Müstədrək, Təfsir Ruhul-məani, Təfsir Kəbir, əld-Dürrul-Mənsur və digər kitablarda qeyd edilir, Peyğəmbər (s) belə buyurmuşdur:<br /> <br /> «إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا كِتَابَ اَللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي؛<br /> <br /> Mən sizin aranızda iki (qiymətli) əmanət qoyub gedirəm. Əgər onlara sarılsanız heç vaxt azmazsınız: Allahın Kitabı və mənim Əhli-Beytim itrətim. &lt;ref&gt;Həkim Nişaburi, Məhəmməd ibn Abdullah, əl-Müstədrək aləs-Səhiheyn, Beyrut, Dar əl-Kutub əl-İlmiyyə, I nəşr, 1411 h.q, c. 3, s. 118.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qeyd etmək lazımdır ki, bu hədis müxtəlif formalarda həm şiə, həm də sünni kitablarına nəql olunmuşdur.<br /> <br /> == '''İmamiyyə isnaəşəriyyə''' ==<br /> Bu məzhəb üçün işlədilən üçüncü ad &quot;İmamiyyə isnaəşəriyyə&quot; və ya &quot;On iki imam&quot; adıdır. Bu ad ona görə verilir ki, İslam məzhəbləri arasında yalnız bu məzhəb Peyğəmbərimizin (s) hədislərində adı çəkilən on iki nəfər övladını dini və elmi rəhbər olaraq qəbul etmişdir. Bu barədə olan hədislər Sünni mənbələrində də on iki xəlifə, on iki əmir və bu kimi başlıqlar altında nəql olunmuşdur.<br /> <br /> Bu hədislərdən birində on iki xəlifə adı ilə qeyd edilmiş və Müsnəd Əhməd, Səhih Müslim, Sünən Əbu Davud kimi məşhur hədis kitablarında təkrar-təkrar nəql olunmuşdur. Bu hədislərin məzmunu belədir:<br /> <br /> Peyğəmbər (s) buyurdu: İslam dini on iki xəlifə olduğu müddətcə əziz və qüdrətli olacaq; onların hamısı Qureyş qəbiləsindəndir.» &lt;ref&gt;Əhməd ibn Hənbəl, Müsnədu Əhməd, Beyrut, Dar Sadır, c. 5, s. 90, 93, 98 və 100; Müslim ibn Həccac Nişaburi, Səhih Müslim, Beyrut, Dar əl-Fikr, c. 6, s. 3 və 4; Səcistani, Süleyman ibn Əşəs, Sünən Əbi Davud, Beyrut, Dar əl-Fikr, I nəşr, 1410 h.q, c. 2, s. 309. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi Sünni mənbələrində nəql olunur ki, İslam Peyğəmbəri (s) buyurmuşdur:<br /> <br /> «Bu din, ona düşmən olan hər kəsə, qalib olacaq və heç bir müxalif və inadkar ona zərər verə bilməyəcək. Bu, o vaxta qədər davam edəcək ki, ümmətimdən on iki əmir gəlib keçəcək; onların hamısı Qüreyşdəndir. Yaxud xalqın işləri, hamısı Qüreyşdən olan on iki başçı onlara hakim olana qədər davam edəcək. &lt;ref&gt;Əhməd ibn Hənbəl, Müsnədu Əhməd, Beyrut, Dar Sadır, c. 5, s. 90, 93, 98 və 100; Müslim ibn Həccac Nişaburi, Səhih Müslim, Beyrut, Dar əl-Fikr, c. 6, s. 3 və 4; Səcistani, Süleyman ibn Əşəs, Sünən Əbi Davud, Beyrut, Dar əl-Fikr, I nəşr, 1410 h.q, c. 2, s. 309. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Cəfəri məzhəbi''' ==<br /> Bu məzhəbin dördüncü və ən məşhur adlarından biri də '''&quot;Cəfəri&quot;''' məzhəbidir ki, bu ad '''İmam Cəfər Sadiqə (ə)''' nisbət verilir. Bu adın verilməsinin səbəbi budur ki, İmam Sadiq (ə) sosial şəraitin nisbətən əlverişli olduğu, siyasi təzyiqlərin və təqiblərin azaldığı bir dövrdə İslam təlimlərini və Peyğəmbər (s) hədislərini digər imamlardan daha geniş şəkildə yaymağa və təbliğ etməyə müvəffəq oldu. O həzrət bu məqsədlə, babası Peyğəmbərin şəhəri olan '''Mədinəyi-Münəvvərədə''' yüzlərlə tələbə yetişdirdi.<br /> <br /> İmam Sadiq (ə) fiqh, hədis, təfsir, kəlam, kimya, təbabət, coğrafiya və digər elmi sahələrdə çox sayda alim və tədqiqatçı yetişdirərək, Əhli-beyt məktəbinin əsas elmi bazasını formalaşdırdı.<br /> <br /> Bu dövrdə İslam ümmətində dörd fiqhi məzhəb (Hənəfi, Şafei, Maliki, Hənbəli) də tanınmağa başlamışdı. Bu səbəbdən, Əhli-beyt məktəbi də bu dövrdən etibarən '''&quot;Cəfəri məzhəbi&quot;''' adı ilə tanındı və İslam məzhəbləri arasında öz yerini aldı.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Reinkarnasiya&diff=751 2025-12-03T13:57:03Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Reinkarnasiya (Tənasüx)&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; === İnsan ruhunun ölümdən sonra yeni cism formasında yenidən dünyaya qayıtması məsələsi nə qədər reallığı əks etdirir? === &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İnsan ruhunun ölümdən sonra dəfələrlə müxtəlif yeni bədən formalarında bu dünyaya qayıdışı, yəni tənasüxə (reinkarnasiya) uğraması inancı Hind dinləri təlimlərinin təməl prinsiplərindən sayılır.&lt;ref&gt;Biruni Muhəmməd b...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Reinkarnasiya (Tənasüx)'''<br /> <br /> '''Sual:'''<br /> <br /> === İnsan ruhunun ölümdən sonra yeni cism formasında yenidən dünyaya qayıtması məsələsi nə qədər reallığı əks etdirir? ===<br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> İnsan ruhunun ölümdən sonra dəfələrlə müxtəlif yeni bədən formalarında bu dünyaya qayıdışı, yəni tənasüxə (reinkarnasiya) uğraması inancı Hind dinləri təlimlərinin təməl prinsiplərindən sayılır.&lt;ref&gt;Biruni Muhəmməd bin Əhməd əbu Reyhan, təhqiqun ma lil hend,  تحقیق ما للهند, Heydər Abad, Bidar nəşriyyatı, H.Ş 1376, s38&lt;/ref&gt; Bu düşüncəyə qədim Misir dinlərində də rast gəlmək mümkündür.&lt;ref&gt;Bəstani, Əlmuəllim Bətrəs, Dairətul Məarif qamusu ammin likulli fənin və mətləb, دائرةالمعارف قاموس عام لکل فن و مطلب،, Beyrut, tarixsiz, cild 6, səh 224. Osman Bəy, Kamal, Həqayequn ən tənasuxil ərvah vəl hassətus sadisə, حقایق عن تناسخ الارواح و الحاسه السادسه, Beyrut, əl-məktəbətul əsriyyətu liltəbaət vəl nəşr, H.Q 1423, səh18.&lt;/ref&gt;  Bu düşüncəyə əsasən ölüm və həyat çarxı o qədər davam edir ki, sonda insan bu dövretmədən xilas olub ruhu başqa bir aləmə keçid alır. Lakin bu azadlıq baş verməzdən öncə insan ruhu dəfələrlə dünyaya qayıdır və hər qayıdışda keçmiş həyatında etdiklərinə uyğun olaraq (buna Karma&lt;ref&gt;Karma&lt;/ref&gt; deyilir) öncəki həyatından daha yaxşı və ya daha pis olan yeni mövqe və şəraitdə dünyaya göz açır. Hətta insan ruhunun qeyri insani formalarda, məsələn inək, ağac, daş və.s cism formalarında  bu dünyaya qayıdıb bir müddət bu cismlərin əsiri olduğu da deyilmişdir.&lt;ref&gt;Daha çox mütaliə üçün bax: Muvəhhidian Əttar, Əli, Tənasoxe qozəşte və emruz, تناسخ گذشته و امروز, Qum, ədyan və məzaheb üniversiteti nəşriyyatı, H.Ş 1393.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Şərq din və firqələrində ölümlə yenidən diriliş arasında olan vaxt aralığı müxtəlif formalarda izah edilmişdir. Misal olaraq Budizmin “veceryane” adlanan inancında ruhun yenidən qayıdışı üçün 49 gün zaman lazımdır. Veceryane buddisləri bu günlər üçün ölmüş şəxsin ruhunun yerinə yetirməsi lazım olan bir sıra əməllər qeyd etmişlər.&lt;ref&gt;Muvəhhidiyan Əttar, Əli və Əbul Qasim Cəfəri, Cayqahe moudgerayi dər ayine budayiye təbəti və eləle gerayeş be an dər əsre hazer, جایگاه موعودگرایی در آیین بودای تبتی و علل گرایش به آن در عصر حاضر, Məşreq moud, qış H.Ş 1392, Nömrə 23, səh165.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Reinkarnasiyanı qəbul edən və onu dəstəkləyənlər bu iddianı sübuta yetirmək üçün bır sıra dəlillərə istinad etmişlər ki, onların heç biri məqbul sayılmır. Çünki ağıl, habelə ayələr və hədislər insan ruhunun ölümdən sonra bərzəx aləminə keçdiyini və müstəsna hallar istisna olmaqla kimsənin Qiyamət gününə kimi bu dünyaya qayıtmamasını sübuta yetirir. Qarşıda bu barədə daha geniş izah təqdim olunacaq.<br /> <br /> == '''Reinkarnasiyanı qəbul və ya inkar edənlərin dəlillərinin iki hissədə təhlil və tənqidi''' ==<br /> <br /> === '''Birinci hissə: Reinkarnasiyanı qəbul edənlərin dəlil və sübutları''' ===<br /> Reinkarnasiyanı qəbul edənlər onu sübuta yetirmək üçün bir sıra dəlillərə istinad etmişdirlər ki, məqalənin davamında bu dəlilləri təhlil və tənqid edəcəyik.<br /> <br /> ==== '''Ziddən ziddin doğması''' ====<br /> Bu dəlil Plotuna nisbət verilir. Bu dəlilə əsasən, hər şeyin daxilindən onun ziddi meydana gəlir. Misal olaraq cavanlıq uşaqlıqdan, qocalıq cavanlıqdan, ölüm həyatdan, həyat ölümdən doğur. Beləliklə nəfsin bədənə bağlılığından onun bədəndən ayrılığı və bu ayrılığın özündən nəfsin bədənə bağlığı həyata keçir və bu proses beləcə davam edir.&lt;ref&gt;Yusif Kərəm, Tarixul fəlsəfətil yunaniyyə, Beyrut, darulq qələm, tarixsiz, səh 90.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu dəlilin inkarı barəsində belə qeyd edilmişdir: İlkin olaraq bağlılıq və ayrılıq varlıq etibarı ilə üçüncünün istisna qanununa (nəqizan) aiddir və onların bir-birinə zidd (ziddan) olması qəbul edilməzdir. Beləliklə varlıq etibariylə biri varlıq və digəri yoxluq olan ikilikdən bir-birinin doğulub ərsəyə gəlməsi üçüncünün istisna qanununa əsasən qeyri mümkündür. Buna misal olaraq deyə bilməri ki, varlıq yoxluqdan və yoxluq da varlıqdan doğmuşdur. Hətta bu ikisinin bir-birinə zidd varlıqlar olduğunu qəbul etsək belə, yenə də iki zidd varlığın hər zaman bir-birindən doğmasına dəli-sübut yoxdur. Necə ki, cavanlıq qocalıqdan doğmur, əksinə olaraq qocalıq cavanlıqdan doğur. Bir halda ki, reinkarnasiya davamlı olaraq bağlılıq və ayrılıq biri digərindən doğur.&lt;ref&gt;Yusefi, Muhəmməd Təqi, Tənasux əz didqahe əql və vəhy, Qum, İmam Xomeyni muəssisəsi nəşriyyatı, H.Ş 1388, səh 71.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''Tanınmayan adamların tanış gəlməsi''' ====<br /> Həyat boyunca tanımadığımız adamlarla qarşılaşırıq ki, sanki onları hardansa tanıyırıq. Sanki öncədən onları görmüşük. Bu isə, reinkarnasiyanın və  ötüb keçən  həyatların əlamətləridir ki, bu tanışlıq o dönəmlərdə baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;Qasimi, Rza, Çahe Babel romanı, چاه بابل, Sued, baran nəşri, M 1998, səh 9 və 10. Yusefi, Muhəmməd Təqi, Tənasux əz didqahe əql və vəhy, Qum, İmam Xomeyni muəssisəsi nəşriyyatı, H.Ş 1388, səh 75.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu dəlilin inkarı barəsində də belə deyilmişdir: Bu tanışlığın mötəbər olmasını fərz etsək belə bu sadəcə öncədən sizin bir-biriniz ilə tanış olduğunuzu sübuta yetirir. Amma bu tanışlığın bu dünyada və ya öncəki aləmlərdə (ruhlar aləmi və ya zərr aləmi kimi) baş tutması naməlum olaraq qalır. Digər tərəfdən bu dəlil xüsusi şəxs barədə olan reinkarnasiyanı sübuta yetirə bilər. Lakin bu ümumi və dəfələrlə həyata keçmiş reinkarnasiyanı sübuta yetirmək gücünə malik deyil. Digər tərəfdən, qeyd olunan tanışlığın doğru olub olmaması tam olaraq bəlli deyil. Çünki belə tanışlıqları yaddaş xətasının məsulu saymaq da olar. Necə ki, zamanın ötməsi ilə bizim üçün aydın olan təsvir öz aydınlığını və təfərrüatını əldən verir və buna görə də, o təsvir digər fərdlərə də şamil edilir. Beləcə, o şəxsi öncədən gördüyümüzü düşünürük. Lakin doğru olan budur ki, keçmişdə o şəxsə bənzər digər bir şəxsi görmüşük.&lt;ref&gt;Daha çox mütaliə üçün bax: Şokre İlahi, Nader, təəmmoli bər esbate tənasox bər əsase vədəte xaterat, تأملی بر «اثبات تناسخ، براساس وحدت خاطرات, Rüblük kəlam və din pəjuhi jurnalı, H.Ş 1389, nömrə 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''Uzaq keçmişdən doğru-düzgün məlumatların təqdim edilməsi.''' ====<br /> Bir sıra insanlar vardır ki, hipnotizm və ya digər vasitələr ilə keçmiş barədə doğru xəbərlər təqdim edirlər. Bu doğru məlumatlar bir daha sübuta yetirir ki, bu şəxs uzaq keçmişlərdə yaşamış, belə bir məlumatlara sahib olmuş və beləcə onu bizlərə doğru şəkildə çatdırır.<br /> <br /> Bu dəlilin də inkarı barəsində belə deyilmişdir: Bu məlumatların doğruluğun fərz etsək belə bu dəlil xüsusi şəxs barədə olan reinkarnasiyanı sübuta yetirə bilər. Digər tərəfdən bu tanışlığın mötəbər olması müzakirə mövzusudur və belə şəxslərin bu məlumatları cinlərin vasitəsi ilə əldə etmələri də mümkündür. Başqa qrup tənqidçilər bu məlumatların dəqiqliklə əldə edilməsini şəxsin bir sıra genetik irsə sahib olduğu ilə izah etmişlər.&lt;ref&gt;Daha çox mütaliə üçün bax: Şokre İlahi, Nader, təəmmoli bər esbate tənasox bər əsase vədəte xaterat, تأملی بر «اثبات تناسخ، براساس وحدت خاطرات, Rüblük kəlam və din pəjuhi jurnalı, H.Ş 1389, nömrə 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''Fərqliliklərin mənşəyi''' ====<br /> İnsanların həyatında gözəllik və eybəcərlik, fəqirlik və sərvət, xəstəlik və sağlamlıq kimi bir sıra fərqliliklər mövcuddur. Beləki, hər bir şəxs bu kimi müxtəlifliklərə sahibdir. Belə bir fəqliliyin mənşəyi insanların dünyada olan öncəki yaşayışlarından başqa bir şey deyildir.&lt;ref&gt;Daha çox mütaliə üçün bax: Şokre İlahi, Nader, təəmmoli bər esbate tənasox bər əsase vədəte xaterat, تأملی بر «اثبات تناسخ، براساس وحدت خاطرات, Rüblük kəlam və din pəjuhi jurnalı, H.Ş 1389, nömrə 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu dəlilin inkarı barəsində belə deyilmişdir: Əvvəla bu fərqlilikləri reinkarnasiyasız da izah etmək olar. Misal olaraq, bu dünya səbəb-nəticə qanuna tabe olaraq idarə edilir. Buna əsasən fəqliliklər də təbii formada ortaya çıxır belə ki, bu fərqliliklərdən insanlar üçün müxtəlif sınaqlar doğur və insanların bu sınaqlardan necə çıxması şəxsin gücü və imkanları nəzərə alaraq qiymətləndirilir və ona əsasən axirətdə mükafatlandırılır və heç kəsə zülm edilmir. Beləliklə, bu fərqliliklər üçün müxtəlif izahlar olduğundan onların varlığı reinkarnasiyanı zəruri olaraq sübuta yetirmir. Digər tərəfdən karma və reinkarnasiyaya inanmaq məşəqqət amili olmaqla yanaşı, zülmə və ayrıseçkiliyi qəbul etməyə səbəb olur. Belə ki, əzab çəkəni əzaba layiq bilib hər bir məşəqqəti onun keçmiş həyatında günahkarlıq və onun pis işlərinin göstəricisi sayır və beləcə onun şəxsiyyətinə xələl gətirir. Həmçinin zalımın zülmündən doğan fərqliliklərə etinasız yanaşıb zülmü qəbullanır. Çünki düşdüyü bu vəziyəti məcburi və qaçılmaz sayaraq onu öncəki həyatının karması olaraq görür.&lt;ref&gt;Daha çox mütaliə üçün bax: Şokre İlahi, Nader, təəmmoli bər esbate tənasox bər əsase vədəte xaterat, تأملی بر «اثبات تناسخ، براساس وحدت خاطرات, Rüblük kəlam və din pəjuhi jurnalı, H.Ş 1389, nömrə 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''İkinci hissə: Reinkarnasiyanı qəbul etməyənlərin dəlilləri''' ===<br /> Reinkarnasiyanı məqbul saymayanlar öncəki dəlillər üçün gətirilən tənqidlərdən əlavə reinkarnasiyanı rədd edən digər dəlillər də qeyd etmişlər.<br /> <br /> ==== '''Tək şəxsiyyət''' ====<br /> Nəfsin bədəndə yaradılmasının səbəbi bədənin yaradılışı və onun buna hazırlığıdır. Eləki bədən hazır oldu, o zaman nəfs yaradılır və ona bağlanır. Belə olan halda əgər digər bir ruh da ölüm vasitəsi ilə bədəndən ayrılıb bu bədənə (ikinci bədənə) bağlanarsa, bu bədən iki ruha və iki şəxsiyyətə sahib olacaqdır. Lakin hər bir bədən bir ruh və bir şəxsiyyətə malikdir. Buna görə də, reinkarnasiya qəbul edilməzdir.&lt;ref&gt;Yusefi, Muhəmməd Təqi, Tənasux əz didqahe əql və vəhy, Qum, İmam Xomeyni  muəssisəsi nəşriyyatı, H.Ş 1388, səh 128-132&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''Geriləmə və tənəzzülün mümkünsüzlüyü''' ====<br /> Hər bir ruh həyatı boyunca bir sıra müsbət və mənfi reallıqlara malikdir və əgər reinkarnasiya ilə yeni bədənə qayıtmaq mümkün olarsa, bu zaman o reallıqların hər biri əldən veriləcək və yenidən potensial formaya qayıdacaqdır. Bu da qeyri mümkün olan mövcud reallıqda potensiala qayıtma, geriləmə və tənəzzül deməkdir.<br /> <br /> ==== '''Yetərsiz sübutlar''' ====<br /> Reinkarnasiya nəinki yetərli qədər sübuta malik deyil&lt;ref&gt;Muminun surəsi, ayə 99 və 100, حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّی أَعْمَلُ صالِحاً فیما تَرَکْتُ کَلاَّ آن‌ها کَلِمَهٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى‏ یَوْمِ یُبْعَثُ&lt;/ref&gt;, əksinə olaraq bir çox sübutlar vardır ki reinkarnasiyanın baş vermədiyinə dəlalət edir. Buna misal olaraq deyə bilərik ki, bir çox insanlar öncəki həyatlarından heç bir şeyi xatırlamırlar. Digər tərəfdən Quran ayələri və hədislər qiyamət baş verən günə qədər insanların ölümlərindən sonra bərzəx aləminə köçəcəklərini açıq-aşkar vurğulayır. &lt;ref&gt;Bəqərə sürəsi, ayə 259, أَوْ کَالَّذی مَرَّ عَلى‏ قَرْیَهٍ وَ هِیَ خاوِیَهٌ عَلى‏ عُرُوشِها قالَ أَنَّى یُحْیی‏ هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَهَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قالَ کَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ یَوْماً أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَهَ عام&lt;/ref&gt; Lakin bir sıra müstəsna hallar, o cümlədən həzrət Üzeyrin (ə) yüz ildən sonra dirilməsi&lt;ref&gt;Ali-İmran surəsi, ayə 49, وَ أُحْیِ الْمَوْتى‏ بِإِذْنِ اللَّهِ&lt;/ref&gt; və ya həzrət İsanın (ə) vasitəsi ilə bəzi ölülərin dirilməsi(19) möcüzə və qeyri adi bir iş olmaqla yanaşı, nə ümumiyyətə şamil edilir, nə dəfələrlə baş verib və nədəki şərq dinlərində olan reinkarnasiyanın fəlsəfə və mahiyyəti ilə uyğunluq təşkil edir.&lt;ref&gt;Yusefi, Muhəmməd Təqi, Tənasux əz didqahe əql və vəhy, Qum, İmam Xomeyni  muəssisəsi nəşriyyatı, H.Ş 1388, səh 176-184.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Nəticə''' ===<br /> Deyilənlərdən aydın olur ki, reinkarnasiya və bir müddətdən sonra ölmüş şəxsin ruhunun yeni doğuş və yeni bədən ilə birgə dəfələrlə dünyaya qayıtması inancı şərq dinlərinə xas olan təlimlərdəndir və bunu ağıl və Quran məntiqi rədd edir. Bu düşüncə yetərincə dəlil və sübuta malik deyil. Əksinə, bu inancı inkar edən yetərincə dəlil və sübutlar mövcuddur. Lakin ölülərin dirilməsinə dəlalət edən müstəsna hallar və həmçinin onların öz bədənlərinə qayıtmaları, reinkarnasiyadan və iddiaya görə ümumi hal alaraq yeni bədənlərdə dəfələrlə doğulmalardan fərqli olan bir sıra müstəsna hallardır.<br /> <br /> Din baxımdan əsas qanun budur ki, insan öldükdən sonra qiyamət günü gələnə qədər bərzəx aləminə yola düşür.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Qurani-K%C9%99rim%C4%B1n_%C9%99b%C9%99diliyi&diff=750 2025-12-03T13:50:29Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qurani-Kərim yalnız nazil olduğu dövrə aiddir ya bütün dövrlər və zamanlar üçün göndərilmişdir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Qurani-Kərim bəşəriyyət üçün əbədi olan və bütün dövrlər üçün nazil olan hidayət kitabıdır. Quranın bütün insanlara və bütün möminlərə ümumi xitabları Quranın əbədiliyinin əlamətləridir. Quranda bəhs edilən və nazil olduğu zaman dinləyicilər tərəfindən başa düşülməy...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> Qurani-Kərim yalnız nazil olduğu dövrə aiddir ya bütün dövrlər və zamanlar üçün göndərilmişdir?<br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> Qurani-Kərim bəşəriyyət üçün əbədi olan və bütün dövrlər üçün nazil olan hidayət kitabıdır. Quranın bütün insanlara və bütün möminlərə ümumi xitabları Quranın əbədiliyinin əlamətləridir. Quranda bəhs edilən və nazil olduğu zaman dinləyicilər tərəfindən başa düşülməyən elmi möcüzələr, və həmçinin Quranın insanların səadət və nicatındakı məqsədi Quranın əbədiliyinin başqa əlamətləridir. Bundan əlavə, Quran özünü “aləmlərə öyüd-nəsihət” və “bütün insanlar üçün xəbərdarlıq” kimi təqdim edir. Bu məsələ hədislərdə də öz təsdiqini tapmışdır.<br /> <br /> == '''Quranın ümumi müraciətləri''' ==<br /> Quranın bir çox ayələrində, bütün insanlara və ya möminlərə xitab edilir:<br /> <br /> 1. İnsanlara müraciət: (﴿يا أَيُّهَا النَّاسُ Ey insanlar! &lt;ref&gt;“İnfitar” surəsi, ayə 6 və “İnşiqaq” surəsi ayə 6.&lt;/ref&gt; və (يَا بَنِي آدَمَ ) Ey Adəm övladı! &lt;ref&gt;“Əraf” surəsi, ayə 26, “Yasin” surəsi, ayə 60.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2. Möminlərə müraciət: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا) Ey iman gətirənlər! &lt;ref&gt;“Bəqərə”surəsi, ayə 104, 153, 272 və “Ali İmran” surəsi, ayə 100, 102, və “Nisa” surəsi, ayə 19, 29.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bundan əlavə, Quran özünü &quot;aləmlərə öyüd-nəsihət&quot; &lt;ref&gt;“Ənam”surəsi, ayə 90.&lt;/ref&gt; və &quot; insanlara xəbərdarlıq edən&quot; &lt;ref&gt;Müddəssir” surəsi, ayə 36.&lt;/ref&gt; kimi təqdim etmişdir ki, bu da onun əbədiliyinin göstəricisidir.<br /> <br /> == '''Quran hekayələri''' ==<br /> Quranda, peyğəmbərlərin (s) və keçmiş ümmətlərin həyatı haqda bir çox hekayələr mövcuddur və bu nişanələrə məhəl qoyulmasa da belə, onun batini mənasına diqqət yetirməklə və Quranın mətnindəki geniş və ümumi anlayışlardan onun əbədiliyi əldə edilir.&lt;ref&gt;Bax: Mərifət, Məhəmməd Hadi, “ət-Təmhid”, Qum, Camieye mudərrisin hövzeye elmiyye, c.3, səh. 29.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Baqir (ə) buyurur: “Əgər bir ayə, bir qövm haqqında nazil olsaydı, o qövm öldüyü zaman həmin ayə də ölərdi və Qurandan bir şey qalmazdı. Amma Quran göylər və yer mövcud olduğu müddətcə əbədi olaraq qalacaqdır.”&lt;ref&gt;Həkimi, Məhəmmədrza və Həkimi Məhəmməd və Əli, “Əl-həyat”, tərcümə: Əhməd Aram, Tehran, Dəftəre nəşre fərhənge islami, birinci çap, 1380 h.ş, c.2, səh. 219.&lt;/ref&gt; Bu hədis, onu bildirir ki, Quranın əbədiliyi sübuta yetdikdə, onun hekayələri də əbədidir və müəyyən bir qövm və dəstəyə aid deyil, çünki  belə olmasaydı, bir qrupun yox olması ilə onlara xas olan o ayə də məhv olardı.<br /> <br /> == '''Quranın elmi möcüzələri''' ==<br /> Quran müxtəlif elmi sahələrdə, o dövrün insanlarına məlum olmayan mövzular haqqında məlumat vermişdir və elm inkişaf etdikcə ayənin mənası daha da aydın olmuşdur. Məsələn, Quranda yüksəklik artdıqca nəfəs almanın çətinləşməsi həqiqətini elm bu gün kəşf etmişdir.&lt;ref&gt;Mərifət, Məhəmməd Hadi, Ulume Quran, səh. 425.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Hədislər''' ===<br /> İmam Sadiqin (ə) belə buyurduğu nəql olunur: “Quranın təravətli olması buna görədir ki, Allah-taala onu müvəqqəti dövr və ya xüsusi bir dəstə insan üçün göndərməmişdir. O, əbədi və ümumi olduğu üçün hər zaman yenidir və Qiyamət gününə qədər hər bir cəmiyyət üçün cazibədar və təzədir.”&lt;ref&gt;Abdullah Cavadi Amuli, “Təfsire Mövzui Quran dər Quran”, Qum, İsra nəşriyyatı, 1378 h.ş, c.1, səh. 313.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Baqir (ə) buyurur: “Quran günəş və ay kimi daim hərəkətdədir və Qiyamət gününə qədər də insanların həyatını işıqlandıracaq.”&lt;ref&gt;Əvvəlki mənbə, c.1, səh. 313.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=R%C9%99c%C9%99t&diff=749 2025-12-03T13:46:05Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qurani-kərimin Muminun surəsinin 99-100-cü ayələrində ölülərin dünyaya qayıtmayacağı bəyan olunur&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039;&#039; Halbuki, şiələr iddia edirlər ki, bir çox ölülər rəcət edib bu dünyaya qayıdacaqlar. Yoxsa şiələr Quranı görməməzlikdən gəlib xürafata etiqad bəsləyirlər? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Rəcət məsələsi şiələrin Quran və hədislərə istinad edərək məqbul saydığı bır sıra etiqadlardan biridir. Bu etiq...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> Qurani-kərimin Muminun surəsinin 99-100-cü ayələrində ölülərin dünyaya qayıtmayacağı bəyan olunur'''.''' Halbuki, şiələr iddia edirlər ki, bir çox ölülər rəcət edib bu dünyaya qayıdacaqlar. Yoxsa şiələr Quranı görməməzlikdən gəlib xürafata etiqad bəsləyirlər?<br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> Rəcət məsələsi şiələrin Quran və hədislərə istinad edərək məqbul saydığı bır sıra etiqadlardan biridir. Bu etiqad müxtəlif yollarla bəzi şəxslər tərəfindən inkar edilmişdir. Bu etiqada tutulan iradlardan biri də, belə bir etiqadın Quran ayələri ilə ziddiyyət təşkil etməsidir. Həmin şəxslər öz iradlarına Muminun surəsinin 99 və 100-cü ayələrini dəlil gətirirlər. Məqalənin davamında bir neçə nöqtəni qeyd edərək bu irada cavab verəcəyik:<br /> <br /> == '''Birinci nöqtə''' ==<br /> Rəcət məsələsi şiə əqidəsinə xas olan açıq-aşkar etiqadlardan biridir. Bu kəlimənin lüğəvi mənası “yenidən qayıtmaq&lt;ref&gt;Fərahidi, Xəlil bin Əhməd, Kitabul Eyn, Qum, Nəşrul İslami müəssisəsi, 1414 H.Q, c1, səh 225.&lt;/ref&gt;”, terminoloji mənası isə həzrət Məhdinin (ə.f) zühuru zamanı İslam Peyğəmbərinin (s) ümmətindən olan bir qrup yaxşı və pis insanların yenidən dünyaya qaytarılması deməkdir.&lt;ref&gt;Fərahidi, Xəlil bin Əhməd, Kitabul Eyn, Qum, Nəşrul İslami müəssisəsi, 1414 H.Q, c1, səh 225.&lt;/ref&gt; Şiə alimləri rəcəti sübuta yetirmək üçün dörd növ dəlilə əsaslanırlar. Bu dəlillər aşağıdakılardan ibarətdir: Quran, hədis,&lt;ref&gt;Məclisi, Muhəmməd Baqir, Biharul-Ənvar, c.53, s122. Hurr Amuli, Muhəmməd bin Həsən, Əl-İqaz minəl həcəti [f1] [E2] bil burhan ələl rəcət, Qum Dəlile ma, 1380 H.Ş. Təbatəbai, Seyid Muhəmməd Hüseyn, Əl-Mizan fi Təfsiril Quran, Beyrut, Əl-ələmi &lt;/ref&gt; ağıl,&lt;ref&gt;Rəfii Qəzvini, Seyid Əbul Həsən, Rəcət və merac, Qəzvin, Mirase fərhəngiye Qəzvinin nəşr mərkəzi,1368 H.Ş, səh 19-21.&lt;/ref&gt; və icma&lt;ref&gt;Məclisi, Muhəmməd Baqir, Həqqul Yəqin əl-ələmi[f1] , 1334 H.Ş, səh 335-336&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''İkinci nöqtə''' ==<br /> Rəcət etiqadına irad tutan şəxslər öz iradlarında Qurana söykəndikləri üçün biz də burada rəcətin isbat edən Quran ayələrindən birini təhlil edəcəyik. Rəcət etiqadının əsasını sübuta yetirən ən tutarlı ayə Nəml surəsinin 83-cü ayəsidir. Allah-Təala bu ayədə belə buyurur:<br /> “ وَیوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کلِّ أُمَّهٍ فَوْجًا مِمَّنْ یکذِّبُ بِآیاتِنَا فَهُمْ یوزَعُونَ”<br /> (Yada sal), hər bir ümmətdən Bizim ayələrimizi təkzib və inkar edən dəstələri toplayacağımız o gün, onlar bir yerdə cəm edilər və tutulub saxlanılar.  <br /> <br /> Ayənin zahirinə səasən, hər ümmətdən Qiyamət günündəki ümumi dirilişdən (həşrdən) əlavə olaraq bir qrup insan da dirildiləcəkdir. Çünki bu ayədə qeyd olunan &quot;həşr&quot; ümumi deyil. Halbuki, Qiyamət günündəki həşr bütün insanları əhatə edəcəkdir. Quranın başqa bir ayəsində Qiyamət günündəki həşr haqqında belə buyurulur:<br /> وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا <br /> Və onları toplayar və onlardan birini belə yerdə qoymarıq.&lt;ref&gt;Kəhf surəsi ayə 47&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Üçüncü nöqtə''' ==<br /> Rəcət etiqadının bəzi Quran ayələrinə əsaslandığını sübuta yetirdikdən sonra, suala uyğun olaraq dünyaya qayıdışın mümkün olmasına və hətta onun artıq həyata belə keçməsinə dair bəzi Quran ayələrinə işarə edirik.<br /> <br /> # Əshabi-Kəhfin dirilməsi&lt;ref&gt;Kəhf surəsi, ayə 18-19, 21, 25&lt;/ref&gt;<br /> # Həzrət Üzeyrin (ə) yüz ildən sonra dirilməsi &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 259 &lt;/ref&gt;<br /> # Taun xəstəliyindən qaçan yetmiş min nəfərin dirildilməsi<br /> # Həzrət Musanın (ə) səhabələrinin dirildilməsi.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 55-56&lt;/ref&gt;<br /> # Bəni-İsraildən olan və qətlə yetirilən bir şəxsin dirildilməsi. &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 72-73&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Və buna bənzər bir sıra ayələr!<br /> <br /> Bu ayələr göstərir ki, ölülərin dünyaya qayıtması nəinki mümkündür, hətta gerçəkləşmiş bir hadisədir və qiyamət günü gəlməyənə qədər ölülərin nadir hallarda olsa belə dünyaya qayıdıb dirilməsi mümkündür. Nəml surəsinin 83-cü ayəsinə və bu mövzuda bir sıra mütəvatir hədislərə diqqət yetirməklə aydın olur ki, “rəcət” məsələsi də ölülərin dünyaya qayıdışının nadir hallarından biridir. Beləliklə bu etiqada heç bir irad şamil edilə bilməz. <br /> <br /> == '''Dördüncü nöqtə''' ==<br /> Rəcətin izahı, ona dair dəlilləri, habelə ölülərin nadir şəkildə dünyaya qayıtmasının mümkünlüyünü bildirən ayələri qeyd etdikdən sonra, indi isə Muminun surəsinin 99 və 100-cü ayələrinə keçirik və bu ayələri daha öncə qeyd etdiyimiz ayələrlə müqayisə edib əlaqələndirəcəyik.<br /> <br /> Muminun surəsinin 99 və 100-cü ayələrində, Allah insanlara, xüsusilə kafirlərə və zalımlara, öz əməllərini düzəltmək üçün dünyaya qayıtmağa icazə vermir:<br /> <br /> «Nə vaxt ki, onlardan birinin ölüm vaxtı çatarsa, deyər: «Ey Rəbbim, məni qaytar, bəlkə qoyduğum şey barəsində yaxşı bir iş gördüm. Xeyr, bu, onun dediyi sözdür. Və onların qarşısında  qaldırılacaqları günə qədər Bərzəx vardır”.<br /> <br /> Bu məsələnin izahı və bu ayələrin rəcət mövzusu ilə ziddiyyət təşkil etməməsi barədə bir neçə məsələyə diqqət yetirmək lazımdır:<br /> <br /> # Bu ayələr Allaha şərik qoşanların ölüm anında olan vəziyyətlərini bəyan edir. Beləki, onlar ölümün yaxınlaşdığını görüb, Allahdan ölümün təxirə salınmasını və keçmişlərini düzəltmək üçün daha çox fürsət verməsini istədiklərində, Allah onlara belə buyurar: Onlar etdiklərini düzəldəcəkləri ilə bağlı yalan deyirlər. Bu yalançı vədləri ilə ölümləri təxirə salınmaz”.<br /> <br /> Buna əsasən də, bu ayə ölümün təxirə düşə bilməyəcəyi ilə əlaqədardır, ölülərin yenidən dünyaya qayıda bilməməsi ilə deyil. Ayə demək istəyir ki, kiminsə əcəli çatıbsa artıq yalançı vədlər ilə ölümü təxirə salınmayacaqdır. Rəcət edənlər də öz növbəsində əcəlləri çatdığı zaman hər hansı bir vədə ilə ölümdən canlarını xilas edə bilməzlər. Halbuki, rəcət mövzusu ölümün təxirə salınması deyil, əksinə bir qrup ölülərin yenidən bu dünyaya qayıtması məsələsidir. &lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Nasir, Nümunə təfsiri, Tehran, darul kutubil islamiyyə, 1374 H.Ş, c14, səh 310-311&lt;/ref&gt;<br /> <br /> # Bu ayələrdə qayıdış istəyi keçmişdə etdiklərini düzəltmək etmək üçündür. Lakin Allah onların dediklərinin yalan olduğunu, keçmişdə etdiklərini yenidən həyata keçirəcəklərini buyurur. Amma rəcət zamanı qayıdan şəxslər etdikləri əməlləri düzəltmək fürsətinə sahib olmayacaqdır. Pis iş tutanlar bağışlanmayacaqlar. Əksinə, onlar dünyaya əzab çəkmək və onlardan intiqam alınmaq üçün qaytarılacaqlar.  <br /> # Ölüm insanı əhatə etdiyi zaman insan ruhu qəbr və bərzəx aləminə daxil olub orada qiyamət gününə qədər həyatına davam edir. Əllamə Təbatəbainin yuxarıdakı ayə baradə olan nəzərinə əsasən bərzəx aləmi dünya ilə qiyamət günü arasında sədd və maneədir, insanla dünyaya qayıdış arasında maneə deyil ki, bu ikisi arasına fasilə yaratsın.&lt;ref&gt;Təbatəbai, Seyid Muhəmməd Hüseyn, Əl-Mizan fi Təfsiril Quran, Beyrut, Əl-ələmi müəssəsi, 1390 H.Ş, Muminun surəsi və 100-cü ayələrin təfsiri.<br /> <br /> &lt;/ref&gt; Bu ikisinin fərqinə diqqət yetirmək lazımdır. Belə ki bu ayələrdə diqqət bu məsələ üzərinə cəlb edilir ki, ölümü çatan şəxs bərzəxdə məskunlaşır. Lakin bu o demək deyil ki, bərzəx aləmində məskunlaşan şəxsin Allahın iradəsi ilə nadir hallarda dünyaya qayıdışı imkansız hadisədir. بَرْزَخٌ إِلی یوْمِ یبْعَثُون ayəsi də bərzəxin həqiqəti barədə olan ayədir. Yəni bərzəx dünya ilə qiyamət günü arasında bir sədd və maneədir. Ölümü çatan şəxslərin ölümü təxirə düşməz və onlar bərzəxdə məskunlaşacaqlar. O bərzəx ki dünya ilə Qiyamət arasında səddir. <br /> # Hətta əgər öncəki izahları da qəbul etməsək və hətta Muminun surəsindən qeyd etdiyimiz ayələrin ölülərin dünyaya qayıdışını imkansız saydığını qəbul etsək belə, yenə də bunu bilmək lazımdır ki, Quran ayələri elə bir şəkildə tənzim olunmuşdur ki, heç bir ayəsi digərini inkar etmir. Buna görə də, əgər Muminun surəsinin bəzi ayələrində ölülərin dünyaya qayıdışı mümkünsüz sayılsa da, digər Quran ayələrində bir qrup insanların dünyaya qayıdışı barədə söz açılmışdır. Buna görə də, belə bir nəticə alınmalıdır ki, qeyd olunan ayələr ümumilikdə xüsusi bir qrupdan başqa digər ölülərin dünyaya qayıdışını imkansız sayır və beləcə ayələr arasında zahiri ziddiyət aradan qalxır və həmçinin rəcət mövzusuna da xələl gəlmir.<br /> <br /> == '''Nəticə''' ==<br /> Quranın ölülərin dünyaya qayıdışı barədə olan bir sıra ayələrinə nəzər saldıqda və Qiyamətdən öncə bir sıra insanların dirilib yenidən dünyaya qayıtdığını nəzərə aldıqda, şiənin xüsusi etiqadlarından olan “rəcət” etiqadı sübuta yetir. Həmçinin qeyd olunan izahlardan asanlıqla aydın oldu ki, Muminun surəsinin 99 və 100-cü ayələri rəcət və qayıdış məsələsini inkar etmir. Digər tərəfdən də qeyd edildi ki, rəcət etiqadı təkcə Quran ayələri ilə deyil, habelə digər müxtəlif dəlillər ilə də sübuta yetirilir.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=M%C3%BCs%C9%99lmanlar_h%C9%99mi%C5%9F%C9%99_q%C9%99birl%C9%99rin_%C3%BCz%C9%99rind%C9%99_bina_in%C5%9Fa_edibl%C9%99r%3F&diff=748 2025-12-03T13:37:12Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Müsəlmanlar həmişə qəbirlərin üzərində bina inşa ediblər?  &#039;&#039;&#039;Cavab: &#039;&#039;&#039; Müsəlmanlar uzun illər boyunca - vəhhabilər iki müqəddəs məkanın (Məkkə və Mədinə) idarəsini ələ keçirənə qədər - peyğəmbərlərin, ilahi övliyaların və onların yaxınlarının türbələrini təmir və bərpa etmiş, həmçinin qəbirlərin üzərində günbəz və örtüklər  inşa etmişdir.  Bu məsələyə dair bi...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> Müsəlmanlar həmişə qəbirlərin üzərində bina inşa ediblər?  <br /> <br /> '''Cavab: ''' <br /> <br /> Müsəlmanlar uzun illər boyunca - vəhhabilər iki müqəddəs məkanın (Məkkə və Mədinə) idarəsini ələ keçirənə qədər - peyğəmbərlərin, ilahi övliyaların və onların yaxınlarının türbələrini təmir və bərpa etmiş, həmçinin qəbirlərin üzərində günbəz və örtüklər  inşa etmişdir.  <br /> <br /> Bu məsələyə dair bir neçə tarixi mənbəni təqdim edirik:<br /> <br /> 1. Məsudi öz kitabında Bəqi qəbiristanlığında imamların (ə) məzarlarını belə təsvir edir:  <br /> <br /> &quot;Qəbirin üzərində bir daş var ki, üzərinədə də belə yazılmışdır:<br /> <br /> Bağışlayan və mehriban Allahın adı ilə! Həmd olsun Allaha ki, ümmətləri məhv edir və ölüləri dirildir. <br /> <br /> Bu, dünya xanımlarının xanımı, Peyğəmbərin (s) qızı Fatimənin (s.ə) qəbridir. <br /> <br /> Bu, Həsən ibn Əli ibn Əbi Talibin qəbridir.  <br /> <br /> Bu, Əli ibn Hüseyn ibn Əli ibn Əbi Talibin qəbridir.<br /> <br /> Bu, Məhəmməd ibn Əlinin qəbridir. <br /> <br /> Bu, Cəfər ibn Məhəmmədin qəbridir.&quot;<br /> <br /> Məsudi IV əsrin tarixçilərindəndir. Təəssübkeş sələfilər bu əsri və ondan əvvəlki əsrləri İslam tarixinin ən yaxşı dövrləri kimi qəbul edir və o dövrdə müsəlmanlar arasında yayılmış əməlləri şəriətə uyğun hesab edirlər.  <br /> <br /> Təəssüf ki, Məsudinin bəhs etdiyi bu böyük daş, vəhhabilərin hakimiyyəti nəticəsində torpaq altında itib-batmışdır.<br /> <br /> 2-İbn Cübeyr (VI əsrin məşhur səyyahı) Misir, Məkkə, Mədinə, İraq və Şamda peyğəmbərlərin, saleh insanların və Əhli-Beyt imamlarının məzarlarını görmüş və səfərnaməsində hər birinin xüsusiyyətlərini ətraflı şəkildə təsvir etmişdir.  <br /> <br /> Onun məşhur səfərnaməsində qeyd etdiklərindən bu nəticəyə gəlmək olur: <br /> <br /> İmamların, övliyaların və şəhidlərin məzarları üzərində böyük binaların tikilməsi tarixi səhabə və tabein dövrünə gedib çıxır. O dövrdə müsəlmanlar dini rəhbərlərə və böyük şəxsiyyətlərə olan sevgi və hörmətlərini ifadə etmək üçün günbəzlər və türbələr inşa etmişlər və səhabə və tabein arasında heç kim bu əməli tövhid prinsiplərinə zidd hesab etməmişdir.  <br /> <br /> Biz onun (İbni Cubeyrin) İslam abidələri və tikililəri haqqında verdiyi məlumatlardan seçilmiş bir hissəni qeyd edirik.<br /> <br /> O deyir: <br /> <br /> &quot;Qahirədəki möhtəşəm məqamlardan biri də Rə'sul-Hüseyndir. Həzrətin mübarək başının dəfn olunduğu yer gümüşdən hazırlanmış bir zərih ilə örtülmüşdür və üzərində təsviri mümkün olmayan, ağılın dərk etməkdə aciz qaldığı möhtəşəm bir bina ucaldılmışdır. <br /> <br /> Məqamın divarında hind güzgüləri kimi cilalanmış çox şəffaf və parlaq bir daş yerləşir ki, qarşısında duran əşyaların görüntüsünü əks etdirir. Mən Rə'sül-Hüseynin ziyarətçilərini gördüm. Onlar qəribə bir izdihamla qəbirə üz tutub gözlərini ona dikmişdilər və fasiləsiz olaraq zərihin üzərinə parçalar sürtərək təbərrük götürürdülər.&quot;<br /> <br /> İbn Cübeyr Misirdə 'Qarafə' adlı bir yerdən bəhs etmiş və onu dünyanın möcüzələrindən biri hesab etmişdir. Onun sözlərinə görə, orada çoxlu peyğəmbərlər, peyğəmbərin yaxınları, səhabələr, tabeinlər, alimlər və zahidlər dəfn edilmişdir.<br /> <br /> O deyir: <br /> <br /> &quot;Saleh peyğəmbərin oğlu və Yəqub ibn İshaqın oğlu Rubil və Fironun xanımı Asiyə də orada dəfn edilmişdir.<br /> <br /> Risalət ailəsindən (Məhəmməd peyğəmbərin nəsli) isə Cəfər ibn Məhəmməd əs-Sadiqin (ə) iki övladının məzarları, eləcə də Qasım ibn Məhəmməd ibn Cəfər əs-Sadiqin, onun oğlu Abdullah ibn Qasimin və onun oğlu Yəhya ibn Qasimin qəbirləri oradadır. Həmçinin, Əli ibn Abdullah ibn Qasimin və onun qardaşı Yəhya ibn Abdullahın məzarları da həmin yerdə yerləşir.&quot;<br /> <br /> İbn Cübeyr səhabə və tabeinlarin məzarlarından, həmçinin İmam Şafeinin türbəsindən, onun məqamının  əzəmətindən bəhs edir. O qeyd edir ki, Səlahəddin Əyyubi Şafeinin türbəsində keçirilən mərasimlərin xərclərini ödəyir.<br /> <br /> Bundan əlavə, Məkkədə mövcud olan tikililər və qəbirlər üzərində ucaldılmış günbəzlər haqqında danışır ki, onların hamısını sadalamaq uzun çəkər.<br /> <br /> Bunlara Peyğəmbərin (s) doğulduğu yer (مولد النبی), Həzrət Zəhranın (s) doğulduğu yer (مولد الزهرا) və Peyğəmbərin (s) gizli ibadət etdiyi Darul-Xeyzəran (دارالخیزران) daxildir.<br /> <br /> O, həmçinin Mədinədəki səhabə və tabeinlərın möhtəşəm məkanlarını qeyd edir və bu sırada Abbasın və Həsən ibn Əlinin (ə) məzarlarını qeyd edərək onların hündür tikililərə sahib olduğunu bildirir. Daha sonra onların zərihlərinin xüsusiyyətlərini təsvir edir və s.<br /> <br /> 3- İbn ən-Nəccar adı ilə tanınmış məşhur müsəlman səyyahı  Muhəmməd bin Məhmud (578-643 h.q.), 'Əxbaru Mədinətir-Rəsul' adlı kitabında yazır: <br /> <br /> 'Bəqi qəbiristanlığının girişində çox qədim və olduqca hündür bir günbəz mövcuddur. Onun iki qapısı var və hər gün onlardan biri ziyarət üçün açılır.<br /> <br /> 4- İbn Həccac Bağdadi (262-392 h.q.), İraqın böyük şairlərindən biridir. O, bir qəsidəsində Əmirəl-möminin Əliyə (ə) təriflər yağdırmış və bu qəsidəni Həzrətin hərəminin içində, bir məclisdə oxumuşdur. Qəsidənin başlanğıncında deyir:<br /> یا صاحب القبّة البیضاء فی النجف       من زار قبرك و استشفی لدیك شُفِی<br /> <br /> <br /> &quot;Ey Nəcəfdəki ağ, işıqlı günbəzin sahibi!<br /> <br /> Qəbrini ziyarət edib səndən şəfa diləyən hər kəs şəfa tapar.&quot;<br /> <br /> Bu beyt onu göstərir ki, hicri təqviminin dördüncü əsrinin sonlarında möminlərin əmiri Əlinin(ə) qəbrinin günbəzi və türbəsi var idi.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==<br /> 1. Məsudi, &quot;Murucus zihəb&quot;, cild-2, səh-288<br /> <br /> 2. İbni Cubeyrin səfərnaməsi.<br /> <br /> ----</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%E2%80%9CM%C9%99n_la_y%C9%99hzuruhul-f%C9%99qih%E2%80%9D_kitab%C4%B1n%C4%B1n_etibarl%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1&diff=747 2025-12-03T13:18:15Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabının hədisləri etibarlıdırmı? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabı, şeyx Səduq tərəfindən yazılmış və Şiə məzhəbinin dörd əsas kitabından ikinci kitab kimi bir çox görkəmli şiə alimləri tərəfindən təsdiqlənmişdir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Nəsiri, Əli, Şiə və Əhli-Sünnə Hədis Məcmuələri ilə tanışlıq, Qum: Beynəlxalq Tərcümə və Nəşr Mərkəzi...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabının hədisləri etibarlıdırmı?<br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabı, şeyx Səduq tərəfindən yazılmış və Şiə məzhəbinin dörd əsas kitabından ikinci kitab kimi bir çox görkəmli şiə alimləri tərəfindən təsdiqlənmişdir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Nəsiri, Əli, Şiə və Əhli-Sünnə Hədis Məcmuələri ilə tanışlıq, Qum: Beynəlxalq Tərcümə və Nəşr Mərkəzi, Əl-Mustafa (s), 1398 h.ş, s. 73.&lt;/ref&gt;. Şiə məzhəbinin dörd əsas kitabı arasında bu kitab, etibar baxımından “Kafi” kitabından sonra gəlir &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Hüccət, Hadi, Şiə Hədis Məcmuələri, Tehran: Səmt Nəşriyyatı, Quran və Hədis Universiteti, 1398 h.ş, s. 88.&lt;/ref&gt;. “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabının müəllifi olan şeyx Səduq, Şiənin ən məşhur fiqh alimlərindən və hədis rəvayətçilərindən biri hesab edilir&lt;ref&gt;Seyid İbn Tavus, Əli ibn Musa, Kəşfül-Məhəccə lisəmərat əl-Məhəccə, Nəcəf: Əl-Heydəriyyə Nəşriyyatı, 1370 h.q, s. 122.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Şeyx Səduq “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabını hicri 368-ci ildə Xorasana səfəri zamanı Bəlx şəhərində yazmışdır.<br /> <br /> Bu kitab 4 cüzdən ibarətdir və 636 ya 666 fəsil ilə birlikdə 5998 hədisi ehtiva edir. Müəllif, kitabın uzanmasının qarşısını almaq məqsədilə sənədləri (isnadları) birbaşa qeyd etməmiş və onları kitabın sonunda “Məşixə” başlığı altında toplamışdır. <br /> <br /> Şeyx Səduq səhlənkarlıq və ya unutqanlıq üzündən 2000-ə yaxın hədisi, ravi və ya Məsumu (ə) qeyd etmədən nəql etmişdir. Tədqiqatçılar bu səbəbdən kitabın 2000-dən çox hədisini (kitabın üçdə birini) mürsəl (isnadı olmayan) hesab edirlər.<br /> <br /> == '''Üstünlüklər''' ==<br /> Tədqiqatçılar “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabı üçün bəzi üstünlükləri sadalamışlar:<br /> <br /> Quran ayələrinə istinad;<br /> <br /> Ziddiyyətli hədislərin uyğunlaşdırılması;<br /> <br /> Hədislərin təfsiri və aydınlaşdırılması;<br /> <br /> Sənədə diqqət etmək;<br /> <br /> Fərqli hədislərə, nəql və nüsxələrə önəm vermişdir;<br /> <br /> Teoloji və mərifətlə bağlı nəzərlərin izahı.<br /> <br /> == '''“Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabının əhəmiyyəti''' ==<br /> Şeyx Səduqun “Mən la yəhzuruhul-fəqih” (yəni “Fəqih bir şəxsin yanında olmayanda) kitabı şeyx Səduq tərəfindən yazılmış və Şiə məzhəbinin dörd əsas kitabından (Kütüb-i Ərbəə) ikincisi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabı şiələrin ən mötəbər hədis kitablarından biri və şiə dini hökmləri haqqında etibarlı elmi mənbə hesab olunur. Bu kitab şiə alimləri tərəfindən diqqət və istinad mövzusu hesab edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> Seyid İbn Tavus “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabını çox etibarlı və güvənilən adlandırmışdır [3]. Mühəddis Nuri isə qeyd edir ki, bu kitab “Kafi”-dən sonra Şiə məzhəbinin ən doğru və möhkəm hədis kitabıdır&lt;ref&gt;Nuri, Həsən ibn Məhəmmədtəqi, Xatəmətül-Müstədrək əl-Vəsail, Qum: “Alul-Beyt (ə) liəhya ət-təras” müəssisəsi, 1416 h.q, c. 4, s. 229.&lt;/ref&gt;. Bəzi Şiə alimləri, şeyx Səduqun mövqeyinə və onun “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabındakı rəvayətlərin etibarlılığına dair ifadələrinə əsaslanaraq, kitabın bütün hədislərinin səhih olduğunu və hər dövr üçün etibarlı sayıldığını qeyd edirlər&lt;ref&gt;Hurr Amili, Məhəmməd ibn Həsən, Vəsailüş-Şiə, Beyrut: “Alul-Beyt (ə) liəhya ət-təras” müəssisəsi, 1413 h.q, c. 20, s. 62.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Müəllifin etibarlılığı''' ==<br /> Şeyx Səduq (305-381 hicri) Şiə fiqhinin və hədis elminin ən tanınmış alimlərindən biri hesab edilir&lt;ref&gt;Nəsiri, Şiə və Əhli-Sünnə Hədis Məcmuələri ilə tanışlıq, s. 74.&lt;/ref&gt;. Onun etibarı, Şiə alim və fəqihləri tərəfindən ona göstərilən hörmət və böyük dəyərdən irəli gəlir&lt;ref&gt;Hüccət, Şiə Hədis Məcmuələri, s. 80.&lt;/ref&gt;. Nəcaşi, şeyx Səduqu Şiənin böyük fəqihi və Xorasanın tanınmış və seçilmiş şəxsiyyətlərindən biri kimi qeyd edir &lt;ref&gt;Nəcaşi, Əhməd ibn Əli, Rical ən-Nəcaşi, Qum: İslam Nəşriyyat Mərkəzi, 1416 h.q, s. 276.&lt;/ref&gt;. Şeyx Tusi isə şeyx Səduqu hədisləri qoruyan, fiqh və rical elmi haqqında məlumatlı və hədisşünas bir alim olaraq qeyd edir &lt;ref&gt;Tusi, Məhəmməd ibn Həsən, Rical ət-Tusi, təhqiq: Cavad Qəyyumi, Qum: İslam Nəşriyyat Mərkəzi, 1415 h.q, s. 439.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Babəveyh Qumi, daha çox şeyx Səduq kimi tanınır, 4-cü əsrin (hicri) böyük alimlərindəndir. Onun atası, şeyx əl-Qumiyyin adı ilə tanınan Qum alimi idi. Bəzi mənbələrə görə, şeyx Səduq imam Zamanın (ə.c) duası ilə doğulmuşdur &lt;ref&gt;Tusi, Məhəmməd ibn Həsən, Rical ət-Tusi, təhqiq: Cavad Qəyyumi, Qum: İslam Nəşriyyat Mərkəzi, 1415 h.q, s. 439.&lt;/ref&gt;. Şeyx Səduq elm almaq məqsədilə müxtəlif şəhərlərə səyahət etmişdir&lt;ref&gt;Şeyx Səduq, Mən la yəhzuruhul-fəqih, təhqiq: Əli Əkbər Ğaffari, Qum: İslami Nəşriyyat mərkəzi, 1413 h.q, mühəqqiqin ön sözü, c. 1, s. 6.&lt;/ref&gt;. Şeyx Səduqa təxminən 300 elmi əsər aid edilmişdir. “Mən la yəhzuruhul-fəqih”, “Məani al-Əxbar”, “Uyun-əxbar ər-Rza”, “əl-Xisal”, “İlal əş-Şərai” və “Sifat əş-şiə” onun əsas əsərlərindən hesab edilir&lt;ref&gt;Hüccət, Şiə Hədis Məcmuələri, s. 81-83.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Xüsusiyyətləri''' ==<br /> Şeyx Səduq “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabını hicri 368-ci ildə Xorasan bölgəsinə səfəri zamanı Bəlx şəhərində yazmışdır. Məşhur bir şəxs, Məhəmməd ibn Zəkəriyyə Razinin “Mən la yəhzuruhut-təbib” (yəni Həkim bir şəxsin yanında olmayanda) adlı kitabına işarə edərək, şeyx Səduqdan Şiə fiqhi mövzularında müxtəlif məsələləri əhatə edən bir kitab yazmağı və ona “Mən la yəhzuruhul-fəqih” adını verməyi xahiş edir. Bu kitabın məqsədi, fəqihə birbaşa müraciət etmək mümkün olmadığı halda, etibarlı bir mənbə kimi istifadə olunması idi.&lt;ref&gt;Səduq, Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 1, s. 2-3.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabı 4 cilddən ibarətdir və 636 və ya 666 fəsli, ümumilikdə 5998 hədisi əhatə edir.&lt;ref&gt;Bəhrani, Yusif ibn Əhməd, Ləv-ləvətül-Bəhreyn, Nəcəf: Dar əl-Noman, 1386 h.q, s. 395.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Şeyx Səduq, kitabın çox uzanmasının qarşısını almaq üçün hədislərin sənədlərini qeyd etməmiş və bunun əvəzinə kitabın sonunda geniş bir fəslə “Məşixə” adı altında sənədləri toplamışdır. Bu məşayix, şeyx Səduqun sənədlərin raviləri haqqında verdiyi qiymətləndirmələrə görə, Şiə rical elminin ən qədim mənbələrindən biri hesab edilir&lt;ref&gt;Nəsiri, Şiə və Əhli-Sünnə Hədis Məcmuələri ilə tanışlıq, s. 86.&lt;/ref&gt;. Lakin, məşayix hissəsində şeyx Səduq təxminən 120 raviyə olan sənəd yolunu unutqanlıq və ya diqqətsizlikdən qeyd etməmişdir. Bundan əlavə, təxminən 2000 hədisi ravi və ya məsum (ə) adı olmadan yazmışdır. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu səbəbdən kitabdakı 2000-dən çox hədis (kitabın üçdə biri) mürsəldir. Bu problemi həll etmək üçün müxtəlif təkliflər irəli sürülmüşdür&lt;ref&gt;Nəsiri, Şiə və Əhli-Sünnə Hədis Məcmuələri ilə tanışlıq, s. 96-97.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Şeyx Səduq “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabı üçün dörd əsas xüsusiyyəti vurğulamışdır:''' ==<br /> 1.     Kitabdakı məlumatlar onun fiqhi fətvalarını əks etdirir;<br /> <br /> 2.     Kitabdakı hədislər onun nəzərində düzgündür;<br /> <br /> 3.     Kitabın məzmununu Allah qarşısında özünə höccət saymışdır;<br /> <br /> 4.     Kitabdakı bütün hədislər etibarlı və mötəbər mənbələrdən götürülmüşdür. &lt;ref&gt;Şeyx Səduq, Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 1, s. 3.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Üstün cəhətləri''' ==<br /> Bəzi tədqiqatçılar “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabının aşağıdakı üstün cəhətlərini qeyd etmişlər:<br /> <br /> 1.     Quran ayələrinə istinad etməsi;<br /> <br /> 2.     Ziddiyyətli hədislər arasında uyğunluq yaratması;<br /> <br /> 3.     Hədislərin izahı və aydınlaşdırılması;<br /> <br /> 4.     Sənədin əhəmiyyətinə diqqət yetirməsi;<br /> <br /> 5.     Hədislər arasında fərqliliklərə, nəqllərə və nüsxələrə diqqət yetirilməsi;<br /> <br /> 6.     Teoloji və mərifətlə bağlı mövzulara işarə etməsi;<br /> <br /> 7.     Kitabın məzmununda tarixi məsələlərin əks olunması;<br /> <br /> 8.     Ədəb, əxlaq, dua və ziyarət mövzularında hədislərin əks olunması.&lt;ref&gt;Nəsiri, Şiə və Əhli-Sünnə Hədis Məcmuələri ilə tanışlıq, s. 88-96.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0nfaq_Quran_bax%C4%B1%C5%9F%C4%B1nda&diff=746 2025-12-03T13:10:07Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Quranda infaqın yeri, əhəmiyyəti və təsiri nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İnfaq, dindarlığın ən mühüm və əsas ünsürlərindən sayılır, Qurani-Kərimdə dəfələrlə ona tövsiyə edilmiş və onun üçün böyük bir mükafat müəyyən olunmuşdur. Təmizlənmək və saflaşmaq, xeyirxah işlərə və mənəvi məqamlara nail olmaq, yoxsulluğu cəmiyyətdən silmək infaqın təsirindən hesab olunur. Quranda infaq edənlər m...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Quranda infaqın yeri, əhəmiyyəti və təsiri nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' İnfaq, dindarlığın ən mühüm və əsas ünsürlərindən sayılır, Qurani-Kərimdə dəfələrlə ona tövsiyə edilmiş və onun üçün böyük bir mükafat müəyyən olunmuşdur. <br /> <br /> Təmizlənmək və saflaşmaq, xeyirxah işlərə və mənəvi məqamlara nail olmaq, yoxsulluğu cəmiyyətdən silmək infaqın təsirindən hesab olunur. Quranda infaq edənlər möminlər, təqvalılar və yaxşı işlər görənlərdir. Qeybə etiqad, səbir, yaxşılıq, namaz qılmaq kimi sifətlərlə yanaşı, infaq da Allahın cənnəti vəd etdiyi müsəlmanın əsas xüsusiyyətlərindən sayılır.<br /> <br /> Qurana görə kasıblar, məhrumlar, yetimlər, müsafirlər, yoxsullar və s. infaq almaq hüququ olan insanlardır.<br /> <br /> == '''İnfaqın fəziləti və əhəmiyyəti''' ==<br /> İnfaq, Allahın verdiyi ruzidən Allah yolunda vermək deməkdir.&lt;ref&gt;Mühsin Muini, “İnfaq” maddəsi, Qurani-Kərim və Quran Araşdırmaları Ensiklopediyası, baş redaktor: Bəhaəddin Xurəmşahi, Tehran, Dustan, Nahid, 1381-ci hicri-şəmsi (2002), cild 1, səh. 313. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İnfaq, Qurani-Kərimdə üzərində çox dayanılmış, ən mühüm əxlaqi mövzu və ən fəzilətli əməllərdən biridir. Allah-Təala infaq edən şəxs üçün böyük mükafat və behişt nəzərdə tutmuşdur. &lt;ref&gt;Hədid surəsi, ayə 11; Ənfal surəsi, ayə 60; Tövbə surəsi, ayə 21. &lt;/ref&gt; İnfaq etmək, verilən malı bir neçə qat artırır. &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 261; Qəsəs surəsi, ayə 54. &lt;/ref&gt; İnfaq edənlər üçün qorxu və qəm yoxdur.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 274. <br /> <br /> &lt;/ref&gt; Qurani-Kərimdə zəkat, xüms, infaq, xərcləmək, xeyirxah borc, yemək, fədakarlıq və s. şəklində məhrumlara kömək etmək haqqında yüzlərlə ayə qeyd edilmişdir. Quranda xərcləmənin növü və miqdarı, xərcləyən və xərclənilənin şərtləri haqqında göstərişlər vardır.&lt;ref&gt;Möhsin Qiraəti, Təfsir-Nur, Tehran, Quran Dərsləri Mədəniyyət Mərkəzi, 1388-ci hicri-şəmsi (2009), cild 9, səh. 461. &lt;/ref&gt; Allah Quranda dəfələrlə xərcləməyi əmr etmişdir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 195.&lt;/ref&gt; Bir ayədə məzəmmət tonunda buyurur: “Nə üçün Allah yolunda xərcləmirsiniz, halbuki hər şey Allaha məxsusdur”.&lt;ref&gt;Hədid surəsi, ayə 10. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İnfaqın iki cəhəti və funksiyası var: ibadət və ictimai: <br /> <br /> • İnsanı mənəvi baxımdan uca mərtəbələrə çatdırır.<br /> <br /> • Cəmiyyətin iqtisadi və sosial durumunun yaxşılaşmasına səbəb olur.<br /> <br /> Quranın bir çox ayəsində əməlisalehlərin və təqvalıların xüsusiyyətlərindən bəhs edilir, infaq etməyi tövsiyə edir. İslamın “insan haqqı” və “Allahın haqqı” kimi iki sütundan birində vurğuladığı və insanları məcbur etdiyi ən böyük şeylərdən biri də infaq etməkdir.&lt;ref&gt;Təbatəbai, Məhəmmədhüseyn, “Əl-Mizan fi Təfsir əl-Quran”, tərcümə: Məhəmmədbaqir Musəvi Həmdani, Qum, İslam Nəşriyyat Ofisi, 1374ş, c.2, s.587. <br /> <br /> &lt;/ref&gt; Allah Quranda buyurmuşdur ki, nə xərcləsəniz, Allah onun əvəzini verəcəkdir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 272; Fatir surəsi, ayə 29; Səba surəsi, ayə 39. <br /> <br /> &lt;/ref&gt; Bir ayədə bəxşişi yeddi yüz dənəyə çevrilən toxuma bənzədir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 261; Sübhani, Cəfər, “Qurani-Kərimin Gözəl Məsəlləri”, ''Dərslər Məktəbi'' jurnalı, sayı 9 (80). &lt;/ref&gt; İnfaq ayələrini təfsir edən müfəssirlər demişlər ki, Allah yolunda xərclənən şey mənfəətli bir ticarətdir, çünki Allah bunun məsuliyyətini öz üzərinə götürmüşdür.&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Nasir, “Təfsir-Nümunə”, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiə, 1371ş, c.18, s.117.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Sevdiyiniz şeylərdən Allah yolunda xərcləməyincə xeyrə nail olmayacaqsınız. Sizin nə xərclədiyinizi, şübhəsiz ki, Allah bilir. (Ali-İmran 92) <br /> <br /> == '''Təzkiyə''' ==<br /> Təzkiyə və təmizlənmək infaqın mühüm təsirlərindəndir:<br /> الَّذِي يُؤْتِي مالَهُ يَتَزَكَّى<br /> “Malını Allah yolunda verən şəxs, günahlardan təmizlənir.”<br /> <br /> (Leyl 18) <br /> <br /> Müfəssirlər “يَتَزَكَّى ٰ” ifadəsinin mənası barədə demişlər ki, bu ifadə əslində ixlaslı niyyət və Allaha yaxınlıq (qürbətən iləllah” məqsədinə işarədir - istər bu ifadə mənəvi və ruhani kamilliyin əldə olunması mənasında başa düşülsün, istərsə də malın təmizlənməsi mənasında. Çünki “təzkiyə” həm “inkişaf etdirmək”, həm də “təmizləmək” mənasında işlənir: <br /> خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُم <br /> “Onların mallarından sədəqə götür ki, bununla onları pak edib təmizə çıxarasan. Onlar üçün dua et. Çünki sənin duan onlar üçün bir təskinlikdir.”<br /> <br /> (Tövbə: 103) &lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Nasir, “Təfsir-Nümunə”, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiə, 10-cu çap, 1371ş, c.27, s.82. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qurana əsasən, infaq günahların aradan getməsinə səbəb olur. &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 271. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İnsan sevdiyi şeylərdən infaq etməyincə xeyirxahlığa çatmaz,. &lt;ref&gt;Ali-İmran surəsi, ayə 92. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İnfaq etmənin, insanı xilasa aparmasının sirri odur ki, o, insanın qəlbindən və ruhundan bağlılıq bağlarını açır.&lt;ref&gt;Misbah Yəzdi, Məhəmmədtaqi, ''Rəstegarân'', Qum, İmam Xomeyni (rə) Tədris və Tədqiqat İnstitutu, tarixsiz, c.1, s.59. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Şəhid Mütəhhəri, infaqın insan yetişdirici rolu barədə deyir: insanın bir şeyə sahib olub onu özü üçün deyil, Allahın rəhmətinin təcəllisi olaraq başqasına verməsi - insanın formalaşmasında böyük rol oynayır.&lt;ref&gt;Mütəhhəri, Mürtəza, ''Məcmuəyi-Asar'', Tehran, Sədra, 1390ş, c.26, s.126. <br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Məcməu əl-Bəyan təfsirinin müəllifi belə yazır: “İnfaq edən şəxs Allah qatında pak olmağa çalışır və infaq edərkən şöhrət və özünü göstərmək güdmür”.&lt;ref&gt;Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, ''Məcməʿ əl-bəyan'', tərcümə: Əhməd Beheşti və başqaları, Tehran, Fərahani, tarixsiz, c.27, s.131.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Fəqirliyin aradan qaldırılması''' ==<br /> Quranda iqtisadi vəzifələrlə bağlı ən geniş mövzulardan biri infaq məsələsidir. Bu kəlmə müxtəlif ifadələrlə Quranda 80 dəfədən çox işlənmiş və müsəlmanlar Allah-Taalanın bəxş etdiyi nemətlərdən bir qismini başqalarına verməyə təşviq olunmuşdur.&lt;ref&gt;Müntəzəri, Hüseynəli, ''İslam – Dini fitrət'', Tehran, Sayə, 1385ş, c.1, s.574. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İslamda infaqın əsas məqsədlərindən biri cəmiyyətdə yoxsulluğun aradan qaldırılmasıdır. Dini alimlər bildiriblər ki, infaq mədəniyyəti göstərir ki, hər bir fərd cəmiyyətdə digər insanların qayğısını çəkir və onların dolanışı və yaşayışını düşünür. Əgər Quranda buyurulduğu şəkildə infaq və digərlərinə kömək etmək mədəniyyəti cəmiyyətdə gerçəkləşsə, cəmiyyətlərinin əsas problemlərindən olan yoxsulluq məsələsi xeyli dərəcədə həllini tapar, hətta bəlkə tamamilə aradan qalxar.<br /> <br /> Müfəssirlər deyirlər ki, İslamın məqsədlərindən biri də varlılar və kasıblar arasında ictimai ədalətsizliklər nəticəsində yaranan haqsız ixtilafları aradan qaldırmaqdır. İslamın bu məqsədə çatmaq üçün geniş proqramı vardır, onların ən mühümlərindən biri başqalarına maddi yardım və infaq etməkdir.&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Nasir, ''Təfsir-Nümunə'', Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiə, 1371ş, c.2, s.316. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Başqalarına kömək etmək və cəmiyyətdəki yoxsulluğu aradan qaldırmağa çalışmaq Quranda çox vurğulanan saleh əməllərdəndir. Allah, qızıl və gümüş yığıb Allah yolunda sərf etməyənlərə şiddətli bir əzab vəd etmişdir.&lt;ref&gt;Tövbə surəsi, ayə 34. <br /> <br /> &lt;/ref&gt; Mal toplamaq və sərf etməmək dini təlimlərdə qadğan olunmuş və sərvət toplayanlar şiddətlə pislənir.&lt;ref&gt;Müntəzəri, Hüseynəli, ''İslam – Dini fitrət'', Tehran, Sayə, 1385ş, c.1, s.576. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''İnfaq edənin xüsusiyyətləri''' ==<br /> Müttəqilər, o şəxslərdir ki, bolluqda da, qıtlıqda da (mallarını yoxsullara) xərcləyər, qəzəblərini udar, insanların günahlarından keçərlər. Allah yaxşılıq edənləri sevər.  (Ali-İmran surəsi 134) <br /> <br /> İinfaq edənlər Quranda, müttəqilər, salehlər&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 195.<br /> <br /> &lt;/ref&gt;, möminlər&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 254&lt;/ref&gt;, nicat tapanlar &lt;ref&gt;Təğabun surəsi, ayə 16.&lt;/ref&gt; və s. kimi təqdim olunmuşdur. Onlar qeybi qəbul edən, namaz qılan və infaq edən şəxslərdir. &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 3.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qurani-Kərim müxtəlif yaxşılıq növlərini sadalayarkən, onlardan birinin də infaq olduğunu bildirir. &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 177.&lt;/ref&gt; Təğabun surəsinin 16-cı ayəsində bu şəxslər nicat tapanlar (müflihun) adlandırılır, mal və canları ilə cihad edənlərə qurtuluşa çatanlar (faizun) deyilir. &lt;ref&gt;Tövbə surəsi, ayə 20.<br /> <br /> &lt;/ref&gt; Ali-İmran surəsində qeyd olunur ki, onlar bolluqda da, qıtlıqda da, hər bir şəraitdə infaq edirlər və Allah belə şəxsləri sevir.&lt;ref&gt;Ali-İmran surəsi, ayə 134.&lt;/ref&gt; Təqvalıların sifətlərindən biri də budur ki, öz mallarında fəqir və məhrumlar üçün müəyyən bir haqq ayırırlar. &lt;ref&gt;Zariyat surəsi, ayə 19.&lt;/ref&gt; Təvazökar şəxslər barədə də buyurulur ki, onlar səbir edərlər, namaz qılıb digərlərini də namaza dəvət edərlər  və Allahın onlara verdiyi ruzilərdən onlarda digərlərinə infaq edərlər. &lt;ref&gt;Həcc surəsi, ayələr 34 və 35.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qurani-Kərimdə möminlərin xüsusiyyətləri qeyd olunarkən belə buyurulur: “Onlar Allah və Peyğəmbərinə iman gətirən, malları və canları ilə Allah yolunda cihad edən kəslərdir. Onlar, həqiqətən, sadiqlərdir.” &lt;ref&gt;Hucurat surəsi, ayə 15. <br /> <br /> &lt;/ref&gt; Quran, infaqı imanın sütunlarından biri sayır. İnfaqın və maddi fədakarlıqların əhəmiyyəti və böyüklüyü o qədərdir ki, onu İslamın əsas məsələləri sırasında zikr edir. &lt;ref&gt;“Sədəqə və infaq ayə və hədislərdə”, Hüseyn Ənsarian, ustadın informasiya bazası, baxış tarixi: 12 Mehr 1402 h.ş. <br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''İnfaq almaq haqqı olan şəxslər''' ==<br /> Quran yoxsulları, fəqirləri, yolda qalanları, yetimləri, məhrumları və sairələri infaq almağa layiq şəxslər kimi tanıdır: <br /> إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ<br /> “Zəkatlar Allah tərəfindən bir fərz- vacib olaraq yalnız yoxsullara, kasıblara, onu yığıb paylayanlara, qəlbləri İslam dininə isinişdiriləcək kimsələrə, kölələrin azad olunmasına, borclulara, Allah yolunda cihad edənlərə və müsafirlərə məxsusdur. Allah Biləndir, Müdrikdir.” <br /> <br /> Qurani-Kərim bəzi infaq növlərini, o cümlədən zəkat, xüms, maliyyə kəffarələri və fidyə növlərini vacib, bəzi sədəqələri və məsələn, vəqf, birinə ev vermək, vəsiyyətlər, hədiyyələr və s. kimi işləri isə müstəhəb etmişdir.&lt;ref&gt;Təbatəbai, Məhəmməd Hüseyn, “Təfsir əl-Mizan”, tərcümə: Məhəmmədbaqir Musəvi Həmədan, Qum, Dəftər-i nəşriyyə-yi islami, 1374ş, cild 2, səh. 587.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''İnfaq verməyin qaydası''' ==<br /> Allah həm aşkar, həm də gizli şəkildə edilən infaqı xeyirli sayır və buna görə mükafat verir,&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 284.&lt;/ref&gt; lakin gizli infaqı daha üstün hesab edir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 271 .&lt;/ref&gt; Müfəssirlər bildirirlər ki, həm gizli, həm də aşkar infaqın bir çox faydası vardır. Aşkar infaq, insanları bu gözəl əmələ təşviq edir və cəmiyyətə nümunə olur. Lakin gizli infaq isə riyakarlıqdan, minnət qoymaqdan, yoxsulu incitmək və alçaltmaqdan uzaqdır və böyük mənəvi və ruhi təsirlərə malikdir.&lt;ref&gt;Təbatəbai, Məhəmməd Hüseyn, “əl-Mizan fi Təfsir əl-Quran”, tərcümə: Məhəmmədbaqir Musəvi Həmədani, Qum, Dəftər-nəşriyyəyi-İslami, 1374ş, cild 2, səh. 610. <br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Quran məntiqinə əsasən insanın mənəvi şəxsiyyətinin yüksəlişi, infaqın əsas məqsədi sayılır. Bu əməldə dəyər qazandıran şey niyyətdir, və riya əsasında edilən hər cür infaq dəyərsiz hesab edilir. &lt;ref&gt;Yazıçılar qrupu, “İnfaq”, “Böyük İslam Ensiklopediyası”, Tehran, “Böyük İslam Ensiklopediyası Mərkəzi” cild 10, başlığı altında. &lt;/ref&gt; Nə qədər ki, sədəqə Allah rizası üçün olub, insanlardan üstün olmaq üçün deyil, saleh əməl olacaq.&lt;ref&gt;Mədrəsə, Məhəmmədtəqi, “Əhkam əl-ibadat”, Qum, Nəşriyyə Mühibban əl-Hüseyn, 1381ş, cild 1, səh. 523. &lt;/ref&gt; <br /> <br /> İnfaq, şöhrət, nüfuz arzusu və nəfsani istəklər üçün deyil, yalnız Allahın rizasını qazanmaq məqsədi ilə edilməlidir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 265. <br /> <br /> &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mühsini, Məhəmməd Asif, “Üfuq-Ə'la”, Kabul, Risalət, 1396ş, cild 3, səh. 196 .<br /> <br /> &lt;/ref&gt; Əgər infaq minnət qoymaqla edilərsə, onun bütün savabı yox olar.&lt;ref&gt;Mütəhhəri, Mürtəza, “Məcmuəyi Asar”, Tehran, Sədrâ, 1390ş, cild 22, səh. 187 .&lt;/ref&gt; Amma infaq minnətsiz və əziyyət vermədən edilərsə, onun mükafatı Allah dərgahında qorunur.&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Nasir, “Təfsir-Nümunə”, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiə, 1371ş, cild 2, səh. 318 .&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=H%C9%99zr%C9%99t_M%C9%99sum%C9%99_(s.%C9%99)&diff=745 2025-12-03T12:55:34Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Həzrət Məsumənin (s) imamzadələr arasında yüksək mövqeyə malik olmasının səbəbi nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Həzrət Məsumə (s.ə) (173-201 h.q) imam Kazimin (ə) qızı, imam Rzanın (ə) bacısı və şiələr arasında dəyərli və tanınmış xanımlardan biridir&lt;ref&gt;Qummi, Abbas ibn Məhəmmədrza, Muntəhəl-Əmal fi-Təvarix əl-Nəbi və-l-Al, Qum, Dəftər nəşr İslami, Cild 2, səh. 378.&lt;/ref&gt;. Əsl adı Fatimədir....&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> Həzrət Məsumənin (s) imamzadələr arasında yüksək mövqeyə malik olmasının səbəbi nədir?<br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> Həzrət Məsumə (s.ə) (173-201 h.q) imam Kazimin (ə) qızı, imam Rzanın (ə) bacısı və şiələr arasında dəyərli və tanınmış xanımlardan biridir&lt;ref&gt;Qummi, Abbas ibn Məhəmmədrza, Muntəhəl-Əmal fi-Təvarix əl-Nəbi və-l-Al, Qum, Dəftər nəşr İslami, Cild 2, səh. 378.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Əsl adı Fatimədir. Məşhur ləqəbləri isə Məsumə, Əhli-Beytin Kəriməsi, Şafiə və Tahirədir.<br /> <br /> Hədislərdə ona şəfaət, ismət məqamı və elmi dərəcə aid edilmişdir. Onun məzarını ziyarət etməyin böyük savabı olduğu qeyd edilmişdir. İmam Rza (ə), bacısının məzarını ziyarət etməyin öz məzarını ziyarət etmək kimi savab olduğunu bildirmişdir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;İshaqi, Seyid Hüseyn, Məhtab Əhli-Beyt (Əhli-Beytin kəriməsi, xanım Məsumənin  həyatı), Qum, Mərkəz Tədqiqatları İslam Səda və Sima, 1386 Ş, səh. 3-6.&lt;/ref&gt;. Şiə alimləri Fatimə Məsumənin (s.ə) şəxsiyyəti və fəzilətləri haqqında çoxlu məlumatlar nəql etmişlər. Bildirilir ki, şiə filosofu Molla Sədra öz elmi və fəlsəfi problemlərini həll etmək üçün ona təvəssül edirmiş&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Məhəmməd, Həzrət Məsumə(s.ə), “ikinci Fatimə”, Qum, Nəşr Əxlaq, 1380, səh. 178-179.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Fatimə Məsumə (s.ə) on yaşında atasını itirmiş və heç vaxt evlənməmişdir. Onun evlənməməsi haqqında şiə mənbələrində qeyd olunur ki, ona layiq və uyğun bir həyat yoldaşı olmamışdır&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Məclisi, Bihar əl-Ənvar (Cild 57, səh. 228), Beyrut, Dar İhya ət-Təras əl-Ərəbi, 1403 Q.&lt;/ref&gt;. Fatimə Məsumənin (s.ə) həyatının ən mühüm hadisələrindən biri qardaşı imam Rzanı (ə) görmək üçün İrana səfər etməsidir. Şiə mənbələrində bildirilir ki, bu səfər zamanı Savə şəhərində onların karvanına hücum edilmiş və karvandakı bəzi şəxslər öldürülmüşdür. Bu hadisədən sonra Fatimə Məsumə (s.ə) xəstələnmiş və Quma gəldikdən sonra xəstəlikdən vəfat etmişdir&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Həzrət Məsumə(s.ə), “ikinci Fatimə”, səh. 178-179.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Fatimə Məsumənin (s.ə) məzarı Qum şəhərindədir. Əvvəlcə onun məzarı sadə bir qəbir olmuşdur. Bu məzar müxtəlif hökumətlər, xüsusilə şiə hakimiyyətləri dövründə genişləndirilmişdir. Fatimə Məsumənin (s.ə) hərəm kompleksinin ən çox inkişafı Səfəvilər dövrü və ondan sonra baş vermişdir&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Məhəmməd, Həzrət Məsumə (s.ə), Əxtər Təban Ali-Muhəmməd (s), “Pasdar-İslam” jurnalının 177-ci sayı, 1357.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Fəzilət və Məqam''' ==<br /> Fatimə Məsumə (s.ə) şiə məzhəbində ən fəzilətli imamzadələrdən biri hesab edilir [1]. O, imam Musa Kazimin (ə) qızı, imam Rzanın (ə) bacısı və imam Cavadın (ə) bibisidir. Onun Qum şəhərindəki hərəmi Məşhəddəki İmam Rzanın (ə) hərəmindən sonra İranda Əhli-beytin (ə) ikinci hərəmi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> == '''Fəzilət''' ==<br /> Fatimə Məsumə (s.ə) şəfaət məqamına malikdir&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. İmam Cəfər Sadiq (ə) onun şəfaətini şiələrin cənnətə daxil olmasının səbəbi kimi qeyd etmişdir&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Bu hədisə əsasən, bəzi alimlər Fatimə Məsumənin (s.ə) şəfaətinin çox böyük olduğunu düşünürlər&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.<br /> <br /> Bəzi tədqiqatçılar, Fatimə Məsumənin (s.ə) ziyarətnaməsinin bir hissəsinə əsaslanaraq, onu həzrəti Peyğəmbərin (s), həzrət Zəhranın (s), Xədicə əl-Kübranın (s) və məsum İmamların (ə) ruhunun və bədəninin qızı hesab etmişlər.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> Həmçinin, bu ziyarətnamənin digər hissəsində Fatimə Məsumənin (s.ə) ismət məqamına malik olduğu vurğulanmışdır&lt;ref&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Həzrət Məsumə (s.ə), “İkinci Fatimə” səh. 159.&lt;/ref&gt;. Onun dəfn olunması hekayəsində iki niqablı şəxsin iştirakı ismət dəlili olaraq göstərilmişdir. Belə ki, bu iki şəxsin İmam Rza (ə) və İmam Cavad (ə) olduğu və məsum şəxsi yalnız məsum şəxsin dəfn edə biləcəyi bildirilmişdir&lt;ref&gt;Bu hadisənin izahı üçün bax: Məhəllati, Zəbihullah, Riyahin əl-Şəriə -Şiə qadın alimlərinin tərcüməsi, Tehran, Dar əl-Kutub əl-İslamiyyə, Cild 5, səh. 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Həzrət Məsumə(s.ə), “ikinci Fatimə”, səh. 159.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Fatimə Məsumənin (s.ə) digər fəzilətləri arasında onun torpağının bərəkəti və ziyarətinin fəzilətləri də vurğulanır. Bəzi hədislərdə Fatimə Məsumənin (s.ə) ziyarətinin mükafatı cənnət olaraq qeyd edilmişdir&lt;ref&gt;İbn Quluviyə, Cəfər ibn Məhəmməd, Kamil əl-Ziyarət, tədqiqatçı Əbdül-hüseyn Əmini, Nəcəf, Dar əl-Mürtəzəviyyə, səh. 324.&lt;/ref&gt;. İmam Rza (ə) tərəfindən Fatimə Məsumə (s.ə) üçün xüsusi ziyarətnamənin təqdim olunması da onun fəzilətlərinin göstəricisidir. Bu ziyarətnamənin həzrət Zəhranın (s.ə) ziyarətnaməsi ilə yanaşı, məsum tərəfindən yazılan yeganə ziyarətnamə olduğu bildirilmişdir&lt;ref&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Həzrət Məsumə(s.ə), “İkinci Fatimə”, səh. 175.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Şiə alimləri, Fatimə Məsumənin (s.ə) şərəfi və fəzilətləri haqqında çoxlu hədislər nəql etmişlər&lt;ref&gt;Həzrət Məsumə(s.ə) ilə bağlı bəzi nümunələr üçün bax: Məhəmmədi İştəhardi, Məhəmməd, “Həzrət Məsumə(s.ə), Əxtər Təban Ali-Muhəmməd(s)”, “Pasdar-İslam” jurnalının 177-ci sayı, 1357.&lt;/ref&gt;. Məsələn, şiə filosofu Molla Sədranın (v. 1050 h.q.) elmi və fəlsəfi problemlərini həll etmək üçün Fatimə Məsuməni (s.ə) ziyarət etdiyi və ona təvəssül etdiyi bildirilmişdir&lt;ref&gt;Qummi, Abbas ibn Məhəmmədrza, “Əl-Fəvaid ər-Rəzəviyyə fi Əhval üləma əl-Məzhəb əl-Cəfəriyyə”, tədqiqatçı Nasir Baqiri Bidəhəndi, Qum, Bostan Kitab, 1385 Ş, səh. 618.&lt;/ref&gt;. Həmçinin, şiə hədisşünası və tarixçisi Şeyx Abbas Qumi (hicri 1294-1359 h.q) Fatimə Məsuməni (s) imam Musa Kazimin (ə) şanlı və ən fəzilətli qızı adlandırmışdır&lt;ref&gt;Qummi, Muntəhəl-Əmal fi-Təvarix əl-Nəbi və-l-Al, Cild 2, səh. 378; həmçinin: Qummi, Abbas ibn Məhəmmədrza, “Məfatih əl-Cinan”, Qum, Nəşr Üsvə, səh. 562.&lt;/ref&gt;. Onun ziyarəti və hərəmində baş verən kəramətlər haqqında çoxlu hədislər mövcuddur&lt;ref&gt;Məhəmmədi İştəhardi, Həzrət Məsumə(s.ə), “İkinci Fatimə”, səh. 191-219.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Elmi Məqam''' ==<br /> Fatimə Məsumə (s.ə) elm sahəsində yüksək məqama malik olmuş və hədis rəvayətçisi kimi tanınmışdır&lt;ref&gt;Sadiqi Ərdəstani, Əhməd, “Zənan Danişmənd və Ravi-Hədis”, Qum, Mərkəz Nəşr Dəftər Təbliğat-İslami, 1377 Ş, səh. 350-351.&lt;/ref&gt;. Həm şiə, həm də əhli-sünnə mənbələrində onun nəql etdiyi hədislər qeyd olunmuşdur.<br /> <br /> 1.       Məhəmməd ibn Məhəmməd Cəzəri (751–833 h.q.), şafei fəqihi və hədis alimi, Fatimə Məsumə (s.ə) vasitəsilə və digər Məsumların qızları, o cümlədən imam Hüseynin (ə) qızı Səkinə və imam Əlinin (ə) qızı Ümmü Külsüm vasitəsilə həzrət Zəhradan (s.ə) belə bir hədis nəql etmişdir:<br /> <br /> “Qədir Xum günündə Peyğəmbər (s) belə buyurdu: “Hər kəsin mövlası mənəmsə, Əli (ə) də onun mövlasıdır.” Peyğəmbər (s) Əliyə (ə) belə dedi: “Sən mənim üçün Harunun (ə) Musaya (ə) nisbəti kimisən.”&lt;ref&gt;İbn əl-Cəzəri, Məhəmməd ibn Məhəmməd, “Əsnə əl-Mətalib fi Mənaqib əl-İmam Əli(ə)”, İsfahan, Maktəbət əl-İmam Əmirəlmöminin Əli(ə), səh. 50-51.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2. Bəkr ibn Əhməd, İmam Rzanın (ə) qızı Fatimə vasitəsilə və o da, Fatimə Məsumə (s.ə) vasitəsilə, o da, Məsumların (ə) qızları vasitəsilə həzrət Zəhradan (s.ə) belə bir hədis nəql etmişdir: “Qiyamət günü hər kəs öz anasının adı ilə çağırılacaq, lakin Əli ibn Əbu Talibin (ə) şiələri bu qaydadan istisna olunacaqdır.”&lt;ref&gt;Qummi, Abbas ibn Məhəmmədrza, “Səfinət əl-Bihar və Mədinətil-Həkəm və-l-asar”, Tehran, Dar əl-Əsərə li-Təbaət və nəşr, 1392 Q, Cild 4, səh. 545.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Ləqəblər''' ==<br /> Həzrət Məsumə (s.ə) üçün mənbələrdə çoxsaylı ləqəblər qeyd edilmişdir. Onlardan bəziləri: Tahirə (pakizə), Həmidə (tərifəlayiq), Bərra (xeyirxah), Rəşidə (ağıllı və kamil), Təqiyyə (təqvalı), Rəziyyə (Allahdan razı olan), Mərziyyə (Allahın razılığına nail olmuş), Nəqiyyə (saf və təmiz), Üxtu ər-Rza (İmam Rzanın bacısı), Seyyidə Siddiqə (doğru danışan xanım), Seyyidə Rəziyyə Mərziyyə (Allahdan razı və Allahın razılığına nail olan xanım), Mühəddisə (hədis rəvayətçisi), Abidə (ibadət edən) və Sətti (rəhbər xanım).&lt;ref&gt;Naini Ərdəstani, Məhəmmədəli ibn Hüseyn, “Anvar əl-Müşəşəin”, tədqiqatçı Məhəmmədrza Ənsari Qummi, Qum, Böyük Kitabxana Həzrət Ayətullah əl-Əzəm Mərəşi Nəcəfi, Cild 1, səh. 211; həmçinin: Rəfi’i, Əli, “Tarix-zendegani-İmam Kazım(ə)”, Tehran, Sepah-Pasdaran-İnqilab-İslami, vəliy-fəqihin nümayəndəliyi, Əqidəvi-Siyasi təhsil idarəsi, səh. 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Məsumə isə imam Kazimin (ə) qızına verilən ən məşhur ləqəblərdən biridir. Bu ləqəb İmam Rzadan (ə) nəql edilən bir hədisə əsaslanır: “Hər kim Qumda Məsuməni ziyarət etsə, sanki məni ziyarət etmişdir.”<br /> <br /> “Məsumə ləqəbi, məsumların (ə) mərtəbəsində olan məsumluq anlamına gəlməsə və onun aşağı səviyyəsi olsa da, məsumluq dərəcəsinə malik olduğunu göstərir; bu dərəcə adi insanlarda tapılmayan bir məqamdır.”&lt;ref&gt;Rəfii, “İmam Kazım (ə)-ın Həyatı”, səh. 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həzrət Məsumə (s.ə) üçün çox istifadə edilən digər bir ləqə&lt;ref&gt;Hüseyni, Seyid Cavad, “Həzrət Məsumə (s.ə)-nın evlənməməsinin sirri”, “Fərhəng-Kövsər”, 1386, sayı 69.&lt;/ref&gt;b isə “Kəriməyi Əhl-i Beyt”-dir. Şiə mərcəyi təqlidlərindən olan Mərəşi Nəcəfi (1276–1369 h.q.) belə nəql etmişdir: İmam Məhəmməd Baqir (ə) və ya İmam Cəfər Sadiq (ə) yuxuda Onun atasına deyir: “Kəriməyi Əhl-i Beytə diqqət yetir”.&lt;ref&gt;Rəfii, “İmam Kazım (ə)-ın Həyatı”, səh. 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Şəfiə Fatimə Məsumənin (ə) başqa bir ləqəbidir. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Övladlarımdan Musanın qızı Fatimə adlı bir xanım Qumda vəfat edəcək və onun şəfaəti ilə bütün şiələrimiz Cənnətə daxil olacaqlar”.&lt;ref&gt;Rəfii, “İmam Kazım (ə)-ın Həyatı”, səh. 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Fatimə Məsumənin (s.ə) ziyarətnaməsində belə deyilir: “Ey Fatimə Məsumə! Mənim üçün behişti dilə, çünki Allah dərgahında uca bir məqamın var”.&lt;ref&gt;Rəfii, “İmam Kazım (ə)-ın Həyatı”, səh. 21.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Bioqrafiya''' ==<br /> Fatimə-Məsumə (s.ə) haqqında çox az məlumat mövcuddur. Onun doğum və vəfat tarixi, həmçinin həyatı ilə bağlı detallı məlumatlar kifayət qədər deyil&lt;ref&gt;Məhəllati, “Riyahin əl-Şəriə”, cild 5, səh. 31.&lt;/ref&gt;. Son dövrlərdəki bəzi mənbələrə görə, onun 173-cü hicri ilində, Harun ər-Rəşidin xilafəti dövründə Mədinədə doğulduğu bildirilir. Fatimə-Məsumə (s.ə) on yaşında atası İmam Kazimi (ə) itirmişdir&lt;ref&gt;“Doğumundan vəfatınadək”, Həzrət Fatimə-Məsumə (s.ə)-ın müqəddəs hərəminin ümumi portalı, məqalə tarixi: 1398, baxış tarixi: 1401.&lt;/ref&gt;. Onun atası şiələrin yeddinci imamı, imam Musa-Kazim (ə), anası isə yüksək dərəcədə fəzilət sahibi olan Nəcmə xanımdır. Şeyx Səduq rəvayət etmişdir ki, Nəcmə xanım ağlı, dirayəti, itaətkarlığı, ibadətləri və ədəb qaydalarına riayət etməsi ilə məşhur idi. Tarixi mənbələrə əsasən imam Rza (ə) ilə həzrət Məsumə (s.ə) eyni anadan dünyaya gəlmişlər&lt;ref&gt;Yazıçılar qrupu, “İmam Kazım (ə) Ensiklopediyası”, “Aşura” ixtisaslaşmış portalı, səh. 338.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Həzrət Məsumə (s.ə) həyatı boyunca evlənməmişdir. Onun evl&lt;ref&gt;Rəfii, “İmam Kazım (ə)-ın Həyatı”, səh. 24-25&lt;/ref&gt;ənməməsinin səbəbi, ona layiq bir şəxsin tapılmadığı qeyd edilir&lt;ref&gt;İlhamı, Davud, “Şiə tarixinin nəzəriyyəsi”, Qum, Məktəb-İslam, 1375, səh. 545.&lt;/ref&gt;. Evlənməməsi ilə bağlı digər bir ehtimal isə budur ki, imam Kazim (ə) qızlarına evlənməməyi vəsiyyət etmişdir. Lakin bu iddianın inkar edəndlər, bu cür vəsiyyəti Peyğəmbərin (s) sünnəsinə və Əhli-beytin (ə) həyat tərzinə zidd hesab edərək inkar etmişlər. Digər bir fikir isə o dövrdə Harun və Məmun Abbasinin yaratdığı şiddətli basqı səbəbilə heç kəsin Musa ibn Cəfərin (ə) evinə rahatlıqla yaxınlaşa və həmin ailənin kürəkəni ola bilməməsi ilə bağlıdır. Bundan başqa, imam Musa-Kazimin (ə) həbs edilməsi, onun zindanda şəhid edilməsi, İmam Rzanın (ə) Xorasana çağırılması və bacılarından uzaq düşməsi bu məsələyə əlavə səbəb olaraq göstərilir.<br /> <br /> == '''İrana səfəri və vəfat''' ==<br /> “Tarix-i Qum” kitabının müəllifi qeyd edir ki, hicri 200-cü ildə Abbasi xəlifəsi Məmun İmam Rizanı (ə) Mədinədən Mərvə canişin olaraq çağırdı. İmamın bacısı Fatimeyi-Məsumə (ə) hicri 201-ci ildə qardaşını ziyarət etmək üçün İrana yola düşdü. Deyirlər ki, Fatimə Məsumə (ə) qardaşının məktubunu aldıqdan sonra özünü səfərə hazırladı.&lt;ref&gt;Fəqihi, Əli-Əsğər, “Qumun dini tarixi”, Qum, “Zair” Nəşriyyatı, 1387, səh. 92.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Fatimə Məsumə (ə) hicri 201-ci ildə İranın Tus şəhərinə yola düşdü. Bu səfərdə Fatimə Məsumənin beş qardaşı, Fəzl, Cəfər, Hadi, Qasım və Zeyd, bir neçə qardaşı oğlu və bir neçə nökəri müşayiət edirdi. Bəzilərinə görə, Fatimə Məsumə (ə) bu səfərə 23 qardaş və qardaşı  oğlanları ilə getmişdir. Bəziləri isə Həzrət Məsuməni (ə) yalnız bir qulluqçunun müşayiət etdiyini söyləmişlər.&lt;ref&gt;“Doğumundan vəfatınadək”, Həzrət Fatimə-Məsumə (s.ə)-nın müqəddəs hərəminin ümumi portalı, məqalə tarixi: 1398, baxış tarixi: 1401.&lt;/ref&gt; Fatimeyi Məsumə (ə) Save şəhərinə çatana qədər bu uzun səfərin çətinliklərinə dözdü. Həmin vaxt Əhli-beytə (ə) düşmən olan o şəhərin əhalisi onun karvanına hücum etdi. Şiddətli döyüş getdi və onun bütün qardaşları və qardaşı oğulları şəhid oldu. 23 qohumunun şəhid olmasının kədəri sonda Fatimə Məsuməni xəstəlik yatağına sürüklədi. Peyğəmbərin (s) ailəsinin dostları olan Qum əhalisi və əyanları bu hadisədən xəbər tutaraq Savəyə getdilər və Fatimə Məsumə (s) ilə görüşdükdən sonra onun öz xahişi ilə onu Quma apardılar. Fatimə Məsumə xəstə ikən on yeddi gün Qum ağsaqqallarından Musa ibn Xəzrəc əl-Əşarinin evində qaldı. Nəhayət, Fatimə Məsumə (ə) hicri 201-ci ilin Rəbiu əl-Sani ayının onuncu günü Qumda vəfat etdi.<br /> <br /> Fatimə Məsumənin (s) vəfatının dəqiq tarixi ilkin mənbələrdə qeyd olunmur; lakin sonrakı mənbələr onun vəfatının ildönümünü hicri 201-ci il Rəbi əl-Sani ayının 10-u, 28 yaşında ikən qeyd etmişlər. Bəziləri Rəbi əl-Sani ayının 12-ni də qeyd etmişlər. Bəzi alimlər hər iki tarixin təxmini olduğuna inanırlar.&lt;ref&gt;“23 Rəbiül-Əvvəl Həzrət Fatimə-Məsumə (s.ə)-nın Quma daxil olduğu gün”, “Fəqahət Məktəbi” Kitabxanası, məqalə tarixi: 1396, baxış tarixi: 1401.&lt;/ref&gt; Başqa bir hədislərə görə, Savədəki hücumdan sonra düşmənlər Fatimə Məsumənin (s) yeməyini zəhərlədilər, bu da onun xəstəliyinə və nəticədə on yeddi gündən sonra şəhadətinə səbəb oldu.&lt;ref&gt;Təşid, Əli-Əkbər, “İsmailin Hədiyyəsi və ya Ələvi Seyidlərin Xilafəti Əldə Etmək Üçün Qiyamı”, Tehran, Dar əl-Kütüb əl-İslamiyyə, 1385, səh. 166.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəziləri Fatimə Məsumənin (s) şəhadətinin səbəbini onun (s) karvanı ilə hərbi münaqişə nəticəsində baş verdiyini deyirlər, çünki onun xəstəliyi bu müharibədən təsirlənirdi.<br /> <br /> “Tarixi Qum” kitabında Fatimə Məsumənin (s) xəstəlikdən vəfat etdiyini bildirən xəbəri Abbasi hökuməti ilə münasibətlərini qorumağa çalışan Əşərilərin əksəriyyətinin mühafizəkar mövqeyi ilə əlaqələndirmək olar. “Qum tarixi”kitabının müəllifi əşəri idi.&lt;ref&gt;Pak, Məhəmmədrza, “Qum hicri təqviminin ilk iki əsrində”, “İslam Tarixi”, Hövzə Elmi Təbliğat mərkəzi, 1382, sayı 14, səh. 10.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Ziyarətnamə və Ziyarətin Savabı''' ==<br /> Fatimə Məsumənin (s.ə) ziyarəti Əhli-beytin (ə) sözlərində böyük önəm daşıyır. Bu hədislərdə onun Qumda vəfatı və ziyarətinin savabları qeyd olunmuşdur:<br /> <br /> 1.     Bir hədisdə imam Cəfər Sadiq (ə) Qum şəhərini Əhli-beytin (ə) hərəmi olaraq tanıtmış və burada “Fatimə” adlı bir övladının dəfn olunacağını bildirmişdir. O həmçinin buyurmuşdur ki, Fatimə Məsuməni (s.ə) ziyarət edən şəxs üçün cənnət vacib olur. &lt;ref&gt;Məclisi, “Bihar əl-Ənvar”, cild 99, səh. 267.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2.     Başqa bir hədisdə imam Rza (ə) Fatimə Məsumənin (s.ə) Qumdakı məzarına işarə edərək buyurmuşdur: “Kim onu haqqını tanıyaraq ziyarət etsə, cənnət onun üçündür” &lt;ref&gt;Məclisi, “Bihar əl-Ənvar”, cild 48, səh. 316.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> 3.     İmam Cavad (ə) öz bibisi Fatimə Məsumənin (s.ə) məzarının ziyarətinin fəzilətini belə bəyan etmişdir: “Kim mənim bibimi Qumda ziyarət edərsə, cənnət onun üçündür”&lt;ref&gt;İbn Quləvey, “Kamil əz-Ziyarat”, səh. 324.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Ziyarətnamə''' ==<br /> Fatimə Məsumə (s.ə) üçün imam Rza (ə) tərəfindən tərtib edilmiş ziyarətnamə onun yüksək məqamının göstəricisi hesab edilmişdir&lt;ref&gt;Məhəmmədi İştəhardi, “Həzrət Məsumə (s.ə), İkinci Fatimə”, səh. 175.&lt;/ref&gt;. Əllamə Məclisi bu ziyarətnaməni “Biharul-Ənvar” və digər əsərlərində qeyd etmişdir&lt;ref&gt;Məclisi, “Bihar əl-Ənvar”, cild 99, səh. 266-267; həmçinin: Məclisi, Məhəmməd Baqir, “Töhfət-üz-Zair”, Qum, İmam Hadi (ə) müəssisəsi, 1386, səh. 4; həmçinin: Məclisi, “Zad əl-Məad”, Beyrut, Ələmi Nəşriyyatı, 1423, səh. 547-548.&lt;/ref&gt;. Fatimə Məsumənin (s.ə) ziyarətnaməsi digər imamzadələrdən fərqli olaraq, məsum tərəfindən tərtib edildiyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref&gt;Məclisi, “Zad əl-Məad”, səh. 547-548.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu ziyarətnamə imam Rza (ə) tərəfindən Səəd Əşəriyə öyrədilmişdir. Ziyarət zamanı əvvəlcə qəbirin qarşısında, qibləyə tərəf 34 dəfə “Allahu əkbər”, 33 dəfə “Subhanəllah” və 33 dəfə “Əlhamdulillah” deyilməli, sonra isə ziyarətnamə oxunmalıdır&lt;ref&gt;Məclisi, “Bihar əl-Ənvar”, cild 99, səh. 266-267.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Həzrət Məsumənin (s.ə) ziyarətnaməsi''' ==<br /> <br /> === '''Oxunuşu''' ===<br /> Əssəlamu əla Adəmə səfvətillah. Əssəlamu əla Nuhin nəbiyyillah. Əssəlamu əla İbrahimə xəlilillah. Əssəlamu əla Musa kəlimillah. Əsəlamu əla İsa ruhillah. Əssəlamu ələykə ya Rəsuləllah. Əssəlamu ələykə ya xəyrə xəlqillah. Əssəlamu ələykə ya Səfiyyəllah. Əssəlamu ələykə ya Muhəmmədəbnə Əbdillahi xatəmən-nəbiyyin. Əssəlamu ələykə ya Əmirəl-momininə Əliyyəbnə Əbitalibin vəsiyyə Rəsulillah. Əssəlamu ələyki ya Fatimətu Səyyidətə nisail-aləmin. Əssəlamu ələykuma ya sibtəy nəbiyyir-rəhməti və səyyidəy şəbabi əhlil cənnəh. Əssəlamu ələykə ya Əliyyəbnəl-Husəyni Səyyidəl-abidinə və qurrətə əynin-nazirin. Əssəlamu ələykə ya Muhəmmədəbnə Əliyyin Baqirəl-ilmi bədən-nəbiyy. Əssəlamu ələykə ya Cəfərəbnə Muhəmməd. Əssadiqəl-Barrəl-Əmin. Əssəlamu ələykə ya Musəbnə Cəfər. Ət-Tahirət-Tuhr. Əssəlamu ələykə ya Əliyyəbnə Musər-Rizəl-Murtəza. Əssəlamu ələykə ya Muhəmmədnə Əliyy. Ət-Təqiyy. Əsəlamu ələykə ya Əliyyəbnə Muhəmməd. Ən-Nəqiyyən-Nasihəl-Əmin. Əssəlamu ələykə ya Həsənəbnə Əliyy. Əssəlamu ələl-vəsiyyi min bəədih. Əllahummə səlli əla nurikə və siracik. Və vəliyyi vəliyyikə və vəsiyyi vəsiyyikə və huccətikə əla xəlqik. Əssəlamu ələyki ya bintə Rəsulillah. Əssəlamu ələyki ya bintə Fatimətə və Xədicəh. Əssəlamu ələyki ya bintə Əmiril-mominin. Əssəlamu-ələyki ya bintəl-Həsəni vəl-Husəyn. Əssəlamu ələyki ya bintə vəliyyillah. Əssəlamu ələyki ya uxtə vəliyyillah. Əssəlamu ələyki ya əmmətə vəliyyillah. Əssəlamu ələyki ya bintə Musəbni Cəfərin və rəhmətullahi və bərəkatuh. Əssəlamu ələyki ərrəfəllahu bəynəna və bəynəkum fil-cənnəti və həşərəna fi zumrətikum və əvrədəna həvzə nəbiyyukum və səqana bikəsi cəddikum min yədi Əliyyibni Əbitalibin sələvatullahi ələykum. Əsəlullahə ən yuriyəna fikumus-sururə vəl-fərəcə və ən yəcməəna və iyyakum fi zumrəti cəddikum Muhəmmədin səlləllahu ələyhi və alih. Və ən la yəslubəna mərifətəkum innəhu Vəliyyun Qədir. Ətəqərrəbu iləllahi bihubbikum vəl-bəraəti min ədaikum vəttəslimi iləllahi raziyən bihi ğəyrə munkirin və la mustəkbirin və əla yəqini ma əta bihi Muhəmmədun və bihi razin nətlubu bizalikə vəchəkə ya Səyyidi. Əllahummə və rizakə vəd-darəl-axirəh. Ya Fatimətuşfəi li fil-cənnəti fəinnə ləki indəllahi şənən minəş-şə’n. Əllahummə inni əsəlukə ən təxtimə li bis-səadəti fəla təslub minni ma ənə fihi və la həvlə və la quvvətə illa billahil-Əliyyil-Əzim. Əllahumməstəcib ləna və təqəbbəlhu bikərəmikə və izzətikə və birəhmətikə və afiyətik. Və səlləllahu əla Muhəmmədin və alihi əcməinə və səlləmə təslimən ya Ərhəmər-rahimin.<br /> <br /> === '''Tərcüməsi''' ===<br /> Salam olsun Allahın seçdiyi olan Adəmə! Salam olsun Allah nəbisi olan Nuha! Salam olsun Allah dostu olan İbrahimə! Salam olsun Allahla həmsöhbət olan Musaya! Salam olsun Allah ruhu olan İsaya! Salam olsun sənə, ey məxluqatın ən xeyirlisi! Salam olsun sənə, ey Allahın seçdiyi! Salam olsun sənə, ey peyğəmbərlərin sonuncusu Muhəmməd ibn Abdullah! Salam olsun sənə, ey Rəsulallahın vəsisi, Əmir əl-möminin Əli ibn Əbutalib! Salam olsun sənə, ey aləmlərin qadınlarının xanımı, Fatimə! Salam olsun sizə, ey rəhmət Peyğəmbərinin iki nəvəsi və Cənnət cavanlarının ağası (yəni imam Həsən (ə.s) və Hüseyn (ə.s))! Salam olsun sənə, ey bəsirət əhlinin gözünün nuru, ibadət edənlərin ağası, Əli ibn Hüseyn! Salam olsun sənə, ey Peyğəmbərdən sonra elmin incəliklərinə varan Muhəmməd ibn Əli! Salam olsun sənə, ey gözəl əmanətdar Cəfər ibn Muhəmməd əs-Sadiq! Salam olsun sənə, ey pak və mutəhhər ruhlu Musa ibn Cəfər! Salam olsun sənə, ey Murtəza (bəyənilmiş) olan Əli ibn Musa ər-Riza! Salam olsun sənə, ey Muhəmməd ibn Əli ət-Təqi! Salam olsun sənə, ey xeyirxah, əmanətdar Əli ibn Muhəmməd ən-Nəqi! Salam olsun sənə, ey Həsən ibn Əli! Salam olsun ondan sonrakı vəsiyə! (yəni imam Zaman əleyhissalama). İlahi, Öz salavatını Öz nuruna və çırağına, Öz vəlinin vəlisinə, Öz vəsisinə və Öz bəndələrinin arasında olan höccətinə göndər! Salam olsun sənə, ey Allah Rəsulunun qızı! Salam olsun sənə, ey Fatimə və Xədicənin qızı! Salam olsun sənə, ey Əmir əl-mömininin qızı! Salam olsun sənə, ey Həsən və Hüseynin qızı! Salam olsun sənə, ey Allah vəlisinin qızı! Salam olsun sənə, ey Allah vəlisinin bacısı! Salam olsun sənə, ey Allah vəlisinin bibisi! Salam olsun sənə, ey Musa ibn Cəfərin qızı! Allahın rəhməti və bərəkəti olsun sənə! Salam olsun sənə, Allah Cənnətdə bizi sizə tanıtsın və bizi sizin zümrədə məhşur etsin, Peyğəmbərimizin (s) hovuzuna (Kövsərə) daxil etsin və Cəddinizin camları ilə Əli ibn Əbutalibin əli ilə sirab etsin. Allahın salavatı olsun sizə. Allahdan istəyirəm ki, siz əhli-beytin sevinc və fərəcini (imam Zamanın (ə.s) zühurunu) bizə göstərsin, bizi və sizi cəddiniz Muhəmməd (s) zümrəsində cəm etsin, sizin mərifətinizi bizdən almasın. Həqiqətən, o bizim ixtiyar sahibimiz və hər şeyə qadirdir. Mən sizə məhəbbət bəsləmək və düşmənlərinizdən uzaqlaşıb onlara nifrət etməklə, Allaha təslim olmaqla, Ondan razı qalmaqla heç nəyi inkar etməyib heç bir vaxt təkəbbür göstərmədən həzrət Muhəmmədin (s) gətirdiklərinə yəqin edib ondan razı qalmaqla Allahın dərgahına yaxınlaşıram. Ey mənim mövlam, ağam, mən bunlarla sənin vəchini, razılığını və axirəti istəyirəm. Ey Fatimə, mənim behiştə getməyim üçün (Allah yanında) şəfaət et, çünki Allah yanında sənin uca məqam və mənzilətin vardır. İlahi, Səndən istəyirəm ki, aqibətimi xeyirlə xətm edəsən və məni tutduğum yoldan uzaqlaşdırmayasan. Uca mərtəbəli və əzəmətli Allahdan başqa heç bir qüvvə, qüdrət yoxdur.  İlahi, Öz kərəmin, izzətin, rəhmətin və afiyətin xatirinə bizim duaları müstəcab və qəbul et. Muhəmməd (s) və onun bütün xanədanına qəni-qəni salam və salavat göndər, ey mehribanların mehribanı!<br /> <br /> === '''Ərəb dilində''' ===<br /> اَلسَّلامُ عَـلى آدَمَ صَـفْوَةِ اللّه اَلسَّلامُ عَلى نوُح نَبِىِّ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلى ا ِبْراهيمَ خَليل ِ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلى موُسى كَليم ِاللّه ِ اَلسَّلامُ عَلى عيسى روُح ِ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا خَيْرَ خَلْقَ اللّه ِاَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا صَفِىَّ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا مُحَمّدَ بْنَ عَبْد ِاللّه ِخاتَمَ النَّبِيّينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا اَميرَالْمُؤْمِنينَ عَلىَّ بْنَ اَبى طالِب وَصِىَّ رَسوُل ِ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا فاطِمَةُ سَيِّدَةَ نِساءِ الْعالَمينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكُما يا سِبْطَىْ نَبِىِّ الرَّحْمَة ِ وَ سَيِّدَىْ شَباب ِ أَهْل ِ الْجَنَّة ِ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا عَلِىَّ بْنَ الْحُسَيْن ِ سَيِّدَ الْعابِدينَ وَ قُرَّةَ عَيْن ِ النّاظِرينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِىٍّباقِرَ الْعِلْم ِ بَعْدَ النَّبِىِّ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّد الصّاد ِقَ الْبارَّ الْامينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا موُسَى بْنَ جَعْفَر الطّاهِرَ الطُّهْرَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا عَلِىِّ بْنَ موُ سَى الرِّضَا الْمُرْتَضى اَالسَّلامُ عَلَيْكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِىالتَّقِىَّ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا عَلِىِّ بْنَ مُحَمَّد النَّقِىَّ النّاصِحَ الْأَمينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا حَسَنَ بْنَ عَلِىٍّ اَلسَّلامُ عَلَى الْوَصِىِّ مِنْ بَعْدِه اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى نُورِكَ وَ سِراجِكَ وَ وَلِىِّ وَلِيِّكَ وَ وَصِىِّ وَصِيِّكَ وَ حُجَّتِكَ عَلى خَلْقِكَ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يابِنْتَ رَسوُل ِ اللّه اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا بِنْتَ فاطِمَةَ وَ خَديجَةَ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا بِنْتَ اَمير ِ الْمُؤْمِنينَ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا بِنْتَ الْحَسَن ِ وَ الْحُسَيْن ِ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا بِنْتَ وَلِىِّ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا اُخْتَ وَلِىِّ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا عَمَّةَ وَلِىِّ اللّه ِ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِ يا بِنْتَ موُسَى بْن ِ جَعْفَر وَ رَحْمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكاتُهُ اَلسَّلامُ عَلَيْك ِعَرَّفَ اللّهُ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ فِىالْجَنَّة ِوَ حَشَرَنا فى زُمْرَتِكُمْ وَ أَوَرَدْنا حَوْضَ نَبِيِّكُمْ وَ سَقانا بِكَأْس ِ جَدِّ كُمْ مِنْ يَد عَلِى ِّ بْن ِ اَبى طالِب صَلَواتُ اللّه عَلَيْكُمْ أَسْئَلُ اللّه أَنْ يُر ِيَنا فيكُمُ السُّروُرَ وَ الْفَرَجَ وَ أَنْ يَجْمَعَنا وَ إِيّاكُمْ فى زُمْرَة ِ جَدِّكُمْ مُحَمَّد صَلَّى اللّهُ عَلَيْه ِ وَ آلِه ِوَ أَنْ لا يَسْلُبَنا مَعْر ِ فَتَكُمْ إِنَّهُ وَلِىِّ قَديرٌ. أَتَقَرَّبُ إِلَى اللّه ِ بِحُبِّكُمْ وَ الْبَرإَة ِ مِنْ أَعْدائِكُمْ وَ التَّسْليم ِ إِلَى اللّه ِ راضِياً بِه ِ غَيْرَمُنْكِر وَ لا مُسْتَكْبِر وَ عَلى يَقين ِ ما أَتى بِه ِ مَحَمَّدٌ وَ بِهَ راض نَطْلُبُ بِذلِكَ وَجْهِكَ يا سَيِّدى اَللّهُمَّ وَ رِضاكَ وَ الدّارَ الْآخِرَةِ يا فاطِمَةُ ا ِشْفَعى لى فِى الْجَنَّة ِ فَا ِنَّ لَكِ عِنْدَاللّْه ِ شَأْناً مِنَ الشَّأْن ِ اَللّْهُمّ ا ِنى اَسْئَلُكَ أَنْ تَخْتِمَ لى بِالسَّعادَة ِ فَلاتَسْلُبْ مِنّى ِ ما أَنَا فيه ِ وَ لاحُولَ وَ لا قُوَةَ إِلا بالّله الْعَلِىِّ الْعَظيم اَللّهُمَ اسْتَجِبْ لَنا وَ تَقَبَّلْهُ بِكَرَمِكَ وَ عِزَّتِكَ وَ بِرَحْمَتِكَ وَ عافِيَتَكَ وَ صَلَّى الّلهُ عَلى مُحَمَّد وَ آلِه ِ أَجْمَعينَ وَ سَلَّمَ تَسْليما يا أَرْحَمَ الرّاحِمينَ<br /> <br /> == '''Həzrət Məsumənin (s.ə) hərəmi''' ==<br /> Tarixi mənbələrə görə, həzrət Fatimə Məsumə (s.ə) Qum şəhərinin “Bağ-Babilan” adlı məhəlləsində dəfn edilmişdir.&lt;ref&gt;Kiyani, Yusif, “Həzrət Məsumə (s.ə)-nın müqəddəs hərəmi kompleksi”, Tehran Universitetinin Ədəbiyyat və Humanitar Elmlər Fakültəsi jurnalı, sayı 151, payız 1378, səh. 64.&lt;/ref&gt; İlkin olaraq məzarı üzərinə sadə bir həsir sərilmişdi.&lt;ref&gt;Səccadi, Sadiq, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, Tehran, İslam Ensiklopediyası Mərkəzi, cild 1, səh. 360.&lt;/ref&gt; Daha sonra həzrət Məsumənin hərəmidə zamanla böyük dəyişikliklər etmişlər.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 358-362.&lt;/ref&gt; Hərəmin tikintisi hicri-qəməri tarixinin III əsrinin ortalarından başlamışdır. IV və VI əsrlər arasında hərəmin üzərində günbəz və qübbə tikilmiş, müəyyən bəzək işləri görülmüşdür.&lt;ref&gt;Sütudə, Minoçöhr, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın müqəddəs hərəmi və onun ətrafındakı məzarlar”, Qum, Ayətullah əl-Üzma Mərəşi Nəcəfi Kitabxanası, 1375, səh. 19.&lt;/ref&gt; Lakin Səfəvilər dövrünə qədər hərəmin üzərində zərih və əzəmətli eyvan olmamışdır.&lt;ref&gt;Rzai Nəduşən, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahının təkamülü”, “İran Memarlığı Araşdırmaları”, səh. 92.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Səfəvilər dövründə hərəm əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmiş, qədim səhn (səhn-Ətiq) və qızıl eyvan tikilmişdir.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 359.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qacarlar dövründə də hərəm genişləndirilməyə davam etmişdir. Fətəli şah hərəmin yerini mərmər daşlarla döşətdirmişdir. Hərəmin divarlarının güzgülərlə bəzədilməsi də Fətəli şahın dövründə başlamış və Məhəmməd şahın dövründə tamamlanmışdır.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Vəzin Əfzəl, Mehdi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın hərəminin genişləndirilməsi və Nəsrəddin şah dövründə Quma gələn zəvvarların artması”, “Tarix Araşdırmaları”, 2-ci il, sayı 3, payız 1390, səh. 65.&lt;/ref&gt; Nəsrəddin şah Qacarın hakimiyyəti dövründə “Ətabək” səhni tikilmişdir.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> İran İslam İnqilabından sonra da hərəm genişləndirilmişdir. Bu dövrdə hərəmin ərazisinə “şəbistan-İmam Xomeyni” kimi yeni bölmələr əlavə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;“Həzrət Məsumə (s.ə)-ın müqəddəs hərəmi”, İran Səfər Saytı, məqalə tarixi: 13 Xordad 1401, baxış tarixi: 14 Dey 1401.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Həzrət Məsumənin (s.ə) hərəminin həyəti''' ==<br /> Həzrət Məsumənin (s.ə) hərəminin müxtəlif səhnləri (həyətləri) mövcuddur:<br /> <br /> 1.     Səhn-Ətiq <br /> <br /> Bu səhn həmçinin “kiçik səhn”, “köhnə səhn” və indi “İmam Hadi (ə) səhni” adlanır. Kvadrat formasındadır və üç eyvanı vardır. Qızıl eyvan bu səhnin içərisində yerləşir.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 360.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2.     Səhn-Ətabəki<br /> <br /> “Yeni səhn” olaraq da tanınır və indi “İmam Rza (ə) səhni” adlanır. Bu səhn Nəsrəddin şah Qacar dövründə Mirzə Əli Əsğər xan Ətabək tərəfindən tikilmişdir. 1130-cu hicri-qəməri ilində Əli Əkbər xan Ətabək tərəfindən tikilmiş Güzgülü Rüvaq (Rüvaq-Aynə) bu səhnin içində yerləşir.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 360-361.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 3.     Səhn-Sahib əz-Zaman (ə.f)<br /> <br /> Təxminən 8000 kvadratmetr sahəsi var və dörd girişə malikdir. Bu səhn “şəbistan-İmam Xomeyni”nin yanında yerləşir.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> <br /> 4.    Səhn-Cavad əl-Əimmə (ə)<br /> <br /> Cavad əl-Əimmə (ə) 15.000 kvadratmetrdən böyük sahəyəni əhatə edir və Qum çayı üzərində inşa edilmişdir. Bu səhnin dörd əsas və iki təcili girişi vardır, şəmsi tarixi ilə 1380-cı illərin sonunda tikilmişdir.&lt;ref&gt;“Həzrət Məsumə (s.ə)-ın müqəddəs hərəmi”, İran Səfər Saytı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 5.     Səhn-Peyğəmbər-Əzəm (s)<br /> <br /> Bu səhnin inşasına 1380-ci illərin sonlarında başlanılmışdır.&lt;ref&gt;“Həzrət Məsumə (s.ə)-ın müqəddəs hərəmi”, İran Səfər Saytı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Zallar''' ==<br /> Həzrət Məsumənin (s.ə) hərəminin daxilində altı zal vardır. Əksəriyyəti hərəmin əsas günbəzindən kiçik olan günbəzlərə sahibdir:<br /> <br /> Üç zal Səfəvilər dövründə, İki zal Qacarlar dövründə, Bir zal isə müasir dövrdə tikilmişdir.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 360-361.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Həzrət Məsumənin (s.ə) zərihi''' ==<br /> Zərih, qəbrin üzərində olan, qızıl və gümüşdən hazırlanan çərçivəyə deyilir.<br /> <br /> Həzrət Məsumənin (s.ə) məzarının ilk zərihi Şah Təhmasib I tərəfindən hazırlanmışdır. Daha sonra Şah Təhmasib ağ və şəffaf poladdan hazırlanmış yeni bir zərihi əvvəlki zərihin ətrafına yerləşdirmişdir. Bu zərih 1000-ci hicri ilində Şah Abbas I tərəfindən başqa bir zərihlə dəyişdirilmişdir. Fətəli şah Qacar bu zərihi 1245-ci hicri ilində gümüş lövhələrlə örtmüş və onu mərmər altlığın üstünə qoymuşdur. Müxtəlif təmir işlərindən sonra 1348-ci şəmsi ilində zərihin görünüşü dəyişdirilmiş və hündürlüyü artırılmışdır. 1380-ci şəmsi ilində həzrət Məsumənin (s.ə) zərihi tamamilə yenidən qurulmuşdur.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 359-360.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;“Həzrət Məsumə (s.ə)-nın müqəddəs türbəsinin tarixçəsi indiki zamanadək”, İSNA, məqalə tarixi: 20 Mordad 1395, baxış tarixi: 11 Dey 1401.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Günbəz''' ==<br /> Həzrət Məsumənin (s.ə) məzarının üzərindəki ilk günbəz, Zeynəb adlı bir qadın tərəfindən tikilmişdir. Bəzi mənbələrə görə, o, imam Cavadın (ə) qızı olmuşdur.&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahı”, İslam Ensiklopediyası Mərkəzi, cild 1, səh. 360.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nəduşən, Məhəmmədrzai, “Həzrət Məsumə (s.ə)-ın ziyarətgahının təkamülü”, “İran Memarlığı Araşdırmaları”, sayı 16, payız və qış 1398, səh. 92.&lt;/ref&gt; Səlcuqlular dövründə Qum hakimi Əmir Əbülfəzl İraqinin göstərişi ilə yeni bir günbəz inşa edilmişdir. 925-ci hicri ilində Şahbəyim Səfəvi mövcud günbəzi sökərək yeni bir günbəz tikdirmişdir. Hazırda bu günbəz mövcuddur. 1518-ci hicri ilində Fətəli şahın əmri ilə günbəz 12.000 qızıl kərpiclə bəzədilmişdir. Günbəzin hündürlüyü hərəm damından 16 metr, yer səviyyəsindən isə 32 metrdir.&lt;ref&gt;“Həzrət Məsumə (s.ə)-nın müqəddəs ziyarətgahı (Qum)”, “İslam Maarifi” (Vəqflər Təşkilatı), sayı 29, Şəhrivər 1357, səh. 56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səccadi, “Həzrət Məsumə (s.ə)-nın ziyarətgahı”, “İslam Ensiklopediyası”, cild 1, səh. 360.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İslam İnqilabından sonra, şəmsi tarixi ilə 1380-ci illərdə günbəzdə yenidənqurma işləri aparılmışdır&lt;ref&gt;Fəqih Mirzayi, Hüseyn, “Həzrət Fatimə-Məsumə (s.ə)-nın müqəddəs türbəsinin günbəzinin yenidən qurulması layihəsi”, Hövzə İA portalı, məqalə tarixi: 1 Ordibehesht 1382, baxış tarixi: 13 Dey 1401.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Həzrət Məsumə (s.ə) hərəminin minarələri''' ==<br /> 1.     Ətabəki Səhnindəki minarələr<br /> <br /> Ətabəki səhnində yerləşən iki minarə hərəm kompleksinin ən hündür tikililərindən biridir. Bu minarələr Güzgülü Eyvanın (Eyvan-Ayinə) üstündə yerləşir.<br /> <br /> Digər iki minarə isə “Ətabəki” səhninin əks tərəfində, “güzgülü eyvan”-la üzbə-üzdür.<br /> <br /> 2.     Qızıl Eyvandakı (Eyvan-Tələyi) minarələr<br /> <br /> Qədim səhndə (Səhn-Ətiq) yerləşən “Qızıl Eyvan”-da iki minarə inşa edilmişdir. Bu minarələr spiral şəkilli və düyünlü kaşılarla örtülmüşdür.&lt;ref&gt;“Həzrət Məsumə (s.ə)-nın hərəminin tarixçəsi”, Hövzə İA portalı, məqalə tarixi: 24 Tir 1397, baxış tarixi: 10 Dey 1401.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=H%C9%99bsxana/Zindan_s%C3%B6z%C3%BC_Qurani-k%C9%99rimd%C9%99&diff=744 2025-12-03T12:33:01Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qurani-kərim həbsxananı necə açıqlayır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Həbsxana qanun pozuntularının qarşısını almaq üçün istifadə olunan vasitələrdən biridir. Bundan başqa, bəzi hallarda borcluların qaçmasına əngəl olmaq və ya borclarını ödəmək üçün onlara təzyiq göstərmək məqsədilə, onları həbs etməkdən başqa yol olmur. Qurani-kərimdə &quot;sicn&quot; (سجن) kəlməsi dəfələrlə &quot;həbsxana&quot; mənasında işlənmi...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Qurani-kərim həbsxananı necə açıqlayır?<br /> <br /> '''Cavab:''' Həbsxana qanun pozuntularının qarşısını almaq üçün istifadə olunan vasitələrdən biridir. Bundan başqa, bəzi hallarda borcluların qaçmasına əngəl olmaq və ya borclarını ödəmək üçün onlara təzyiq göstərmək məqsədilə, onları həbs etməkdən başqa yol olmur. Qurani-kərimdə &quot;sicn&quot; (سجن) kəlməsi dəfələrlə &quot;həbsxana&quot; mənasında işlənmişdir. Əhli-beyt (ə) kəlamlarında (islami mənbələrdə) isə &quot;həbs&quot; (حبس), &quot;həsr&quot; (حصر), &quot;imsak&quot; (امساك) və &quot;nəfy&quot; (نفي) kimi sözlər həbsxana, yaxud bundan daha geniş mənalar haqqında istifadə olunmuşdur.<br /> <br /> '''Lüğətşünaslıq''' <br /> <br /> Həbsxana, müttəhim və ya cəza almış məhkumların (cinayət məhkumlarının) qanuni səlahiyyətli orqanların yazılı hökmü, yaxud qərarı ilə (əsasında) müəyyən müddətə qədər və ya daimi olaraq saxlanıldığı yerdir. &lt;ref&gt;Mahmud Axundi, &quot;Ayine Dadresiye Keyfəri&quot; (آئین دادرسی کیفری), Tehran, Vezarate Fərhəng və Erşad, h.ş 1374, c. 3, səh. 87.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> &quot;Sicn&quot; (سجن), &quot;həbs&quot; (حبس), &quot;həsr&quot; (حصر), &quot;imsak&quot; ) امساك&quot; və &quot;nəfy&quot; (نفي) kimi sözlər həbsxana, yaxud ondan daha geniş mənaları ifadə etmək üçün Qurani-kərim və hədislərdə istifadə olunmuşdur. &quot;Sicn&quot; &lt;ref&gt;Yusif surəsi, 25, 32, 33, 35, 36, 39, 41, 42 və 100-cü ayələr; Şüəra surəsi, 29-cu ayə.&lt;/ref&gt;, Qurani-kərimdə zindan və həbsxana mənasında gəlmişdir. &quot;Həbs&quot; &lt;ref&gt;Maidə surəsi, 106-cı ayə; Hud surəsi, 8-ci ayə&lt;/ref&gt; bir şəxsin ayağa qalxmasını önləmək və buna mane olmaq, həsr &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, 196 və 273-cü ayələr, Ali-İmran surəsi, 39-cu ayə, Nisa surəsi, 90-cı ayə, Tövbə surəsi, 5-ci ayə, İsra surəsi, 8-ci ayə.&lt;/ref&gt; çevrələmək (sıxışdırmaq) və əhatə etmək, imsak &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, 229-231 və 256-cı ayələr; Nisa surəsi, 15-ci ayə; Maidə surəsi, 4-cü ayə; Nəhl surəsi, 59 və 79-cu ayələr; İsra surəsi, 100-cü ayə; Həcc surəsi, 65-ci ayə; Əhzab surəsi, 37-ci ayə; Fatir surəsi, 2 və 41-ci ayələr; Sad surəsi, 39-cu ayə; Zümər surəsi, 38 və 42-ci ayələr; Təlaq surəsi, 2-ci ayə.&lt;/ref&gt; qorumaq və saxlamaq, nəfy &lt;ref&gt;Maidə surəsi, 33-cü ayə.&lt;/ref&gt; isə sürgün və bir yerdən uzaqlaşdırmaq mənalarına gəlir.<br /> <br /> == İnsanları həbsə atmağın (və ya Həbsxananın) fəlsəfəsi ==<br /> Həbsxana, insanları qanun pozuntularından saxlamaq üçün çəkindirici yollardan biridir. Bundan başqa, bəzən borcluların qaçmasını önləmək, yaxud borclarını ödəməyə məcbur etmək üçün onları həbsə atmaqdan başqa yol olmur&lt;ref&gt;Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, &quot;Təfsire Mozuiye Peyame Quran&quot; (تفسیر موضوعی پیام قرآن), Qum, Mədrəsəye əl-İmam Əli bin Əbi-talib, h.ş 1374, c. 10, səh. 224.&lt;/ref&gt;. Doğrudur ki, tarix boyu həbsxanaların əksəriyyəti zalımcasına (amansızcasına) olmuş və güc sahiblərinin (zalımların) qeyri-qanuni məqsədlərinə çatmaq üçün bir vasitəyə çevrilmişdir, lakin bu, onun həqiqi fəlsəfəsi, xilafkar insanların islahındakı müsbət təsiri və cəmiyyətdəki qanunsuzluqlara (və ya: sosial/ictimai korrupsiyaya) qarşı mübarizədə oynadığı yüksək rolu ilə ziddiyyət təşkil etmir.&lt;ref&gt;Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, &quot;Təfsire Mozuiye Peyame Quran&quot; (تفسیر موضوعی پیام قرآن), Qum, Mədrəsəye əl-İmam Əli bin Əbi-talib, h.ş 1374, c. 10, səh. 230.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həbsxana, aşağıda qeyd etdiyimiz hədəflərə çatmaq məqsədilə, məhbuslar üzərində təzyiq yaradan ağır və sərt, amma effektiv bir metod sayılır:<br /> <br /> 1. Qanuna xilaf iş görən (cinayət törətmiş) şəxslərin həbs olunmaqla törətdikləri əməllərin pisliyini dərk etməsi və gələcəkdə bu kimi qanun pozuntularından çəkinməsi;<br /> <br /> 2. Müttəhim şəxslərin qaçmasını önləmək və azadlıqda olacağı təqdirdə başqa insanlara xətər yetirməsinə mane olmaq;<br /> <br /> <br /> 3. Borclarını qəsdən ödəməyən borcluları həbsə atmaqla onları öz borcunu ödəməyə məcbur etmək.&lt;ref&gt;Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, &quot;Təfsire Mozuiye Peyame Quran&quot; (تفسیر موضوعی پیام قرآن), Qum, Mədrəsəye əl-İmam Əli bin Əbi-talib, h.ş 1374, c. 10, səh. 231.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Qurani-kərimdə həbsxana ilə sinonim olan sözlər ==<br /> 1. Sicn<br /> <br /> &quot;Sicn&quot; sözü Qurani-kərimdə eyni köklü sözlərlə (öz törəmələri ilə) birlikdə on dəfə gəlmişdir.&lt;ref&gt;Yusif surəsi, 25, 32, 33, 35, 36, 39, 41, 42 və 100-cü ayələr; Şüəra surəsi, 29-cu ayə.&lt;/ref&gt; &quot;Yusif&quot; surəsinin 39-cu ayəsində həzrət Yusif peyğəmbərin (ə) zindana düşməsi səbəbilə bu söz işlənmişdir:<br /> یا صاحِبَیِ السِّجْنِ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَیْرٌ أَمِ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ؛<br /> &quot;Ey mənim zindan yoldaşlarım, müxtəlif ayrı-ayrı tanrılar daha yaxşıdır, yoxsa hər şeyə qalib olan tək Allah?&quot;<br /> <br /> <br /> &quot;Şüəra&quot; surəsinin 29-cu ayəsində də Firon həzrət Musanı (ə) zindana atmaqla təhdid edərək deyir:<br /> لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلهَاً غَیْرِی لَأَجْعَلَنَّکَ مِنَ الْمَسْجُونِینَ<br /> &quot;Əgər məndən başqasını ilah (tanrı) qəbul etsən, səni mütləq həbs edəcəyəm&quot;.<br /> <br /> <br /> 2. İmsak<br /> <br /> &quot;İmsak&quot; sözü Qurani-kərimdə sadəcə bir dəfə, bir şəxsi evdə həbs etmək mənasında işlənmişdir. &quot;Nisa&quot; surəsinin 15-ci ayəsində buyurulur:<br /> فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِکُوهُنَّ فِی الْبُیُوتِ حَتَّی یَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ<br /> &quot;Əgər şahidlik etsələr, ölüm gələnə və ya onlar üçün Allah bir çıxış yolu qərar verənədək onları evlərində həbs edin&quot;.<br /> <br /> <br /> 3. Nəfy<br /> <br /> Qurani-kərimdə həbsxana ilə bağlı gəlmiş üçüncü söz bir şəxsi vətəndən qovmaq mənasında olan &quot;nəfy&quot;dir.<br /> <br /> <br /> Günümüzdə bu mənanı ifadə etmək üçün &quot;sürgün&quot; kəlməsindən istifadə edilir.<br /> <br /> <br /> Həbsxana da bir növ şəxsin azadlığına mane olmaq və onun azadlığını məhdudlaşdırmaq olduğuna görə, deyə bilərik ki, &quot;sürgün&quot; sözü terminoloji cəhətdən həbs etmək mənasında olmasa belə, həqiqətdə, bir növ insanı həbs etməkdir.<br /> <br /> <br /> Qurani-kərim &quot;Maidə&quot; surəsinin 3-cü ayəsində bu haqda belə buyurur:<br /> إِنَّما جَزاءُ الَّذینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَه عَذابٌ عَظیمٌ؛<br /> &quot;Həqiqətən, Allah və onun peyğəmbəri ilə savaşan və yer üzündə fitnə-fəsadı yayan şəxslərin cəzası əvəzi onlarla savaşmaq, yaxud səlibə dar ağacına çəkilmək, yaxud əl və ayaqlarının tərsinə olaraq kəsilməsi yaxud da torpaqlarından sürgün edilmələridir. Bu onlar üçün dünyada bir rüsvayçılıqdır, axirətdə isə onları böyük və ağrılı əzab gözləyir&quot;.<br /> <br /> <br /> 4. Həbs<br /> <br /> &quot;Həbs&quot; sözü Qurani-kərimdə hər birində fərqli mənaya sahib olmaqla iki dəfə gəlmişdir:<br /> <br /> <br /> 1. Saxlamaq və qorumaq: Maidə surəsinin 106-cı ayəsində Allah-taala belə buyurur:<br /> یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا شَهادَه بَیْنِکُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ حینَ الْوَصِیَّه اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ أَوْ آخَرانِ مِنْ غَیْرِکُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِی الْأَرْضِ فَأَصابَتْکُمْ مُصیبَه الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاه فَیُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لا نَشْتَری بِهِ ثَمَناً وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبی وَ لا نَکْتُمُ شَهادَه اللَّهِ إِنَّا إِذاً لَمِنَ الْآثِمینَ<br /> <br /> <br /> &quot;Ey iman gətirənlər, sizdən birinin ölümü çatan zaman, vəsiyyət vaxtı aranızdakı şahid, sizin özünüzdən (möminlərdən) iki adil kişi olsun. Yaxud əgər ölüm müsibəti sizə səfərdə olduğunuz zaman yetişsə (və möminlərdən şahid tapmasanız), özünüzdən olmayan iki nəfər (şahid) olsun. Əgər (şəhadət verdikləri zaman onların düz danışmalarına) şəkk etsəniz, hər ikisini namazdan sonra saxlayırsınız və onlar da Allaha and içirlər ki: biz (şahidlik etdiyimiz məsələ) qohumlarımız(la əlaqədar) olsa belə öz şəhadətimiz vasitəsilə azacıq (da olsa) bir qazanc əldə etmir və ilahi şəhadəti gizlətmirik, yoxsa mütləq günahkarlardan olarıq&quot;.<br /> <br /> <br /> 2. Mane və əngəl olmaq: Hud surəsinin 8-ci ayəsində belə buyurulur:<br /> وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلی أُمَّه مَعْدُودَه لَیَقُولُنَّ ما یَحْبِسُهُ أَلا یَوْمَ یَأْتیهِمْ لَیْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ؛<br /> &quot;Və əgər əzabı az bir müddətə qədər təxirə salsaq, mütləq (istehza ilə) «ona nə mane olur?!» deyəcəklər. Bilin, (əzab) onlara gələn gün, (o) əsla onlardan dəf olunan deyil və istehza etdikləri şey onları bürüyəcəkdir&quot;.<br /> <br /> <br /> Həbs sözü Əhli-beyt (ə) hədislərində həbsxana mənasında işlənmişdir. Misal olaraq, imam Sadiq (ə) özünün bir kəlamında imam Əlinin (ə) borcunu ödəməkdən boyun qaçıran şəxsləri həbsə atdığını bildirmişdir. &lt;ref&gt;Məhəmməd bin Yaqub Kuleyni, &quot;əl-Kafi&quot; (الكافي), Tehran, Darul-Kutubil-İslamiyyə, dördüncü çap, h.q 1407, c. 1, səh. 102; Məhəmməd bin əl-Həsən Tusi, &quot;Təhzibul-əhkam&quot; (تهذيب الأحلام), Tehran, Darul-Kutubil-İslamiyyə, dördüncü çap, h.q 1407, c. 6, səh. 191; Məhəmməd bin Əli ibni Babeveyh, &quot;(Kitabu) Mən La Yəhzəruhul-Fəqih&quot; (من لا يحضره الفقبه), Qum, Dəftəre İntişarate İslami, ikinci çap, h.q 1413, c. 3, səh. 28.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> 5. Həsr<br /> <br /> &quot;Həsr&quot; sözü Qurani-kərimdə altı dəfə gəlmişdir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, 196 və 273-cü ayələr; Ali-İmran surəsi, 39-cu ayə; Nisa surəsi, 90-cı ayə; Tövbə surəsi, 5-ci ayə; İsra surəsi, 8-ci ayə.&lt;/ref&gt; Bu sözün əsas mənası &quot;mane olmaq&quot; və &quot;çevrələmək&quot; (sıxışdırmaq, hasarlamaq) deməkdir&lt;ref&gt;Hüseyn bin Məhəmməd Rağib İsfahani, &quot;Tərcume və Təhqiqe Mufrədate Əlfaze Quran Ba Təfsire Luğəvi Və Ədəbiye Quran&quot; (ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن), Mütərcim: Qulamrza Xusrəvi Hüseyni, Tehran, Murtəzəvi, birinci çap, h.ş 1369, c. 1, səh. 497.&lt;/ref&gt;. &quot;Xəstəlik, əmniyyətsizlik, qorxu, hökumətin və ya bir sıra şəxslərin işin davamına olan qadağası, habelə iqtisadi çətinliklər və həbsə düşmək kimi hər növ amildən (istənilən səbəbdən) qaynaqlanan maneçilik həsrin mənasına daxil olur&lt;ref&gt;Hüseyn bin Əli Razi, &quot;Rəvzul-Cinan Və Ruhul-Cənan Fi Təfsiril-Quran&quot; (روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن), Məşhəd, Asetane Qodse Rəzəvi, Bunyade Pejuheşhaye İslami, birinci çap, h.q 1403, c. 3, səh. 91.&lt;/ref&gt;. Beləliklə, həbsə düşmək həsrin, yəni bir şəxsə öz işini davam etməsinə mane olmağın nümunələrindən biri sayılır və deyə bilərik ki, bu söz həbsxana mənasında da işlənir. Baxmayaraq ki, bəzilərinə görə, &quot;həsr&quot;, məhbusla sərt davranmaqla onu həbs etməkdir.&lt;ref&gt;Həsən bin Abdullah Əskəri, &quot;əl-Furuqu Fil-Luğəh&quot; (الفروق في اللغة), Beyrut, Darul-Afaqil-Cədidə, birinci çap, h.q 1400, səh. 107.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Məhbuslarla mülayim (insancasına/humanist) rəftar ==<br /> Tarix boyu zindanlardan geniş (çoxlu) sui-istifadələrin olmasına baxmayaraq, müqəddəs İslam dini məhbusların hüquqlarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. Dinimizin hədəfi məhbusun insanlığını yenidən oyatmaq (ölmüş ruhunu yenidən diriltmək) və onun həyatında yeni bir başlanğıc yaratmaqdır (yeni bir səhifə açmaqdır). Hətta İslama görə, məhbusların saxlanıldığı bina yaxşı vəziyyətdə olmalı, məhbusları istidən və soyuqdan qorumalıdır. <br /> <br /> İslam peyğəmbəri (s) məhbusları kifayət qədər işığa və genişliyə malik olan normal insanların yaşadığı adi evlərdə həbs edərdi. Fəqihlər qazinin (hakim) ədəbləri haqqında buyururlar ki, qaziyə bir şəhərə daxil olduqda, hər bir işdən öncə (ilk olaraq) məhbusların vəziyyəti ilə maraqlanmaq vacibdir. Belə ki, qazi məhbusların işinə yenidən baxmalı və həbs olunması üçün kifayət qədər dəlil olmayan şəxsləri dərhal azadlığa buraxmalıdır ki, heç kim onun səhlənkarlığının qurbanı olmasın&lt;ref&gt;Əhməd Vaili, &quot;Əhkame Zendan Dər İslam&quot; (احکام زندان در اسلام), Mütərcim: Məhəmməd Həsən Bukayi, Dəftəre Nəşre Fərhənge İslami, dördüncü çap, h.ş 1375, səh. 261-266.&lt;/ref&gt;. Bundan başqa məhbusları ziyarət etmək və onlara təsəlli (təskinlik) vermək hədislərdə Qurban bayramının müstəhəb əməllərindən sayılmışdır.&lt;ref&gt;Məhəmməd bin Əli İbni Babeveyh, &quot;əl-Xisal&quot; (الخصال), Mütərcim: Məhəmməd Baqir Kəməreyi, Tehran, Ketabçi, birinci çap, h.ş 1377, c. 1, səh. 267.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0bn_Teymiyy%C9%99nin_n%C9%99z%C9%99rind%C9%99_Yezid_ibni_Muaviy%C9%99&diff=743 2025-12-03T12:26:09Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Ibni Teymiyyənin Yezid bin Müaviyəyə münasibəti İbni Teymiyyə Əhli beyt (ə) ilə başqalarından daha çox düşmənçilik etmişdir. O, Minhacus Sunnə kitabında imam Hüseynin (ə) qiyamı barədə yazarkən Kərbəla hadisəsi və imam Hüseynin (ə) şəhadətində Bəni Uməyyəni, xüsusi ilə Yezid ibni Muaviyyəni son dərəcə ehtiyatla müdafiə etməyə çalışmışdır. O, Yezid ibn Muaviyənin Aşura hadisəsində...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Ibni Teymiyyənin Yezid bin Müaviyəyə münasibəti<br /> <br /> İbni Teymiyyə Əhli beyt (ə) ilə başqalarından daha çox düşmənçilik etmişdir. O, Minhacus Sunnə kitabında imam Hüseynin (ə) qiyamı barədə yazarkən Kərbəla hadisəsi və imam Hüseynin (ə) şəhadətində Bəni Uməyyəni, xüsusi ilə Yezid ibni Muaviyyəni son dərəcə ehtiyatla müdafiə etməyə çalışmışdır. <br /> <br /> O, Yezid ibn Muaviyənin Aşura hadisəsində günahsızlığını və onun itaət edilməsi vacib olan xəlifə olduğunu sübut etmək üçün dəridən-qabıqdan çıxmışdı. Vəhhabilər də İbni Teymiyyənin ardıcılı olaraq Yezid ibni Muaviyəni imam Hüseynin (ə) qiyamı məsələsində himayə edirlər.<br /> <br /> == Aşura hadisəsinin əhəmiyyətini aradan aparmaqla Yezid ibni Müaviyəni himayə etmək  ==<br /> İbni Teymiyyə Aşura hadisəsini dəyərdən salmaq üçün Osman ibn Əffanın öldürülməsini ortaya atıb deyir: “Osman ibn Əffan müsəlmanların xəlifəsi və vəlisi olduğu halda onu vəzifəsindən kənarlaşdırmaq üçün Hüseyndən daha məzlum şəkildə şəhid etdilər. Amma Hüseyn xəlifə və vəli deyildi, o xilafəti və hakimiyyəti ələ keçirmək uğrunda şəhid edildi”.&lt;ref&gt;İbni Teymiyyə, Əhməd ibni əbdul Həlim Hərani, Minhacus sünnə (منهاج السنه) cild 2, səh. 67.&lt;/ref&gt; O bununla demək istəyir ki, Osman Hüseynə nisbətdə öldürülməyi heç haqq etməmişdi.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 2, səh. 70.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Ömər Sədin günahı ilə Muxtarın günahının müqayisəsi ==<br /> <br /> <br /> İbni Teymiyyə dolayı yolla Yezid və tərəfdarlarını müdafiə edərək deyir: “Hüseyni öldürən ordunun sərkərdəsi Ömər Sədin günahı Hüseynin qatillərindən intiqam almaq üçün qiyam edən Muxtar ibni Əbu Ubeydənin günahından çox deyil. Əksinə o, Ömər Səddən daha yalançı və daha günahkardır və Həccac ibni Yusif Səqəfi Muxtar Səqəfidən daha yaxşı idi.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 2, səh. 70.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Yezidin İmam Hüseynin (ə) öldürülməsinə əmr etməsinin inkar edilməsi ==<br /> <br /> <br /> İbni Teymiyyə Yezid ibni Müaviyəni himayə edərkən bildirir ki, hadisəni nəql edənlər hamısı bu fikirdədir ki, Yezid Hüseyni öldürmək əmri verməyib. O yalnız İbni Ziyada Hüseynin İraqı ələ keçirməsinə mane olmaq göstərişi vermişdi. Lakin Hüseyn İbni Ziyadın heç bir şərtini qəbul etmədiyi üçün onu öldürdülər. Yezid Hüseynin öldürüldüyünü eşitdikdə çox narahat olub ağladı. <br /> <br /> O, Müaviyəni müdafiə edərək yazır ki, Müaviyə Yezidi hakimiyyətə gətirsə də, fərzən Yezid Hüseyni öldürmüş olsa da, Müaviyə Yezidin günahına görə məsuliyyət daşımır.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 4, səh. 472.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Yezid ibni Müaviyyənin xilafətinin şərən qanuni  olması ==<br /> <br /> <br /> İbni Teymiyyə Yezidin xilafətini və onun əmirliyinin haqq olmasını sübuta yetirmək üçün deyir ki, əhli sünnə alimləri Yezidin Raşidi xəlifələrindən olduğunu iddia etmir, onlar Yezidi müsəlman dövlətlərinin hakimi və onların xəlifəsi hesab edir. Müaviyyənin ölümündən sonra camaat onunla beyət etdi və  Yezid Müsəlman ölkələrinin başçısı oldu. Amma Hüseyn heç bir şey əldə etmədən şəhid edildi.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 4, səh. 522.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> O başqa bir yerdə yazır: “Əgər Hüseyn əmirlik istəməsəydi, döyüşü tərk edib öz şəhərinə qayıtsaydı ya da Yezidin əmirliyini qəbul etsəydi məzlumcasına öldürülməzdi”.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 4, səh. 535.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Yezid ibni Müaviyyənin əcri ==<br /> <br /> <br /> Vəhhabiyyətin şeyxul İslamı olan İbni Teymiyyəyə görə Yezid digər xəlifələr kimi Allah və Onun Rəsuluna itaət etdiyi üçün bütün ibadi məsələlərdə əcr sahibidir.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 4, səh. 544.&lt;/ref&gt; O, İslami və xilafət əhkamına görə müsəlman xəlifələrindən sayılır. Hüseynin öldürülməsi Allaha və Onun Rəsuluna qarşı üsyan olsa da, onun öldürülməsi onun üçün şəhadət, məqam və mənzilətinin ucalması deməkdir və Allah tərəfindən böyük bir səadətə çatmışdır. Onun öldürülməsi və müsibəti nahaqq yerə öldürülmüş peyğəmbərlərin ölümündən daha ağır deyil. Əksinə Əli və Osmanın öldürülməsi onun öldürülməsindən daha böyük müsibətdir.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 4, səh. 550.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İbni Teymiyyə öz zövq və düşüncəsinə görə bir neçə səhifədə Yezidi himayə edib ona bəraət qazandırmağa çalışdıqdan sonra belə qənaətə gəlir ki, Yezidə lənət demək caiz deyildir.&lt;ref&gt;Minhacus sünnə, cild 4, səh. 567.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Vəhhabiliyin Yezid ibni Müaviyəni himayət etməsi ==<br /> <br /> <br /> Müasir vəhhabiliyin böyük müftilərindən olan Ali Şeyx vəhabilərin ürək sözlərini açıq-aşkar bəyan edərək Yezidi haqq və İmam Hüseyni (ə) batil hesab edir. Onun bu bəyanatı müxtəlif internet saytlarında da öz əksin tapıb. Ali Şeyx Ərəbistanın peyk üzərindən yayımlanan “Əl-Məcd” telekanalının canlı proqramında bir qadın izləyicinin Yezid və İmam Hüseynin (ə) qiyamı barəsində verdiyi sualı belə cavablandırıb: “Bu cür məsələlərlə məşğul olmağın vaxtı keçmişdir. Onlar ölüb getdilər. Yaxşı və pis nə ediblərsə özləri üçün ediblər, siz də hər nə etsəniz özünüz üçün edirsiniz və onların işlərinə cavabdeh  olmayacaqsınız. Yezid ibni Müaviyəyə edilən beyət şəri beyət idi. Atası Müaviyənin zamanında camaatdan ona beyət alındı və camaat da beyət edib ona tabe oldular. Amma Müaviyə öləndən sonra Hüseyn ibni Əli və İbn Zübeyr ona beyət etmədilər.<br /> <br /> Hüseyn və ibn Zubeyr beyət etməməkdə səhv etdilər. Çünki Yezidlə beyət şəri beyət idi. Və bu beyət atası Müaviyənin sağlığında camaatın gözü qarşısında alınmışdı. Lakin Allah müqəddər etdiyi işə həkim və əlimdir. Sizi Allaha and verirəm! Mən bu məsələlər barədə danışmağı xoşlamıram. Bunlar ötüb keçən məsələlərdir. Tarix də bu məsələni müxtəlif formalarda nəql etmişdir. Hər halda olan olub, keçən keçib. Yezid və Hüseyn min ildən çoxdur ki, dünyalarını dəyişiblər...<br /> <br /> Amma mənim əqidəmə görə Yezid ibn Müaviyyə ilə beyət şəri olub. Hüseynə məsləhət verdilər ki, Mədinədən İraqa getməsin və beyət etsin, amma o qəbul emədi. İbn Abbas, ibn Ömər, Fərəzdəq və bir çox səhabə ona dedi ki, İraqa getmək məsləhət deyil, ora getmə, lakin Hüseyn bu nəsihətləri qəbul etmədi... və Allahın müqəddəratı öz işini gördü və...<br /> <br /> Bütün bunlara baxmayaraq biz Hüseyn üçün Allahdan rizayət diləyir, onun bağışlanmasını istəyirik. Allahın müqəddəratının hikmətləri var ki, biz onlardan xəbərdar deyilik.<br /> <br /> Hüseyn hər nə səhv edibsə özü üçün edib... Əhli sünnət vəl cəmaətin əqidəsi budur ki, beyət edilən və camaatın ətrafına yığışdığı şəxsin fərmanlarına qulaq asıb tabe olmaq vacibdir! Ona qarşı qiyam və itaətsizlik isə haramdır! Buna görə də Hüseynin Yezidə qarşı çıxması və qiyam etməsi haram idi...Biz Hüseynin Yezidə qarşı qiyamının səhv addım olduğunu deyirik. yaxşı olardı ki, o bu işi görməsin. Mədinədə qalmaq və camaatın əqidəsinə tabe olmaq daha doğru olardı. Ona hər nə qədər deyildisə də İraq camaatı sənin tərəfdarın deyil o buna qulaq asmadı və etina etmədi.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://database-aryanaencyclopaedia.blogspot.com/%DB%B2%DB%B0%DB%B1%DB%B3/%DB%B0%DB%B7/blog-post_14.html&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Vəhhabilikdə Yezid ibni Müaviyə böyük şəxsiyyət hesab olunur. Belə ki, Ərəbistanın Maarif nazirliyi “Həqaiqu ən əmiril muminin Yəzid bin Muaviyə” (حقائق عن امیر  المومنین یزید بن معاویه) adlı kitab çap etdirmiş və onu dövlət məktəblərində dərslik qərar vermişdir.&lt;ref&gt;Seyid Muhəmməd Ticani, Əş şiətu həmmə əhli sünnəh (الشیعة هم أهل السنة) alt yazı, səh. 94, Əbhəsul əqaidiyyə mərkəzi,Qum, İran. Təhqiq və təliq (تحقیق وتعلیق) Əbhəsul əqaidiyyə mərkəzi, cild 1, h.q. 1427. Əsəd Vəhidul Qasim, Həqiqətuş şiətul isna əşəriyyə (حقیقة الشیعة الإثنی عشریة) səh. 82, Qum, Əz Zəhra nəşr və çap ofisi, 1-ci çap, h.q. 1412, m. 1992.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C6%8Fli_(%C9%99)_xilaf%C9%99tin_q%C9%99sb_edilm%C9%99si_haqq%C4%B1nda_n%C9%99_buyurur%3F&diff=742 2025-12-03T12:22:20Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; İmam Əli (ə) özündən əvvəlki xəlifələri xilafətin qəsbkarı adlandırıbmı? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Tarix və hədis kitablarında imam Əlidən (ə) xilafətin qəsb olunması ilə bağlı bir çox xütbələr nəql olunub. Əli (ə) Şiqşiqiyyə xütbəsində, Misir əhalisinə yazdığı məktubda, Suffeyn döyüşündə və Nəhcul-Bəlağənin bır sıra xütbələrində xilafətin qəsb olunması barədə söhbət açmışdır. H...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' İmam Əli (ə) özündən əvvəlki xəlifələri xilafətin qəsbkarı adlandırıbmı?<br /> <br /> '''Cavab:''' Tarix və hədis kitablarında imam Əlidən (ə) xilafətin qəsb olunması ilə bağlı bir çox xütbələr nəql olunub. Əli (ə) Şiqşiqiyyə xütbəsində, Misir əhalisinə yazdığı məktubda, Suffeyn döyüşündə və Nəhcul-Bəlağənin bır sıra xütbələrində xilafətin qəsb olunması barədə söhbət açmışdır.<br /> <br /> Həmçinin bir çox xütbələrdə, o cümlədən &quot;Kafi&quot; kitabında nəql olunan “Vəsilə” xütbəsində, hakimiyyətinin əvvəlində və İmamın (ə) Bəsrəyə yola düşərkən söylədiyi xütbədə-onu İbni Əbil Hədid Nəhcul bəlağənin şərhində nəql edib- xilafətin qəsb olunması məsələsinə açıq-aşkar toxunulmuşdur.<br /> <br /> Bəzi xütbələrdə xilafəti qəsb edənin adı (Əbubəkr) çəkilib, bəzi xütbələrdə isə ümumi olaraq qəsbkarların Qureyşdən olduğu söylənib.<br /> <br /> == Misir əhalisinə məktub ==<br /> İmam Əli (ə), Nəhcul-Bəlağədə də yer almış, Misir əhalisinə yazdığı məktubunda Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra xilafətin qəsb olunmasına işarə edib və müsəlmanları Peyğəmbər ailəsinə deyil Əbubəkrə beyət etməsinə görə tənqid edərək buyurub: “O (İslam Peyğəmbəri) Allaha tərəf getdi, müsəlmanlar ondan sonra hakimiyyət uğrunda bir-biri ilə ixtilafa düşdülər. Allaha and olsun heç vaxt qəlbimdən keçməz və ağlıma gəlməzdi ki, ərəblər Peyğəmbərdən (s) sonra xilafəti onun ailəsindən alacaq və ya məni xilafətdən uzaqlaşdıracaqlar. Heç bir şey məni insanların filan şəxsə beyət etməyə tələsməsi kimi narahat edib təəccübləndirmədi”.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Hüseyn Şərif Rəzi, Nəhcul Bəlağə, Araşdırmaçı və elmi redaktor: Subhi Saleh, Qum, Hicrət, 1-ci çap, h.q. 1414, 62-ci məktub&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Siffeyindəki çıxışı ==<br /> Nəhcul-Bəlağənin 162-ci xütbəsində imam Əli (ə) Siffeyin müharibəsində bir şəxsin xilafətin Qureyş tərəfindən qəsb olunması barədə verdiyi sualın cavabında: “Ümmətə rəhbərlik bizə məxsus idi və bizim Peyğəmbərə bağlılığımız başqalarından daha möhkəm idi. Lakin bir qrup buna paxıllıq etdi, bir qrup da göz yumdu. Bizimlə onların arasında hakim Allahdır və hamı Ona tərəf qayıdacaqdır”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Muhəmməd bin Hüseyn Şərif Rəzi, Nəhcul Bəlağə, Araşdırmaçı və elmi redaktor: Subhi Saleh, Qum, Hicrət, 1-ci çap, h.q. 1414, 162-ci xütbə&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Əlbəttə imam Əli (ə) yersiz sual verdiyi üçün həmin şəxsi danladı. Çünki İmamın (ə) bəzi döyüşçülərinin xəlifələrə etiqadı var idi və bu məsələnin orada açılması qoşunda ikitirəlik yaradardı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == Nəhcul-Bəlağənin 172 və 197-ci xütbələri ==<br /> İmam Əli (ə) Nəhcül Bəlağənin 172-ci xütbəsində Qureyşi xilafətin qəsbkarları ilə əlbir hesab edir və Allahdan ona Qureyşə qarşı yardım istəyir: “İlahi mənə Qureyşin və ona kömək edənlərin müqabilində yardım et! Çünki onlar mənimlə qohumluq əlaqələrini kəsdilər və mənim əzəmətli məqamımı kiçik saydılar, mənim haqqım olan xilafəti qəsb etməkdə və mənimlə mübarizədə bir-birləri ilə əlbir oldular”.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Hüseyn Şərif Rəzi, Nəhcul Bəlağə, Araşdırmaçı və elmi redaktor: Subhi Saleh, Qum, Hicrət, 1-ci çap, h.q. 1414, 172-ci xütbə&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həmçinin Nəhcul Bəlağənin 197-ci xütbəsində imam Əli (ə) Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra özünü onun canişini olmağa başqalarından daha layiq hesab edərək buyurur: “Allahın Peyğəmbəri (s) başı mənim sinəmdə olduğu halda dünyasını dəyişdi. Mələklərin köməyi ilə ona qüsl verdim... Peyğəmbər (s) həyatda olduğu və dünyadan köçdüyü zaman kim onun canişini olmağa məndən daha layiq idi?”&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Hüseyn Şərif Rəzi, Nəhcul Bəlağə, Araşdırmaçı və elmi redaktor: Subhi Saleh, Qum, Hicrət, 1-ci çap, h.q. 1414, 197-ci xütbə&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Şiqşiqiyyə xütbəsi ==<br /> İmam Əli (ə) Nəhcul Bəlağənin “Şiqşiqiyyə” adı ilə tanınan üçüncü xütbəsində Əlinin (ə) xilafətə özündən daha layiq olduğunu bildiyi halda xilafəti qəsb edən Əbubəkri tənqid edir və buyurur: “Allaha and olsun Əbu Qəhafənin oğlu Əbubəkr xilafət libasını geyindi bir halda ki, bilirdi ki, mənim xilafətdəki məqamım dəyirman daşının milinin dəyirmana olan nisbəti kimidir. Elm sel kimi mənim vücudumdan axır, heç bir düşüncə mənim məqamımı dərk etməyə qadir deyil. Amma mən xilafətə göz yumdum və ondan üz çevirdim. Dərindən düşündüm ki, kəsilmiş əllə və köməksiz halda döyüşüm, yoxsa kor edici zülmətə dözüm. &lt;ref&gt;Muhəmməd bin Hüseyn Şərif Rəzi, Nəhcul Bəlağə, Araşdırmaçı və elmi redaktor: Subhi Saleh, Qum, Hicrət, 1-ci çap, h.q. 1414, 3-cü xütbə&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Vəsilə xütbəsi ==<br /> “Kafi” kitabında nəq olunan Vəsilə xütbəsində imam Əli (ə) xilafəti qəsb etmiş iki şəxsi bədbəxt, azmış və nadan adlandırır və axirətdə yerlərinin pis olacağını bildirir: “Məndə elə fəzilətlər var ki, onları dilə gətirsəm çox yüksələr və ona qulaq asmaq uzun zaman alar. O iki bədbəxt xilafət libasını əyinlərinə geyindikləri, haqqları olmayan bir şeydə mənimlə düşmənçilik etdikləri, azğınlıq ücbatından o mənsəbə yiyələndikləri və nadanlıq üzündən onu özlərinə bağladıqları üçün aqibətləri pis olacaq. Nə pisdir özləri üçün hazırladıqları. Qəbr evində bir-birinə lənət deyəcək və bir-birlərindən bizarlıq edəcəklər”.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Yaqub Kuleyni, Əl-Kafi, (الکافی) Araşdırmaçı və elmi redaktor: Ğəffari Əli Əkbər və Muhəmməd Axundi, Darul Kutubul İslamiyye, Tehran, 4-cü çap, h.q. 1407, cild 8, səh. 18-30&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Xilafətinin əvvəlindəki xütbə ==<br /> Nəhcul Bəlağənin əhli-sünnə şərhçilərindən olan İbni Əbil Hədidin qeyd etdiyi bir xütbədə imam Əli (ə) hakimiyyətinin ilk günlərində Qureyşi Peyğəmbərin (s) rehlətindən sonra xilafətin qəsbkarı adlandırır: “Ey camaat! Bilin ki, Peyğəmbər (s) bizim aramızdan gedəndən sonra Peyğəmbərin qurduğu hökümət barəsində heç kim bizimlə münaqişə etməməli və ona tamah gözü dikməməli idi. Çünki biz onun varisi, vəlisi və itrəti idik. Gözlədiyimizin əksinə olaraq Qureyşdən bir qrup bizim haqqımıza əl uzatdı, xilafəti bizdən aldı və onu mənimsədi. Allaha and olsun! Əgər müsəlmanların arasında uçurum və ixtilafın yaranacağı qorxusu olmasaydı, yenidən bütpərəstliyin və küfrün geri qayıtması və İslamın məhv olub aradan getməsi qorxusu olmasaydı, bizim halımız indi gördüyünüz kimi olmayacaqdı”.&lt;ref&gt;Şərhe Nəhcul-Bəlağə (شرح نهج البلاغه), Ibni Əbil Hədid, muəssiseye mətbuati Esmailiyan, cild 1, səh. 307&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Təlhə və Zübeyrin üsyanı ==<br /> Nəhcul Bəlağənin əhli-sünnə şərhçilərindən olan İbni Əbil Hədidin qeyd etdiyi bir xütbədə imam Əli (ə) beyəti sındıran Təlhə və Zübeyrin üsyanını yatırtmaq üçün Bəsrəyə yola düşəndə onun haqqını qəsb edən Qureyşi özbaşına şəxslər kimi vəsf edir. İmam (ə) buyurur: “Allah Öz peyğəmbərinin canını aldığı zaman Qureyş inadkarcasına özlərin bizdən öndə saydılar və bizi öz haqqımızdan məhrum etdilər. Lakin mən gördüm ki, bu işə səbr edib dözmək, müsəlmanların arasında ixtilaf və qan tökülməsindən daha yaxşıdır. Çünki insanlar yenicə müsəlman olmuşdular. Din içi südlə dolu agzı köpüklənmiş kuzə kimi idi. Ən az diqqətsizlik onu çürüdər və ən kiçik insan onu aşırda bilərdi”.&lt;ref&gt;Şərhe Nəhcul-Bəlağə (شرح نهج البلاغه), İbni Əbil Hədid, muəssiseye mətbuati Esmailiyan, cild 8, səh. 30.&lt;/ref&gt;</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=T%C9%99k%C9%99bb%C3%BCr&diff=741 2025-12-03T12:17:59Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Təkəbbür nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İnsanın özünü başqalarından üstün bilməsi və bu üstünlüyü sözdə və davranışında göstərməsi, təkəbbür və lovğalıq sayılır. İnsanın özünü daxilən alçaq (xar və zəlil) görməsi və şeytanın insana hakim olması, təkəbbürün üzə çıxma səbəblərindəndir. Təkəbbürü müalicə etmək üçün Allahıtanıma bilgilərini artırmaq, ölümü xatırlamaq və özü...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Təkəbbür nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' İnsanın özünü başqalarından üstün bilməsi və bu üstünlüyü sözdə və davranışında göstərməsi, təkəbbür və lovğalıq sayılır. İnsanın özünü daxilən alçaq (xar və zəlil) görməsi və şeytanın insana hakim olması, təkəbbürün üzə çıxma səbəblərindəndir. Təkəbbürü müalicə etmək üçün Allahıtanıma bilgilərini artırmaq, ölümü xatırlamaq və özünə hörmət hissini gücləndirmək tövsiyə olunmuşdur. Allah qarşısında təkəbbür etmək təkəbbürün ən pis növüdür. Özünü İlahi peyğəmbərlər və övliyalardan üstün hesab etmək də təkəbbüün növlərindəndir.<br /> <br /> == '''Təkəbbür sözünün mənası''' ==<br /> Özünü başqasından üstün tutmağa “kibr”,&lt;ref&gt;Rağib İsfahani, “Əl-muftədat fi ğəribil-Quran”, Tehran, Nəşre Ketab, m. 1984, s.421-422; “Elme əxlaqe eslami”, “Cameus səadə”nin tərcüməsi, Enteşarate Hekmət, 3-cü çap, m. 1985, 1-ci cild, səh. 417&lt;/ref&gt; bu üstünlüyü sözdə və əməldə biruzə verməyə isə “təkəbbür” deyilir. Başqa sözlə özünü başqasından üstün hesab etmək hissi batində olub üzə çıxmadıqca, bu hissə kibr deyilir. Amma bu hiss əməldə və sözdə aşkara çıxsa və insan sözü və davranış ilə başqalarını alçaltmağa təkəbbür deyilir.&lt;ref&gt;Molla Əhməd Nəraqi, “Meracus Səadə”, Məşhəd, Enteşarate Nedaye Eslami, 1-ci çap, m. 1984, səh. 176.&lt;/ref&gt; Azərbaycan dilində “təkəbbür” və “lovğalıq” sinonim sözlərdir və eyni mənanı daşıyır. Amma ərəb dilində isə “ğurur” başqasını aldatmaqdır və təkəbbürdən fərqlənir.<br /> <br /> == '''Təkəbbürün ücb və xudpəsəndlikdən fərqi''' ==<br /> Allahda (Mutəkəbbir) olan təkəbbür ilə, insanda olan təkəbbürün fərqliliyi bu sifətin mənşəyinə aiddir. Allahda olan təkəbbürün mənşəyi Onun elm, qüdrət və hikmətindədir, amma insanın təkəbbürü alçaqlıq, nifrət, nadanlıq və iradəsinin zəifliyindən irəli gəlir. İmam Sadiqdən (ə) olan hədisə əsasən, insanda olan təkəbbürün səbəbi insanın özünü alçaq və xar bilməsidir.&lt;ref&gt;Muhəmməd ibn Yəqub Kuleyni, “Usul Kafi”, Seyid Cavad Mustafanın tərcümə və şərhi, cild 3, “Kibr” fəsli.&lt;/ref&gt; Bu şəxs öz nöqsanlarını ört-basdır etmək üçün təkəbbürlük edir və sahib olmadığı bir məqamı iddia edir.<br /> <br /> == '''Dini mətnlərdə təkəbbürün yeri''' ==<br /> Quranda təkəbbür və təkəbbürlü insanlar haqqında söhbət açılmışdır. Misal üçün, Ğafir surəsinin 35-ci ayəsində təkəbbürlü şəxsə işarə olunaraq belə buyurulur:<br /> <br /> “کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلَیٰ کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّار” ''“Allah zorakı təkəbbür sahibinin qəlbinə beləcə bütünlüklə (bədbəxtlik) möhür(ü) basır”.''<br /> <br /> Bəqərə surəsinin 34-cü ayəsində də, Allahın İblisə Adəmə səcdə etməyi əmr etdiyi zaman təkəbbürlük etməsinə işarə olunur.                                                                Təkəbbür dünyada edilən ilk günah hesab edilir. İmam Əli (ə) “Qasiə” xütbəsində buyurur: “İblisin təkəbbürlük etməsi, onun 6000 illik ibadətinin puç etdi”.&lt;ref&gt;İbn Əbil Hədid, “Şərhe Nəhcul Bəlağə”, Daru Əhyail Kutubul ərəbiyyə, 2-ci çap, cild 13, səh. 127.&lt;/ref&gt; Başqa hədisdə, təkəbbürün ən böyük günah olduğu qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;Muhəmməd Şəfii, “Pərvəreşe ruh dər pərtoe çehel hədis”, Dəftəre Təbliğate Eslami, 1-ci çap, m. 1992, cild 1, səh. 270.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Təkəbbürün növləri''' ==<br /> Təkəbbürün bir neçə növü var:<br /> <br /> 1-Allaha qarşı təkəbbür etmək - Bəzən təkəbbür Allaha qarşı olur. &lt;ref&gt;Seyid Əbdulhuseyn Dəstğeyb, “Böyük günahlar”, Arman çapı, cild 2, səh.111-132.&lt;/ref&gt; Belə ki, insan Allahın bəndəsi olduğunu etiraf etmir və ibadətin Allaha xas olduğunu qəbul etmir. Məsələn Nəmrud və Fironun təkəbbürlük etməsi. Bu növ təkəbbürün səbəbi Allaha qarşı üsyankarlıq və cəhalətdir və təkəbbürün ən pis növü hesab edilir. &lt;ref&gt;Rağib İsfahani, “Əl-muftədat fi ğəribil-Quran”, Tehran, Nəşre Ketab, m. 1984, səh. 421-422.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2-Peyğəmbərlər və övliyalara qarşı təkəbbürlük etmək. İnsan bəzən  peyğəmbər və övliyalara qarşı təkəbbür edir. Belə ki, fərd özünü onlardan üstün bilir və onlara tabe olmaqdan boyun qaçırır. “Muminun” surəsinin 47-ci ayəsində bu növ təkəbbürə işarə olunmuşdur: “فَقَالُوا أَنُؤْمِنُ لِبَشَرَیْنِ مِثْلِنَا وَقَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُون” “Buna görə də dedilər: “Qövmləri bizim qulumuz və bizə müti ola-ola, özümüz kimi iki insana iman gətirək?”<br /> <br /> 3-Allahın bəndələrinə qarşı təkəbbürlük etmək<br /> <br /> Bəzən təkəbbür Allahın bəndələri və möminlər qarşısında olur. Belə ki, fərd özünü başqlarından üstün və onları özündən aşağı hesab edir.&lt;ref&gt;Molla Əhməd Nəraqi, “Meracus səadə”, səh. 178; “Elme əxlaqe eslami”, “Cameus səadə”nin tərcüməsi, Enteşarate Hekmət, 3-cü çap, m. 1985, cild 1, səh. 417.&lt;/ref&gt; Təkəbbürün bu növü Allah ilə müxalifətə səbəb olduğu üçün insanı həlak edən sifətlərindən sayılır. &lt;ref&gt;Muhəmməd Baqir Məclisi, “Biharul Ənvar”, Beyrut, cild 78, səh. 94.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Təkəbbür yaradan səbəblər''' ==<br /> Şəxsiyyətdə pozğunluq, özünün zəif cəhətlərindən agah olmamaq və şeytanın insana hakim olması təkəbbür yaradan amillərdir. Alçaqlıq və zillət hissi şəxsiyyət pozuntusunun təzahürlərindən biridir və insanı təkəbbürlü olmağa vadar edir.<br /> <br /> == '''Təkəbbürün müalicəsi''' ==<br /> Təkəbbürün müalicəsi üçün müxtəlif yollar qeyd edilmişdir. Onlardan bəzilərinə işarə edirik:<br /> <br /> 1-Özünütanıma &lt;ref&gt;Muhəmməd Şəfii, “Pərvəreşe ruh dər pərtoe çehel hədis”, Dəftəre Təbliğate Eslami, 1-ci çap, m. 1992, cild 1, səh. 491.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2-Ölümü xatırlamaq &lt;ref&gt;Muhəmməd Muhəmmədi Reyşəhri, “Mizanul Hikmət”, Darul hədis, 1-ci çap, cild 3, səh. 2657.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 3-İbadət &lt;ref&gt;Muhəmməd Şəfii, “Pərvəreşe ruh dər pərtoe çehel hədis”, Dəftəre Təbliğate Eslami, 1-ci çap, m. 1992, cild 1, səh. 492.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 4-Təvazökarlıq &lt;ref&gt;Muhəmməd Şəfii, “Pərvəreşe ruh dər pərtoe çehel hədis”, Dəftəre Təbliğate Eslami, 1-ci çap, 1992, cild 1, səh. 491.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 5-Təkəbbürün səbəb olduğu nəticələr haqqında düşünmək.<br /> <br /> 6-Özünə hörmət hissini gücləndirmək.<br /> <br /> İnsanın özünün dünyaya gəldiyi və dünyadan köçdüyü zaman zəif bir varlıq olması haqqında düşünməsi, təkəbbür hissini aradan qaldırır. &lt;ref&gt;Muhəmməd Baqir Məclisi, “Biharul Ənvar”, Beyrut, cild 78, səh. 94.&lt;/ref&gt; Habelə, Allah dərgahında təvazökarlığa səbəb olan ibadət də, təkəbbür hissinin zəifləməsinə gətirib çıxarır. &lt;ref&gt;Muhəmməd Şəfii, “Pərvəreşe ruh dər pərtoe çehel hədis”, Dəftəre Təbliğate Eslami, 1-ci çap, m. 1992, cild 1, səh. 492.&lt;/ref&gt; İnsanın daxilən özünü alçaq və zəlil hiss etməsi, təkəbbürün səbəblərindən biridir. Bu hissi müalicə etmək üçün, özünə hörmət hissini gücləndirmək lazımdır.<br /> <br /> == '''Qadının təkəbbürlük etməsinin hökmü''' ==<br /> İmam Əlidən (ə) olan hədislərdən birində, qadının naməhrəm kişinin qarşısında təkəbbürlük göstərməsi bəyənilmişdir. Bunun səbəbi qadının naməhrəm kişi qarşısında məqamının, ehtiramının qorunması və ehtimal olunan xətərlərdən amanda qala bilməsidir. &lt;ref&gt;Muhəmməd Muhəmmədi Reyşəhri, “Montəxəbe Mizanul Hikmət”, tərcüməçi Həmid Rza Şeyxi, Qum, Darul Hədis, m. 2004, cild 2, səh. 910.&lt;/ref&gt; Qadının təkəbbürlük etməsi, naməhrəmi özündən aşağı bilmək mənasında deyil. Əksinə qadın naməhrəm kişi qarşısında özünü böyük tutmaqla,  kişinin zövq axtarışında bir vasitə olmaqdan amanda qalmış olur.<br /> <br /> Başqalarını özündən aşağı hesab etmək mənasında olan təkəbbür, nə kişi, nə də qadın üçün icazəli deyil və günah sayılır.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Q%C9%99za_v%C9%99_q%C9%99d%C9%99r&diff=740 2025-12-03T12:13:17Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qəza-qədər nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İlahi qəza-qədər İslam ilahiyyatında hadisələrin baş vermə tərzinə və dünyanın işlərinin tənzimlənməsinə işarə edən əsas anlayışlardan biridir. Qəza, maddi şərtlər və müqəddimələr hazır olduqdan sonra bir hadisənin baş verməsi və son nəticəyə çatmasıdır.                                                                  Başqa sö...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Qəza-qədər nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' İlahi qəza-qədər İslam ilahiyyatında hadisələrin baş vermə tərzinə və dünyanın işlərinin tənzimlənməsinə işarə edən əsas anlayışlardan biridir. Qəza, maddi şərtlər və müqəddimələr hazır olduqdan sonra bir hadisənin baş verməsi və son nəticəyə çatmasıdır.                                                                  Başqa sözlə ilahi qəza, tədrici və səbəb-nəticə qanununun mütləq nəticəsidir ki, bu da bir hadisənin baş verməsinə səbəb olur. Qədər və ya ilahi təqdir, Allahın hər bir varlığın ölçü, hüdud və xüsusiyyətlərini müəyyən etməsidir. Bu xüsusiyyətlər müxtəlif amillərin təsiri altında tədricən reallaşır.<br /> <br /> ''İslam təlimlərində qəza-qədər iki növdür: elmi və eyni qəza-qədər.''<br /> <br /> '''Elmi qəza-qədər:''' Bu növ qəza-qədər, Allahın hadisələrin baş vermə vaxtı, yeri və necə baş verməsi haqqında elmi ilə bağlıdır. Bu nəzərə görə, Allah hər hadisənin necə və hansı şəraitdə baş verəcəyini bilir. Bu ilahi elm insanın seçimi ilə zidd deyil, çünki Allah insanın ixtiyari seçimlərindən agahdır və insanın öz iradə və azadlığından istifadə edərək hansı yolu seçəcəyini bilir.<br /> <br /> '''Eyni qəza-qədər:''' Bu qəza-qədər, işlərin əyani olaraqa reallaşmasıdır. Bu halda, Allah hər bir varlıq və hadisə üçün ölçü, xüsusiyyətlər və məhdudiyyətlər müəyyən etmişdir. Eyni qəza-qədərə misal olaraq insanın xarici görünüşü, cinsiyyəti, dəri rəngi, hətta onun yer üzündəki ömrü əvvəlcədən müqəddər olunub. İnsanların hərəkət və davranışları da eyni qəza-qədər çərçivəsində baş verir. Bu məhdudiyyətlərə baxmayaraq, insan öz həyat yolunu seçməkdə azad və ixtiyar sahibidir. <br /> <br /> İslam dünyagörüşündə, qəza-qədər insanın seçimi və iradəsi ilə zidd deyil. Hətta Allah bütün işlərin ölçü və sərhədlərini müəyyənləşdirsə də, sonu seçim yenə də insanındır. Buna görə də, insan öz qərarlarının və hərəkətlərinin nəticələrinə görə məsuliyyət daşıyır. &lt;ref&gt;Əbul Qasım Təbərani, h.q. 1415, Əl-Mucəmul Kəbir, cild 3, Qahirə, İbn Teymiyyə Kitabxanası, səh. 58.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Qəzanın mənası ==<br /> “Qəza” kəlməsi lüğətdə “qərar vermək” deməkdir. Bu hərəkət və ya söz mənasında ola bilər və Allaha yaxud başqalarına aid edilə bilər.&lt;ref&gt;Huseyn Raqib İsfahani, Mufrədatul Əlfazil Quran, səh. 406.&lt;/ref&gt; Qəza kəlməsi “yerinə yetirmək” və “qəzavət etmək” mənasında da işlənir. “Qazi” iki tərəf arasında hökm verib, onların işlərində qərar verdiyinə görə “qazi” adlanır.&lt;ref&gt;Muhəmməd Təqi Misbah Yəzdi, Amuzeşe fəlsəfe, cild 2, səh. 408.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Muhəmməd Təqi Misbah Yəzdi, Amuzeşe əqaed, cild 1, səh. 180.&lt;/ref&gt; Qəza Quran terminində üç mənada işlənib: &lt;ref&gt;Həsən Hilli, Kəşful Murad, Qum, İslam nəşrləri müəssisəsi, səh. 315.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> • Qəza-yaradılış, yaratma və işin sonu mənasında. “وَ قَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ فِی یَوْمَیْنِ ”, <br /> <br /> “Beləliklə onları iki gündə yeddi göy etdi”. (Əl-Fussilət: 12)<br /> <br /> • Hökmü zəruri və vacib etmək mənasında. “وَ قَضی رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ”, “Və Rəbbin Ondan başqasına ibadət etməmənizi... qəti hökm etdi”. (Əl-İsra: 23)<br /> <br /> • Elan etmək və xəbər vermək mənasında. “وَ قَضَیْنا إِلی بَنِی إِسْرائِیلَ فِی الْکِتابِ”, “Biz İsrail övladlarına (Tövrat) kitablarında qəti hökm verdik və elan etdik...” (Əl-İsra: 4)<br /> <br /> İlahi qəza, kəlam elmi alimlərinin terminində, cəbr və ixtiyar bəhsində, bütün müqəddimələr, səbəblər və şərtlər hazır olduqdan sonra bir hadisənin son mərhələyə çatması və qətiləşməsi deməkdir. İlahi qəzadan məqsəd, bir hadisənin bütün müqəddimələri, səbəbləri və şərtləri hazır olduqdan sonra onu son mərhələyə catdırmaq və qətiləşdirməkdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == Qədərin mənası ==<br /> Qədər və ya ilahi təqdirdən məqsəd, Allahın hər bir hadisə üçün xüsusi ölçü, keyfiyyət, zaman və məkan təyin etməsidir. Qədər mərhələsi qəzadan əvvəl gəlir. Qədər mərhələsi ölçmə və işin səbəblərini və şəraitini hazırlama mərhələsidir, qəza mərhələsi isə işin sona çatması və tamamlanması deməkdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == Elmi və eyni qəza-qədər ==<br /> Qəza-qədər iki qismə bölünür: elmi və eyni qəza-qədər<br /> <br /> === Elmi qəza-qədər ===<br /> Elmi qədər, Allahın hər bir hadisənin baş verəcəyi vaxtı, yeri və şəraiti əvvəlcədən bilməsidir. Bu ilahi elm, hər bir hadisənin müqəddimələrinə, baş vermə səbəbinə və qəti olaraq gerçəkləşməsinə agahlıqdır. Bu bilik, elmi qəza-qədərdir. Allahın insanın əməlləri və seçimlərinə olan elmi, onun iradəsi ilə zidd deyil. Allah hər bir insanın öz iradəsi və ixtiyarı ilə hansı yolu seçəcəyini: günaha doğru gedəcəyini ya saleh əməllər yolunu seçəcəyini bilir. Bu ixtiyari əməllərin nəticələri və onların təsirləri də ilahi elmdə mövcuddur. Beləliklə, Allahın insanın seçimlərini və əməllərini əvvəlcədən bilməsi, insanın azadlığı və iradəsi ilə zidd deyil, əksinə, Allahın dünyanın səbəb-nəticə və iradi sistemə tam hakim olduğunu göstərir.&lt;ref&gt;Leyla Xeydanı, h.ş. 1388, “Sədrul-mutəəllihin baxışında Qəza-qədərin əzəli ilahi elmlə və cəbr və ixtiyar ilə əlaqəsi”. Fəlsəfi düşüncələr (2), səh. 159-160.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Eyni qəza və qədər ===<br /> İnsan və digər varlıqlar da daxil olmaqla dünyanın bütün varlıqları müəyyən şərtlərə, məhdudiyyətlərə və xüsusiyyətlərə malikdir. Bu aləmdə heç bir varlıq təmamilə azad deyil, hətta insanın ixtiyari əməlləri də müəyyən şərtlərin və məhdudiyyətlərin təsiri altında gerçəkləşir. Məsələn, insan əl və ya gözlə danışa bilmir, danışmaq üçün isə boğazın, dilin, dişlərin və dodaqların sağlam olması vacibdir. Eyni qəza-qədər, hər bir hadisənin ölçüsünü, sərhədlərini və xüsusiyyətlərini onun reallaşma şərtlərilə birlikdə təyin etməkdir. Bu ilahi təqdir, işlərin zati xüsusiyyətləri və gerçəkləşmə şəraitinə bağlıdır, məsələn: hər bir varlığın yarandığı zaman, məkan və xüsusiyyətlər kimi.&lt;ref&gt;Cəfər Subhani, Muhazirat fil ilahiyyat. Qum, səh. 226-227.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Qad%C4%B1n%C4%B1n_ki%C5%9Fiy%C9%99_el%C3%A7ilik_etm%C9%99si&diff=739 2025-12-03T12:06:35Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qız atası qızı üçün oğlana elçi gedə bilərmi? Həzrət Şüeyb (ə) qızı üçün elçilik etmişdi. Oğlan rədd cavabı vermiş olsa, qız psixoloji travma almazmı? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Şəri cəhətdən qızın oğlana elçilik etməsi caizdir. Özlərinə düzgün həyat yoldaşı seçən qadınlar, bu qərarlarını mömin, ailəli və etibarlı bir şəxs vasitəsilə ilə qarşı tərəfə çatdırmalıdırlar. Əlbəttə, qadı...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Qız atası qızı üçün oğlana elçi gedə bilərmi? Həzrət Şüeyb (ə) qızı üçün elçilik etmişdi. Oğlan rədd cavabı vermiş olsa, qız psixoloji travma almazmı?<br /> <br /> '''Cavab:''' Şəri cəhətdən qızın oğlana elçilik etməsi caizdir. Özlərinə düzgün həyat yoldaşı seçən qadınlar, bu qərarlarını mömin, ailəli və etibarlı bir şəxs vasitəsilə ilə qarşı tərəfə çatdırmalıdırlar. Əlbəttə, qadın və kişinin ruhi xüsusiyyətlərini və yaşadıqları yerin adət-ənənələrini nəzərə alsaq, kişilərin qadına elçi düşməsi daha yaxşı olar.<br /> <br /> == '''İcazə''' ==<br /> İslam şəriətində qızın oğlana elçilik etməsi caizdir. Dini mətnlərdə də bu icazənin dəlilləri və şahidləri var:<br /> <br /> ''Bir gün bir qadın Peyğəmbərin (s) yanına gəlib, onunla evlənmək istədiyini dedi. Həzrət Məhəmməd (s) cavab vermədi və sükut etdi. Orada olan bir kişi dedi ki, əgər Peyğəmbərin (s) o qadınla evlənmək fikri yoxdursa, o həmin qadınla (əgər qadın razılıq versə) evlənsin. Qadın razılıq verdi və Peyğəmbər (s) də onları evləndirdi.''&lt;ref&gt;Muctəba Zakiri “Fəlsəfeye ezdevace daim və muvəqqət dər Eslam”, Tehran, Qədir Xum nəşri, 2002, səh.11, Suyutinin təfsirindən nəql olunmuşdur, cild 5, səh.209, Əhzab surəsinin 50-ci ayəsinin izahında &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həzrət Şüeyb (ə) Musa (ə) peyğəmbərə dedi: “Öz qızlarımdan birini səninlə evləndirmək istəyirəm. Amma bir şərtlə ki, səkkiz il mənim üçün işləyəsən. Əgər on il işləmək istəsən, bu, sənin məhəbbətinin əlamətidir. Mən sənin üzərinə ağır yük qoymaq istəmirəm. Allah istəsə (İnşaAllah) mənim layiqli insanlardan olduğumu görəcəksən”. Həzrət Musa (ə) da Şüeyb (ə) peyğəmbərin təklifini qəbul etdi.&lt;ref&gt;Muhəmməd Muhəmmədi İştihardi, “Qessehaye Quran”, Tehran, Muəsseseye Enteşarate Nəbəvi, 2001, səh. 249.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Qadının ruhi xüsusiyyətlərinə diqqət edilməlidir''' ==<br /> İslam nöqteyi-nəzərindən qadın və kişi insanlıq baxımından bərabər hüquqlu olsa da&lt;ref&gt;Seyid Ziya Murtəza, “Dəraməde bər şenaxte məsaile zənan”, Qum, Dəftəre Təbliğate Houzeye Elmiyye, “Peyame zən” aylıq jurnalı, 68-ci nömrə, 1998; Əl-Mizan təfsiri, 14-cü çap, səh.136.&lt;/ref&gt;, hər birinin öz ruhi xüsusiyyətləri var. Mürtəza Mütəhhərinin də qeyd etdiyi kimi, kişinin fitrəti sevmək və eşqini izhar etmək, qadının fitrəti isə sevilmək və məşuq olmaq üzərində yaradılıb.&lt;ref&gt;Mürtəza Mütəhhəri, “Nezame huquqe zən dər Eslam”, Qum, Sədra, 2000, kitabın əvvəli.&lt;/ref&gt; Kişi qadına elçi gedib, rədd cavabı ala bilər, amma hər zaman sevilmək və kişinin qəlbini fəth etmək istəyən qadın, elçılık etdiyi kişidən rədd cavabı alsa sınar və özünü təhqir olunmuş hiss edər.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mürtəza Mütəhhəri, “Nezame huquqe zən dər Eslam”, Qum, Sədra, 2000, səh. 39-40.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Amerikalı psixoloq Vilyam Ceymsin nəzərinə görə, qadınlar tarix boyu anlamışlar ki, izzət və ehtiramlarının qorunması üçün kişilərə elçilik etməməlidirlər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Dini mətnlərə əsasən kişinin qadına elçilik etməsi fitrətə daha uyğundur. Bəzi hədislərə əsasən, Adəm (ə) Həvvadan yanına gəlməsini istəyən zaman, Həvva ona: “Xeyr. Sən mənim yanıma gəl”. demişdir. Allah da Adəmə (ə) Həvvanın yanına getməsini əmr etmişdir. Bəzi alimlərin fikrinə əsasən, kişinin qadına elçilik etməsi adəti də buradan yaranıb.&lt;ref&gt;Seyid Ziya Murtəza, “Dəramədi bər şenaxte məsaile zənan”, Qum, Dəftəre Təbliğate Houzeye Elmiyye, “Peyame zən” aylıq jurnalı, 68-ci nömrə, 1998; “Mən la yəhzuruhul-fəqih”, 3-cü çap, səh. 380.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Özlərinə düzgün meyarlar əsasında həyat yoldaşı seçən cavan xanımlara, bu qərarlarını vasitəsitəçi ilə qarşı tərəfə çatdırmaq tövsiyə olunmuşdur. Çünki, əgər qarşı tərəf müsbət cavab verərsə, qadının intizarına son qoyulacaq, əgər mənfi cavab verərsə, elçilik vasitə ilə olduğu üçün qadının hörmət və şəninə xələl gəlməyəcəkdir. Buna görə də, vasitəçi ailəli, etibarlı və sirr saxlayan şəxslərdən seçilməlidir.&lt;ref&gt;Əhməd Safi, “Xanevadeye motəadel”, Əncoməne ouliya və murəbbiyan, 1996.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Adət-ənənələrə diqqət''' ==<br /> Qədim dövrlərdən bu yana bir çox xalqların adətində kişilər qadına elçilik etmişdir, bu adət  sırf Azərbaycana və İslam cəmiyyətinə məxsus deyil. İnsanın yaşadığı cəmiyyətdə və məntəqədə dini göstərişlərə müxalif olmayan yerli adət-ənələrə riayət etməsi daha yaxşıdır.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Pey%C4%9F%C9%99mb%C9%99rin_(s)_m%C9%99b%C9%99si&diff=738 2025-12-03T12:03:31Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Peyğəmbərin (s) məbəsi nə zaman və Həzrətin (s) neçə yaşında baş verdi? Məbəs müsəlmanlar üçün nə dərəcədə əhəmiyyətlidir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Peyğəmbərin besəti həzrət Muhəmmədə (s) peyğəmbərlik verilməsi deməkdir. Bu hadisə 40-cı fil ilində baş vermişdir. Şiələr həzrət Muhəmmədin (s) Rəcəb ayının 27-si, sünnülər isə Ramazan ayında peyğəmbərliyə seçildiyinə inanır. Müsəlmanla...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Peyğəmbərin (s) məbəsi nə zaman və Həzrətin (s) neçə yaşında baş verdi? Məbəs müsəlmanlar üçün nə dərəcədə əhəmiyyətlidir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Peyğəmbərin besəti həzrət Muhəmmədə (s) peyğəmbərlik verilməsi deməkdir. Bu hadisə 40-cı fil ilində baş vermişdir. Şiələr həzrət Muhəmmədin (s) Rəcəb ayının 27-si, sünnülər isə Ramazan ayında peyğəmbərliyə seçildiyinə inanır. Müsəlmanların əksəriyyəti həzrət Muhəmmədin (s) 40 yaşında peyğəmbərliyə çatdığını düşünür.<br /> <br /> Peyğəmbərin (s) besəti, onun həyatında və nübuvvət tarixində baş verən ən əsas və ən mühüm hadisədir. Məbəs, bütün İslam firqələrində böyük bir bayramdır və bütün İslam ölkələrində bayram olaraq qeyd olunur.<br /> <br /> == '''Məqam''' ==<br /> Məbəs, bəşər tarixinin ən böyük hadisəsi, Allahın ən möhtəşəm neməti və rəhməti,&lt;ref&gt;Sədruddin Bəlaği, Məbəse xatəmul Ənbiya (مبعث خاتم الانبیا), Darul İslam, Nömrə 24, Ordibeheşt, h.ş. 1331.&lt;/ref&gt; nübuvvət tarixinin ən əsaslı və əhəmiyyətli hadisəsidir.&lt;ref&gt;Seyid Ələvi, Seyid İbrahim, Besəte Peyambər dər tarixe Təbəri (بعثت پیامبر در تاریخ طبری), Keyhane əndişe, Nömrə 25, h.ş. 1368, səh. 57. &lt;/ref&gt; Besətin müsəlman mədəniyyətində xüsusi bir yeri var. Məbəs, əslində İslamın başlanğıcıdır, bu din, ilk illərdə bir ovuc tərəfdarları ilə çətin şəraitdə zühur etmiş, sonradan bütün dünyaya yayılmışdı. Məbəs, insanlıq tarixində böyük bir dönüşün başlanğıcı hesab edilir.&lt;ref&gt;Məhdi Moti, Besət, Daerətul məarefe bozorge Eslami (دائر المعارف بزرگ اسلامی), Tehran, “Daerətul məarefe bozorge Eslami” mərkəzi, cild 12, Girişin davamı.&lt;/ref&gt; Məbəs günü bütün İslam firqələrinin mədəniyyətində böyük bir bayramdır və bu gündə bütün İslam ölkələrində, ölkənin adət-ənənələrinə uyğun xüsusi bayramlar keçirilir.&lt;ref&gt;Məhdi Moti, Besət, Daerətul məarefe bozorge Eslami (دائر المعارف بزرگ اسلامی), Tehran, “Daerətul məarefe bozorge eslami” mərkəzi, cild 12, Girişin davamı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Allah-taala, Ali-İmran surəsinin 164-cü ayəsində belə buyurur: <br /> “لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ ”<br /> “Şübhəsiz, Allah möminlərin boynuna onlara özlərindən bir peyğəmbər göndərən zaman haqq qoydu”.&lt;ref&gt;Huseyn Ələvi Mehr, Besət və əhdafe an, (بعثت و اهداف آن), Fərhənge Kousər, Nömrə 44, h.ş. 1379, səh. 12&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Şiə alimlərinə görə, Peyğəmbərin besəti (s) Rəcəb ayının 27-si, 40-cı fil ili və 610-cu milad ilində, İranda Xosrov Pərvizin hakimiyyətinin 20-ci ilində baş vermişdir.&lt;ref&gt;Kazem Modir Şaneçi, Besəte Rəsule Əkrəm (بعثت رسول اکرم), Nameye Astane Qods, Nömrə 29 və 30, h.ş. 1346, səh. 17. Məhdi Moti, Besət, Daerətul məarefe bozorge Eslami (دائر المعارف بزرگ اسلامی), Tehran, Daerətul məarefe bozorge Eslami mərkəzi, cild 12, Girişin davamı.&lt;/ref&gt; Əhli sünnə alimləri və mühəddisləri arasında məşhur olan fikirə görə, Peyğəmbərin (s) risaləti 40-cı fil ilində, mübarək Ramazan ayında gerçəkləşmişdir. Bəziləri bunun Ramazanın 17-si, bəziləri 18-i, bəziləri isə 24-ündə baş verdiyini nəql etmişlər.&lt;ref&gt;Peyambər dər çe tarexi be peyambəri məbus şod, (پیامبر در چه تارخی به پیامبری مبعث شد) Ayine rəhmət, Baxış 24, Bəhmən 1402.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Peyğəmbərliyin başlanğıcı''' ==<br /> Peyğəmbəri Əkrəm (s) 40 yaşında ( məhşur olmayan bir rəvayətə görə 43 yaşında) peyğəmbərlik məqamına seçildi. Bu ixtilafın səbəbi, “Besət”in mənasının  fərqli anlaşılmasıdır. Bəziləri Quran ilk ayələrinin nazil olmasını, bəziləri isə Peyğəmbərin (s) ilk aşkar təbliğini besətin başlanğıcı hesab edir.&lt;ref&gt;Məhdi Moti, Besət, Daerətul məarefe bozorge Eslami (دائر المعارف بزرگ اسلامی), Tehran, Daerətul məarefe bozorge Eslami mərkəzi, cild 12, Girişin davamı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Peyğəmbəri Əkrəm (s) Hira mağarasında, Sur dağında təfəkkür və ibadətlə məşğul olduğu zaman, Ələq sürəsinin ilk ayələri nazil oldu və o həzrətə<br /> “اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ” <br /> “Oxu, yaradan Rəbbinin adı ilə” deyə buyurulması ilə besət başladı və “Müddəsir” surəsinin ilk ayələri ilə davam etdi. Peyğəmbər (s) əvvəlcə həyat yoldaşı Xədicəyə və əmisi oğlu Əliyə (ə) peyğəmbərliyə çatması xəbərini verdi. 3 ildən sonra <br /> “وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ”  <br /> “Və yaxın qohumlarını qorxut və xəbərdarlıq et”.&lt;ref&gt;Şuəra surəsi, ayə 26.&lt;/ref&gt; ayəsinin nazil olması ilə dəvət yeni bir mərhələyə qədəm qoydu və eyni ildə<br /> “فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ”  <br /> “Buna görə də, sənə əmr olunanı aşkar şəkildə bəyan et və müşriklərdən üz çevir”. (Hicr: 94) ayəsinin nazil olması ilə Peyğəmbər (s) aşkar və ümumi dəvətə başladı.<br /> <br /> İlk dəfə peyğəmbər (s) Ukəz bazarında, bəzilərinin ticarətlə, bəzilərinin isə hündür yerlərdə yeni şeirlər və müxtəlif hekayələr söyləməklə məşğul olduğu vaxtda hamını susmağa çağırdı və dəvətini açıq şəkildə bildirdi. O gün Əbu Ləhəb Peyğəmbərə (s) istehza etdi və bir neçə nəfər də onun ardınca Peyğəmbərə (s) əziyyət ettdi. Lakin Əbu Talib Peyğəmbəri (s) müdafiə edərək onları cəzalandırdı. Bu hadisədə az sayda insan iman gətirdi və bu üç illik dövrdə gizli iman gətirən kiçik qrupun sırasına qoşuldular.&lt;ref&gt;Məhdi Moti, Besət, Daerətul məarefe bozorge Eslami (دائر المعارف بزرگ اسلامی), Tehran, “Daerətul məarefe bozorge Eslami” mərkəzi, cild 12, Girişin davamı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Peyğəmbərliyin ilk əlamətləri 40 yaşında, Rəcəb və ya Ramazan ayında, Cəbrail mələyin Hira dağında Peyğəmbərə (s) görünməsi və ona “Ələq” surəsinin ilk ayələrini oxuması ilə başladı. Bir müddət vəhyin nazil olmaması Həzrəti (s) kədərləndirdi. Amma az sonra vəhy mələyi gəldi və ona öz qövmünü hidayət etməyi əmr etdi.&lt;ref&gt;Bir qrup yazıçı, Eslam, Daerətul məarefe bozorge Eslami (اسلام دائره المعارف بزرگ اسلامی) Tehran, cild 8, Girişin davamı&lt;/ref&gt; Təfsiri nümunədə qeyd olunur ki, əksər təfsirçilərin fikrincə, “Ələq” surəsi Peyğəmbərə (s) nazil olan ilk surədir.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, Təfsire nomune (تفسیر نمونه) Tehran, Darul kutubil İslamiyyə, h.ş. 1371, cild 27, səh. 153&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Kin-K%C3%BCdur%C9%99t&diff=737 2025-12-03T11:53:43Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Kin nədir? Onun səbəbləri, nəticələri və müalicə yolları hansılardır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Kin əxlaqi rəzalətlərdən və ruhun hallarından biri olub bir şəxsin başqasına qarşı düşmənçilik hissini qəlbində gizlədərək, fürsət düşən kimi onu biruzə verməsidir. Kin, qəzəbdən yaranır. Kinin nəticələrinə diqqət etmək, bağışlama ruhunu gücləndirmək və kin tutulan şəxslə mehriban davranmaq kinin m...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Kin nədir? Onun səbəbləri, nəticələri və müalicə yolları hansılardır?<br /> <br /> '''Cavab:''' Kin əxlaqi rəzalətlərdən və ruhun hallarından biri olub bir şəxsin başqasına qarşı düşmənçilik hissini qəlbində gizlədərək, fürsət düşən kimi onu biruzə verməsidir. Kin, qəzəbdən yaranır. Kinin nəticələrinə diqqət etmək, bağışlama ruhunu gücləndirmək və kin tutulan şəxslə mehriban davranmaq kinin müalicə yollarındandır.<br /> <br /> Kinə səbəb olan amillərdən biri, özünü başqalarından  aşağı görməkdir, bu da insanın başqalarının uğurlarını gördükdə onlara qarşı kin tutmasına səbəb olur. Mübahisə, məzəmmət, qeybət, istehza, lənət və söyüş, qarşı tərəfdə kin yaradan amillərdəndir.<br /> <br /> == Kin anlayışı və yeri ==<br /> Kin, bir şəxsin digərinə qarşı düşmənçilik hissini ürəyində gizlədərək, ilk fürsətdəcə ondan intiqam almasıdır. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Əhməd Nəraqi, Meracus Səadət (معراج السعاده), Kəşful ğita nəşri, 1-ci çap, 82, səh. 200&lt;/ref&gt; Kin daxili haldır, əgər kin əməldə özünü biruzə verirsə bu ədavət və düşmənçilikdir.<br /> <br /> Kin, qəzəb qüvvəsindən yaranır. Bir şəxs qəzəbləndiyi şəxsdən intiqam ala bilmədikdə və qəzəbini aşkar edə bilmədikdə, qəzəb onun ürəyində yığılır və kin yaradır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> Rəvayətdə, kinli şəxsin həqiqi imandan məhrum olduğu buyurulur.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Muhəmmədi Reyşəhri, Mizanul-Hikmə, (میزان الحکمه) tərcüməçi: Həmid Rza Məşayexi, Darul-hədis nəşri, 1-ci çap, h.ş. 1377, cild 3, səh. 1221, Hiqd bölməsi.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Kinin amilləri ==<br /> Kin bəsləmək üçün müxtəlif amillər qeyd edilmişdir:<br /> <br /> '''Mübahisə:''' Rəvayətlərdə elmi müzakirələrin mübahisəyə çevrilməsi qadağan edilmişdir. Çünki bu halda tərəflərdən heç biri digərinin sözünü qəbul etmir nəticədə kin-küdurət  və düşmənçilik yaranır. &lt;ref&gt;Amili Cubəi, Zeynuddin bin Əli (Şəhid Sani), Munyətul Murid fi ədəbil Mufid vəl Mustəfid (منية المريد في ادب المفيد و المستفيد) Əl-Mira bölməsi.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Mira:''' Mira, başqalarının sözlərinə irad tutmaq deməkdir, bu da dostluqların pozulmasına və kin yaranmasına səbəb olur. &lt;ref&gt;Muctəba Tehrani, Əxlaqe Elahi, (اخلاق الهی) “Daneş və Endişeye Moaser” mədəniyyət institutu nəşriyyatı, 1-ci çap, h.ş. 1381, cild 4, səh. 173-174.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Artıq gözlənti və məzəmmət:''' Rəvayətlərə görə, əgər insan başqasından gücündən artıq bir şey umursa və onu gözləntisini yerinə yetirməyən şəxsi məzəmmət edirsə, bu, insanın qəlbində kinin yaranmasına səbəb olur. &lt;ref&gt;Muhəmmədi Reyşəhri, Mizanul-Hikmət, (میزان الحکمه) tərcüməçi Həmid Rza Məşayexi, Darul-Hədis nəşri, 1-ci çap, h.ş. 1377, cild 3, səh. 1221, Hiqd bölməsi.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Əksiklik hissi:''' Özündə əksiklik hiss edən bir şəxs, başqalarının uğurlarını gördükdə onlara qarşı kin bəsləyə bilər.&lt;ref&gt;İbn Əbil Hədid, Şərhe Nəhcul-bəlağe, (شرح نهج البلاغه), cild 20, Beyrut, Daru İhyaut turas, h.ş. 1380, cild 20, səh. 322, hədis: 696 və səh. 327, hədis: 743.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Qeybət:''' Qeybət insanın şərəf və ləyaqətini alçaltdığı üçün, bəzən qeybəti edilən şəxsin qəlbində qeybət edənə qarşı kin yaranır.&lt;ref&gt;Müctəba Tehrani, Əxlaqe Elahi, (اخلاق الهی) “Daneş və Endişeye Moaser” mədəniyyət institutu nəşriyyatı, 1-ci çap, h.ş. 1381, cild 4, səh. 95 və ya 65.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Məsxərə:''' Əgər kimsə başqasını məsxərə edərsə və o şəxs özünü müdafiə edə bilməsə, bu, onun qəlbində qəzəb yaradar və kinə çevrilər. Bu cür şəxs zərbə vurmaq üçün fürsət gözləyər.&lt;ref&gt;Müctəba Tehrani, Əxlaqe Elahi, (اخلاق الهی) “Daneş və Endişeye Moaser” mədəniyyət institutu nəşriyyatı, 1-ci çap, h.ş. 1381, cild 4, səh. 295.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Lənət:''' Lənət və nifrət qadağan olunmuş lənət və nifrət nəzərdə tutulur, çünki bəzi hallarda lənət və nifrət icazəlidir.&lt;ref&gt;Müctəba Tehrani, Əxlaqe Elahi, (اخلاق الهی) “Daneş və Endişeye Moaser” mədəniyyət institutu nəşriyyatı, 1-ci çap, h.ş. 1381, cild 4, səh. 247&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Söyüş:''' Söyüş söymək, insanların söyüş söyən şəxsə qarşı kin tutmasına səbəb olur.&lt;ref&gt;Müctəba Tehrani, Əxlaqe Elahi, (اخلاق الهی) “Daneş və Endişeye Moaser” mədəniyyət institutu nəşriyyatı, 1-ci çap, h.ş. 1381, cild 4, səh. 270.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Kinin nəticələri   ==<br /> Kinli insan daim əzab çəkir və rahatlığını itirir. O, dostluqda möhkəm olmadığı üçün dostları azdır. Kinli insan ən pis yoldaş hesab edilir.  <br /> <br /> Kinli insan həqiqi imandan məhrumdur, çünki rəvayətə görə, imanlı insan bir an belə kin saxlamaz və qardaşından ayrılandan sonra onunla bağlı qəlbində kin tutmaz.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Kin, həsəd, qeybət, iftira, məzəmmət və başqalarını alçaltma kimi günahlara da səbəb olur.<br /> <br /> == Müalicə yolları ==<br /> Kinin bəzi müalicə yolları bunlardır:<br /> <br /> Kin bəsləməyin nəticələrinə diqqət etmək: Kin tutmağın kin tutan şəxsə heç bir faydasının olmadığını, əksinə, onun daim narahatçılığına səbəb olduğunu anlamaq.<br /> <br /> Bağışlama ruhunu gücləndirmək: Əgər bir şəxs başqasının əziyyət və ya təhqirinə məruz qalıbsa, ona qarşı qəzəb və kin bəsləmək əvəzinə, onu bağışlasın, çünki Peyğəmbərin (s) buyurduğuna görə, bağışlama insanın izzətini və böyüklüyünü artırır.&lt;ref&gt;Abdullah Şubbər, Əxlaqe Şubbər (اخلاق شبر), Hicrət Nəşriyyatı, 2-ci çap, h.ş. 1377, səh. 253-254.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Kin tutulan şəxslə dostcasına davranmaq: Onun istək və ehtiyaclarını qarşılamağa çalışmaq və yaxşılıqlarını danışmaq bu rəzil xüsusiyyətdən xilas olma yollarındandır.&lt;ref&gt;Əhməd Nəraqi, Meracus Səadət (معراج السعاده) səh. 201.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Fatim%C9%99nin_(%C9%99)_m%C3%BCsh%C9%99fi&diff=736 2025-12-03T11:49:30Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Fatimənin (ə) müshəfi hansı kitabdır? Bu kitab Quranın bacısı adı ilə məşhur olan kitabdırmı? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Fatimənin (ə) müsəfi Cəbrailin Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra həzrət Fatiməyə (ə) imla etdiyi və imam Əlinin (ə) yazdığı kitabdır. Hədislərə görə bu kitabın mövcudluğunda heç bir şübhə yoxdur. Fatimənin (ə) müshəfinin mövcudluğunu sübut edən hədislər şiənin ən qədim mən...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Fatimənin (ə) müshəfi hansı kitabdır? Bu kitab Quranın bacısı adı ilə məşhur olan kitabdırmı?<br /> <br /> '''Cavab:''' Fatimənin (ə) müsəfi Cəbrailin Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra həzrət Fatiməyə (ə) imla etdiyi və imam Əlinin (ə) yazdığı kitabdır. Hədislərə görə bu kitabın mövcudluğunda heç bir şübhə yoxdur. <br /> <br /> Fatimənin (ə) müshəfinin mövcudluğunu sübut edən hədislər şiənin ən qədim mənbələrdən olan Bəsairud Dərəcat (بصائر الدرجات) və Əl-Kafi (الکافی) kitablarında nəql olunmuşdur. Mənbələrə əsasən Fatimənin (ə) müshəfi şiə imamlarının (ə) yanında qorunub saxlanır. Bu müsəfə aid olan bir çox hədisləri Əllamə Məclisi “Əhli beytin (ə) elmləri” bölməsində nəql etmişdir. <br /> <br /> Bu müshəf gələcəkdə baş verəcək hadisələrdən, həzrət Fatimənin (ə) övladlarının taleyindən bəhs edir. Bu müshəfdən şiə maarifində istifadə olunmuşdur. Fatimənin (ə) müshəfinin mövzusu barədə nəql edilən hədislərdəki ixtilaf və bəzən də bu hədislərin zahirən bir-birinə zidd olması mühəqqiqlər arasında müshəfin təfərrüatları barədə fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. Mötəbər qaynaqlarda bu kitabın Quranın bacısı olması barədə məlumat yoxdur. <br /> <br /> == '''Xüsusiyyətləri''' ==<br /> Əhli beytin (ə) hədislərində bu müshəfin həzrət Fatiməyə (ə) ilham edilməsi nəql olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Muhəmməd Əli Məhdəvirad, Moshəfe Fateme (ə) (مصحف فاطمه(س), Fatimi ensiklopediyası, Əli Əkbər Rəşadın nəzərəti altında, Tehran, İslam mədəniyyət və düşüncəsinin araşdırmaları mərkəzi, h.ş. 1393, cild 3, səh. 64.&lt;/ref&gt; Bu hədislərin bəzilərinin sənədləri mötəbərdir. Buna görə də bu kitabın varlığı haqqında heç bir şübhə olmamışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bu hədislərdən biri şiələrdən birinin imam Sadiqdən (ə)  Fatimənin (ə) müshəfi barədə verdiyi suala cavabdır. Bu hədisdə bu müshəf barədə bəzi məlumatlar, o cümlədən bu kitabın Fatimənin (ə) Allahın Rəsulunun (s) vəfatından sonra yaşadığı yetmiş beş gün ərzində o həzrətə imla olunduğu bildirilir. &lt;ref&gt;Muhəmməd bin Yaqub Kuleyni, Əl-Kafi (الکافی), Qum, Darul Hədis, h.q. 1429, cild 1, səh. 599, 600&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Fatimənin (ə) müshəfinin mövcudluğu haqqında olan hədislər şiənin ən qədim mənbələrdən olan Bəsairud Dərəcat (بصائر الدرجات) və Əl-Kafi (الکافی) kitablarında nəql olunmuşdur. Bu müsəfə aid olan bir çox hədisləri Əllamə Məclisi “Əhli beytin (ə) elmləri” bölməsində nəql etmişdir. &lt;ref&gt;Muhəmməd Baqir Məclisi, Biharul Ənvarul-camiəh li durəri əxbaril əimmətil əthar. (بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار), Beyrut, Əl-Vəfa müəssisəsi, h.q. 1403, cild 26, səh. 49&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Əhli beytdən (ə) olan hədislərə görə Fatimənin (ə) müshəfini heç kimsə görməmiş və o kitab şiə imamlarının (ə) yanında qorunub saxlanılır.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Yaqub Kuleyni, Əl-Kafi (الکافی), Qum, Darul Hədis, h.q. 1429, cild 1, səh. 593&lt;/ref&gt; Bu hədislərin bəzilərində Fatimənin (ə) müshəfinin Qurandan üç dəfə böyük olduğu qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Yaqub Kuleyni, Əl-Kafi (الکافی), Qum, Darul Hədis, h.q. 1429, cild 1, səh. 595.&lt;/ref&gt; Bu müshəfdən şiə maarifində istifadə olunmuşdur.&lt;ref&gt;Huseyn Mudərrisi Təbatəbai, Mirase məktube şiə (میراث مکتوب شیعه), Qum, Muvərrix nəşri, h.ş. 1386, səh. 41&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Fatimənin (ə) müshəfinin mövzusu barədə nəql edilən hədislərdəki fərq və bəzən də bu hədislərin zahirən bir-birinə zidd olması mühəqqiqlər arasında müshəfin təfərrüatları barədə fikir ayrılığına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;Məhdəvirad, Mushəfe Fateme (ə) (مصحف فاطمه(س)), cild 3, səh. 65.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''İmla edən və yazan''' ==<br /> Hədsilərdə Fatimənin (ə) müshəfinin kim tərəfindən imla edilməsi barədə müxtəlif fikirlər mövcuddur. O cümlədən Allah-taala, mələk, Cəbrail və Allahın Rəsulu (s) hədislərdə adları çəkilən imla edənlərdir.&lt;ref&gt;Məhdəvirad, Mushəfe Fateme (ə) مصحف فاطمه(س), cild 3, səh. 65.&lt;/ref&gt; Əllamə Məclisi bu hədislərin arasında olan zahiri ziddiyyəti aradan qaldırmış və bəzi mühəqqiqlər bunun ən yaxşı həll yolu olduğunu qəbul etmişlər. &lt;ref&gt;Məhdəvirad, Mushəfe Fateme (ə) مصحف فاطمه(س), cild 3, səh. 72.&lt;/ref&gt; O, bu hədislərdə Allahın Rəsulundan (s) məqsədin Cəbrail olduğunu deyir.&lt;ref&gt;Muhəmməd Baqir Məclisi, Biharul Ənvar əl- camiəh li durəri əxbaril əimmətil əthar. (بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار), h.q. 1403, cild 26, səh. 42&lt;/ref&gt; Seyid Muhsin Əmin Amuli,&lt;ref&gt;Mohsun Əmin, Əyanuş şiə, (اعیان الشیعة) Beyrut, Darul Təaruf lil mətbuaat, h.q. 1403, cild 1, səh. 357&lt;/ref&gt; Seyid Cəfər Murtəza Amuli&lt;ref&gt;Cəfər Murtəza Amuli, Məsətuz Zəhra (ə) şübəhat və rudud, Beyrut, Darus Sirə, h.q. 1418, cild 1, səh. 116.&lt;/ref&gt; və Seyid Muhəmməd Hüseyn Fəzlullah&lt;ref&gt;Haşim Haşimi, Hivar məə Fəzlullah həuləz Zəhra (ə) (حوار مع فضل‌الله حول الزهراء(س),) Beyrut, Darul Huda‌, h.q. 1422, səh. 151.&lt;/ref&gt; da bu hədislərdəki ziddiyəti aradan qaldırmağa çalışmışlar.<br /> <br /> Bütün şiə alimləri və bu müshəfdən danışan bütün hədislərdə, kitabın katib və təlifinin imam Əliyə (ə) məxsus olduğu qeyd edilir.&lt;ref&gt;Məhdəvirad, Mushəfe Fateme (ə) (مصحف فاطمه(س)), cild 3, səh. 73&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mövzu''' ==<br /> Fatimənin (ə) müshəfinin bir neçə məsələni özündə əks etdirdiyi bildirilir: <br /> <br /> ● Allahın Rəsulunun (s) məqamı və həzrət Fatimənin (ə) övladlarının taleyi.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin əl-Həsən Səffar Qumi, Bəsairud dərəcat fi fəzaili ali Muhəmməd səlləllahu əleyhi və alih بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم, səh. 174.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ● Gələcək hadisələrdən xəbər vermək.&lt;ref&gt;Əl-Fital Əl-Nisaburi, Muhəmməd bin Əhməd, Rouzətul vaizin və bəsirətul mutəəzin روضة الواعظین و بصیرة المتعظین, Qum, Əl-Rəzi Nəşrləri, h.ş. 1375, cild 1, səh. 211&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ● İlahi Peyğəmbərlər (ə), onların adları və canişinlərinin adları. &lt;ref&gt;Məclisi, Muhəmməd Baqir, Biharul Ənvar əl-cameəh li durəri əxbaril əimmətil əthar. بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار, cild 26, səh 18&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ● Qiyamət gününə qədər bütün padşahların və hökmdarların adları.&lt;ref&gt;Əl-Fital Əl-Nisaburi, Muhəmməd bin Əhməd, Rozətul vaizin və bəsirətul mutəəzzin (روضة الواعظین و بصیرة المتعظین), h.ş. 1375, cild 1, səh. 211.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ● Şiə alimlərindən olan Əbdul Hüseyn Şərəfuddin bu müshəfdə başqa mövzuların o cümlədən misallar, hikmətlər, moizələr və xəbərlərin də yer aldığın yazmışdır. &lt;ref&gt;Əbdul Huseyn Şərəfuddin, Əlmuraciat (المراجعات), Qum, Əl-Məcməul Aləmi lil Əhlil-Beyt (ə), h.q. 1426, səh. 603.&lt;/ref&gt; Bu fikir bəzi araşdırmaçılar tərəfindən rədd edilmişdir. &lt;ref&gt;Haşimi, Hivar məə Fəzlullah houləz Zəhra (ə), (حوار مع فضل‌الله حول الزهراء(س)) Beyrut, səh. 172.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ● Bir qrup mühəqqiq bir hədisə istinad edərək&lt;ref&gt;Kuleyni, Əl-Kafi (الکافی), cild 7, səh. 37-41.&lt;/ref&gt; (bu hədisə görə Fatimənin (ə) kitabı bütün şəri məsələləri özündə əks etdirir) açıq-aşkar söyləmişlər ki, bu müshəfdə bütün şəri məsələlər və cəza qanunları təfərrüatı ilə yer almışdır.&lt;ref&gt;Muhəmməd Kazim Qəzvini, Fatimətuz Zəhra (ə) minəl məhdi iləl-ləhd, (فاطمة الزهراء (س) من المهد الى الحد)  yersiz, naşriyatsız, tarixsiz, səh. 96.&lt;/ref&gt; Seyid Muhəmməd Hüseyn Fəzlullah bu nəzəri təsdiqləmiş, Fatimənin (ə) kitabı ilə Fatimənin (ə) müshəfinin eyni olduğu qənaətinə gəlmişdir.&lt;ref&gt;Haşimi, Hivar məə Fəzlullah houləz Zəhra(ə) حوار مع فضل‌الله حول الزهراء(س), səh. 167.&lt;/ref&gt; Amma bəzi mühəqqiqlər bu baxışı rədd etmişlər.&lt;ref&gt;Əmini, Əyanuş şiə, (اعیان الشیعه) cild 1, səh. 356.&lt;/ref&gt; Ehtimal edilir ki, Fatimənin (ə) müshəfi və Fatimənin (ə) kitabı fərqli kitablardır və “Fatimənin kitabı” Fatimə bint Hüseynə məxsusudur. &lt;ref&gt;Haşimi, Hivar məə Fəzlullah houləz Zəhra (ə), (حوار مع فضل‌الله حول الزهراء(س)), səh. 181.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ● Şiəşünas və Prinston universitetinin İslam hüququ professoru Seyid Hüseyn Mudərrisi Təbatəbai Fatimənin (ə) müshəfində şiənin batini düşüncələrinin əks olunduğunu iddia edir. &lt;ref&gt;Mudərrisi Təbatəbai, Mirase Məktube şiə (میراث مکتوب شیعه), səh. 41.&lt;/ref&gt; Lakin onun bu nəzəri tənqid edilmişdir.&lt;ref&gt;Məhdəvirad, Mushəfe Fateme (ə) (مصحف فاطمه(س)), cild 3, səh. 82.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Mənbələrdə bu kitabın Quranın bacısı olmağı ilə bağlı məlumat qeyd edilməmişdir.<br /> <br /> == '''Müshəf barədə olan şübhələr''' ==<br /> Bəzi şəqrşunaslar və əhli sünnə alimləri “Fatimənin (ə) müshəfi” adlanan kitabda müshəf kəlməsinin olmasını əsas gətirərək şiəni müsəlmanların əlindəki Qurandan fəqrli bir Qurana sahib olmaqda ittiham etmişlər. Çünki onların nəzərinə görə müshəf kəlməsini yalnız Qurana aid etmək olar. Məhşur macar İslamşunası Aqnas Qoldziye&lt;ref&gt;Qoldəzihər, İqnas, Gerayeşhaye təfsiri dər miyane mosəlmanan<br /> <br /> ( گرایش های تفسیری در میان مسلمانان), Müqəddimə: Seyid Muhəmməd Əli Əyazi, Tərcümə: Seyid Nasir Təbatəbai, Tehran, Qoqunus Nəşrləri, h.ş. 1383, səh. 256-257.&lt;/ref&gt;, ərəbistanlı sələfi yazıçı Abdullah Əl-Qəsəmi də bu əqidədədir.&lt;ref&gt;Samir Haşim Həbib Əmidi, Difa ənil Kafi (دفاع عن الکافی), Dirasətun nəqdiyyətun muqərinətun li əhəmmil tu'ni vəl şubəhati li məsarəti həulə kitabil-Kafi lil şeyx Kuleyni دفاع عن الکافی, Qum, Mərkəzul Ğədir lid dirasatil İslamiyyə, h.q. 1415, cild 2, səh. 353.&lt;/ref&gt; Bu nəzəriyyəyə cavab olaraq bəzi mühəqqiqlər bildirmişlər ki, şiə alimləri Fatimənin (ə) müshəfinin Quranla əlaqəsinin olmamasında eyni fikirdədirlər.&lt;ref&gt;Məhdəvirad, Mushəfe Fateme (s) (مصحف فاطمه(س)), cild 3, səh. 75.&lt;/ref&gt; Onlar bu iddiaya şiə imamlarından (ə) nəql olunan bir çox hədisləri dəlil gətirmişlər. O rəvayətlərin demək olar ki, hamısında müxtəlif ifadələrlə Fatimənin (ə) müshəfinin Qurandan başqa bir kitab olduğu açıqlanır.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin əl-Həsən Səffar Qumi, Bəsairiud dərəcat fi fəzaili ali Muhəmməd səlləllahu əleyhi və alih (بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم), səh. 170. Muhəmməd Kuleyni, Əl-Kafi (الکافی), cild 1, səh. 595.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=H%C9%99zr%C9%99t_%C6%8Flinin_(%C9%99)_k%C9%99lam%C4%B1nda_%C3%B6l%C3%BCm%C3%BCn_s%C9%99f%C9%99r%C9%99_b%C9%99nz%C9%99dilm%C9%99si&diff=735 2025-12-03T10:57:35Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; İmam Əlidən (ə) ölüm haqqında belə bir hədis nəql olunub: “Sizin yaxınınız səfərə getmişdir, onun səfərinin başqa səfərlərdən fərqi budur ki, bu səfərin yolçusu bir daha geri qayıtmayacaq, əksinə siz onun yanına gedəcəksiniz”. Zəhmət olmasa bu hədisi izah edin. &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İmam Əli (ə) bu hədisdə ölümü geri dönüşü olmayan bir səfərə bənzədir. Bu səfərin yolçusu bir daha geri qayı...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' İmam Əlidən (ə) ölüm haqqında belə bir hədis nəql olunub: “Sizin yaxınınız səfərə getmişdir, onun səfərinin başqa səfərlərdən fərqi budur ki, bu səfərin yolçusu bir daha geri qayıtmayacaq, əksinə siz onun yanına gedəcəksiniz”. Zəhmət olmasa bu hədisi izah edin.<br /> <br /> '''Cavab:''' İmam Əli (ə) bu hədisdə ölümü geri dönüşü olmayan bir səfərə bənzədir. Bu səfərin yolçusu bir daha geri qayıtmayacaq, amma onun sağ qalan yaxınları bir gün onun yanına səfər edəcəklər.<br /> <br /> Əhli-beytdən (ə) nəql olunan digər hədislərdə ölüm haqqında başqa ifadələr də işlənmişdir. Bəzi hədislərdə ölümü bir yerdən başqa yerə köçməyə, bəzi hədislərdə isə, insanın libasını dəyişməsinə bənzətmişlər.<br /> <br /> == '''Hədisin mətni''' ==<br />            İmam Əli (ə) dünyasını dəyişmiş bir müsəlmanın yaxınları ilə görüşdə belə buyurmuşdur:<br />           “إِنَّ هَذَا الْاَمْرَ لَیسَ لَکُمْ بَدَاَ وَ لَا إِلَیکُمُ انْتَهَی وَ قَدْ کَانَ صَاحِبُکُمْ هَذَا یسَافِرُ فَعُدُّوهُ فِی بَعْضِ اَسْفَارِهِ فَإِنْ قَدِمَ عَلَیکُمْ وَ إِلَّا قَدِمْتُمْ عَلَیهِ”<br />          “Bu iş (ölüm) sizinlə başlamayıb və sizinlə də bitməyəcək. Sizin bu yaxınınız sağ ikən səfərlərə çıxırdı. Hesab edin ki, o yenə də səfərə çıxmışdır. Əgər o sizin yanınıza qayıtsa, nə yaxşı və əgər qayıtmasa, (belə də olacaq. O zaman bilin ki,) bir gün siz onun yanına gedəcəksiniz”.&lt;ref&gt;Nəhcul-bəlağə, Tehran, Enteşarate elmi və fərhəngi, h.ş. 1377, 357-ci hikmət, səh. 423.&lt;/ref&gt;  <br /> <br /> == '''Hədisin izahı''' ==<br />            Hicri-qəməri təqvimi ilə 7-ci əsrdə yaşamış şiə (İmamiyyə) məzhəbinin böyük fəqih və kəlamçılarından olan İbni-Meysəm Bəhrani Nəhcul-bəlağənin şərhində, imam Əlinin (ə) ölüm haqqında dediyi bu sözü yaxınlarını itirmiş şəxslər üçün təsəlli hesab edir.&lt;ref&gt;Meysəm bin Əli bin Meysəm əl-Bəhrani, “Şərhe Nəhcul-bəlağe” ( البلاغة نهج شرح), Tehran, Dəftəre Nəşrul-Ketab, h.q. 1404, cild 5, səh. 417.&lt;/ref&gt; Nəhcul-bəlağənin digər şərhçilərindən olan fəqih Mirzə Həbibullah Xoyi (h.q. 1265-1324) də imam Əlinin (ə) ölüm haqqında olan bu kəlamını fəsahətli və əzizlərini itirənlər üçün təsəlliverici hesab etmişdir. Onun fikrincə, həzrət Əli (ə) bu hədisdə, insanın ölümdən sonrakı həyatını bu dünyada topladığı axirət azuqəsinə uyğun olaraq davam etdirəcəyini bildirir. Xoyinin sözünə görə, imam Əli (ə) ölümü gözlə görünən aləmdən gözlə görünməyən aləmə səfər kimi təsvir etmişdir, lakin bu elə bir səfərdir ki, onun yolçusunun geri qayıtması mümkün deyil. Əksinə, ölən şəxsin dünyadakı yaxınları bir gün ona qovuşacaq və onunla ünsiyyət quracaqlar. Bu ünsiyyət insanın yol yoldaşı ilə qurduğu ünsiyyətə bənzəyir.&lt;ref&gt;Həbibullah bin Məhəmməd Haşimi Xoyi, “Minhəcul-bəraət fi şərhi Nəhcul-bəlağe” (البلاغه نهج شرح فی البراعة منهاج), Tehran, Məktəbətun İslamiyyə, h.q. 1400, cild 21, səh. 439.&lt;/ref&gt;<br /> <br />             Əhli-beytdən (ə) nəql olunan başqa bir hədisdə, imam Səccad (ə) ölümün həqiqəti barədə verilən suala belə cavab verir:<br /> قال  الإمامُ زینُ العابدینَ (علیه‌‏السلام) لمّا سُئلَ عنِ المَوتِ: لِلمؤمنِ کنَزعِ ثِیابٍ وَسِخَةٍ قَمِلَةٍ ، وفَکِّ قُیودٍ وأغلالٍ ثَقیلَةٍ ، والاستِبدالِ بأفخَرِ الثِّیابِ وأطیَبِها رَوائحَ ، وأوطَأِ المَراکِبِ ، وآنَسِ المَنازِلِ ؛ وللکافِرِ کخَلعِ ثِیابٍ فاخِرَةٍ ، والنَّقلِ عن مَنازِلَ أنیسَةٍ ، والاستِبدالِ بأوسَخِ الثِّیابِ وأخشَنِها ، وأوحَشِ المَنازِلِ، وأعظَمِ العَذابِ.<br />           “Mömin üçün ölüm, çirkli və natəmiz paltarları əynindən çıxarmaq, üzərindəki ağır zəncir və qandalları qırmaq və onları ən gözəl və ən ətirli libaslarla, ən rahat (yumşaq, hamar) miniklərlə və ən təhlükəsiz mənzillərlə dəyişmək kimidir. Kafir üçün isə ölüm, gözəl libasları çıxarıb, əmniyyətli mənzillərdən köç etmək və onları ən çirkli, ən sərt libaslarla, ən qorxulu mənzillərlə və ən böyük əzablarla əvəz etmək kimidir”.&lt;ref&gt;Muhəmməd Muhəmmədi Reyşəhri, “Mizanul-hikmə” (الحكمه ميزان), Qum, Muəssisəye Elmiyyeye Fərhəngiye Darul-Hədis, h.ş. 1386, cild 11, səh. 194.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0slam_Pey%C4%9F%C9%99mb%C9%99rinin_(s)_%22ilk_m%C3%BCs%C9%99lman%22_olmas%C4%B1&diff=734 2025-12-03T10:54:38Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qurani-Kərimdə İslam Peyğəmbərinin (s) dili ilə buyurulur: &quot;Mən ilk müsəlmanam&quot;. Halbuki Peyğəmbərdən (s) əvvəl müsəlman olan bəzi peyğəmbərlərə (ə) dair də Quranda ayələr var. Bu ifadənin mənası necə izah edilə bilər? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İslam Peyğəmbəri (s) Qurani-Kərimin ayələrinə əsasən özünü belə təqdim edir: أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ &quot;Mən ilk müsəlmanam&quot;. Bu cü...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Qurani-Kərimdə İslam Peyğəmbərinin (s) dili ilə buyurulur: &quot;Mən ilk müsəlmanam&quot;. Halbuki Peyğəmbərdən (s) əvvəl müsəlman olan bəzi peyğəmbərlərə (ə) dair də Quranda ayələr var. Bu ifadənin mənası necə izah edilə bilər?<br /> <br /> '''Cavab:''' İslam Peyğəmbəri (s) Qurani-Kərimin ayələrinə əsasən özünü belə təqdim edir:<br /> أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ<br /> &quot;Mən ilk müsəlmanam&quot;. Bu cümlə Peyğəmbərin (s) zaman baxımından ilk müsəlman olduğunu deyil, məqam və üstünlük baxımından başqalarından öndə olduğunu bildirir. Çünki keçmiş peyğəmbərlər (ə) də müsəlman adlandırılmışlar.<br /> <br /> Bəzi alimlər bunu belə izah ediblər ki, Peyğəmbər (s) öz ümməti arasında ilk müsəlman olub. Digərləri isə &quot;müsəlman&quot; və &quot;təslim&quot; sözünün keçmiş peyğəmbərlərə aid istifadəsinin lüğəvi məna daşıdığını, yəni “Allaha təslim olmaq” mənasını verdiyini, amma Peyğəmbərə (s) aid &quot;müsəlman&quot; sözünün terminoloji cəhətdən və İslam dininə olan inancla bağlı olduğunu qeyd ediblər. Qurani-Kərimdə İslam Peyğəmbərinin (s) dili ilə belə buyurulur:<br /> لَا شَرِیکَ لَهُ ۖ وَبِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ<br /> «Onun heç bir şəriki yoxdur. Mənə bu əmr olunmuşdur və mən ilk müsəlmanam».&lt;ref&gt;“Ənam” surəsi, ayə 163&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Keçmiş peyğəmbərlərin (ə) müsəlman olması'''&lt;ref&gt;Cavadi Amuli, Abdullah &quot;Yade məad&quot;, səh. 31&lt;/ref&gt; ==<br /> Quranda bəzi keçmiş peyğəmbərlər (ə) müsəlman olaraq tanıtdırılır. O cümlədən:<br /> <br /> Həzrət Nuh (ə):<br /> وَأُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ<br /> «... və mənə təslim olanlardan olmaq əmr edilmişdir».&lt;ref&gt;“Yunus” surəsi, ayə 72&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həzrət İbrahim (ə): &quot;Mən aləmlərin Rəbbinə təslim oldum&quot;. &lt;ref&gt;“Bəqərə” surəsi, ayə 128 və 131&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu ifadə həmçinin Həzrət Lut (ə)&lt;ref&gt;“Zariyat” surəsi, ayə 36&lt;/ref&gt;, Həzrət Yusif (ə)&lt;ref&gt;“Yusif” surəsi, ayə 101&lt;/ref&gt;, Həzrət Süleyman (ə) və Səba mələyi barəsində də qeyd olunub.&lt;ref&gt;“Nəml” surəsi, ayə 44&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Peyğəmbərin (s) &quot;ilk müsəlman&quot; olması və bu məsələnin keçmiş peyğəmbərlərin (ə) müsəlman olmağı ilə bağlılığı''' ==<br /> Qurani-Kərimdə أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ &quot;ilk müsəlman&quot; ifadəsi yalnız İslam Peyğəmbərinə (s) aid edilmişdir; “Ənam” surəsi, ayə 163 və “Zumər” surəsi, ayə 12.<br /> <br /> Təfsirçilər bu ifadənin Peyğəmbərin (s) məqam baxımından bütün müsəlmanlardan və peyğəmbərlərdən (ə) üstün olduğunu vurğuladığını bildirirlər.&lt;ref&gt;Əllamə Təbatəbai, &quot;Əl-Mizan&quot; təfsiri, c. 7, səh. 544&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &quot;İlk müsəlman&quot; ifadəsi yalnız həzrət Muhəmməd (s) üçün istifadə olunub. Keçmiş peyğəmbərlər isə sadəcə olaraq &quot;müsəlmanlardan&quot; – yəni təslim olanlardan – kimi təqdim olunub; bunu Peyğəmbərin (s) yüksək mənəviyyatı və uca məqamı ilə əlaqələndiriblər.<br /> <br /> Şiə təfsir alimlərindən olan Əllamə Təbatəbai və Ayətullah Məkarim Şirazi belə ehtimal irəli sürüblər ki, digər peyğəmbərlər (ə) üçün &quot;müsəlman&quot; ifadəsi Allahın əmrlərinə təslim olmaq mənasında istifadə olunmuşdur və bu, bütün peyğəmbərlərə, möminlərə şamil olunur. Lakin İslam Peyğəmbərinə (s) aid &quot;ilk müsəlman&quot; ifadəsi İslam dininə aid termindir və İslam dinini əhatə edir.&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, Nasir &quot;Nümunə&quot; təfsiri, Tehran, &quot;Darul-kutubil-İslamiyyə&quot;, c. 6, səh. 61; Təbatəbai, Məhəmmədhüseyn, &quot;əl-Mizan&quot; təfsiri, Qum Dini Elmlər Hövzəsinin Müəllimlər Birliyi Nəşriyyatı, c. 7, səh. 394&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi təfsirçilər isə hesab edirlər ki, &quot;ilk müsəlman&quot; ifadəsi Peyğəmbərin (s) öz ümməti içərisində birinci müsəlman olduğunu göstərir.&lt;ref&gt;Seyid Əli Əkbər Qurəşi, &quot;Əhsənul-hədis&quot; təfsiri, c. 3,&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0mam_%C6%8Flinin_(%C9%99)_s%C3%BCkut_etm%C9%99sinin_s%C9%99b%C9%99bi&diff=733 2025-12-03T10:51:54Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Nə üçün imam Əli (ə) həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatının ilk illərində kənara çəkildi? İmamın (ə) mövcud vəziyyət qarşısında sükut etməsi İslamın xeyrinə idi, yoxsa mübarizəyə qalxması? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra imam Əlinin (ə) evdə oturmasının səbəbi İslamın və İslam ümməti arasında vəhdətin qorunması olmuşdur. İslam ümməti həzrət Peyğəmbərin (s) v...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Nə üçün imam Əli (ə) həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatının ilk illərində kənara çəkildi? İmamın (ə) mövcud vəziyyət qarşısında sükut etməsi İslamın xeyrinə idi, yoxsa mübarizəyə qalxması?<br /> <br /> '''Cavab:''' Həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra imam Əlinin (ə) evdə oturmasının səbəbi İslamın və İslam ümməti arasında vəhdətin qorunması olmuşdur. İslam ümməti həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra çox sarsıntı keçirmiş və cahiliyyət dövrünün bəzi adətləri cəmiyyətdə yenidən canlanmışdı. Əbu-Sufyan və Abbas ibn Əbdül-Müttəlib kimi şəxslər, imam Əlini (ə) xəlifə ilə münaqişəyə çəkmək məqsədilə, o Həzrətə (ə) beyət etməyi təklif etmişdilər. Həzrət Əli (ə) qiyam üçün kifayət qədər dəstəkçisi olmadığını nəzərə alıb, həm də İslam ümmətində parçalanmağa mane olmaq üçün sükut etməyi və kənara çəkilməyi seçdi. &lt;ref&gt;“Nəhcül-bəlağə”, 26-cı xütbə&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Müsəlmanların vəhdətinin zəruriliyi''' ==<br /> Tarixçilərin əksəriyyəti bu düşüncədədirlər ki, həzrət Muhəmmədin (s) vəfatı zamanı İslam hələ insanların çoxunun səmimi qəlblə qəbul etmədiyi yeni bir din olduğundan, vəhdətə və birliyə çox ehtiyac duyulurdu.&lt;ref&gt;Ayətullah Cəfər Sübhani, “əl-Məzahibul-İslamiyyə”, “Muəssisəye imam Sadiq (ə)”, səh. 194&lt;/ref&gt; Belə ki, bəzi tarixçilər bildirirlər ki, həzrət Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra bir çox ərəblər cahiliyyət dövrünün adətlərinə qayıtmağa başlamış və cəmiyyətdəki münafiqlər üzə çıxmışdı.&lt;ref&gt;İbn Hişam, “əs-Sirətun-nəbəviyyə”, c. 4, səh. 316 <br /> <br /> (Ayətullah Məkarim Şirazinin “Peyame İmam” kitabından götürülmüşdür.)&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Münafiqlərin vəhdəti pozma cəhdləri''' ==<br /> İslam ümmətinin birliyini dağıtmağın ən yaxşı yolu – imam Əli (ə) ilə hökumət başçıları arasında münaqişə yaratmaq idi. Buna görə də, Əbu-Sufyan Peyğəmbərin (s) əmisi Abbası razı salaraq Bəni-Haşimdən olan bir qrup şəxslə birlikdə imam Əlinin (ə) yanına gəldi və o Həzrətə (ə) beyət etməyi təklif etdi. Əbu-Sufyan həzrət Əlinin (ə) emosiyalarını təhrik etmək üçün belə dedi: “Ey Əbəl-Həsən, sənə beyət etməyimizə icazə ver! Biz nə vaxtdan bəri rəzil Bəni-Teym qəbiləsinə (Əbu-Bəkrin qəbiləsinə) tabe olmuşuq?!”&lt;ref&gt;Məhəmməd Reyşəhri, “Rəhbəri dər İslam”, “Darul-hədis”, səh. 234&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Əli (ə) bu təklifin cavabında buyurdu: “Siz yaxşı bilirsiniz ki, mən xəlifə olmağa hamıdan daha layiqəm. Allaha and olsun ki, müsəlmanların vəziyyəti düzələnə qədər və yalnız mənə zülm edildiyi vaxtadək sükut edəcəyəm”.&lt;ref&gt;“Nəhcül-bəlağə”, 47-ci xütbə&lt;/ref&gt; Şübhə yoxdur ki, əgər həzrət Əli (ə) mövcud şəraiti qiyam üçün münasib görsəydi, qiyam edərdi və bu halda daha başqalarının təklifinə ehtiyac olmazdı. <br /> <br /> Həzrət Əlinin (ə) sükut etməsinin digər bir səbəbi də qiyam edəcək qədər kafi dəstəkçisinin olmaması idi. Çünki hər qiyamın nəticəyə çatmasına, onun xalq tərəfindən dəstəklənməsinə və beləcə qiyam üçün uyğun şəraitin hazır olmasına bağlıdır. Həzrət Əli (ə) bu barədə belə buyurub: “Mən (ətrafıma) baxdım və gördüm ki, ailəmdən başqa heç bir yardımçım yoxdur, onların isə ölümünə razı olmadım”.<br /> <br /> == '''Həzrət Əlinin (ə) kənarda qaldığı dövrdə imamlığı''' ==<br /> İmam Əli (ə) üç xəlifənin 25 illik xilafəti dövründə İslam ümmətinin hidayəti üçün əlindən gələni etmişdir. Müasir tarixçilərdən Cəfər Şəhidinin sözü ilə desək, ümmət həzrət Əlinin (ə) hidayətinə ehtiyac duyduqda, İmam (ə) onları hidayət edir, problemlər yarandıqda onları həll edir, yanlış hökm verildikdə onu düzəldir və xilafəti ondan əvvəl mənimsəyənlərə yol göstərməkdən çəkinmirdi.&lt;ref&gt;Cəfər Şəhidi, “Əli əz zəbane Əli”, “Dəftəre nəşre fərhənge İslami”, səh. 42&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=S%C9%99qif%C9%99_n%C9%99dir%3F&diff=732 2025-12-03T10:50:01Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Səqifə hadisəsi nədir və hansı məqsədlə həyata keçirildi? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “Bəni-Saidənin Səqifəsi” adlanan hadisə Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra onun canişinin təyin edilməsi məqsədilə həyata keçirilmiş bir hadisədir. Peyğəmbərin (s) vəfatından dərhal sonra bir qrup mühacir və ənsar İmam Əli (ə) və tanınmış səhabələrin iştirakı olmadan, Bəni-Saidə qəbiləsinin “Səqifə” adlanan...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Səqifə hadisəsi nədir və hansı məqsədlə həyata keçirildi? <br /> <br /> '''Cavab:''' “Bəni-Saidənin Səqifəsi” adlanan hadisə Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra onun canişinin təyin edilməsi məqsədilə həyata keçirilmiş bir hadisədir. Peyğəmbərin (s) vəfatından dərhal sonra bir qrup mühacir və ənsar İmam Əli (ə) və tanınmış səhabələrin iştirakı olmadan, Bəni-Saidə qəbiləsinin “Səqifə” adlanan məkanında toplandılar və uzun sürən müzakirə və mübahisələrdən sonra Əbu Bəkri xəlifə olaraq seçdilər. Daha sonra müxtəlif yollarla digər müsəlmanlardan beyət alıb Əbu Bəkrin  xilafətini təsdiq etdirdilər.<br /> <br /> == '''Səqifənin coğrafi məkanı və məqsədi''' ==<br /> Səqifə sözü lüğətdə üstü örtülü bir eyvan və ya kölgəlik mənasını verir.&lt;ref&gt;Seyid Cəfər Şəhidi, Tarixe təhliliye İslam, Tehran, Mərkəze nəşre daneşqahi, çape dovvom, 1363 h.ş, s. 91&lt;/ref&gt; Bəni-Saidə qəbiləsinə aid olan bu məkan Mədinə şəhərində, Məscidun-Nəbinin şimal-qərbində yerləşirdi. Bu kölgəlik, təxminən yüz nəfərdən az bir cəmiyyətin yerləşə biləcəyi ölçüdə idi. Bu məkan Peyğəmbərin (s) hicrətdən əvvəl ənsarın (Mədinə sakinləri, o cümlədən Ovs və Xəzrəc qəbilələrinin) yığıncaq yeri idi.&lt;ref&gt;Əli Əkbər Həsəni, Tarixe təhlili və siyasiye İslam əz cahiliyyət ta əsre Əməviyyan, nəşre fərhəng, çape əvvəl, 1373 h.ş., s. 319&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Xəlifə təyini üçün Səqifədə yığıncaq''' ==<br /> Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra İmam Əli (ə) və Bəni-Haşim qəbiləsi o Həzrətin (s) qüsl və dəfn işləri ilə məşğul olduqları bir vaxtda, bir qrup  ənsar və eləcə də bir neçə muhacir, Peyğəmbərin (s) xəlifəsini təyin etmək məqsədilə Bəni-Saidə qəbiləsinin Səqifə adlı məkanında toplandılar. Yığıncaqda iştirak edən hər bir qrup, özünü  bu məqama digərlərindən daha layiqli hesab edirdi. Ənsar, Peyğəmbərə (s) ilk iman gətirmələrini və ona ilk yardım etmələrini əsas gətirərək, xəlifəliyin onlara aid olduğunu iddia etdilər. Muhacirlər də İslamı ilk qəbul etmələrini və Peyğəmbərə (s) yaxın qohum olmalarını əsas gətirərək, xəlifəliyə daha çox onların layiq olduqlarını bildirdilər. Ənsar muhacirlərin bu iddiasından sonra, &quot;Bir əmir bizdən, bir əmir muhacirlərdən&quot; - deyərək öz təkliflərini irəli sürdülər. Lakin Əbu Bəkr, Peyğəmbərin (s) bir hədisinə istinad edərək, xəlifənin Qureyşdən olması gərəkdiyini bildirdirdi və beləcə ənsarın bu təklifi rədd etdi.&lt;ref&gt;Seyid Cəfər Şəhidi, Tarixe təhliliye İslam, Tehran, Mərkəze nəşre daneşqahi, çape dovvom, 1363 h.ş, s. 92&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tarixe təhlili və siyasiye İslam əz cahiliyyət ta əsre Əməviyyan, nəşre fərhəng, çape əvvəl, 1373 h.ş, s. 321&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Səd ibn Übadənin xəlifə təyin olunması üçün səy göstərən ənsarın cəhdləri heç bir fayda vermədi. Sonda, Ömərin Əbu Bəkrin xəlifəliyinə dair təklifi qəbul edildi və elə ordaca Əbu Bəkrə beyət edildi. Yığıncaq zamanı orada olanların çoxu da bu beyətə qoşuldu. Bəzi tarixçilərin fikrincə, Ovs və Xəzrəc qəbilələri arasında uzun müddət davam edən düşmənçilik də muhacirlərin təklifinin qəbul edilməsində mühüm rol oynamışdır.&lt;ref&gt;Seyid Cəfər Şəhidi, Tarixe təhliliye İslam, Tehran, Mərkəze nəşre daneşqahi, çape dovvom, 1363 h.ş, s. 92&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Xalqdan beyət alınması''' ==<br /> Səqifədən çıxdıqdan sonra Əbu Bəkrin tərəfdarları müxtəlif yollarla digər insanlardan beyət aldılar. İmam Əli (ə), Həzrət Fatimə (s.ə) və bəzi səhabələr buna qarşı çıxsalar da, bu heç bir nəticə vermədi və Əbu Bəkrin hakimiyyəti təsdiqləndi.<br /> <br /> Bəziləri “müsəlmanların icma etdiyi bir şeylə ixtilaf etmək olmaz” bəhanəsi ilə beyətə məcbur edildilər. Hakimiyyəti qəsb edənlər aldadıcı təbliğat, rüşvət, hədə-qorxu, sui-qəsd, hətta qətl və saxta hədislər vasitəsilə qısa müddət ərzində əksər insanların beyətini almağa nail oldular. Beyət edənlərdən bəziləri könüllü sürətdə, bəziləri isə könülsüz və məcburiyyət qarşısında qalaraq bu beyətə boyun əydilər.&lt;ref&gt;Əli Əkbər Rəşad, Daneşnameye İmam Əli (ə), Tehran, Fərhəng və Əndişeyi İslami, 1380 h.ş., c. 8, s. 405 və 455&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bir daha xatırladaq ki, bu xəlifə seçimində İmam Əli (ə), Bəni-Haşim ailəsi və bir çox sayılıb-seçilən səhabələr, o cümlədən Peyğəmbərin əmisi Abbas ibn Əbdülmüttəlib, Salman Farsi, Miqdad, Əmmar Yasir və Əbuzər iştirak etməmişlər.<br /> <br /> Həzrət Fatimə (s.ə) xilafətin əsl sahibindən alınıb qəsb olunmasına qəzəblənərək Qüreyş qadınlarına belə buyurdu: “Mənim sizin dünyanızdan qəlbim sınıb və sizdən ayrıldığıma görə şadam, çünki siz mənim haqqımı qoruyub saxlamadınız, Peyğəmbərlə (s) bağladığınız əhdinizi yerinə yetirmədiniz və vəsiyyətini qəbul etmədiniz…”<br /> <br /> Bəzi tarixçilərin fikrincə, Əbu Bəkr və Ömər tərəfindən xilafətin qəsb edilməsi, insanların Əhli-Beytdən (ə) uzaqlaşmasına səbəb oldu və bu da xoşagəlməz nəticələr meydana gətirdi. Amma İmam Əlinin (ə) və digər imamların düzgün mövqeləri və fikirləri İslamın tamamilə yanlış istiqamətə yönəlməsinin qarşısını aldı.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Quranda_s%C3%BClh&diff=731 2025-12-03T10:43:42Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Quranın hansı ayələrində sülh məsələsinə toxunulur? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Quranda sülhdən bəhs edən bir çox ayə var &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Səndən soruşurlar” Qum, İmam Əli ibn Əbu Talib (ə) Nəşriyyatı, 1387 h.ş. s. 91&lt;/ref&gt; və bunlara &quot;Sülh ayələri&quot; deyilir. Bu ayələrdə açıq şəkildə sülhə çağırış edilir və müharibənin qarşısının alınması vurğulanır. Bundan əlavə, bir çox başqa ay...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Quranın hansı ayələrində sülh məsələsinə toxunulur?<br /> <br /> '''Cavab:''' Quranda sülhdən bəhs edən bir çox ayə var &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Səndən soruşurlar” Qum, İmam Əli ibn Əbu Talib (ə) Nəşriyyatı, 1387 h.ş. s. 91&lt;/ref&gt; və bunlara &quot;Sülh ayələri&quot; deyilir. Bu ayələrdə açıq şəkildə sülhə çağırış edilir və müharibənin qarşısının alınması vurğulanır. Bundan əlavə, bir çox başqa ayələr də vardır ki, onlardan sülhə dair çıxarışlar etmək mümkündür. Ən məşhur sülh ayələrindən biri Ənfal surəsinin 61-ci ayəsidir. Bu ayədə müsəlmanlara deyilir ki, əgər sizinlə savaşan kafirlər döyüşdən geri çəkilərləsə və sülh istəyərlərsə, siz də sülhə razı olun. Nisa surəsinin 90, 94 və 128-ci ayələri, Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsi və Hucurat surəsinin 9-cu ayəsi də açıq şəkildə sülhə işarə edir.<br /> <br /> == '''Ənfal surəsinin 61-ci ayəsi''' ==<br /> Ənfal surəsinin 61-ci ayəsi deyir ki, əgər kafirlər və müsəlmanlarla döyüşənlər sülhə meyil edərlərsə, müsəlmanlar da sülhə yönəlməli və Allaha təvəkkül etməlidirlər. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune”(Nümunə Təfsiri), Tehran, “Darul-Kutubul-İslamiyyə” Nəşriyyatı, 1371 h.ş. c.7, s. 230&lt;/ref&gt; Təfsirçilər bu ayə haqqında belə izah etmişlər ki, adətən, sülh müqaviləsi bağlanarkən insanlar tərəddüdə düşürlər. Buna görə də, Quranda Peyğəmbərə (s) əmr edilmişdir ki, sülh təklifi irəli sürüldükdə, əgər onun şərtləri məntiqli və ədalətli olarsa, tərəddüd etmədən qəbul etsin və Allaha təvəkkül etsin. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune”(Nümunə Təfsiri), Tehran, “Darul-Kutubil-İslamiyyə” Nəşriyyatı, 1371 h.ş. c.7, s. 230&lt;/ref&gt; Bu ayənin məzmunu, müşriklər sülh və barışa razı olduqları təqdirdə, müsəlmanların da barışa yönəlməsinin zəruriliyini çatdırır.&lt;ref&gt;Mahmud Şəhabi, “Ədvaru-Fiqh”, Tehran, Vezarəte Fərhəng və İrşade İslami (Mədəniyyət və İrşad Nazirliyi), 1387 h.ş. c.2, s. 89&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Əl-Mizan” təfsirinin müəllifi yazır ki, əgər düşmən sülh və barışa meyl edərsə, Peyğəmbər də barışa yönəlməli, Allaha təvəkkül etməli və düşmənin gizli plan və hiylələrindən qorxmamalıdır. Çünki Allah eşidən və biləndir. Allah ona yardım edəcək və kifayət edəcəkdir.&lt;ref&gt;Seyid Məhəmmədhüseyn Təbatəbai,  “Əl-Mizan fi Təfsiril-Quran” (əl-Mizan Təfsiri), Beyrut, “Muəssəsətul-Ə'ləmiyy” Nəşriyyatı, 1390 h.q., c.9, s. 117&lt;/ref&gt; Bəyan olunmuşdur ki, sülh sazişi zamanı düşmən tərəfindən təhlükə və hiylə ehtimalı ola bilər və hətta bəzi dostlar dil yarası vura bilər. Halbuki, belə bir şəraitdə Allaha təvəkkül etmək lazımdır.&lt;ref&gt;Möhsün Qiraəti, “Təfsire Nur” (Nur Təfsiri), Tehran, Mərkəze Fərhəngiye Dərshaye əz Quran, (Quran dərsləri mədəniyyət mərkəzi), 1388 h.ş., c.3, s. 348&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Nisa surəsinin 90-cı ayəsi''' ==<br /> Nisa surəsinin 90-cı ayəsində iki qrupla döyüşmək qadağan edildiyi kimi, onlarla sülhə getməyin vacibliyi bəyan olunur: Bu iki qrupdan birincisi, müsəlmanların hansısa bir müttəfiqi ilə əlaqəsi olan və onlarla sövdələşmə içində olan şəxslərdir. İkinci qrup isə, müsəlmanlarla döyüşməyə gücləri çatmayan, bununla yanaşı müsəlmanlarla əməkdaşlıq edib öz qəbilələrinə qarşı mübarizə apara bilməyən şəxslərdir.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 55&lt;/ref&gt; Ayənin sonunda yenidən ikinci qrupa toxunulur və daha aydın bir şəkildə belə bildirilir: “Əgər onlar sizinlə döyüşdən çəkinib sülh təklif edərlərsə, belə olan halda Allah sizə onlara döyüşməyə icazə vermir və siz onların sülh məqsədiylə sizə doğru uzatdıqları əli sıxmaqla vəzifələndirilmisiniz. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 56&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Təfsir alimləri bu ayənin təfsirində belə bildirirlər: İslamda cihad anlayışı əsla hökmranlıq etmək və inancları zorla qəbul etdirmək anlamını özündə ehtiva etmir. Əksinə, cihad yəni zərəri dəf etmək və maneələri aradan qaldırmaq deməkdir. Bu səbəbdən, əgər onlar müsəlmanlara döyüşməkdən əl çəksələr, müsəlmanlar daha onlara hücum etməkdən çəkinməlidirlər. Ancaq, əgər müsəlmanlar hücum etsələr, mümkündür Allah onlara qarşı düşmənləri gücləndirsin.&lt;ref&gt;Möhsün Qiraəti, “Təfsire Nur” (Nur Təfsiri), 1388 h.ş. c.2, s. 127&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Burada diqqət olunası məqamlardan biri budur ki, Quran bu və bir neçə başqa ayədə sülh təklifi üçün“ İlqaus-salam”( sülh təklifini ortaya atmaq) təbirindən istifadə edilmişdir. Mümkündür səbəbi bu olsun ki, münaqişə tərəfləri sülh bağlamazdan əvvəl, adətən, bir-birindən uzaqda qərar tuturlar. Hətta onlar sülh təklifini ehtiyatla irəli sürürlər, sanki bir-birinə uzaq məsafədə duraraq bu sülh təklifini bir-birinə tərəf atırlar.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 56&lt;/ref&gt; Bildirilir ki, hətta kafirlərlə bağlanmış hərbi müqavilələrə, onların sülh və barışıq təkliflərinə hörmət edilməlidir. Çünki İslamda birinci dərəcəli məsələ sülhdür, müharibəyə isə yalnız zərurət halında icazə verilir.&lt;ref&gt;Möhsün Qiraəti, “Təfsire Nur” (Nur Təfsiri), 1388 h.ş. c.2, s. 127&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Nisa surəsi 94-cü ayə''' ==<br /> Nisa surəsinin 94-cü ayəsində haqsız yerə ittiham olunması ehtimalı olan günahsız insanların canını qorumaq üçün müsəlmanları ehtiyatlı davranmağa əmr edir və belə buyurur: &quot;Ey iman gətirənlər! Allah yolunda (cihad etmək üçün) səfərə çıxdığınız zaman axtarış aparın! Sizə müsəlman olduğunu bildirən kəsə: “Sən mömin deyilsən!”- deməyin”.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 73&lt;/ref&gt; Bu ayədə bəyan olunur ki, məbada dünyanın fani mənfəətlərinə tamah salıb,müsəlman olduğunu bildirən şəxsləri ittiham edib düşmən kimi qətlə yetirəsiniz və mallarını qənimət olaraq ələ keçirəsiniz. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 74&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Habelə, bu ayə barəsində belə bəyan olunur ki, İslamda cihadının məqsədi əraziləri genişləndirmək və ya qənimət toplamaq deyil. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 74&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Nisa surəsi 128-ci ayə''' ==<br /> Nisa surəsinin 128-ci ayəsindəki “Sülh etmək daha yaxşıdır” وَ صُّلْحُ خَيْر ifadəsi, ailə münaqişələrinin həlli zəmnində qeyd edilsə də, təfsirçilərin fikrincə, bu, ümumi və hərtərəfli bir qanunu bəyan edir. Həmin qanun belədir: “Hər bir yerdə ilk və əsas məsələ sülh, səmimiyyət, dostluq və barışdır. Münaqişə, konflikt və ayrılıq insanın sağlam təbiətinə və onun dinc həyat tərzinə uyğun deyil. Buna görə də zəruri hallar istisna olmaqla, heç vaxt buna yol verilməməlidir”.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 151&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Bəqərə surəsi 208-ci ayə''' ==<br /> Bu ayə bütün imanlı şəxsləri sülhə və barışığa dəvət edir. Bu ayənin məzmunundan belə məlum olur ki, sülh və hüzur ancaq iman sayəsində mümkün ola bilər. Yalnız maddi qanunlara söykənməklə dünyada müharibəni, əmniyyətsizliyi və gərginliyi aradan aparmaq mümkün deyil. Çünki maddi aləm və maddiyyata olan bağlılıq daim münaqişə və qarşıdurmaların yaranmasına səbəb olur və əgər insanı iman kimi mənəvi bir güc idarə etməsə, sülhün yaranması mümkün deyil. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Təfsire Numune” (Nümunə Təfsiri), 1371 h.ş. c.4, s. 81 və 82&lt;/ref&gt; Təfsirçilər bildirirlər ki, bu ayə müsəlmanların onlara ziyanı toxunmayan müşriklər və kitab əhli ilə dinc münasibətlər qurmasını təsdiq etməkdədir.&lt;ref&gt;Möhsün Qiraəti, “Təfsire Nur” (Nur Təfsiri), 1388 h.ş. c.1, s. 323&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Hucurat surəsi 9-cü ayə''' ==<br /> Bu ayədə möminlərə deyilir ki, əgər möminlərdən iki qrup bir-biri ilə döyüşsə, onların aralarında sülh yaradın. Doğrudur ki, iman, möminləri bir-biri ilə münaqişə etməkdən və döyüşməkdən çəkindirməlidir. Ancaq, unutmayaq ki, möminlər məsum deyillər və məsum olmadıqları üçün xətaya düçar ola bilərlər. Mümkündür ki, hansısa bir sözü dilə gətirmək və ya hansısa bir addımı atmaq onlar arasında müəyyən qarşıdurmaya səbəb ola bilər.  Buna görə də, hazırlıqlı olmaq lazımdır ki, hansısa bir qarşıdurma baş verən zaman fitnə atəşini söndürmək istəyərkən, məzlumun haqqını tapdalamamış olaq və zülmün qarşısında elə bir şəkildə dayanmaq lazımdır ki, bir daha zülm təkrar olmasın.&lt;ref&gt;Möhsün Qiraəti, “Təfsire Nur” (Nur Təfsiri), 1388 h.ş. c.9, s. 176&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Qeyri-%C5%9Fi%C9%99nin_haramzad%C9%99_hesab_edilm%C9%99si&diff=730 2025-12-03T09:42:53Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Bir hədisdə qeyri-şiənin haramzadə olduğu bildirilir. Bu hədis doğrudurmu? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “Əl-Kafi” kitabında, şiələrdən qeyri insanların haramzadə olduğunu bildirən hədis, sənəd baxımından zəif olduğu kimi, məzmun baxımından da digər rəvayətlərlə uyğun deyil. Çünki digər çox saylı hədislərə əsasən, hər kim öz adət-ənənəsinə uyğun olaraq ailə həyatı qursa, hətta müsəlman olmasa b...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> Bir hədisdə qeyri-şiənin haramzadə olduğu bildirilir. Bu hədis doğrudurmu?<br /> <br /> '''Cavab:''' <br /> <br /> “Əl-Kafi” kitabında, şiələrdən qeyri insanların haramzadə olduğunu bildirən hədis, sənəd baxımından zəif olduğu kimi, məzmun baxımından da digər rəvayətlərlə uyğun deyil. Çünki digər çox saylı hədislərə əsasən, hər kim öz adət-ənənəsinə uyğun olaraq ailə həyatı qursa, hətta müsəlman olmasa belə, onun övladları halalzadədir.<br /> <br /> Hədisin sənədinin zəif olmasının səbəbi, hədisin sənəd silsiləsində Əli ibn Cərazininin olmasıdır. Beləki, şiə rical alimləri bu şəxsi zəif, ğulat əhli və etibar edilməyən bir şəxs kimi vəsf etmişlər.<br /> <br /> == '''Hədisin mətni və tərcüməsi''' ==<br /> ...عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ بَعْضَ أَصْحَابِنَا یَفْتَرُونَ وَ یَقْذِفُونَ مَنْ خَالَفَهُمْ. فَقَالَ لِی: الْکَفُّ عَنْهُمْ أَجْمَلُ. ثُمَّ قَالَ: وَ اللَّهِ یَا أَبَا حَمْزَةَ إِنَّ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَوْلَادُ بَغَایَا مَا خَلَا شِیعَتَنَا. قُلْتُ: کَیْفَ لِی بِالْمَخْرَجِ مِنْ هَذَا. فَقَالَ لِی: یَا أَبَا حَمْزَةَ کِتَابُ اللَّهِ الْمُنْزَلُ یَدُلُّ عَلَیْهِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی جَعَلَ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ سِهَاماً ثَلَاثَةً فِی جَمِیعِ الْفَیْءِ ثُمَّ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: '''﴿وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ﴾(انفال:۴۱''' فَنَحْنُ أَصْحَابُ الْخُمُسِ وَ الْفَیْءِ وَ قَدْ حَرَّمْنَاهُ عَلَی جَمِیعِ النَّاسِ مَا خَلَا شِیعَتَنَا وَ اللَّهِ یَا أَبَا حَمْزَةَ مَا مِنْ أَرْضٍ تُفْتَحُ وَ لَا خُمُسٍ یُخْمَسُ فَیُضْرَبُ عَلَی شَیْءٍ مِنْهُ إِلَّا کَانَ حَرَاماً عَلَی مَنْ یُصِیبُهُ فَرْجاً کَانَ أَوْ مَالًا...<br /> <br /> <br /> Əbu Həmzə İmam Baqirə (ə) dedi: Bizim bəzi səhabələrimiz (bəzi şiələr), (şiə) məzhəbinin müxaliflərinə böhtan ataraq onları haramzadə adlandırırlar. İmam Baqir (ə) cavabında buyurdu: “Onlar barəsində belə sözlər işlətməmək daha gözəldir.” Sonra buyurdu: ey Əba Həmzə! “Həqiqətən, şiələrdən başqa bütün insanlar haram uşaqlardır.” Əbu Həmzə soruşdu: &quot;Bunu başqaları üçün necə sübut edə bilərəm?&quot; O, buyurdu: ey Əbu Həmzə! Quran buna şahiddir. Çünki Allah biz əhli-beyt üçün üç pay ayırmışdır, Allah taala buyurur: <br /> وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیل<br /> “...bilin ki, ələ keçirdiyiniz hər hansı qənimətin beşdə biri Allahın, Peyğəmbərin, onun qohum-əqrəbasının, yetimlərin, yoxsulların və müsafirlərindir (pulu qurtarıb yolda qalan yolçularındır). (“Ənfal” surəsi, ayə 41). Biz (Əhli-beyt) xüms və xərəc sahibiyik, onu şiələrdən başqa bütün insanlara haram etdik...” &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, əl-Kafi, Tehran, Darul-Kitab əl-İslami, dördüncü çap, 1407 h.q, səh 285, c ild 8, hədis. 431&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Hədisin sənəd baxımından təhlili''' ==<br /> Qeyri-şiənin haramzadə olduğunu bildirən hədis “əl-Kafi” kitabında, imam Sadiqdən (ə) nəql olunmuşdur.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, əl-Kafi, Tehran, Darul-Kitab əl-İslami, dördüncü çap, 1407 h.q, səh 285, cild 8, hədis. 431.&lt;/ref&gt; Bu hədisin sənəd silsiləsində olan ravilərindən biri Əli ibn Abbas Cərazinidir və bu şəxs zəif hesab olunur.&lt;ref&gt;İbn Davud, Ricale ibn Davud, Qum, Rəzi, 1393 h.q, səh 261; Təfrişi, Nəqdur-Rical, Qum, Alul-Beyt müəssisəsi, birinci çap, 1418 h.q, cild 3, səh 274; Xoyi, Əbul-Qasim, Möcəm Ricalul-hədis, beşinci çap, 1316 h.q, cild 13, səh.72.&lt;/ref&gt; Şiə rical alimi Əhməd Nəccaşi, onun ğülüvv əhli olduğunu&lt;ref&gt;Nəccaşi, Ricalun-Nəccaşi, Qum, Camieye mudərrisin, beşincici çap, 1316 h.q, səh 255.&lt;/ref&gt; və Əllamə Hilli onu etibar olunacaq şəxslər sırasından kənar və nəql etdiyi hədislərin etibarsız olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;Əllamə Hilli, Xülasətul-əqval, Nəşrull-Fəqahə müəssisəsi, birinci çap, 1417 h.q, səh 367.&lt;/ref&gt; Həsən ibn Əbdürrəhman Həmani də, bu hədisin sənəd silsiləsində adı çəkilən naməlum bir ravidir ki, rical kitablarında onun haqda heç bir məlumat yoxdur. &lt;ref&gt;Nəmazi Şahrudi, Əli, Müstədrəkatu elmu ricalil-hədis, Tehran, Heydəri nəşriyyatı, birinci çap, cild 2, səh 418.&lt;/ref&gt; Buna görə də, bu hədis sənəd baxımından zəif hesab olunur.<br /> <br /> == '''Hədisin məzmun baxımından təhlili''' ==<br /> Bu hədisdə, qeyri-şiələr haramzadə hesab olunmuşdur. Bu hədisin məzmunu, digər şiə hədisləri ilə uyğun gəlmir. Çünki hədislərə əsasən, hər kim öz adət-ənənəsinə uyğun ailə həyatı qursa, müsəlman olmasa belə, onun övladı halalzadədir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, əl-Kafi, Tehran, Əl-Məktəbətul-İslamiyyə, cild 2, səh 324.&lt;/ref&gt; Bəzi tətqiqatçılar, (sənədin zəifliyini nəzərə almayaraq) hədisdə qeyd olunan “اَوْلَادُبَغَایا”təbirini, haramzadə mənasında deyil, onun haram maldan dünyaya gəlməsi anlamında olduğunu bildirmişlər. Çünki hədisdə qeyd olunan dəlil qənimət, xums və xəracla bağlıdır. Bu hədisdə də xüms və xəracın Əhli-beytə (ə) aid olduğu bildirilir və Əhli-beyt (ə) onu qeyri-şiəyə haram etmişdir. Qənimətdən məqsəd əgər kənizlər olarsa və qeyri-şiənin onlarla evlənməsi nəzərdə tutularsa, bunun özü də digər şiə hədisləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Çünki əhli-sünnə kənizlə evlənməyi icazəli bilir və şiə hədislərinə əsasən də, hər kəs öz adət-ənənəsinə uyğun evlənsə, onun övladı halalzadədir.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Qad%C4%B1n%C4%B1n_bo%C5%9Fanma_(t%C9%99laq)_t%C9%99l%C9%99b_etm%C9%99si&diff=729 2025-12-03T09:40:30Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Qadın hansı hallarda boşanma (təlaq) tələb edə bilər? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Əgər qadın nikah əqdində “əri tərəfindən boşanmaq hüququna dair vəkalətin verilməsi&quot; şərtini irəli sürərsə və kişi də bunu qəbul edərsə, beləcə ərindən aldığı vəkalətlə özünə talaq vermək hüququna sahibdir. Həmçinin, əgər qadın ərindən bezmişsə, mehriyəsini və ya başqa bir malı ərinə bağışlamaqla ondan talaq...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Qadın hansı hallarda boşanma (təlaq) tələb edə bilər?<br /> <br /> '''Cavab:''' Əgər qadın nikah əqdində “əri tərəfindən boşanmaq hüququna dair vəkalətin verilməsi&quot; şərtini irəli sürərsə və kişi də bunu qəbul edərsə, beləcə ərindən aldığı vəkalətlə özünə talaq vermək hüququna sahibdir. Həmçinin, əgər qadın ərindən bezmişsə, mehriyəsini və ya başqa bir malı ərinə bağışlamaqla ondan talaq verməsini istəyə bilər. Qadının talaq istəyi kişi tərəfindən qəbul edilərsə, bu zaman &quot;Xül' talağı&quot; baş tutar.<br /> <br /> Qadının talaq istəyə biləcəyi yerlərdən biri də kişinin uzun müddət qadından ayrı qalması və ya qadına nəfəqə verməkdən (xərclərini təmin etməkdən) imtina etməsi, yaxud bundan aciz olmasıdır. Bundan əlavə, əgər kişinin xanımı ilə pis davranması, yaxud ona qarşı öz vəzifələrini yerinə yetirməməsi qadının çətinlik və məşəqqətə düşməsinə səbəb olarsa, bu zaman qadın talaq tələb bilər. Bu kimi hallarda şəri hakim (şəriət hakimi) dinin buyurduğu qaydalara riayət etməklə qadına talaq vermə haqqına sahibdir.<br /> <br /> == '''Nikah əqdində talaq haqqının şərt edilməsi''' ==<br /> İslam dininə əsasən, talaq kişinin haqqıdır. Bununla belə, dinimizdə qadının talaq tələb biləcəyi bir sıra hallar da qeyd olunmuşdur.<br /> <br /> Qadının ərindən talaq ala biləcəyi yerlərdən biri, nikah əqdində talaq haqqının qadına verilməsinin şərt edilməsidir. Belə ki, əksər fəqihlərin fətvasına əsasən, qadın nikah əqdində (bu məsələ hər bir lazım əqdə şamildir) əri tərəfindən talaq vermə haqqına sahib olmağı şərt edə bilər&lt;ref&gt;Seyyid Ruhullah Musəvi Xomeyni, &quot;Təhrirul-vəsilə&quot;, Kitabul-Vəkalət, c. 2, səh. 42, 12-ci məsələ; Mühəqqiq Hilli, &quot;Muxtəsərun-Nafe&quot;, səh. 251; Şəhid Sani, &quot;Məsalikul-Əfham&quot;, c. 2, səh. 4; Ayətullah Məhəmməd Həsən Nəcəfi (Sahibe-Cəvahir), &quot;Cəvahirul-kəlam&quot;, c. 32, səh. 23.&lt;/ref&gt;. Belə olduqda, qadın nə vaxt istəsə ərindən aldığı vəkalətlə özünə talaq verə bilər.<br /> <br /> Həmçinin, qadın, əri onun icazəsi olmadan başqa bir qadınla evlənərsə, talaq haqqına sahib olmağı da şərt edə bilər. Bu halda, kişi, həyat yoldaşının razılığı olmadan başqa biriylə evlənərsə, qadın ərindən aldığı vəkalətlə özünə talaq vermə hüququna malikdir.<br /> <br /> == '''&quot;Xül'&quot; talağı''' ==<br /> Xül' talağı, kişinin yox, qadının talaq tələb etdiyi yerlərdən biridir.<br /> <br /> Əgər qadın ərindən bezmişsə, ona öz mehriyəsini və ya bir miqdar mal bağışlamaqla ərindən talaq ala bilər. Fiqhi termində buna &quot;Xül' talağı&quot; deyilir&lt;ref&gt;Seyyid Ruhullah Musəvi Xomeyni, &quot;Təhrirul-vəsilə&quot;, Kitabul-Xül' vəl-Mubarat, c. 2, səh. 349, 1-ci məsələ; &lt;/ref&gt;. Xül' talağı belədir ki, qadın əri ilə razılığa gəldiyi malı ona bağışlayır və ər də bunu qəbul edərək qadına talaq verir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mahmud Şahrudi, &quot;Fərhənge Fiqh Mutabeqe Məzhəbe Əhli-beyt (ə)&quot;, təlif və təhqiq: Muəssisəye Dairətul-məarife Fiqhe İslami bər Məzhəbe Əhli-beyt (ə), Muəssisəye Dairətul-məarife Fiqhe İslami, c. 2, səh. 481.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Xül, &quot;Bain&quot; talağının qismlərindəndir. Ona görə də, bu talaq baş tutduqdan sonra, kişi iddə müddətində öz xanımına qayıda bilməz, lakin qadın bu zaman kəsimində əri istəməsə belə, ona bağışladığı malı geri ala bilər. Belə olan halda isə, kişi (iddə müddəti də daxil olmaqla) öz xanımına qayıda bilər&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.<br /> <br /> == '''Kişinin uzun müddət yoxa çıxması''' ==<br /> Əgər kişi uzun müddət yoxa çıxarsa və ya yaxud itkin düşərsə (ondan xəbər alınmazsa), qadın şəri hakimə müraciət edib talaq tələb edə bilər. Bu halda, şəri hakim dinin buyurduğu qaydalar çərçivəsində qadına talaq verəcək&lt;ref&gt;Seyyid Ruhullah Musəvi Xomeyni, &quot;Təhrirul-vəsilə&quot; Kitabut-Talaq, əl-Qovlu fi İddətil-Vəfat, səh. 341, 11-ci məsələ.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == '''Kişinin nəfəqə verməkdən imtina etməsi və ya bundan aciz olması''' ==<br /> Əgər kişi imkansızlıqdan qadının nəfəqəsini ödəyə bilmirsə, yaxud imkanı olduğu halda bundan imtina edirsə, qadın məhkəməyə müraciət edərək talaq tələb edə bilər. Bu halda şəri hakim dinin buyurduğu qanunlara riayət etməklə ona talaq verəcək&lt;ref&gt;Seyyid Muhsin Təbabəti Həkim, &quot;Minhacus-Salihin, Darut-Taaruf lil-Mətbuat, c. 2, səh. 320-321, 1469-cu məsələ.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == '''Çətinlik və məşəqqət''' ==<br /> Qadının talaq tələb edə biləcəyi hallardan biri də, əri ilə yaşamağın ona çətinlik və məşəqqət yaratmasıdır. Bundan başqa, bəzi fəqihlərin fətvasına əsasən, əgər kişi həyat yoldaşına qarşı özünün hər hansı bir şəri vəzifəsini yerinə yetirməkdən boyun qaçırarsa, bu, qadına çətinlik və məşəqqət yaratmasa belə, şəri hakim kişini ya öz vəzifələrinə riayət etməyə, ya da qadına talaq verməyə məcbur edə bilər&lt;ref&gt;Əbul-Qasim bin Məhəmməd Həsən Mirzaye-Qumi, &quot;Camiuş-şətat, Kitabus-Sədaq (ya Sidaq), səh. 508&lt;/ref&gt;. Əgər kişi hər ikisindən də imtina edərsə, şəri hakimin özü o qadına talaq vermə haqqına sahibdir.&lt;ref&gt;Seyyid Ruhullah Musəvi Xomeyni, &quot;Səhifeye-Nur&quot;, c. 10, səh. 87.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0mam_H%C9%99s%C9%99nin_(%C9%99)_%E2%80%9Cmitlaq%E2%80%9D_(%C3%A7ox_talaq_ver%C9%99n)_adland%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1&diff=728 2025-12-03T09:36:48Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; İmam Həsənin (ə) həyat yoldaşlarına çox talaq verməsi doğrudur? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Bəzi hədis kitablarında İmam Həsənin (ə) “mitlaq” (çox talaq verən) olmasına dair hədislər gəlsə də, bu hədislərin bir çoxu sənəd və məzmun baxımından zəifdirlər. “Mitlaq” dedikdə, yəni bir şəxsin öz həyat yoldaşlarını çox sayda boşaması nəzərdə tutulur. İmam Həsənin (ə) öz həyat yoldaşlarına dəf...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' <br /> <br /> İmam Həsənin (ə) həyat yoldaşlarına çox talaq verməsi doğrudur?<br /> <br /> '''Cavab:'''<br /> <br /> Bəzi hədis kitablarında İmam Həsənin (ə) “mitlaq” (çox talaq verən) olmasına dair hədislər gəlsə də, bu hədislərin bir çoxu sənəd və məzmun baxımından zəifdirlər. “Mitlaq” dedikdə, yəni bir şəxsin öz həyat yoldaşlarını çox sayda boşaması nəzərdə tutulur. İmam Həsənin (ə) öz həyat yoldaşlarına dəfələrlə talaq verməsi məsələsi ilə bağlı irəli sürülən iddialar, imamət məqamının meyar və xüsusiyyətləri ilə uyğun gəlmədiyi üçün inkar olunur. İmam Əlinin (ə) məsumlar arasında ixtilaflara səbəb ola biləcək kəlamı isə, şiə əqidəsinin əsasları və imam Həsənin (ə) şəxsiyyəti ilə münasib olmadığı üçün qəbul edilmir. Siyasi nöqteyi-nəzərdən də imam Əlinin (ə) öz canişininin əleyhinə, habelə özündən sonrakı ümmətin və cəmiyyətin rəhbərliyinin zəifləməsinə yol açan çıxışlar etməsi, hər şeydən əvvəl ilkin siyasi prinsiplərlə bir araya gəlmir. Bəni Abbasın dövründə bu cür şayənin təbliği, əsasən siyasi rəqiblərin şəxsiyyətinə zərbə vurmaq məqsədi ilə həyata keçirilmişdir,. Ancaq, İmam Həsənlə (ə) bağlı belə bir şayiənin nə zaman meydana çıxdığı və kim tərəfindən ortaya atıldığı məlum deyil.<br /> <br /> == '''İmam Həsənin (ə) “mitlaq” adlandırıldığı hədislər''' ==<br /> Hədis kitablarında, imam Həsəni (ə) “mitlaq” (mübaliğə siğəsi olan mifal vəznində, yəni çox talaqa verən şəxs) kimi tanıtdıran bəzi hədislər vardır. Bu hədislərdə İmam Həsənin (ə) öz həyat yoldaşlarına verdiyi talaqların sayı arasında böyük fərqlər vardır. Ona görə də, bu hədislər heç də doğruluğu əks etdirmir. Onlardan bəzilərində əlli boşanma faktı kimi  inanılmaz rəqəmlər qeyd olunmuşdur. Bundan da pisi odur ki, imam Əliyə (ə) nisbət verilən kəlamda Həzrət (ə), oğlu İmam Həsənin (ə) “mitlaq” olduğuna görə, insanlara öz qızlarını ona ərə verməməsi xüsusunda xəbərdarlıq edir. Bu hədislər o qədər dəhşətlidir ki, hətta Şeyx Yusif Bəhrani kimi əxbari təmayüllü bəzi hədis alimləri belə onları qəbul etməmişlər.&lt;ref&gt;Məsudi, Əbdülhadi, Asibe şenaxte hədis, Qum, Astane Müqəddəse Qum, Zair nəşriyyatı, 1389 ş, səh 280.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Feyz Kaşani də bu rəvayətləri nəql etmişdir.&lt;ref&gt;Feyz Kaşani, Məhəmməd ibn Şah Mürtəza, əl-Məhəccətul-Bəyza, Qum, Ən-nəşərul-İslami müəssisəsi, 1417 h.q, cild 3, səh 130.&lt;/ref&gt; “Üsuli-Kafi”də belə nəql olunur:&lt;ref&gt;Şeyx Küleyni, əl-Kafi, Tehran, Darul kitab əl-İslamiyyə, 1407 h.q, cild 6, səh 56.&lt;/ref&gt; Abdullah ibn Sənan deyir: imam Sadiq (ə) belə buyurdu: İmam Əli (ə) minbərə çıxıb buyurdu: “Həsənə qız (ərə) verməyin, çünki o çox talaq verir”. Həmdan qəbiləsindən olan bir kişi ayağa qalxıb dedi: “Allaha and olsun ki, ona qız verəcəyik”. Çünki o, Allah Rəsulunun (s) balası və Əmirəl-mömininin (ə) oğludur. İstər saxlayar, istər boşayar”.&lt;ref&gt;Məsudi, Əbdülhadi, Asibe şenaxte hədis, Qum, Astane Müqəddəse Qum, Zair nəşriyyatı, 1389 ş, səh 281.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu cür rəvayətlər, həm şiə hədis və tarixi mənbələrində, həm də əhli-sünnə tarix kitablarında qeyd olunmuşdur. Bu məzmunda olan hədislərin qeyd edildiyi ilk şiə hədis kitabı Əhməd bin Əbi Abdullah Bərqinin (vəfat: 274 və ya 282 h.q) yazdığı “əl-Məhasin” kitabıdır. “Əl- Məhasin”dən sonra Məhəmməd ibn Yəqub Küleyninin (vəfat: 329 h.q) yazdığı “əl-Kafi” kitabında bu məzmunda rəvayətlər nəql edilmişdir. “əl-Kafi”dən sonra Noman ibn Məhəmməd Təmimi Quminin (vəfat: 363 h.q) yazdığı “Dəaimul-İslam” kitabında bu məzmunda hədis qeyd edilmişdir. Şeyx Hürr Amuli (vəfat: 1104 h.q) “Vəsailuş-şiə” kitabında “əl-Kafi” və “əl-Məhasin” kitablarının hədislərini nəql etmişdir. Ondan sonra isə, Əllamə Məclisi “Biharul-ənvar” kitabında bu hədisləri nəql etmişdir. O, “əl-Məhasin” və “əl-Kafi” kitablarındakı rəvayətləri nəql etdikdən sonra bu məzmunda olan hədisləri ibn Şəhraşubun “əl-Mənaqib” kitabından da gətirmişdir. Həmçinin, Mühəddis Nuri, Mustədrəkul-vəsail” kitabında, “Dəaimul-İslam” kitabının və İbn Şəhraşubun nəql etdiklərini nəql edir. Hədis kitablarından əlavə, şiələrin qələmə aldıqları bəzi tarixi kitablarda da bu mövzuya işarə olunmuşdur. İbn Şəhraşub (vəfat: 588 h.q) “əl-Mənaqib” kitabında Əbu Talib Məkkinin yazdığı “Quvvətul-qulub” kitabından nəql edir. Bu məsələ, əhli-sünnə hədis kitablarında özünə yer tutmasa da, bir sıra tarixi kitablarında nəql olunmuşdur. O cümlədən: Bəlazəri (vəfat: 279 h.q) “əl-Əşraf” kitabında, Əbu Talib Məkki (vəfat: 386 h.q) “Quvvətul-qulub” və Əbu Hamid Ğəzali (vəfat: 505 h.q)“Əhyaul-ulum” kitabılarında bu məsələyə toxunmuşlar.<br /> <br /> == '''Təhlil və tənqid''' ==<br /> İmam Həsən Müctəba (ə), elə bir şəxsiyyətdir ki, onun haqqında çoxlu hədislər uydurulmuş və bir sıra hədis və rəvayətlərdə o Həzrətə (ə) rəva görülməyən işlər nisbət verilmişdir.&lt;ref&gt;Mehrizi, Mehdi, “İmam Həsən Müctəba (ə) “mitlaq” bud?”, “Peyame zən” jurnalı, No 76, 1377 ş, “Payeqahe ittilarəsaniye hövzə” saytından sitat olaraq gətirilmişdir, baxış: 17 mehr, 1403 ş.&lt;/ref&gt; İmam Həsənin (ə) “mitlaq” (çox təlaq verən) olduğu qeyd edilən hədislərin raviləri və sənədləri silsilə baxımından etibarsız sayılmışdır. Bu səbəbdən də onları qəbul etmək olmaz. &lt;ref&gt;Məhəmməd Cavad Təbəsi, &quot;İmam Həsən Müctəba (ə) və əfsaneye təlaq&quot;, Fərhənge Kövsər Nömrə 53.&lt;/ref&gt;Bu sitatların qeyri-dəqiqliyini göstərən dəlillərdən bəziləri bunlardır:<br /> <br /> '''1.    '''İmam Həsən Müctəba (ə) hicrətin ikinci və ya üçüncü ili Ramazan ayının ortalarında dünyaya göz açmış və hicrətin 49-cu ili səfər ayının 28-də vəfat etmişdir. Onun 46-47-dən çox yaşı olmamışdır. Əgər Həzrətin (ə) ilk evliliyi 20 yaşında olduğunu nəzərə alsaq, atasının şəhadətinə qədər, (hicrətin 40-cı ili) yəni 18 və ya 17 il ərzində hədislərdə qeyd olunan sayda nikah və boşanma baş verməli idi. Bu isə, məntiqdən kənardır. Məsələnin izahı bundan ibarətdir ki, Əbu Talib Məkkinin hədisinə əsasən, imam Həsən Müctəba (ə) 250 və ya 300 arvad almışdır ki, bu da atası İmam Əlini (ə) təngə gətirmiş və Həzrət (ə) sonda çıxışlarından birində belə deməyə məcbur qalmışdır: “Həsənə qız veməyin, çünki o çox təlaq verir.“ Bu isə o deməkdir ki, o, hər ay birdən çox arvad alıb və bu cür olduqda isə evliliklərin çox hissəsi təlaqla nəticələnməlidir. Çünki daimi evlilikdə dörd arvaddan artıq xanımla evlənmək İslam şəriətində icazəli deyil.<br /> <br /> '''2.    '''Hədis kitablarında nəql olunan hədislərin çoxu imam Sadiqdən (ə) nəql edilmişdir. Yəni, bu məsələ imam Həsən Müctəbanın (ə) zamanından bir əsr sonra ortaya çıxmışdır. Çünki imam Sadiqin (ə) vəfatı hicrətin 148-ci ili, imam Həsən Müctəbanın (ə) şəhadəti isə hicrətin 48-ci ilinə təsadüf edir. Odur ki, bu sözlərin Əhli-beytin (ə) qatı düşməni olan Mənsur Dəvaniqi kimi şəxsin tərəfindən söylənilməsi haqda düşünməyə dəyər.<br /> <br /> '''3.    '''Əgər belə bir hadisə baş versəydi, Həzrətin (ə) sağlığında olan düşmənləri bu məsələdən istifadə edib, ona tənə vurardılar. Habelə, İmamla (ə) olan ixtilaflarında bu məsələyə (ki, əgər həqiqətən də doğru olsaydı, böyük bir nöqsan hesab olunurdu) toxunardılar. Halbuki, o dövrlərdə belə bir hadisənin baş verdiyi nəql olunmamışdır.<br /> <br /> '''4.    '''Tarix kitablarında Həzrətin (ə) arvad, uşaq və kürəkənlərinin sayı, bu rəqəmlərlə uyğun gəlmir. Uşaqlarının sayı ən çoxu 22, ən azı isə 12 olduğu bildirilir və həyat yoldaşı olaraq 13 ad çəkilmişdir ki, onlardan da yalnız üçünün tərcümeyi-halı haqda məlumat vardır. Həmçinin o əziz İmamın (ə) üçdən artıq kürəkəni tarix kitablarında qeydə alınmamışdır.<br /> <br /> '''5.    '''Bir çox rəvayətlərdə talaq vermək (boşanmaq) məzəmmət olunmuşdur. Bu rəvayətlər şiə və əhli-sünnə hədis kitablarında təkrar-təkrar nəql edilmişdir.&lt;ref&gt;Mehrizi, Mehdi, “İmam Həsən Müctəba (ə) “mitlaq” bud?”, “Peyame zən” jurnalı, No 76, 1377 ş, “Payeqahe ittilarəsaniye hövzə” saytından sitat olaraq gətirilmişdir, baxış: 17 mehr, 1403 ş.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Həsənin (ə) “mitlaq” boşanma məsələsi ilə bağlı şayələr, imamətin meyar və xüsusiyyətləri ilə zidd olduğu üçün qəbul edilə bilməz. Halbuki, İmam Əlinin (ə) İmam Həsənlə (ə) bağlı ifadə etdiyi sözü, məsumlar (ə) arasında yaranan ixtilafdan xəbər verir və bu da şiə əqidəsinin prinsipləri və imam Həsənin (ə) şəxsiyyəti ilə bir araya gəlmir. Onun üçün də qəbul edilə bilməz. Siyasi nöqteyi-nəzərdən də imam Əlinin (ə) öz canişininin əleyhinə çıxış etməsi və özündən sonra gələn ümmətin və cəmiyyətin rəhbərliyinin zəfiləməsinə səbəb olan çıxışlar etməsi də, hər şeydən əvvəl siyasət prinsiplər  ilə bir araya sığmır. Şiənin bu məsələdə səhih sayılan hədisləri isə, həmin hədislərin birinci ravisinin öz zamanına görə sərgilədiyi mövqeyinə görə təqiyyə hədislərindən hesab olunur. Bəni Abbasın dövründə bu şayənin yayılması siyasi rəqiblərin şəxsiyyətinə zərbə vurmaq məqsədiylə həyata keçirilmişdir. Ancaq bu şayənin nə zaman meydana gəldiyi və kim tərəfindən ortaya atıldığı məlum deyil. Güman etmək olar ki, imam Həsənin (ə) zamanında az bir sayda təlaq vermək adi hal sayılsa da, sonrakı dövrlərdə Bəni Abbas bu məsələni əlində bayraq edərək öz mərkli planını həyata keçirməyə çalışmışdır. Qəribə hekayələr və talaq sayının hədsiz sayda çox nəql olunması faktı isə, dövlət məmurları tərəfindən irəli sürülmüş və ya hekayəçilər (nağıl hazırlayıb camaat üçün danışan şəxslər) tərəfindən hazırlanmışdır.&lt;ref&gt;“Portəlaq budəne imam Həsən (ə)”, Hədis net, baxış: 17 mehr 1403 ş.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=H%C9%99zr%C9%99t_Fatim%C9%99nin_(s.%C9%99)_evin%C9%99_h%C3%BCcum&diff=727 2025-12-03T09:33:05Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Həzrət Fatimənin (s.ə) evinə edilən hücum necə baş vermişdir? Zəhmət olmasa, bu hadisə ilə bağlı mövcud dəlilləri qeyd edin. &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Həzrət Fatimənin (s.ə) evinə hücum edilməsi hadisəsi İslam tarixində şiə və sünnilərin həmfikir olduqları tarixi hadisələrdəndir. Sünnilərin mötəbər tarix kitablarında bu hadisə belə nəql olunur ki, Ömər Həzrət Əlini (ə) Əbu Bəkrə beyətə məcbur et...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Həzrət Fatimənin (s.ə) evinə edilən hücum necə baş vermişdir? Zəhmət olmasa, bu hadisə ilə bağlı mövcud dəlilləri qeyd edin.<br /> <br /> '''Cavab:''' Həzrət Fatimənin (s.ə) evinə hücum edilməsi hadisəsi İslam tarixində şiə və sünnilərin həmfikir olduqları tarixi hadisələrdəndir. Sünnilərin mötəbər tarix kitablarında bu hadisə belə nəql olunur ki, Ömər Həzrət Əlini (ə) Əbu Bəkrə beyətə məcbur etmək üçün bir qrup şəxslə birlikdə o Həzrətin (ə) evinə gedir. Həmçinin, bu rəvayətdə Ömərin Həzrətin (ə) evini yandıracağı ilə bağlı təhdid etməsi və alov gətirməsi də qeyd olunmuşdur. Bundan əlavə, hadisə nəticəsində Həzrət Zəhranın (s.ə) xəsarət alması və (bətnində olan körpəsi) Həzrət Möhsünün (ə) düşməsi də sünni kitablarında qeyd olunmuşdur. Ömərin Müaviyəyə yazdığı bir məktubda da bu hadisə onun özü tərəfindən bəyan edilmişdir.<br /> <br /> == '''Əhli Sünnə mənbələrində''' ==<br /> Sünni mənbələrində Həzrət Fatimənin (s.ə) evinə hücumla bağlı müxtəlif rəvayətlər qeyd edilmişdir.<br /> <br /> “Əl-əqdul Fərid”, “Tarix əbul-Fida” və “Əlam ən-Nisa” kitablarında belə qeyd olunur ki, Əbu Bəkr, Ömər ibn Xəttabın rəhbərliyi altında bir qrupşəxsiİmam Əlinin (ə) evinə göndərdi və ona dedi: “Əgər sənin əmrinə tabe olmasalar, onlarla döyüş.” Ömər də əlində məşəl tutaraq, Əlinin (ə) evini yandırmaq üçün hərəkət etdi. Bu zaman Həzrət Fatimə (s) onunla qapıda qarşılaşdı və belə buyurdu: “Ey Xəttab oğlu, evimizi yandırmağamı gəlmisən?” Ömər cavab verdi: “Bəli, əgər siz ümmətin qəbul etdiyi şeyi qəbul etməyəcəyiniz və bizim seçilmiş xəlifəmizlə beyət etməyəcəyiniz təqdirdə (bu işi görəcəm).”&lt;ref&gt;İmaduddin İsmail Əbi əl-Fida, Tarix Əbi əl-Fida, Beyrut, Livan, Darul-Mərifə, cild 1, səh 56, Əbi Ömər Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əbd Rəbbə, əl-Əqd əl-Fərid, Əl-Qahirə-Misir, Məktəbətu ən-Nehzə əl-Misriyyə, ikinci çap, 1381 h.q., cild 4, səh 259; Ömər Rza Kəhalə, Elamu ən-Nisa, Beyrut-Livan, Əl-Risalə müəssisəsi, 1440 h.q., cild 3, səh 1207;  Əlauddin Əli əl-Müttəqi ibn Hüsam əd-Din Hindi, Kənzul-Ümmal fi Sünən əl-Əqval və əl-Əfal, Beyrut-Livan, Əl-Risalə müəssisəsi 1405 h.q., cild 3, səh 149&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Mədaini, Məsləmə ibn Muharibdən, o da Süleyman Təymi və İbn Ovndan nəql edir ki, Əbu Bəkr Əlidən (ə) beyət almaq üçün onun ardınca adam göndərdi, lakin Əli (ə) beyət etmədi. Bu zaman Ömər əlində yanan məşəl ilə Əlinin evinə doğru yola düşdü. Fatimə (s.ə) qapı arxasında onunla danışırdı: “Ey Xəttabın oğlu, evimi yandırmaq istəyirsən?” Ömər dedi: “Bəli! Necəki atan gətirdiyi dində möhkəm və qətiyyətli idi, mən də bu işdə çox israrlı və qətiyyətliyəm!”&lt;ref&gt;Əhməd ibn Yəhya Bəlazəri, Ənsabul-Əşraf, Əl-Qahirə - Misir, cild 1, s 586, h 1184&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Xəlifələrin tarixi” kimi tanınan “Əl-İmamə və əs-Siyasə” kitabının müəllifi, “İmam Əlinin (ə) necə beyət etməsi” başlığı altında belə yazır: Əbu Bəkr, beyətdən imtina edən və İmam Əlinin (ə) yanında toplanan şəxsləri axtarmağa başladı. Buna görə də, Öməri İmam Əli (ə) evinə göndərdi ki, onları Əbu Bəkr ilə beyət etməyə çağırsın. Ömər Fatimənin (s) evinin qapısına gəldi və onları çağırdı, lakin onlar evdən çıxaraq Əbu Bəkrə beyət etməkdən imtina etdilər. Ömər yoldaşlarına odun gətirmələrini əmr etdi və belə qışqırdı: “Ömərin canı əlində olan Allaha and olsun ki, ya siz evdən çıxmalısınız, ya da bu evi içində olanlarla birlikdə yandıracağam!” Ona dedilər: Ey Əba Həfs (Ömər), bilirsənmi ki, Fatimə bu evdədir?  (Ömər) cavab verdi: “Hətta o da olsa belə.” Bu zaman Fatimənin (s.ə) fəryadı ucaldı: “Ey atam, ey Allahın Rəsulu (s)! Görürsənmi, səndən sonra İbn Xəttab (Ömər) və İbn Əbi Quhafə (Əbu Bəkr) bizə nə edirlər?” &lt;ref&gt;Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Müslim, İbn Quteybə əd-Diynəvəri, Əl-İmamə və əs-Siyasə, Qum, Ər-Rəzi nəşriyyatı, son nəşr, 1388 h.q., səh 12&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həzrət Peyğəmbər (s) vəfat etdikdən sonra Abbas, Əlinin (ə) yanına gəldi və ondan əlini verməsini istədi ki, onunla beyət etsin... Beləliklə, Əmirəl - möminin (ə) bir qrup tərəfdarı ilə evində mübarizəyə başladı, çünki peyğəmbər ona belə əmr etmişdi. Bu zaman bir dəstə insan Əlinin (ə) evinə hücum etdi, evinin qapısını yandırdılar və onu zorla evdən çıxardılar. Onlar, Həzrət Fatiməni (s.ə) qapının arxasında elə möhkəm sıxdılar ki, bu, Möhsünün (ə) düşməsinə səbəb oldu.&lt;ref&gt;Əli ibn Hüseyn ibn Əli Məsudi, İsbatul-vəsiyyə, Muruc əz-Zəhəb kitabının sahibi, səh 142&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Əbi əl-Hica Şibl əd-Doulə Hənəfi deyir: Əbu Bəkr camaatdan beyət aldıqdan sonra Öməri Qunfuz, Xalid ibn Vəlid, Əba Ubeydə Cərrah və bir qrup başqa adamla birlikdə Əli (ə) və Fatimənin (s.ə) evinə göndərdi. Ömər Fatimənin (s.ə) evinin qapısına odun yığaraq onu yandırdı və Fatimə (s.ə) alovun evə girməsinin qarşısını almaq üçün qapıya tərəf gəldi. Bu zaman Ömər və yoldaşları qapını itələyərək açdılar və Fatimə Zəhra (s.ə) qapı ilə divar arasında qaldı. O qədər güclü bir şəkildə sıxdılar ki, qapının mismarları Fatimənin (s.ə) sinəsinə batdı və bu təzyiqin şiddətindən uşağı düşdü. O, fəryad edərək dedi: “Ey atacan! Ey Allahın Rəsulu! Bax, səndən sonra Ömər və Əbu Bəkr mənə nə etdilər?” Bu zaman Ömər ətrafındakılara dedi: “Fatiməni vurun!” Beləliklə, onlar Həzrət Fatiməni qamçı ilə elə döydülər ki, onun pak bədənində xəsarət və qamçı izləri qaldı. Bu zərbələr nəticəsində Fatimə (s.ə) xəstələndi və nəhayət şəhadətə çatdı.&lt;ref&gt;Abu əl-Hica əl-Hənəfi, Kitəb Mutəmər Uləma Bağdad və Müqəddimətu Şəhabuddin əl-Mərəşi ən-Nəcəfi, İran nəşri, üçüncü nəşr, 1399 h.q, səhifə 63. Əs-Səqifə LiƏbi Bəkr əl-Cohəri, əl-İmamə və əs-Siyasə, liİbn Quteybə. İbn Əbil-Hədid, Nəhcül-bəlağənin şərhi, cild 2, səh 19&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Şiə mənbələrində''' ==<br /> Həzrət Zəhranın (s.ə) evinə hücumla bağlı ən uzun rəvayətlərdən birini Səlim (Süleym) ibn Qeys Salman Farsidən nəql etmişdir. Biz bu məqalədə şiə mənbələrində bu hadisəylə bağlı nəql olunan rəvayətlər arasında sadəcə bu rəvayəti gətirməklə kifayətlənəcəyik.<br /> <br /> Əbu Bəkr öz xilafətini möhkəmlətmək üçün Əlidən (ə) ona beyət etməsini istədi, lakin İmam Əli (ə) beyət etmədi. Sonda isə, Əbu Bəkr Qunfuzu kömək üçün göndərdiyi bir qrup şəxs ilə Əmirəl-mömininin (ə) yanına göndərdi. O, gəlib Həzrətdən evə daxil olmaq üçün icazə istədi, lakin Həzrət onlara icazə vermədi. Qunfuz və adamları Əbu Bəkr və Ömərin yanına qayıtdılar. Əbu Bəkr və Ömər məsciddə əyləşmişdi və ətraflarında da insanlar var idi. Qunfuz və adamları “Bizə evə daxil olmaq üçün icazə verilmədi” - deyə bildirdilər. O zaman Ömər dedi: “Gedin, əgər sizə icazə verərsə, daxil olun, əks halda icazəsiz daxil olun.” Onlar yenidən Həzrətin (ə) evinə gəldilər və icazə istədilər. Həzrət Fatimə (s) buyurdu: “Mən sizin icazəsiz evimə daxil olmağınıza imkan vermərəm.” Qunfuzun adamları geri döndülər, ancaq Qunfuz orada qaldı. Onlar (Əbu Bəkr və Ömərə) dedilər: “Fatimə belə dedi və biz də icazəsiz onun evinə daxil olmaqdan çəkindik.” <br /> <br /> Ömər qəzəbləndi və dedi: Bizim qadınlarla nə işimiz var? Sonra ətrafında olan insanlara odun gətirmələrini əmr etdi. Onlar odunları götürdülər və Ömər özü də onlarla birlikdə odun götürüb Fatimənin (s.ə) evinin ətrafına yığdılar. Sonra Ömər səsləndi: “Allaha and olsun, ey Əli, gərək evdən çıxıb Peyğəmbərin (s) xəlifəsi ilə beyət edəsən, əks halda evi sizinlə birgə yandıracağam!” Həzrət Zəhra (s.ə) buyurdu: “Ey Ömər, bizim səninlə işimiz yoxdur!” Ömər cavab verdi: “Qapını aç, yoxsa evinizi yandırarıq!”  Həzrət Zəhra (s.ə) buyurdu: “Ey Ömər, Allahdan qorxmursan ki, evimə girirsən?” Lakin Ömər geri çəkilmədi.<br /> <br /> Ömər od istədi və onula evin qapısını yandırdı. Sonda isə, qapını itələyib içəri daxil oldular. Fatimə Zəhra (s.ə) qapı ilə divar arasında qalıb yaralandı, “Ey atam, ey Allahın Rəsulu!” deyərək kömək istədi, fəryad etdi və Əbu Bəkrin və Ömərin zülmündən şikayət etdi, amma Ömər ona rəhm etmədi və qınında olan qılıncla Fatimənin (s.ə) böyrünə vurdu, onun əllərini və qollarını qamçı ilə vuraraq göyərtdi. Bu zaman Əli (ə) fəryad səsini eşidib çölə çıxdı və Ömərə hücum etdi, onu bir anda yerə sərdi və öldürmək istədi, lakin bu zaman Peyğəmbərin (s) tövsiyəsini xatırladı və buyurdu: “Ey Səhhakın oğlu, Məhəmmədi (s) peyğəmbər göndərənə and olsun ki, əgər Allahın təyin etdiyi təqdir və peyğəmbərin mənimlə bağladığı əhd olmasaydı, mənim evimə girə bilməyəcəyini başa düşərdin.”&lt;ref&gt;Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul-Ənvar, Beyrut, Əl-Vəfa müəssisəsi, ikinci çap, 1402 h.q, cild 43, səh 197;  Şubbər, Cəlaul-Uyun, cild 1, səh 192, Təbərsi, Eticac, cild 1, səh 414&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Fatimənin (s.ə) döyülməsi və Möhsünün öldürülməsi''' ==<br /> Həzrət Fatimə Zəhranın (s.ə) Ömər tərəfindən döyülməsi və O Həzrətin övladı Möhsünün düşməsi haqqında sünni mənbələrindən bəzi nümunələrə işarə edilir:<br /> <br /> Zəhəbi, məşhur sünni tarixçisi sənədini qeyd edərək belə deyir: <br /> انّ عمر رفس&lt;ref&gt;Qamusul-Muhitdə deyilir: “Əl-Rəfs: Əssədəmə birricli fissadr.” “Rəfs” kəlməsi bir adamın sinəsinə ayaqla zərbə endirmək mənasındadır&lt;/ref&gt; فاطمه حتّي اسقطت بمحسن<br /> “Həqiqətən, Ömər Fatiməyə elə bir təpik vurdu ki, Möhsün düşdü.” &lt;ref&gt;Şəhabuddin Əbi əl-Fəzl Əhməd ibn Əli ibn Həcər əl-Əsqəlani, Lisan əl-Mizan, Beyrut, Əl-Ələmi nəşriyyatı müəssisəsi, üçüncü nəşr, 1406 h.q., cild 1, səh 268, h 824&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İbn Əbi əl-Hədid “Nəhcül-bəlağə”nin şərhində belə nəql edir:<br /> اَن عُمر ضَرَبَ فاطمة(س) بالسّوطِ و قَصدَ منزلها<br /> “Ömər Fatimənin (s.ə) evinə gəldi və onu qamçı ilə döydü.”&lt;ref&gt;İbn Əbil-Hədid, “Nəhcül-bəlağə”nin şərhi, cild 16, səh 271&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İbrahim ibn Səyyar ibn Hanidən belə rəvayət edilmişdir:<br /> انّ عمر ضربَ بِبطن فاطمة يوم البيعة حتي ألقت الجنين من بطنها<br /> “Ömər beyət günü Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) böyrünə zərbə endirərək, bətnindəki uşağın (dölün) düşməsinə səbəb oldu.”&lt;ref&gt;Əbu əl-Fəth Məhəmməd ibn Əbdülkərim, İbn Əbi Bəkr əş-Şəhristani, Əl-Miləl və ən-Nihəl, Beyrut, 1402 h.q, cild 1, səh 57&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Burada şiə mənbələrində yer alan rəvayətlərə toxunulmamışdır, çünki şiə alimləri bu məsələdə həmfikirdirlər ki, Ömər, Əbu Bəkrin əmri ilə, bir qrup şəxslə birlikdə Həzrət Fatimənin (s.ə) evinə hücum etmiş, evin qapısını yandırmış və zorla onun evinə daxil olmuşdur. Həmçinin onu döyməklə yanaşı, bətnindəki uşağın (dölün) düşməsinə və şəhid olmasına səbəb olmuşdur.<br /> <br /> == '''Ömərin Fatimənin (s.ə) evinə hücum etdiyini etiraf etməsi''' ==<br /> Ömər Müaviyəyə yazdığı məktubda Fatimə (s.ə) ilə davranışını belə bəyan edir: ...Qapının arxasında olan Fatiməyə dedim: Əgər Əli evdən (beyət etmək üçün) çıxmasa, mən buraya çoxlu odun gətirəcəyəm və bir alov qalayıb evi və əhlini yandıracağam, yadaki Əlini (ə) beyət üçün zorla məscidə aparacağam. Sonra Qunfuzun qamçısını götürüb onunla Fatiməni (s.ə) vurdum. Xalid ibn Vəlidə dedim ki, sən və başqaları gedib odun gətirin. Fatiməyə dedim: Evi yandıracağam. O anda mənim evə girməyimə mane olmaq üçün əlini qapıdan çıxardı. Mən isə onu itələdim və qapını möhkəm şəkildə sıxdım. Qapını buraxması üçün əllərinə qamçı ilə vurdum. Qamçının ağrısından inildədi və ağladı. Onun iniltisi o qədər acı və ürəkdağlayıcı idi ki, demək olar ki, ürəyim yumşalırdı və fikrimdən dönmək üzrəydim, amma Əliyə olan kinimi və onun qüreyşliləri öldürmək hərisliyini xatırladım. Ayağımla qapıya təpik vurdum və Fatimənin (s.ə) naləsini eşitdim. O an bu fəryadın Mədinəni alt-üst etdiyini düşündüm. Həmin vəziyyətdə Fatimə belə deyirdi: <br /> يا اَبتاه! يا رسول اللّه! هکذا يُفْعَلُ بِحَبيبَتِک وَ اِبْنَتَک، أَهْ! يا فِضَّة اِلَيْک فَخُذيني فَقَدْ وَ اللّهِ قُتِلَ مَا في رحمي مِنْ حَمْلٍ<br /> “Ey əziz ata! Ey Allahın Rəsulu! Baxın sevgili qızınızla necə davranırlar. Ah! Ey Fizzə, gəl mənə kömək et, Allaha and olsun ki, mənim bətnimdə olan övladım öldürüldü.”<br /> <br /> Bu vaxt qapını itələdim. Qapı açıldı. Evə girəndə Fatimə (ə) qarşımda o vəziyyətdə dayanmışdı, lakin qəzəbimin gücü məni elə bir hala salmışdı ki, sanki gözümün önünə bir pərdə düşmüşdü. Üzünə elə bir zərbə vurdum ki, yerə yıxıldı...&lt;ref&gt;Əl-İmamə və Əl-Siyasə, cild 1, səh 14;  Əlam ən-Nisa, cild 3, səh 1214; Əl-Ğədir, cild 7, səh 229; İbn Əbil-Hədid, cild 16, səh 281&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Rəvayətlərin araşdırılması və təhlili''' ==<br /> <br /> === '''Hadisənin doğruluğu''' ===<br /> Həzrət Fatimənin (s) evinə hücum hadisəsi şiə mənbələrində ətraflı şəkildə qeyd olunmuş və təsdiqlənmiş hadisələrdən biridir. Digər tərəfdən, sünni mənbələri bu məsələyə daha az toxunmuş və daha çox od vurmaqla hədələmə hadisəsinə işarə etmişlər. Bu hadisəni təhlil etmək üçün bir neçə nöqtəyə diqqət yetirmək lazımdır:<br /> <br /> ==== '''1.    Hadisənin mötəbər tarixi mənbələrdə nəql edilməsi''' ====<br /> '''Şeyx Müfid “Əl-İrşad” kitabında''' bu hadisəni Əhli-beytin (ə) zülmün bir hissəsi kimi təqdim edir: “Ömər ibn Xəttab bir qrup şəxslə birlikdə Əlinin (ə) evinə gedərək beyət almaq üçün evi yandırmaqla hədələdi.” &lt;ref&gt;Şeyx Müfid (1413), Əl-İrşad, cild 1, Qum, Alul-Beyt müəssisəsi, səh 184.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''İbn Qüteybə Dinəvəri (Deynəvəri) “əl-İmamə vəs-Siyasə” kitabında''' açıq şəkildə qeyd edir: “Ömər Əlinin (ə) evinə getdi və dedi: Evi yandıracağam, hətta bu iş, Fatimənin (s.ə) narahat olmasına səbəb olsa belə.”&lt;ref&gt;Dinəvəri, İbn Qüteybə (1410), Əl-İmamə və əs-siyasə,  cild 1, Qahirə, Əş-Şuruq Nəşriyyatı, səh 12&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''2.    Sünni mənbələrdə təhdid və təzyiq haqqında rəvayətlər''' ====<br /> Bəlazəri “Ənsabul-əşraf” və Təbəri “Tarix-Təbəri” kimi mənbələr də evi odla yandırma təhdidini nəql etmişlər. Hərçənd ki, bu mənbələrin bəziləri təhdidin həyata keçirilməsini açıq şəkildə qeyd etməmişlər, lakin təhdidin olması həmin dövrdə ciddi gərginliklərin olduğunu göstərir.&lt;ref&gt;Bəlazəri (1417), Ənsabul-Əşraf, cild 1, Beyrut, Darul-Fikr, səh 590&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Təbəri, Məhəmməd ibn Cərir (303), Tarix Təbəri, cild 2, Beyrut, Abbas Əhməd Elbaz kitabxanası, səh 383&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''Hadisənin baş vermə səbəbləri''' ====<br /> <br /> ===== '''1-   Xilafətlə bağlı ixtilaf''' =====<br /> Əbu Bəkrin xilafətinə inanan qrupla, xilafəti Əlinin (ə) haqqı hesab edən qrup arasındakı ixtilaf, belə hadisələrin baş verməsinə zəmin yaratdı. Əhli-beyt (ə), İslam Peyğəmbərindən gələn nəssə (qəti və açıq-aşkar mətn və hədislər) əsaslanaraq özlərini İslam cəmiyyətinin rəhbərliyinin həqiqi varisləri hesab edirdilər.&lt;ref&gt;Əmir Muəzzi, Məhəmməd Əli (1394), Ranemayi ne Eslame Əvvəliyye, Tarix və əqayede şiəyane əvvəliyye, fars dilinə tərcümə edən: Məhəmməd Tağı Emami, Tehran, Ney nəşriyyatı, səh 87&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===== '''2-   Əbu Bəkrin xilafətinin qanuniliyini qoruyub saxlamaq''' =====<br /> Birinci xəlifənin mövqeyini gücləndirmək üçün Əli (ə) kimi görkəmli şəxsdən və Bəni Haşim kimi nüfuzlu qəbilədən beyət alınması və bunun üçün onlara təzyiq göstərilməsi qaçılmaz idi. İnsanları, xüsusəndə Əhli-beyti (ə) beyət etməyəcəkləri təqdirdə zorakılığa məruz qalacaqları ilə bağlı təhdid etmək, hakimiyyətin vəhdət və qüdrətə sahib olduğunu göstərmək üçün edilən cəhdlərin bir hissəsi ola bilərdi.&lt;ref&gt;İbn Əbil-Hədid, Nəhcül-Bəlağənin şərhi, cild 2, Qum, Ayətullah əl-üzma əl-Mərəşi kitabxanasının nəşrləri, səh 50&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===== '''3-   Bu hadisəyə müxtəlif reaksiyalar''' =====<br /> '''Şiələrin baxışı:''' Şiələr bu hadisəni Əhli-beytin (ə) ən böyük məzlumiyyətlərindən biri olaraq görürlər. Bu hadisə, Peyğəmbərin (s) ailəsinə qarşı sərt rəftardan göstəricisidir. Xüsusilə, Həzrət Möhsünün şəhadəti və Həzrət Fatimənin (s.ə) yaralanması bu hadisənin acı həqiqətləri olaraq qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;İbn Əbil-Hədid, Nəhcül-Bəlağənin şərhi, cild 2, Qum, Ayətullah əl-üzma əl-Mərəşi kitabxanasının nəşrləri, səh 63&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Sünnilərin baxışı:''' Sünnilər adətən bu hadisəni nəql etməmişlər və ya hadisənin sadəcə təhdid həddində olduğunu qəbul etmişlər. Bəzi sünni mənbələri isə, hadisənin şiddətini azaltmağa və səhabələrin vəhdətini irəli sürməyə çalışmışdır.&lt;ref&gt;İbn Əbil-Hədid, Nəhcül-Bəlağənin şərhi, cild 2, Qum, Ayətullah əl-üzma əl-Mərəşi kitabxanasının nəşrləri, səh 56&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Ana_s%C9%99hif%C9%99&diff=726 2025-12-03T09:10:36Z

<p>Huseynli35: </p> <hr /> <div>&lt;div class = &quot;portal-container-2&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> &lt;div class = &quot;portal-column-2-2 portal-container-2&quot; style = &quot;padding: 1px; text-align: center; background: #d9ecff; border-radius: 10px; box-shadow: 2px 4px 11px 0px #becbd5; align-items: center; overflow: hidden&quot;&gt;<br /> &lt;div class = &quot;portal-column-1-2&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> &lt;h2 style = &quot;text-align: center; font-size:190%; border:none; margin: 20px 10px;&quot;&gt;Viki Cavablar veb-saytına xoş gəlmisiniz&lt;/h2&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;portal-column-1-2&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> &lt;h3 style = &quot;font-size:110%; border:none; margin: 20px 5px; padding: 0; text-align: center&quot;&gt;<br /> &lt;span style = &quot;white-space: nowrap&quot;&gt;Qum Elmi Hövzəsinin suallar və şübhələrə cavab İnternet saytı<br /> &lt;/h3&gt;<br /> &lt;h3 style = &quot;font-size:110%; border:none; margin: 20px 5px; padding: 0; text-align: center&quot;&gt;Azərbaycan dilində [[wikipasokh:List of articles|{{NUMBEROFARTICLES}}]] məqalə; [[:fa:|fars]], [[:ar:|ərəb]], [[:en:|ingilis]], [[:es:|ispan]], [[:fr:|fransız]], [[:ps:|puştu]], [[:ur:|urdu]], [[:ru:|rus]], [[:ms:|malay]] və [[:bn:|benqal]] dillərində isə daha çox məqalələr oxuya bilərs<br /> &lt;/span&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> {{mainpage box<br /> | class = portal-column-1-2 <br /> | title = Seçilmiş sual<br /> | image = <br /> | style = text-align: left; grid-column-start: 1; grid-row-end: span 1; <br /> | content = {{featured question}}<br /> | link = <br /> }}<br /> {{mainpage box<br /> | class = portal-column-1-2 <br /> | style = gr id-row-start: 2; gr id-column-start: 3; gr id-row-end: span 2; <br /> | title = Seçilmiş şəkil<br /> | image = <br /> | content = <br /> &lt;center&gt;[[File:سوره های ناس و فلق.png|300px]]&lt;/center&gt;<br /> &lt;center&gt;Quran səhifəsi Əhməd Neyrizinin xətti ilə&lt;/center&gt;<br /> }}<br /> {{mainpage box<br /> | class = portal-column-2-2 <br /> | style = gr id-column-start: 1; gr id-row-start: 5; grid-row-end: span 3; text-align: left<br /> | title = Ən son suallar<br /> | image = <br /> | content = <br /> &lt;div style = &quot;overflow: hidden; -moz-column-width: 20em; -webkit-column-width: 20em; column-width: 20em;&quot;&gt;<br /> &lt;DynamicPageList&gt;namespace =<br /> count = 16<br /> ordermethod = firstedit<br /> order = descending<br /> &lt;/DynamicPageList&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> }}<br /> &lt;!--<br /> {{mainpage box<br /> | class = portal-column-1-3 <br /> | style = grid-column-start: 3; gr id-row-start: 3; grid-row-end: span 1; text-align: left<br /> | title = مقالات پیشنهادی<br /> | image = <br /> | content = <br /> &lt;div style = &quot;overflow: hidden; -moz-column-width: 11em; -webkit-column-width: 11em; column-width: 11em;&quot;&gt;<br /> &lt;DynamicPageList&gt;category = مقالات پیشنهادی<br /> count = 10<br /> ordermethod = categoryadd<br /> order = descending<br /> &lt;/DynamicPageList&gt;<br /> &lt;/div&gt;<br /> }}<br /> {{mainpage box<br /> | class = portal-column-1-3 <br /> | style = grid-column-start: 3; gr id-row-start: 4; grid-row-end: span 1; text-align: left<br /> | title = پایگاه‌های وابسته<br /> | image = <br /> | پیوند = <br /> | content = <br /> {{ستون شروع}}<br /> * [https://www.andisheqom.com/fa/Default اندیشه قم]<br /> * [http://www.spasokh.com/porseshgar/porseshgarmain.aspx پاسخگویی به سؤالات]<br /> * [http://www.shobhepajouhi.ir/ فصلنامه مطالعات شبهه‌پژوهی]<br /> * [http://www.pasokhmag.ir/ فصلنامه پاسخ]<br /> {{پایان}}<br /> }}<br /> {{mainpage box<br /> | title = درگاه‌ها<br /> | image = <br /> | class = portal-column-3-3<br /> | style = <br /> | heading style = <br /> | content style = padding: 0; dis play: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(145px, 1fr));<br /> | content class = <br /> | content = <br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:کرونا و بلایا.png|100px|link=درگاه:کرونا و بلایا|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:درگاه مهدویت.png|100px|link=درگاه:مهدویت|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:کتاب پاسخ.png|100px|link=کتاب پاسخ|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:نرم افزار پاسخ.png|100px|link=نرم‌افزار پاسخ|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:درگاه غدیر.png|100px|link=درگاه:غدیر|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:امام حسین.png|100px|link=درگاه:امام حسین(ع)|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:فاطمیه.png|100px|link=درگاه:فاطمی|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:حکومت دینی.png|100px|link=درگاه:حکومت دینی|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:زن-و-خانواده.png|100px|link=درگاه:زن و خانواده|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:حوزه-و-روحانیت.png|100px|link=|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div class = &quot;mainpage-portals&quot; style = &quot;&quot;&gt;<br /> [[پرونده:واژه-ها.png|100px|link=|center]]<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> }}<br /> {{mainpage box<br /> | title = درختواره موضوعات<br /> | image = <br /> | class = portal-column-3-3<br /> | style = text-align: left<br /> | content = {{ستون-شروع|عرض = 15em}}<br /> &lt;categorytree &gt;علوم و معارف قرآن&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;کلام&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;حقوق&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;ادیان و مذاهب&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;اخلاق&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;حدیث&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;تاریخ&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;تربیت و مشاوره&lt;/categorytree&gt;<br /> &lt;categorytree &gt;دین‌پژوهی‏&lt;/categorytree&gt;<br /> {{پایان}}<br /> | پیوند = <br /> }}<br /> --&gt;<br /> __NOTOC__<br /> [[fa:]]<br /> [[ar:]]<br /> [[bn:]]<br /> [[en:]]<br /> [[es:]]<br /> [[fr:]]<br /> [[ms:]]<br /> [[ps:]]<br /> [[ru:]]<br /> [[ur:]]</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Erk%C9%99n_%C3%B6l%C3%BCm&diff=725 2025-12-03T09:09:41Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Nə üçün Allah ömrü cəmi bir neçə ayolan bir uşağı yaradır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039;Allah təala uşaqları böyümək, yaşamaq və kamilliyə çatmaq üçün yaradır. Ancaqbəzən maddi dünyadaolan ziddiyyətlər və problemləronlardan da yan keçmir. Beləki, insanların və bəzən də kainatda vartəbiət qanunlarının təsiri nəticəsində meydana çıxan bu kimi problemlərbaşqaları üçün bir sıra bəlalara və müsibətlər...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Nə üçün Allah ömrü cəmi bir neçə ayolan bir uşağı yaradır?<br /> <br /> '''Cavab:'''Allah təala uşaqları böyümək, yaşamaq və kamilliyə çatmaq üçün yaradır. Ancaqbəzən maddi dünyadaolan ziddiyyətlər və problemləronlardan da yan keçmir. Beləki, insanların və bəzən də kainatda vartəbiət qanunlarının təsiri nəticəsində meydana çıxan bu kimi problemlərbaşqaları üçün bir sıra bəlalara və müsibətlərəyol açır.<br /> <br /> Uşağın erkən ölümüvalideynlərin və ya digər insanların səhlənkarlığı, habelə xəstəliklər, fəlakətlər, qəzalar və s.kimi səbəblər nəticəsində baş verə bilər. Halbuki, bunların heç birində Allahın birbaşa rolu yoxdur. Buna baxmayaraq, Allah həmin uşağın və onun valideynlərinin yaşadıqları bu müsibət vəağrı-acınınəvəzini verir.<br /> <br /> Doğrudur ki, insanlar kamilliyə çatmaq üçün yaradılmışdır. Ancaq, bu maddi dünyainkişaf etmək və kamilliyə çatmaq üçün bir zəmin olduğu kimi, problemlər və çətinliklərə də özündə yer vermişdir. Maddi dünyanı, eləcədə onun inkişaf etmək üçünbir zəmin olmasınıbu problemlər olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil.<br /> <br /> == '''Maddi dünya: Kamillik vəməğlubiyyətüçün bir zəmin''' ==<br /> Allah kainatı səbəb və nəticə qanunları əsasında yaratmışdır. Allahın iradəsi belədir ki, hər bir hadisə və proses öz səbəbi əsasında meydana gəlsin.&lt;ref&gt;Əli Şirvani, Bidayətul-Hikmət kitabının tərcüməvə izahı, Qum, Darul-Elm nəşriyyatı, onuncu çap, 1384 h.ş., s. 169&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İslam inancına görə, Allah hikmətliolduğu kimi, eyni zamandada mütləq xeyirdir. Allah dünyanı məqsədyönlü şəkildə və xeyir olaraq yaratsa da&lt;ref&gt;Cəfər Sübhani və Məhəmməd Məhəmmədrzayi, İslam Təfəkkürü(1), Qum, Maarif Nəşriyyatının ofisi, dördüncü çap, 1387 h.ş., s. 123&lt;/ref&gt;, buna rəğmən dünyadabəzi maneələr və çətinliklərin də olması qaçılmazdır. Əslində, bu çətinliklər maddi dünyanın ayrılmaz xüsusiyyətidir və maddi dünyanı heç bir xoşagəlməz hadisələr olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil.&lt;ref&gt;Mürtəza Mutəhhəri, İlahi Ədalət, Tehran, Sədra Nəşriyyatı, ikinci çap, 1352 h.ş., s. 159–162&lt;/ref&gt; Çətinliklər, xəstəliklər, ölümlər və s. kimi problemlər maddialəminayrılmaz xüsusiyyəti və mahiyyətidir.Dünyaya gələn bir uşaq əslində kamilliyə çatmaq üçün yaradılır. Bəzən bu uşaq kamilliyəvə yaradılış hədəfinəçatsa da, bəzən dəmaddi dünyanın ziddiyyətləri və problemləri bu uşaqdan yan keçmir və beləcə o,onun üçün müəyyən edilmiş kamilliyə çatmadan, müxtəlif problemlər səbəbindən dünyadan köçür. Bu erkən ölüm, valideynlərin və ya digər şəxslərin səhlənkarlığı, habelə xəstəliklər, fəlakətlər, qəzalar və s. kimi problemlər səbəbindən baş verə bilər.&lt;ref&gt;Bidayətul-Hikmət kitabının tərcüməsi və izahı, s.182–189&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Peyğəmbərin (s) övlad itkisi ilə sınağa çəkilməsi''' ==<br /> İlahi övliyalar və İmamlar (ə) da zaman-zaman çətin sınaqlar və ağırproblemlərlə üzləşmişlər. İnsanın bu kimi hallarda vəzifəsi, çətinliklərin müqabilində özünü itirməmək, səbr etmək və Allaha sığınaraq Ona təvəkkül etməkdir. Övlad itkisi kimi bir müsibət əziz Peyğəmbərimizə (s) də üz vermişdir. OHəzrət (s), övladı vəfat etdiyində həyat yoldaşı Həzrət Xədicəyə (s.ə)belə təsəlli verdi: “Ey Xədicə, istəmərsən ki, Qiyamət günü cənnət qapısına çatdığında, (dünyadan köçmüş) övladın orada dayanaraq əlindən tutsun və səni cənnətə daxil edib onun ən gözəl yerinə aparsın?” Xanım Xədicə(s.ə) dedi: “Bu həqiqətən belə olacaqmı?” Peyğəmbər (s) buyurdu: “Allah bundan daha ucadır ki, bir bəndəsindən qəlbinin meyvəsini (övladını) alsın, ancaq həmin bəndənin bu müsibətə səbir etməsinə və Allahın razılığına ümid bəsləyərək Ona həmd - səna deməsinə baxmayaraq, onu əzaba düçar etsin”.&lt;ref&gt;Məhəmməd ibn Yəqub Kuleyni,  əl-Kafi, Tehran, darul-kutubil-islamiyyə, 1365 h.ş., c.3, s. 218, h.2, Furuil-Kafi, Musibətul-Vələd babı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Ölüm, yox olmaq demək deyil!''' ==<br /> Allahın varlıq bəxş etməsi Onun mərhəmətinin və lütfünün göstəricisidir. Uşağınvarlığıda xeyirdən başq bir şey deyil.&lt;ref&gt;Seyid Möhsün Xərazi, Bidayətul-Maarifil-İlahiyyə, Qum, İslam Nəşrləri Müəssisəsi, doqquzuncu çap, 1422 h.q., s. 127&lt;/ref&gt; Lakin unutmayaq ki, ölüm də yox olub aradan getmək deyil. Bəli, əgər ölüm yox olmaq, puç olub aradan getmək olsaydı, o zaman belə birşübhə meydana çıxardı ki, bəs nə üçün uşaq xəlq edilir və sonra da yox olaraqaradan gedir? Lakin ölüm həqiqətdə yeni bir həyatın başlanğıcıdır. Ölüm insanın yox olması deyil, əksinə, onun əbədi həyata qovuşmasıdır.<br /> <br /> Uşağın dünyaya gəlişinin və ölümünün arxasında başqa hikmətlər də gizlənə bilər. Məsələn, bu hadisədə də digər problemlər və çətinliklər olduğu kimi uşağın valideynləri və yaxınları imtahan olunar. Beləki, əgər onlar bu ağır imtahan qarşısında səbr nümayiş etdirsələr, uca mənəvi məqamlara, habelə dünya və axirət savabına nail olacaqlar.&lt;ref&gt;İslam Təfəkkürü(1), s. 133–134&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C6%8Frb%C9%99in_hans%C4%B1_g%C3%BCnd%C3%BCr%3F&diff=724 2025-12-03T09:07:37Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Ərbəin hansı gündür? Ərbəin ziyarəti, habelə bu ziyarət üçün piyada getmək müstəhəbdirmi? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Ərbəin günü, 61-ci hicri ilində Muhərrəm ayının 10-da şəhid olmuş İmam Hüseynin (ə) şəhadətinin qırxıncı günüdür. Şiə toplumunda hər ilin bu günü böyük hörmətlə yad edilir və bu gündə o Həzrətə (ə) əza saxlanılır. Ərbəin günü İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək tövsiyə olunm...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Ərbəin hansı gündür? Ərbəin ziyarəti, habelə bu ziyarət üçün piyada getmək müstəhəbdirmi?<br /> <br /> '''Cavab:''' Ərbəin günü, 61-ci hicri ilində Muhərrəm ayının 10-da şəhid olmuş İmam Hüseynin (ə) şəhadətinin qırxıncı günüdür. Şiə toplumunda hər ilin bu günü böyük hörmətlə yad edilir və bu gündə o Həzrətə (ə) əza saxlanılır. Ərbəin günü İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək tövsiyə olunmuşdur.<br /> <br /> Bəzi tarixi mənbələrə görə, Kərbəla əsirləri Ərbəin günü İmam Hüseynin (ə) məzarını ziyarət etmişlər. Lakin bəzi tarixçilər və alimlər, o cümlədən Şəhid Mütəhhəri bu fikri doğru hesab etməmişlər. Tarixi kitabların yazdığına əsasən, Peyğəmbərin (s) səhabəsi olan Cabir ibn Abdullah Ənsari ilk Ərbəin günündə  İmam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət etmişdir. Buna görə də, Ərbəin, şiələr üçün əhəmiyyətli bir gün hesab olunur. Ərbəin günündə İmam Hüseynin (ə) hərəmini ziyarət etmək və əzadarlıq etmək şiələrin dini ayinlərindən və adətlərindən birinə çevrilmişdir.<br /> <br /> Bəzi rəvayətlərdə İmam Hüseyni (ə) piyada ziyarət etməyin fəzilət və savabı da qeyd olunmuşdur.<br /> <br /> == '''Kərbəla Əsirlərinin ilk Ərbəində qayıdışı''' ==<br /> Son dövrlərdə bəzi şiə təqdiqatçı alimləri Kərbəla əsirlərinin İmam Hüseynin (ə) şəhadətinin ilk ərbəinində Kərbəlada o həzrətin məzarını ziyarət etməsi məsələsinə şübhəylə yanaşmışlar. Bunun əksinə olaraq, bəzi alimlər isə, bu şübhəni aradan qaldırmağa və ilk Ərbəin ziyarətini isbat etməyə çalşmışlar. Bir çox qədim mənbələrdə bildirilən şey budur ki, bu gündə İmam Hüseynin (ə) başı bədəninə birləşdirilir.&lt;ref&gt;Möhsin Rəncbər, İmam Hüseynin(ə) Ərbəini barəsində Təhqiqat, İslam Tarixi Təhqiqat Güzgüsündə,  İmam Xomeyni (r.ə) elmi-təhqiqat müəssisəsi, Nömrə 5, s.6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi alimlər, o cümlədən Şeyx Bəhainin fikrinə görə, İmam Hüseynin (ə) ailəsi, yəni əsirlər karvanı Səfər ayının 20-də, yəni Ərbəin günü Şamdan Kərbəlaya çatır. Seyid ibn Tavus ömrünün sonlarında yazdığı əsərində bu məsələni rədd etmişdir. Bu məsləni inkar edənlər arasında Əllamə Məclisi, Mirza Hüseyn Nuri, Şeyx Abbas Qumi, Əbul Həsən Şərani, Seyid Cəfər Şəhidi və Şəhid Mütəhhəri kimi alimlər yer almaqdadır.&lt;ref&gt;Mürtəza Mütəhhəri, Həmaseye Hüseyni, c.3, s. 11&lt;/ref&gt; Şeyx Tusi və Şeyx Müfid isə əsərlərində İmam Hüseynin (ə) ailəsinin Şamdan Mədinəyə getdiyini qeyd etmişlər.&lt;ref&gt;Möhsin Rəncbər, İmam Hüseynin(ə) Ərbəini barəsində Təhqiqat, İslam Tarixi Təhqiqat Güzgüsündə,  İmam Xomeyni (r.ə) elmi-təhqiqat müəssisəsi, nömrə 5, s.6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu hadisəni inkar edənlər qeyd edirlər ki, əsirlərin bir müddət Kufədə saxlanıldıqdan sonra Şama getmələrini, bu səfər əsnasında sərf olunan zamanı və Şamda bir ay qaldıqdan sonra geri qayıtmaq üçün lazım olan vaxtı nəzərə aldıqda, İmam Hüseynin (ə) ailəsinin Ərbəin günündə Kərbəlaya və ya Mədinəyə çatmaları mümkün görünmür.<br /> <br /> Seyid Məhəmmədəli Qazi Təbatəbai “Təhqiq dər bareye əvvvəlin ərbəine seyyidiş-Şuhəda” (Seyidüş-Şühədanın İlk Ərbəininə dair Tədqiqat) adlı kitabında əsirlərin ilk Ərbəində Şamdan Kərbəlaya qayıtmasının qeyri-mümkün olmadığını isbat edir.&lt;ref&gt;Rəsul Cəfəriyan, Ərbəinin Yad Edilməsinin Dəlili Nədir?  Baztab Əndişe, 1386 h.ş, nömrə 84&lt;/ref&gt; Bəzi tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, əldə olan bütün dəlil və sübutlara əsaslanaraq İmam Hüseynin (ə) ailəsinin Ərbəin günü Kərbəlaya gəlişini təsdiqləyə, habelə Cabir və yoldaşlarının Əhli-Beyt (ə) karvanı ilə Kərbəlada görüşüb matəm saxladığını bildirənlərin fikrini qəbul edə bilərik. Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi isə məsafənin böyük olmasını inkar edərək, bildirir ki,əgər yüz minlik bir ordunu on gün ərzindəKufəyə çatdırmaq mümkünsə, kiçik bir karvanın 12 gündə Kərbəlaya çatması da mümkündür və bu heç də çətin bir şey deyil.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, Aşura (Kökləri, Hədəfləri, Hadisələri və Nəticələri), s. 634&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Cabir ibn Abdullah Ənsari: İlk Ərbəin Ziyarətçisi''' ==<br /> Ərbəin ziyarətinin əhəmiyyətli olmasının səbəblərindən biri odur ki, Peyğəmbər (s) səhabəsi olan Cabir ibn Abdullah Ənsari Mədinədən Kərbəlaya gəlib İmam Hüseynin (ə) məzarını ziyarət etmişdir. Onu İmam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət edən ilk şəxs hesab edirlər.&lt;ref&gt;Məhəmməd ibn Həsən Tusi, Misbahul-Müctəhid, s. 787 və 788, Rəsul Cəfəriyana istinadən, Ərbəinin Yad Edilməsinin Dəlili Nədir?  baztabe əndişe, 1386 h.ş, nömrə 84&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Tarixi mənbələrdə Cabirin İmam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət etməsi iki fərqli formada bəyan olunmuşdur.<br /> <br /> Birincisini şiə tarixçisi Təbəri bəyan etmişdir. O, Cabirin Ətiyyə Əvfi ilə birlikdə ziyarətini geniş formada və sənədə əsaslanaraq nəql etmiş, lakin bu rəvayətdə Cabirin İmam Hüseynin (ə) ailəsi ilə görüşməsindən heç bir söz açmamışdır.İkincisini isə, Seyid İbn Tavus bəyan etmişdir. O, Cabirin ziyarətinə qısa şəkildə toxunmuş, habelə Ətiyyədən heç bir söz açmadan, Cabirin Şamdan qayıdan Əhli-Beyt əsirləri ilə görüşdüyünü qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;Möhsin Rəncbər, İmam Hüseynin(ə) Ərbəini barəsində Təhqiqat, İslam Tarixi Təhqiqat Güzgüsündə,  İmam Xomeyni (r.ə) elmi-təhqiqat müəssisəsi, nömrə 5, s.6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Ərbəin Ziyarətinin Müstəhəb Olması''' ==<br /> Ərbəin günündə şiələrin adətlərindən biri də İmam Hüseyni (ə) ziyarət etməkdir. Ərbəin məsələsində daha da önəmli olan məsələlərdən biri, İmam Həsən Əskəridən (ə) nəql olunan bir hədisdə öz əksini tapmışdır. Beləki, Həzrət (ə) möminin beş əlamətindən birinin Ərbəin ziyarəti olduğunu bəyan etmişdir.&lt;ref&gt;Məhəmməd Müfid, Kitab əl-Məzar, Qom, Şeyx Mufidin minilliyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans, çap əvvəl, 1413 h.q, bab 23, Ərbəin Ziyarətinin fəziləti babı,s. 53, hədis.1; Məhəmməd Tusi, Təzhibul-Əhkam, Tehran, Darul-kutubil-İslamiyyə, dördüncü çap, 1407 h.q, c. 6, s. 52&lt;/ref&gt; Bu hədis dua mənbələrində gələn Ərbəin ziyarətindən əlavə, İmam Hüseynin (ə) Ərbəinini və o günün əzəmətlə yad edilməsini açıq şəkildə bəyan edən yeganə sənəddir. Şeyx Tusi də öz növbəsində Ərbəin günündə İmam Hüseynin (ə) ziyarətinin müstəhəb olduğunu qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;Məhəmməd Tusi, Misbahul-Müctəhid və Silahul-Mutəəbbid, Beyrut, Şiə Fiqhi NƏşriyyatı, birinci çap, 1411 h.q, c.2, s. 788 &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ərbəin ziyarətinin müstəhəb olmasının başqa bir səbəbi də, ilk Ərbəin günü Peyğəmbərin (s) yaxın səhabəsi Cabir ibn Abdullah Ənsarinin İmam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət etməsidir.&lt;ref&gt;Məhəmməd Hadi Mərifət, Təfsir və Müfəssiran, c.2, s. 269&lt;/ref&gt; Tarixi sənədlərə əsasən, ilk Ərbəində İmam Hüseyni (ə) ziyarət edən birinci şəxs məhz Cabir ibn Abdullah Ənsari olmuşdur. Daha sonraƏhli-Beyt (ə) imamları əllərinə keçən hər fürsətdə insanları İmam Hüseynin (ə) ziyarətinə təşviq etmiş və beləcə ilk ziyarətin baş tutduğu bu günü, İmam Hüseynin (ə) ziyarətinin müstəhəb olduğu bir gün kimi elan etmişlər.&lt;ref&gt;Rəsul Cəfəriyan, Ərbəinin Yad Edilməsinin Dəlili Nədir?  Baztab Əndişe, 1386 h.ş, nömrə 84&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həmçinin İmam Sadiq (ə) Ərbəin ziyarətini Səfvan ibn Mehran Cəmmala öyrətmiş və bu ziyarətdə Ərbəin gününün anılmasını açıq şəkildə qeyd edilmişdir. Əllamə Məclisinin fikrincə, rəvayətlərdə Ərbəin ziyarətinin müstəhəb olmasının dəqiq səbəbi açıqlanmamışdır.&lt;ref&gt;Möhsin Rəncbər, İmam Hüseynin(ə) Ərbəini barəsində Təhqiqat, İslam Tarixi Təhqiqat Güzgüsündə,  İmam Xomeyni (r.ə) elmi-təhqiqat müəssisəsi, Nömrə 5, s.6&lt;/ref&gt; İmam Səccadın (ə) Ərbəin günü İmam Hüseynin (ə) başını bədəninə qaytarması və həmçinin digər şəhidlərin başlarının da geri qaytarılması, Ərbəin gününü və həmin gündə edilən ziyarətin əhəmiyyətini daha da artıran amillərdən sayılır.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, Aşura (Kökləri, Hədəfləri, Hadisələri və Nəticələri), s. 634&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Ərbəin yürüşü''' ==<br /> İmam Hüseynin (ə) hərəmini ziyarət etməyin savabı və əhəmiyyəti haqqında çoxlu rəvayətlər nəql edilmişdir.&lt;ref&gt;Şeyx Səduq, “Səvabul-əmal və iqabul-əmal” kitabının tərcüməsi, Möhsin Kazeminin tərcüməsi, s. 166 və 193&lt;/ref&gt; “Kamiluz-Ziyarət” kitabında İmam Hüseynin (ə) ziyarətinə piyada getməyin fəzilətinə dair çox sayda hədis mövcuddur. Ancaq Ərbəin üçün xüsusi olaraq piyada getməkdən bəhs edilməmişdir. Bu kitabdakı bir hədisdə belə deyilir: “Hər kim piyada olaraq İmam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət etsə, Allah-taala onun atdığı hər addım üçün ona min savab yazar, min günahını silər və onun dərəcəsini min pillə yüksəldər.”&lt;ref&gt;İbn Quliveyh Qumi,  “Kamiluz-ziyarat” kitabının tərcüməsi, Seyid Məhəmməd Cavadın tərcüməsi, s. 435&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ərbəin ziyarətinə piyada getmək,xüsusilə Nəcəf-Kərbəla yolu boyunca piyada hərəkət etmək, bəzi din alimlərinin qoyduqları ənənəyə əsaslanır. Beləki, Mühəddis Nuri, Seyyid Möhsin Əmin Amuli, Şeyx Məhəmmədhüseyn Ğərvi İsfahani və Mirzayi Naini bu mərasimdə iştirak edən alimlərdən olmuşlar.&lt;ref&gt;Cavad Muhəddəsi, Fərhənge ziyarat, s. 250. Be nəql əz Abdurrəhim Abazəri, Dəyərli alimlərin sözlərində və rəftarında Ərbəin gününün piyada yürüşü, Ziyarət mədəniyyəti jurnalı, Dey ayı, 1392 hicri şəmsi, nömrə 19-20.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi mənbələrdə İmamların (ə) sağlığında ziyarət məqsədilə piyada getməkdən bəhs olunmuşdur. Lakin məşhur rəyə əsasən, bu ənənənin tarixi təxminən 13-cü əsrin ortalarına gedib çıxır və şiə alimlərindən Şeyx Mürtəza Ənsari bu ənənənin əsasını qoyanlardan  hesab edilir.&lt;ref&gt;Peyman İshaqi, Ərbəin yürüşü, Şiənin əza mədəniyyətində, Tehran, xeymə, 1395 h.ş.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Şiələrin Ərbəin Mədəniyyəti və Adət-ənənələri''' ==<br /> Ərbəin gününü anmaq şiələr arasında, xüsusəndə iranlılar arasında geniş yayılmış ənənələrindən biridir. Məscidlərin, hüseyniyyələrin və mərasim yerlərinin qara rəngə bürünməsi, İmam Hüseyn (ə) bayraqlarının və Möhtəşəm Kaşaninin şeirləri yazılmış lövhələrin qapı və divarlara asılması, eləcə də Aşura Ziyarətinin oxunması, İmam Hüseynin (ə) Ərbəin mərasimində ən çox yayılan adətlərdəndir. Ərbəin gününün yad edilməsi şiələr üçün o qədər önəmli bir məsələdir ki, bu məzhəbin mühüm kitablarından sayılan Şeyx Tusinin “Təhzibul-Əhkam” və İbn Tavusun “İqbalul-Əmal”ında bu günə dair xüsusi ibadətlər və əməllər qeyd olunmuşdur.<br /> <br /> Günü bu gündə bu münasibətlə rövzə məclisləri təşkil olunur, mərsiyələr oxunub,sinələr vurulur və mərasimin sonunda əzadarlara ehsan paylanılır. Qədimdə İranın bəzi məntəqələrində bu gün şəbihlər də təşkil olunardı.&lt;ref&gt;Mina Əhmədyan, Ərbəin, İran Xalqı Mədəniyyəti Ensklopediyası, Dairatul Məarif İslam məkəzi, c.2, s. 76&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C6%8Fhd_duas%C4%B1nda_%E2%80%9CZin%C9%99t%C9%99_%C9%99r%C5%9Fill%C9%99hi_v%C9%99_midad%C9%99_k%C9%99limatihi%E2%80%9D_n%C9%99_dem%C9%99kdir%3F&diff=723 2025-12-03T09:03:26Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Əhd duasında gələn «زنةعرشاللهومدادکلماته»“Zinətə ərşilləhi və  &lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, cild 12, səh 572.&lt;/ref&gt;midadə kəlimatihi”cümləsindən məqsəd nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Əhd duasında gələn &#039;&#039;“Zinətə ərşilləhi və midadə kəlimatihi”&#039;&#039; (Allahın ərşinin ağırlığı qədər və Allahın kəlamları qədər geniş) təbiri, İmam-zamana (ə.f) salavat və...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:'''<br /> <br /> Əhd duasında gələn «زنةعرشاللهومدادکلماته»“Zinətə ərşilləhi və  &lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, cild 12, səh 572.&lt;/ref&gt;midadə kəlimatihi”cümləsindən məqsəd nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' <br /> <br /> Əhd duasında gələn ''“Zinətə ərşilləhi və midadə kəlimatihi”'' (Allahın ərşinin ağırlığı qədər və Allahın kəlamları qədər geniş) təbiri, İmam-zamana (ə.f) salavat və salamın genişliyini vəsf etmək üçündür. Duanın bu hissəsində, dua edən şəxs Allahdan istəyir ki, İmam-zamana (ə.f) mömin kişi və qadınlar tərəfindən və həmçinin dua edənvə onun valideynləri tərəfindən “Allahın ərşinin ağırlığı və kəlamının genişliyi qədər” - ki, bu da Allahın sonsuzluğuna işarədir - salam göndərsin.<br /> <br /> == '''Zinətə ərşilləh“زنةعرشالله”''' ==<br /> Allah haqqında “ərş” sözündən istifadə edildikdə, məqsəd kainatda olan varlıqlardır ki, bu da əslində Allahın hakimiyyətini ifadə edir. (1)<br /> <br /> “Zinətə ərşilləh” sözündən məqsəd, yəni Allahım! İmam-zamana (ə.f) salavat və salamını göndər, o salavat və salam ki, Allahın ərşinin ağırlığı qədərdir. Duanın bu hissəsində, İmam-zamana (ə.c) kainatın ağırlığı qədər salavat göndərilməsi istənilir. Bir halda ki,  onun miqdarını Allahdan başqa heç kim bilmir. Onun əzəmətinin həddini təsəvvür etmək mümkün deyil. <br /> <br /> == '''“Midadə kəlimatihi”''' ==<br /> «مداد» (midad) sözü, yazıda istifadə olunan rəngli maddəyə (mürəkkəbi) deyilir. «کلمات» (kəlimat) sözü isə, «کلمه»(kəlimə) sözünün cəmidir, əslində danışmaq üçün istifadə olunan “söz” deməkdir. Bildiyimiz kimi, bu dünyada olan hər bir varlıq ayrı-ayrılıqda Allahın elm və qüdrətinə bir dəlildir. Bəzən hər bir varlığa ayrı-ayrılıqda “kəlimatillah” deyilir. Xüsusilə də, bu söz ən çox əzəmətli varlıqlar barəsində gəlmişdir. Qurani-Kərimdə, Həzrət İsa (ə) «'''کلمه الله'''»(Allahın kəlamı) adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;1.   “Nisa” surəsi, ayə 17.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Əhd” duasında gələn “midadə kəlimatihi” sözləri, kainatda olan varlıqlara işarə edir ki, onların hər biri Allahın müxtəlif sifətlərinə dəlalət edir.&lt;ref&gt;Məkarim Şirazi, “Nümunə” təfsiri, cild 12, səh 572.&lt;/ref&gt; Bu söz, Allahın kəlamlarının genişliyinə, yəni kainatda olan varlıqlara işarədir. “Əhd” duasının bu hissəsində, Allahdan İmam-zaman (ə.f) üçün Haqq təalanın sonsuz olan kəlamları (varlıqlar) qədər geniş salamın göndərməsi istənilir.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Allah%C4%B1n_sonsuz_olmas%C4%B1&diff=722 2025-12-03T09:00:03Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual: Allahın sonsuz olmasının dəlili nədir?&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Allahın sonsuz olmasını isbat edəcək bir çox dəlillər mövcuddur. Bu dəlillərin bəziləri İmam Əlinin (ə) kəlamlarında, bəziləri isə filosofların sözlərində bəyan olunmuşdur. Beləki, İmam Əli (ə) Allaha işarə etməyin mümkünsüzlüyü önə çəkərək buyurur ki, əgər Allah məhdud olsaydı, sayıla bilərdi, halbuki Allah şəriksiz və yeganədir....&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual: Allahın sonsuz olmasının dəlili nədir?'''<br /> <br /> '''Cavab:''' Allahın sonsuz olmasını isbat edəcək bir çox dəlillər mövcuddur. Bu dəlillərin bəziləri İmam Əlinin (ə) kəlamlarında, bəziləri isə filosofların sözlərində bəyan olunmuşdur. Beləki, İmam Əli (ə) Allaha işarə etməyin mümkünsüzlüyü önə çəkərək buyurur ki, əgər Allah məhdud olsaydı, sayıla bilərdi, halbuki Allah şəriksiz və yeganədir. Bəzi filosoflar Allahın sonsuz olmasını isbat etmək üçün “mütləq varlıq”, “illətul-iləl” (səbəblərin səbəbi) və “vacibəl-vücud” (vücudu vacib olan varlıq) kimi məfhumların tərif və bəyanına işarə etmiş və bu məfhumları şərh və izah etməklə Allahın sonsuz və hüdudsuz olduğu qənaətinə gəlmişlər. Filosofların qeyd etdiyi başqa bir dəlil də budur ki, məhdudiyyət mahiyyətə xas olan xüsusiyyətlərdəndir. Bir halda ki, ilahi zatın (Allahın) mahiyyəti yoxdur.<br /> <br /> == '''İmam Əlinin (ə) Allahın sonsuz olmasını sübut edən kəlamı''' ==<br /> Əmirəl-möminin (ə) Nəhcül-Bəlağənin birinci xütbəsində belə buyurur: <br /> وَ مَنْ اَشارَ اِلَیْـهِ فَقَـدْ حَدَّهُ، وَ مَـنْ حَدَّهُ فَقَـدْ عَدَّهُ &lt;ref&gt;Nəhcül-bəlağə, xütbə 1&lt;/ref&gt;<br /> Hər kəs Ona işarə etsə, Onu məhdud hesab etmişdir və hər kəs Onu məhdud hesab etsə, Onu say və ədədə daxil etmiş və beləcə, Ona çoxluq nisbət vermişdir.<br /> <br /> Həzrət (ə) bu kəlamında Uca Allahın hüduda sığmadığını açıq-aşkar bir dil ilə bəyan etmişdir.  Çünki Həzrət (ə) Allahın işarə və ədədin fövqündə olduğunu bəyan etməklə, onun hüduda sığmadığını da bəyan etmişdir. Əgər Allah məhdud olsaydı, sayıla bilərdi. Halbuki Allah heç vaxt sayda və ədəddə qərar tapmaz. Təkdir və şəriki yoxdur. Beləliklə, Deməli, aydın oldu ki, Allah sonsuz bir varlıqdır. Qeyd edək ki, məhdudiyyəthərbirşeyüçünyaonunbənzəritərəfindən, ya da onunzidditərəfindənyaranabilər. Halbuki, Allah-Təalahərcürbənzərdənvəziddənuzaqolduğuüçünməhdudiyyətdəndəuzaqdır.&lt;ref&gt;Cəfəri, Məhəmməd Təqi, Nəhcül-Bəlağənin şərhi, Tehran, İslam Mədəniyyəti Nəşriyyatı, 1357 h.ş, cild 2, səh 35-61&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Əli (ə) başqa bir xütbəsində belə buyurmuşdur: <br /> لاَ يُشْمَلُ بِحَدٍّ وَ لاَ يُحْسَبُ بِعَدٍّ وَ إِنَّمَا تَحُدُّ اَلْأَدَوَاتُ أَنْفُسَهَا &lt;ref&gt;Nəhcül-bəlağə, xütbə 186.&lt;/ref&gt; <br /> Heç bir hədd Allaha şamil ola bilməz və Allah heç bir ədədlə sayıla bilməz. Alətlər isə yalnız özlərini məhdudlaşdırırlar.<br /> <br /> Həzrətin (ə) kalamının bu hissəsi əslində Allahdan məhdudiyyəti götürmək məqsədi daşıyır. İmamın bukəlamınıngeniştəhlilindəbeləqeydolunmuşdur:<br /> <br /> Hədd, inkaretməkdir! Məsələn, bir evin hüdudları, onun aşılmaması gərəkən sahəsini ifadə edir və ya bir ölkənin şimal və şərq sərhədləri filan hüdudlardır kimi və buna bənzər ifadələr də bu mənanı özündə ehtiva edir.  Həzrət bu sözlərində bildirir ki, Allahın heç bir hüdudu və sərhədi yoxdur. Başqa sözlə desək, Allah “mümkün” varlıqlar üçün qeyd etdiyimiz məhdud sifətlərə sahib deyildir ki, müəyyən bir özünəxas xüsusiyyətə sahib olsun, ancaq başqalarının sahib olduğu xüsusiyyətlərindən məhrum qalsın və beləcə, Allah da insan, ağac, mələklər və buna bənzər digər mümkün varlıqlarla eyni səviyyədə olsun. Əgər Allahın məhdud olduğu fərz edilərsə, bu, o deməkdir ki, O da digər varlıqların səviyyəsində qərar taparaq özünəxas xüsusiyyətlərə sahib bir varlıqdır və sadəcə bəzi xüsusi kamilliklərə malikdir. Məsələn, günəşin isidici və işıqlandırıcı, suyun başqa, torpağın da fərqli bir xüsusiyyəti var. Halbuki, Allah yuxarıda qeyd olunan və onlara bənzər xüsusiyyətlərdən heç biri ilə məhdudlaşmır, əksinə, bütün varlıqların xüsusiyyətləri və kamillikləri əslində onun varlığının mənşəyindən qaynaqlanır. Buna görə də, Allaha hədd qoya bilmərik, çünki belə etsək, məhdud cisimlərin sifət və xüsusiyyətlərini onun varlığının mənşəyinə nisbət verə bilmərik. Əgər Allaha hədd qoysaq və Onu hansısa bir xüsusi hüdudlar çərçivəsində məhdudlaşdırsaq, o zaman Allah bütün varlıqların bir-birinə zidd sifətlərinin mənşəyi ola bilməz. Halbuki, Allah bütün varlıqların və onların sahib olduğu kamal sifətlərin mənşəyidir. Beləliklə, aydın olur ki, Allah sonsuz bir varlıqdır.<br /> <br /> == '''Allah, mütləq varlıqdır!''' ==<br /> Allahın sonsuz olması ilə bağlı üçüncü fəlsəfi dəlil budur ki, mütləq varlıq deyəndə, onun sonsuz olması nəzərdə tutulur. Çünki məhdud olmaq naqislik və yoxluqdan qaynaqlanır və mütləq varlıq yoxluğu qəbul edə bilmədiyinə, habelə çatışmazlıq və çoxluğu özündə cəmləşdirə bilmədiyinə görə, sonsuzdur. Beləliklə, Allah mütləq varlıq olduğu üçün məhdud olması qeyri-mümkündür. &lt;ref&gt;Mütəhhəri, Mürtəza, Məcmue-asar 6, Sədra nəşriyyatı, 1379 h.ş, səh 1017&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Çünki əgər məhdud olarsa, bu, onun natamam (naqis) olması və ya xalis varlıq olmaması, yəni bir mahiyyətə sahib olması deməkdir. Harda çoxluq və müxtəliflik varsa, orada məhdudiyyətin də olması təbiidir və əgər bir yerdə çoxluq yoxdursa, orada məhdudiyyət də yoxdur. <br /> <br /> Çünki Allah, Quranda buyurduğu kimi:<br /> <br /> &quot;قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ&quot;<br /> <br /> (Qul huvəllahu Əhəd)<br /> <br /> Yeganə və bənzərsizdir, buna görə də Onun barəsində çoxluq və müxtəliflik məna kəsb etmir, nəticədə hər cür məhdudiyyətdən də pak və münəzzəhdir. <br /> <br /> == '''Allah, illətul-iləl (səbəblər səbəbi)''' ==<br /> Allahın sonsuz olmasının başqa bir dəlili budur ki, məhdudiyyət məğlubiyyət olduğu kimi, hansısa bir səbəbin nəticəsi deməkdir. Yəni, məğlub olan və hansısa bir səbəbin nəticəsi olan varlıq təbii ki, məhduddur. Allah heç bir səbəbin nəticəsi deyil və heç bir şeyə məğlub olmur, əksinə, səbəblərin səbəbi və mütləq qüdrət sahibidir. Buna görə də, aydın olur ki, O, heç vaxt bir həddlə məhdudlaşmır və sonsuz və mütləq olaraq hüdudsuzdur.&lt;ref&gt;Həmin mənbə &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Allah, Vacibəl-vücuddur!''' ==<br /> Allahın sonsuz olmasının digər dəlili, Onun vacib varlıq (vacibəl vücud) olmasıdır və varlığın (vücudun) vacibliyi, sonsuz və məhdudiyyətsiz olmaq deməkdir. Başqa sözlə desək, varlığın həqiqəti, sonsuzluq, zərurilik və xalisliklə eynidir və Allah varlığın həqiqəti, xalis və vacib varlıq olduğuna görə, sonsuz və hüdudsuzdur. Çünki əgər sonsuz və qeyri-məhdud olmasa, vacib varlıq (vacibəl-vücud) da olmayacaqdır. Halbuki, Allahın varlığı mütləq və zati olaraq vacibdir.&lt;ref&gt;Mütəhhəri, Mürtəza, Məcmue-asar 6, Sədra nəşriyyatı, 1379 h.ş, səh 1018&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Allahın mahiyyətinin olmaması''' ==<br /> Allahın sonsuz olmasının başqa bir dəlili də budur ki, məhdudiyyət həmişə mahiyyətdən qaynaqlanır. Yəni mahiyyət, varlıqlardakı məhdudiyyətin yaranma mənbəyidir və mahiyyət özlüyündə təyin olunma (müəyyənlik) və məhdudiyyət deməkdir. Allah mahiyyətdən pak və münəzzəh olduğuna görə, hər cür müəyyənlik və sərhəddən də uzaqdır. &lt;ref&gt;Sədr əl-Mutəəllihin, Əsfar, Beyrut, Darul-əhya nəşriyyatı, cild 1, səh 96&lt;/ref&gt; Beləliklə, bütün varlıqlar mahiyyətə malik olduqları üçün, yəni hər biri özünəməxsus hüdudları olan müəyyən bir varlıq kimi mövcuddurlar, məsələn, bəziləri insan, bəziləri ağac, bəziləri isə heyvandır və s. Buna görə də, bu varlıqlar məhdud sayılır. Lakin Allah hər cür mahiyyət və varlıq müəyyənliyindən pak və münəzzəh olduğuna görə, məhdudiyyəti də yoxdur. Başqa sözlə desək, Allah müəyyənlik və məhdudiyyət mənbəyi olan mahiyyətdən pak olduğu üçün, özü də məhdudiyyətdən azaddır.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=S%C9%99hih_M%C3%BCslim&diff=721 2025-12-03T08:56:44Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “Səhih Müslim” nə kitabıdır və əhli-sünnə məzhəbində nə kimi yeri vardır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “Səhih Müslim” kitabı əhli-sünnə məzhəbinin altı ən mötəbər kitabından biridir və onların kəlam, fiqh, Quran təfsiri və İslamın ilk dövrünün tarixi haqqında yazılmış ən mühüm hədis mənbələrindən sayılır. Bu kitab Əhli-sünnənin ən məşhur və mötəbər hədis imamlarından olan Müslim bin H...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' “Səhih Müslim” nə kitabıdır və əhli-sünnə məzhəbində nə kimi yeri vardır?<br /> <br /> '''Cavab:''' “Səhih Müslim” kitabı əhli-sünnə məzhəbinin altı ən mötəbər kitabından biridir və onların kəlam, fiqh, Quran təfsiri və İslamın ilk dövrünün tarixi haqqında yazılmış ən mühüm hədis mənbələrindən sayılır. Bu kitab Əhli-sünnənin ən məşhur və mötəbər hədis imamlarından olan Müslim bin Həccac Nişapuri (h.q. 206–261) tərəfindən yazılmış və ərsəyə gəlmişdir. Kitabın əsl adı “əl-Camius-səhih” və ya “əs-Səhihul-Cami”dir. Əhli-sünnənin böyük alimlərindən olan Yəhya bin Şərəf Nəvəvi (h.q. 671-ci ildə vəfat etmişdir) “Səhih Müslim”in şərhində beyə buyurub: “Əhli-sünnə alimlərinin yekdil rəyinə əsasən, Qurani-Kərimdən sonra ən səhih kitablar “Səhih Müslim” və “Səhih Buxari”dir”. “Səhih Müslim”də ümumilikdə 7275 hədis mövcuddur, lakin təkrar hədislər nəzərə alınmazsa, bu say 4000-ə qədər azalır.<br /> <br /> == '''Yazarı (müəllifi)''' ==<br /> Əbul-Hüseyn Müslim bin Həccac Quşeyri Nişapuri əhli-sünnənin böyük mühəddislərindəndir. O, hicri-qəməri təqviminin 206-cı ilində Nişapur şəhərində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref&gt;Əhməd bin Məhəmməd ibn Xəllikan, “Vəfəyatul-əyan və ənbau-əbnaiz-zəman mimma səbətə bin-nəqli vəs-səma və əsbətəhul-əyan”, təhqiq: Ehsan Abbas, Daru Sadir, c. 5, səh. 195&lt;/ref&gt; Müslim əhli-sünnənin ən məşhur və mötəbər hədis imamlarından biridir.&lt;ref&gt;Məhəmməd bin Əhməd bin Osman əz-Zəhəbi, “Siyəru əlamin-nubəla”, təhqiq: “Şueyb əl-Ərnavut”, “Müəssisətur-risalə”, c. 12, səh. 566&lt;/ref&gt; O, Hicaz, İraq, Nişapur və başqa şəhərlərdə Məhəmməd bin İsmayıl Buxari, Əhməd bin Hənbəl və dövrünün digər böyük alimlərindən hədis eşitmişdir. &lt;ref&gt;Məhəmmədəli Mudərris Təbrizi, “Reyhanətul-ədəb fi təracimil-mərufin bil-kunyəti vəl-ləqəb”, Tehran, “Kitabfuruşiye Xəyyam”, c. 4, səh. 461&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Əhli-sünnə alimləri Müslim bin Həccacın “Hədis elmi”ndə olan yüksək dərəcəsi və etibarlılığına təkid etmişlər. &lt;ref&gt;“Şenaxtnameyi-hədis”, c. 3, səh. 186-188&lt;/ref&gt; Müslimin bu kitaba yazdığı müqəddimədən anlamaq olur ki, onun zamanında zəif və saxta hədislər çoxalmış və bu, xalqın əksəriyyətini, hətta alimləri belə dini həqiqətləri öyrənməkdə yanıltmışdır. Müslim bu kitabı adı bizə məlum olmayan bir dostunun tələbi ilə yazmışdır.&lt;ref&gt;Məcid Maarif, “Cəvameyi hədisiye əhli-sünnət”, “Simət və daneşkədeye ulume hədis” nəşrləri, səh. 85&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Kitabın əhli-sünnə dünyasında əhəmiyyəti və yeri''' ==<br /> “Səhih Müslim” əhli-sünnə məzhəbinin altı ən mötəbər və mühüm kitabından biridir. &lt;ref&gt;Əlbdül-Hadi Qadiri, “Muxtəsəri əz zendeginameye imam Muslim Nişapuri”, “Əncüməni elmiye pejuheşiye huquq və maarife İslami”&lt;/ref&gt; Bu kitab əhli-sünnənin kəlam, fiqh, Quran təfsiri və İslamın ilk çağlarının tarixi sahəsində yazılmış ən vacib hədis mənbələrindən sayılır. Kitabın müəllifi hicri-qəməri təqvimi ilə 206-261-ci illərdə yaşamış və &quot;Müslim Nişapuri&quot; ləqəbi ilə məşhurlaşmış Əbul-Hüseyn Müslim bin Həccac Quşeyri Nişapuridir. Kitabın əsl adı isə “əl-Camius-səhih” və ya “əs-Səhihul-cami”dir. Müslim Nişapuri əhli-sünnə məzhəbinin digər məşhur kitabı olan “Səhih Buxari”nin müəllifi İsmayıl Buxarinin tələbəsi olmuş, həmçinin onun ustadlarından da dərs almışdır. &lt;ref&gt;Payqahe ettelaresaniye dəftəre Ayətullah Məkarim Şirazi, məqalənin adı: “Muərrefiye kitabe Səhih Müslim”&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Səhih Müslim” əhli-sünnə məzhəbində “Səhih Buxari”dən sonra ən mötəbər hədis kitabıdır, hətta onu “Səhih Buxari”dən üstün bilənlər də vardır.&lt;ref&gt;Şəhid Mürtəza Mütəhərri, “Xədəmate mütəqabile İslam və İran&quot;, Tehran, Sədra, səh. 475&lt;/ref&gt; “Səhih Müslim” əhli-sünnə dünyasında “Səhih Buxari” ilə birlikdə bütün hədislərinin səhih olduğu iddia edilən iki kitabdan biridir. &lt;ref&gt;Məcid Maarif, “Cəvameyi hədisiye əhli-sünnət”, “Simət və daneşkədeye ulume hədis” nəşrləri, səh. 82&lt;/ref&gt; Bu kitab etiqadi, əxlaqi, fiqhi, tarixi və İslam peyğəmbərinin (s) davranışları kimi müxtəlif mövzuları – ümumilikdə 7275 hədisi – özündə ehtiva edir. Müəllif bu hədisləri əlində olan yüz minlərlə hədis arasından böyük diqqətlə seçmiş və öz kitabında gətirmişdir. &lt;ref&gt;Məcid Maarif, “Cəvameyi hədisiye əhli-sünnət”, “Simət və daneşkədeye ulume hədis”, səh. 84&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəziləri təkrar hədisləri nəzərə almadan kitabdakı hədisləri saymış və təkrarsız hədislərin sayını 3018 olaraq müəyyən etmişlər. &lt;ref&gt;“Səhih Müslim”, müsəhhih: Fuad Əbdül-Baqi, c. 4, səh. 2313; Məcid Maarif, “Cəvameyi hədisiye əhli-sünnət”, “Simət və daneşkədeye ulume hədis”, səh. 85&lt;/ref&gt; Müslim bu kitabda təxminən 3033 hədisi 15 il ərzində toplamışdır. &lt;ref&gt;Ayətullah Cəfər Sübhani, “Mosuətu təbəqatil-fuqəha”, Qum, c. 3, səh. 578 və ibn Xəllikan, “Vəfəyatul-əyan və ənbau-əbnaiz-zəman mimma səbətə bin-nəqli vəs-səma və əsbətəhul-əyan”, təhqiq: Doktor Ehsan Abbas, Beyrut, “Daru Sadir”, c. 5, səh. 194&lt;/ref&gt; Bir sıra əhli-sünnə alimlərinin fikrincə, “Səhih Müslim”, “Səhih Buxari” ilə birlikdə “Hədis elmi”ndə yazılmış ən səhih kitabdır. &lt;ref&gt;Məhəmməd bin Əhməd bin Osman əz-Zəhəbi, “Siyəru əlamin-nubəla”, təhqiq: “Şueyb əl-Ərnavut”, “Müəssisətur-risalə”, c. 12, s. 566; ibn Xəllikan, “Vəfəyatul-əyan və ənbau-əbnaiz-zəman mimma səbətə bin-nəqli vəs-səma və əsbətəhul-əyan”, təhqiq: Doktor Ehsan Abbas, Beyrut, “Daru Sadir”, c. 5, səh. 194&lt;/ref&gt; Əhli-sünnənin böyük alimlərindən olmuş və hicri-qəməri təqvimi ilə 671-ci ildə vəfat etmiş Yəhya bin Şərəf Nəvəvi “Səhih Müslim”in şərhində belə buyurur ki, əhli-sünnə alimləri “Səhih Müslim” və “Səhih Buxari”nin Qurani-Kərimdən sonra ən səhih kitab olmaları ilə bağlı yekdil fikrə sahibdirlər. &lt;ref&gt;Məhəmməd bin Əhməd bin Osman əz-Zəhəbi, “Siyəru əlamin-nubəla”, təhqiq: “Şueyb əl-Ərnavut”, “Müəssisətur-risalə”, c. 12, 567-ci səhifənin dipnotu&lt;/ref&gt; Habelə qeyd etmək yerinə düşər ki, bəzi əhli-sünnə alimləri bu kitabın (bütün) hədislərini səhih olaraq qəbul etmirlər. &lt;ref&gt;Məhəmməd bin Əhməd bin Osman əz-Zəhəbi, “Siyəru əlamin-nubəla”, təhqiq: “Şueyb əl-Ərnavut”, “Müəssisətur-risalə”, c. 12, səh. 568&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Müslimin bu kitaba yazdığı müqəddimədən aydın olur ki, onun yaşadığı dövrdə zəif və uydurma hədislər artmış və bu vəziyyət insanların çoxunu, hətta alimləri belə yanıltmış, onların bir çox dini məsələlərdə səhvə yol verməsinə səbəb olmuşdur. Müslim adı bizə məlum olmayan bir dostunun tələbi əsasında öz kitabını yazmağı qərara almışdır. &lt;ref&gt;“Səhih Müslim”in müqəddiməsi, Maarif, Məcid, “Cəvameyi hədisiye əhli-sünnət”, “Simət və daneşkədeye ulume hədis”, səh. 85&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''“Səhih Buxari” ilə fərqi''' ==<br /> Əhli-sünnə alimləri arasında “Səhih Müslim” və “Səhih Buxari” kitablarından hansının etibar baxımından daha üstün olması ilə bağlı fikirayrılığı mövcuddur. Bir çoxları bu düşüncədədir ki, Qurani-Kərimdən sonra dini zəmində yazılmış ən səhih kitab “Səhih Müslim”dir. Lakin bu fikirayrılığına baxmayaraq, əhli-sünnə alimlərinin əksəriyyəti hər iki kitabın bütün hədislərinin səhih olmasını yekdilliklə qəbul edirlər. “Səhih Müslim” haqqında bu qədər böyük etibara inanmalarının səbəbində deyilir ki, Müslim bu kitabı Əbu-Zürə Raziyə təqdim etmiş və o, kitabda olan zəif hədisləri qeyd etmiş, Müslim isə onları öz kitabından çıxarmışdır. Beləliklə, bu kitabda heç bir zəif və yanlış hədis mövcud deyildir. Digər tərəfdən, “Səhih Buxari” kitabında olan bəzi zəif cəhətlər “Səhih Müslim”də yoxdur və bu kitab başqa hədis kitablarından fərqli olaraq, hədislərin tənzimi və nəqlində özünəməxsus gözəl bir tərtibə sahibdir.&lt;ref&gt;Payqahe ettelaresaniye dəftəre Ayətullah Məkarim Şirazi, məqalənin adı: “Muərrefiye kitabe Səhih Müslim”&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Səhih Müslim”də “təliq” şəklində nəql olunan “mərfu” &lt;ref&gt;“Mərfu hədis”, ravilər silsiləsində bir və ya bir neçə ravinin adının silindiyi, lakin bunun “rəf” sözü ilə bildirildiyi hədisə deyilir. “Təliq”, “mərfu” hədisin qisimlərindən biridir. Belə ki, əgər hədisin sənədinin, yəni ravilər silsilənin əvvəlində düşmə varsa və bu düşmənin olduğunu göstərən heç bir işarə yoxdursa, buna “təliq” deyilir.&lt;/ref&gt; hədislər “Səhih Buxari” ilə nisbətdə çox azdır və belə hədislərin sayı 14-ü keçmir. Həmçinin Müslim, Buxaridən fərqli olaraq, öz kitabında səhabələrin (mövqufat &lt;ref&gt;Həzrət Peyğəmbərin (s), yaxud İmamların (ə) səhabələri ilə bitən, lakin Məsuma (ə) nisbət verilməyən və bağlanmayan hədisə “mövquf” deyilir.&lt;/ref&gt;) və tabeinlərin &lt;ref&gt;“Tabein” – həzrət Peyğəmbərin (s) səhabələrindən biri, yaxud bir neçəsi ilə görüşmüş və onlarla ünsiyyətdə olmuş, lakin Peyğəmbərin (s) özünü şəxsən görməmiş müsəlmanlara deyilir.&lt;/ref&gt;(məqtuat&lt;ref&gt;“Tabein”lər ilə bitən və Məsuma (ə) nisbət verilməyən hədisə “məqtu” deyilir. &lt;/ref&gt;) sözlərini nəql etməmişdir. Əhli-sünnə dünyasında “Səhih Müslim”in “səhih” adlandırılmasının səbəbi “Səhih Buxari”də olduğu kimi, onun bütün ravilərinin adilliyinin ümmət tərəfindən yekdilliklə qəbul edilməsi göstərilir. Bu səbəbdən əhli-sünnədə bir ravinin ədalətli olmasını isbat etmə yollarından biri, onun adının bu iki kitabda gəlməsidir.&lt;ref&gt;Məhəmmədrza Cədidinejad, “Daneşe rical əz didqahe əhli-sünnət”, “Muəssisəye elmiye pejuheşiye fərhəngi”, “Darul-hədis”, səh. 204&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəziləri “Səhih Müslim”i bir sıra imtiyazlara görə “Səhih Buxari”dən üstün tuturlar. Əhli-sünnə alimlərindən olan Şeyx Əbu-Ömər bin Səlah (h.q. 643-cü ildə vəfat etmişdir) buyurur ki, imam Müslimin öz kitabında səhihliyinə hökm etdiyi bütün hədislər tamamilə səhihdir və bu hədisləri oxuyarkən onların səhihliyi insanlar üçün nəzəri olaraq da aşkar olur. &lt;ref&gt;Əlbdül-Hadi Qadiri, “Muxtəsəri əz zendeginameye imam Muslim Nişapuri” məqaləsi, “Əncüməne elmiye pejuheşiye huquq və maarife İslami” saytı&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Müslim Buxaridən fərqli olaraq, “müənən” &lt;ref&gt;“Müənən” hədis sənəd silsiləsində ravinin yalnız “dan-dən” mənasına gələn “ən” sözünü təkrarlaması, lakin “səmitu” (eşitdim), “əxbərna” (mənə xəbər verdi) və “həddəsəna” (mənə dedi) kimi ifadələri istifadə etmədiyi hədisə deyilir. Bəzi alimlər hesab edirlər ki, ravilərin bir-birinə bağlanması isbat edilməyibsə, “müənən” hədis “müttəsil” yox, “mürsəl” sayılır.&lt;/ref&gt; hədisləri nəql etmək və onları “müttəsil” &lt;ref&gt;“Müttəsil” hədis raviləri bir-birinə bağlı olan və raviləri arasında heç bir qırıqlıq olmayan hədisə deyilir. Bunun müqabilində, “mürsəl” hədis, ravilər arasında qırıqlıq olan və hədisin sənəd silsiləsində bir, yaxud bir neçə ravinin düşdüyü hədisə deyilir.&lt;/ref&gt; bilmək üçün ravinin hədis nəql etdiyi şəxslə həməsr olmasını kafi bilmiş və Buxari kimi ravinin hədis nəql etdiyi şəxslə görüşünün isbatlanmasını vacib şərt saymamışdır. “Səhih Müslim”in əhli-sünnə dünyasında “Səhih Buxari”dən sonra səhih hədislərin nəqlində ən yaxşı kitab hesab edilməsinə baxmayaraq, onun bəzi hədisləri Daraqutni və sair hədisşünaslar tərəfindən tənqid olunmuş və zəif sayılmışdır. &lt;ref&gt;Məhəmmədrza Cədidinejad, “Daneşe rical əz didqahe əhli-sünnət”, “Darul-hədis”, səh. 203&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Xüsusiyyətləri''' ==<br /> Əhli-sünnə dünyasının bir sıra böyük alimlərinin fikrincə, “Səhih Müslim” hədislərin toplanılması və babların tərtib edilməsi cəhətindən bənzərsizdir, çünki kitabın yazarı bu hədis ensiklopediyasında ən gözəl üslubu tətbiq etməyə çalışmışdır. Fazil Nəvəvi “Səhih Müslim”ə yazdığı şərhin müqəddiməsində Müslimdən belə nəql edir: “Mən öz səhihimi 300 min hədis arasından seçib toplamışam və əgər mühəddislər (hədis alimləri) iki yüz il hədis yazsalar belə, yenə də onların mənbəyi və istinad nöqtəsi mənim kitabım olacaqdır”. Müslüm o hədislər arasından 12 min hədisi mötəbər və səhih hesab etmişdir. Kəşfuz-Zunun belə deyir: “Əgər “Səhih Müslim”də gələn təkrar hədisləri çıxsaq, onun toplam hədisləri 4 min olacaqdır”. Əllamə Nəvəvi də özünün “ət-Təqrib” kitabında bu məsələni qeyd etmişdir. “Səhih Müslim” səkkiz cüzdən ibarətdir və 50 kitabı, 1205 babı özündə ehtiva edir. &lt;ref&gt;Məhəmmədibrahim Cənnati, “Ədvare fiqh və keyfiyyəte bəyane an”, Keyhan, səh. 87&lt;/ref&gt; “Səhih Müslim” “əl-İman” kitabı ilə başlayır, “əl-Əqziyə” kitabı ilə bitir. &lt;ref&gt;Məcid Maarif, “Cəvameye hədisiye əhli-sünnət”, “Simət və daneşkədeye ulume hədis”, səh. 90&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Səhih Müslim” əhli-sünnə məzhəbinin ikinci hədis ensiklopediyasıdır və etibar baxımından “Səhih Buxari” ilə eyni səviyyədədir. Əlbəttə, bu da qeyd olunmalıdır ki, bəziləri, o cümlədən Hafiz Əbu-Əli Nişapuri “Səhih Müslim”i “Səhih Buxari”dən daha üstün bilmişlər. &lt;ref&gt;Məhəmmədibrahim Cənnati, “Ədvare fiqh və keyfiyyəte bəyane an”, Keyhan, səh. 87&lt;/ref&gt; Əllamə Nəvəvi “Səhih Müslim”ə yazdığı şərhin müqəddiməsində belə buyurur: “Alimlər “Səhih Müslim” və “Səhih Buxari”nin Qurani-Kərimdən sonra ən səhih kitab olmaları ilə bağlı ittifaq etmişlər və bu, İslam ümməti tərəfindən qəbul edilən bir fikirdir. &lt;ref&gt;Məhəmmədibrahim Cənnati, “Ədvare fiqh və keyfiyyəte bəyane an”, Keyhan, səh. 88 &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''“Səhih Müslim”ə edilən tənqidlər''' ==<br /> Hədis alimləri “Səhih Müslim”ə bir sıra tənqidlər ünvanlamışlar, onlardan bəzilərini nəzərinizə çatdırırıq:<br /> <br /> 1. Kitabda gələn və hədis nəql edən bəzi ravilər zəifdir. Ona görə də, “Hədis” və “Dirayə” elmləri baxımından onların hədisləri səhih olaraq qəbul edilmir.<br /> <br /> 2. Əbu-Hüreyrə kimi öz zamanında yalançılıqla məşhurlaşmış birindən, həmçinin həzrət Əlinin (ə) qatı düşmənlərindən olmuş və düşmənçilik səbəbindən hədis uydurmaqdan və mövcud hədisləri təhrif etməkdən çəkinməmiş Əbu-Musa Əşəri, Əmr bin As, Abdullah bin Zübeyr və İmran bin Heytan kimi şəxslərdən hədis nəql etməsi “Səhih Müslim”ə tutulan iradlardan bəziləridir.<br /> <br /> 3. Kitabın “səhih” adlandırılmasından belə anlaşılır ki, müəllif bu kitabda bütün səhih hədisləri toplamışdır. Halbuki bu, doğru deyil və bir çox səhih hədislər vardır ki, “Səhih Müslim”də gəlməmişdir.<br /> <br /> 4. “Səhih Müslim” “Səhih Buxari” kimi, həm etiqadi, həm də fiqhi zəmində qəti əqli və şəri dəlillərə zidd olan hədisləri toplamışdır. Təəccüblüdür ki, belə hədislər hər iki kitabın müəllifləri tərəfindən səhih sayılmışdır. &lt;ref&gt;Məhəmmədibrahim Cənnati, “Ədvare fiqh və keyfiyyəte bəyane an”, Keyhan, səh. 91&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 5. “Səhih Müslim”də gələn ravilərin bəziləri orta səviyyəli ravilərdir. Yəni hifz və dəqiqlik (mötəbərlik) baxımından ikinci dərəcəli ravilərdir. Başqa sözlə, “Səhih Müslim”də hədisləri səhih sayılmayacaq ravilərdən hədis nəql olunmuşdur, hətta bir sıra “rical alimləri” bu kitabın bir çox ravilərinin zəif olduğunu vurğulamışlar. &lt;ref&gt;Məhəmmədrza Cədidinejad, “Daneşe rical əz didqahe əhli-sünnət”, “Darul-hədis”, səh. 205<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C5%9E%C3%BCbh%C9%99siz_h%C9%99r_bir_%C3%A7%C9%99tinlikl%C9%99_birlikd%C9%99_asanl%C4%B1q_vard%C4%B1r&diff=720 2025-12-03T08:33:01Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً” ayəsinin mənası nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً” ayəsi hər bir çətinliklə birgə asanlıq olduğunu müjdələyən Quran ayəsidir. Təfsirçilər bu ayənin izahında demişlər ki, həyatdakı çətinliklər, əzablar və müsibətlər heç vaxt daimi deyil və imanlı insan üçün asanlıq, rahatlıq və qurtuluş vardır....&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' “إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً” ayəsinin mənası nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' “إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً” ayəsi hər bir çətinliklə birgə asanlıq olduğunu müjdələyən Quran ayəsidir. Təfsirçilər bu ayənin izahında demişlər ki, həyatdakı çətinliklər, əzablar və müsibətlər heç vaxt daimi deyil və imanlı insan üçün asanlıq, rahatlıq və qurtuluş vardır. Asanlıq və çətinlik hadisələrin və vəziyyətlərin dəyişməsini, dünya həyatının bütün sahələrinin qeyri-sabitliyini göstərən qanundur.<br /> <br /> == Ayənin tərcümə və mətni ==<br /> “فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا. إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا” <br /> “(Bil ki,) şübhəsiz, hər bir çətinliklə yanaşı bir asanlıq var.  Bəli, hər bir çətinlikdən sonra bir asanlıq vardır!” <br /> <br /> == Ayənin təfsiri ==<br /> Təfsirçilər Şərh surəsinin 5 və 6-cı ayələrini izah edərkən, həyatın çətinliklərinin, bəlalarının və müsibətlərinin daimi olmadığını, imanlı insan üçün asanlıq, rahatlıq və qurtuluşun olduğunu bildirmişlər.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, Təfsire nomune (تفسیر نمونه) Tehran, Darul kutubil İslamiyyə, h.ş. 1371, cild 27, səh. 128&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəziləri bu ayənin təfsirində, yoxsulluq və kasıblıqla var-dövlət və genişliyin olacağını, bəziləri isə müşriklərin verdiyi əziyyətdən sonra Peyğəmbərin (s) rahatlıq və asayişə çıxdığını söyləyiblər. İbn Abbasdan rəvayət olunub ki, Allah-taala buyurur: “Mən bir çətinlik yaratdım, iki rahatlıq və asayiş, buna görə də çətinlik asanlığa qalib gəlməz”. &lt;ref&gt;Fəzl bin Həsən Təbərsi, Təfsire Məcməul-Bəyan, (تفسیر مجمع البیان) Farscaya tərcümə: Huseyn Nur Həmədani və başqaları, Tehran, Fərhani, cild 27, səh. 158.&lt;/ref&gt; “Çətinlik” iki “asanlıq” arasında yerləşir. Dünyada qurtuluş və ya axirətdə mükafat. &lt;ref&gt;Fəzl Təbərsi, Məcməul bəyan fi təfsiril Quran, (مجمع البیان فی تفسیر القرآن) Tehran, Nasir Xosrov, h.ş. 1372, cild 10, səh. 771.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi təfsirçilər bu ayələri İslamın başlanğıcında müsəlmanların maddi çətinliklərinə işarə etdiyini bildiriblər, lakin ayələrin mənasının geniş olması bunun bütün çətinliklərə aid olduğunu göstərir. Bu iki ayə yalnız Peyğəmbərin (s) özünə və yaşadığı dövrə aid deyil, bu ümumi bir qaydadır və əvvəlki bəhslərin səbəbidir. Bu ayə bütün ixlaslı və zəhmətkeş möminlərə hər zaman çətinliklərin yanında asanlığın olması müjdəsini verir, hətta “sonra” deyil, “birlikdə” kəlməsini işlədir. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, Təfsire nomunə (تفسیر نمونه) Tehran, Darul kutubil İslamiyyə, h.ş. 1371, cild 27, səh. 128&lt;/ref&gt; Çətinliklər qarşısında səbirli olmaq ən mühüm və ən təsirli əxlaqi fəzilətlərdən biri, eyni zamanda insanın maddi və mənəvi, dünya və axirət işlərində müvəffəqiyyətinin açarıdır. &lt;ref&gt;Muhəmməd Təqi Subhani Niya, Quran, Ketabe Əxlaq (کتاب اخلاق), Qom, Darul hədis, tarixsiz, səh. 117.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi mühəqqiqlərin nəzərinə görə “الْعُسْرِ” kəlməsindəki “lam” ümumiləşdirici “lam” deyil “növə” dəlalət edən “lam”dır. Yəni çətinliyin xüsusiyyəti budur ki, ardınca asanlıq gəlir. Asanlıq və çətinlik hadisələrin və vəziyyətlərin dəyişməsini, dünya həyatının bütün sahələrinin qeyri-sabitliyini göstərən qanundur. &lt;ref&gt;Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, Təfsirul-mizan, (تفسیر المیزان) Farscadan Tərcümə: Muhəmməd Baqir Musəvi, Qom, Cameeye modərreseyne houzeye elmiyye, h.ş. 1374, cild 20, səh. 533&lt;/ref&gt;Bəzilərinin fikrincə ayə çətinlikdən sonra asanlığın gələcəyini demir, əksinə “ilə” sözü ilə asanlığın əziyyətlə birgə olduğunu bildirir. İnsan çətinliyə dözdüyü andan etibarən asanlıq tədricən əldə edilir. &lt;ref&gt;Seyid Əli Əkbər Qoreşi, Təfsire əhsənul hədis (تفسیر احسن الحدیث), Nəvide Eslam Nəşri, h.ş. 1391, cild 12, səh. 274.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Hədislər ==<br /> Pəyğəmbər (s) bir hədisdə belə buyurur: <br /> “وَ اعْلَمْ أَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ وَ أَنَ الْفَرَجَ مَعَ الْكَرْبِ وَ أَنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً”  <br /> “Agah ol! Şübhəsiz  səbr qələbə ilə, sevinc və qurtuluş qəm-qüssə ilə birgədir. Həqiqətən çətinliklə birgə asanlıq vardır, həqiqətən çətinliklə birgə asanlıq vardır”.&lt;ref&gt;Muhəmməd İbn Babaveyh, Mən la yəhzəruhul fəqih (من لا یحضره الفقیه) Qom, Cameeye modərreseyn, h.q. 1413, cild 4, səh. 413&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Və həmçinin buyurur (s):<br /> “لَنْ يَغْلِبَ عُسْرٌ يُسْرَيْنِ فَإِنَّ مَعَ اَلْعُسْرِ يُسْراً، إِنَّ مَعَ اَلْعُسْرِ يُسْراً” <br /> “Heç vaxt bir çətinlik iki asanlığa qalib gəlməyəcək…”&lt;ref&gt;Əbd Əli Ərusi Huveyzi, Nurus-səqəleyn (نور الثقلین) Qom, İsmailoyan, h.q. 1415, cild 602<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Əli (ə) buyurur: “Çətinliklər dözülməz həddə çatdıqda nicat qapıları açılır. Bəla halqaları daraldıqda, asanlıq və rahatlıq gəlib çatır”. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, Pəyame emame Əmirəl-muminin (پیام  امام امیرالمونین), Tehran, Darul Kitabil İslamiyyə, h.ş. 1386, cild 14, səh. 807.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Peyğəmbər (s) üçün çətinlikdən sonrakı asanlıq<br /> <br /> Təfsirçilərin nəzərinə görə Allahın Peyğəmbərin (s) üzərinə qoyduğu risalət, insanları Allaha tərəf dəvət etmək məmuriyyəti bəşər övladının üzərinə qoyulmuş ən ağır vəzifədir. Bu məsuliyyəti qəbul etmək Peyğəmbərin (s) işini ağırlaşdırmışdı. Qövmünün onun dəvətini təkzib etməsi və onu yüngül saymaları, çətinlik üzərinə çətinlik gətirirdi. Allah-taala İnşirah sürəsinin 2-ci ayəsində buyurur: “وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ” “Və yükünün ağırlığını səndən götürmədikmi?” Allahın bu işi digər işləri kimi varlıq aləmində hökm sürən İlahi sünnət və qayda-qanundan qaynaqlanırdı. İlahi sünnəyə görə çətinlikdən sonar asanlıq var. &lt;ref&gt;Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, Təfsirul-mizan, (تفسیر المیزان) Farscadan Tərcümə: Muhəmməd Baqir Musəvi, Qom, Cameeye modərreseyne houzeye elmiyye, h.ş. 1374, cild 20, səh. 533&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Zəməxşəridən nəql olunmuşdur ki, “فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ” ayəsindəki “فا” hərfi “fəsihə” “fə”sidir. Allah-taala gözəl vədə ilə Peyğəmbərə (s) təsəlli verərək onu sevindirir. O həmçini yazır ki, müşriklər Allahın Rəsuluna (s) və möminlərə fəqir olduqları və dünya malından bir şeyləri olmadığına görə tənə vururdular. Bu dil yaraları o həddə çatmışdı ki, Peyğəmbər (s) az qala  insanların müsəlman olmamalarının və möminlərin təhqir olunmalarının səbəbinin yoxsuluq oldğunu düşünsün. Odur ki Allah bu ehtimalı aradan aparmaq üçün o həzrətə əta edtdiyi böyük nemətləri onun yadına salıb buyurdu: “فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً” “Şübhəsiz hər bir çətinliklə birlikdə asanlıq vardır”. &lt;ref&gt;Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, Təfsirul-mizan, (تفسیر المیزان) Farscadan Tərcümə: Muhəmməd Baqir Musəvi, Qom, Cameeye modərreseyne houzeye elmiyye, h.ş. 1374, cild 20, səh. 533&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi təfsirçilərə görə ayənin təkrar olunması Peyğəmbərin (s) çətinlik və məşəqqət içində yaşadığını göstərir.&lt;ref&gt;Seyid Qutb, Fi zilalil Quran (فی ظلال القرآن) Beyrut, Qahirə, Daruş-şuruq, h.q. 1412, cild 6, səh. 3930&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Elmd%C9%99_q%C3%BCvv%C9%99tli_olanlar&diff=719 2025-12-03T08:28:40Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Elmdə qüvvətli olmaq nə deməkdir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Lüğətdə “elmdə qüvvətli olmaq” alimin elminin dəlil-sübuta əsaslanması və onda şəkk-şübhənin olmaması mənasındadır. Bu ifadə Quranda iki dəfə işlənib. Bir dəfə elm vücudlarında kök salmış və Peyğəmbərə (s) iman gətirmiş kitab əhlinin alimləri haqqında, bir dəfə də, mütəşabeh ayələrin mənasını bilən, adları Allahın adı ilə yanaş...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Elmdə qüvvətli olmaq nə deməkdir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Lüğətdə “elmdə qüvvətli olmaq” alimin elminin dəlil-sübuta əsaslanması və onda şəkk-şübhənin olmaması mənasındadır. Bu ifadə Quranda iki dəfə işlənib. Bir dəfə elm vücudlarında kök salmış və Peyğəmbərə (s) iman gətirmiş kitab əhlinin alimləri haqqında, bir dəfə də, mütəşabeh ayələrin mənasını bilən, adları Allahın adı ilə yanaşı çəkilmiş alimlər haqqında. Şiə təfsirlərinə görə, “elmdə möhkəm olanların” bariz nümunəsi Peyğəmbər (s) və onun Əhli-Beytidir (ə).  Peyğəmbərin (s) elmdə möhkəm olanların xüsusiyyətləri haqqında söylədiyi hədis və Quranda kitab əhlinin alimləri üçün bu ifadənin işlədilməsi göstərir ki, hər kimin içində elm dərin kök salıbsa, o öz elmi səviyyəsinə uyğun bu məqama sahib ola və bu ifadənin nümunəsi ola bilər.<br /> <br /> == Lüğəvi məna ==<br /> “راسخ” sözü “رسخ” kəlməsindən olub səbat və möhkəmlik mənasındadır.&lt;ref&gt;Xəlil ibn Əhməd Fərahidi, Kitabul Eyn, Qum, Hicrət nəşri, 2-ci nəşr, h.q. 1409, cild 4, səh. 196.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sahib bin İbad, İsmail bin İbad, Əl-Muhit fil luğğəh, Beyrut, Kitab aləmi, 1-ci nəşr, h.q. 1414, cild. 4, səh. 260.&lt;/ref&gt; Elmdə qüvvətli olanlar-elm vücudlarına hopub və onun mahiyyətinin bir parçası olanlardır. Elmdə qüvvətli olanlar-elmləri Allah və Allahın ayələri ilə qarışmış və əqidələrində zərrə qədər şəkk-şübhə olmayanlar və büdrəməyənlərdir.&lt;ref&gt;Əli Əkbər Qurəşi Binayi, Qamusul Quran, Tehran, Darul kutubil İslamiyyə, 6-cı nəşr, h.q. 1412, cild 3, səh. 87.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Huseyn bin Muhəmməd Ragib İsfahani, Mufrədatu Əlfazul Quran, Beyrut - Dəməşq, Qələm evi-Şam evi, 1-ci nəşr, h.q. 1412, səh. 352.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Emdə qüvvətli olanlar Quranda ==<br /> Elmdə qüvvətli olanlar ifadəsi Quranda iki dəfə işlənib:<br /> <br /> “لَّـٰکِنِ الرَّ‌اسِخُونَ فِی الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ یُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِکَ”<br /> <br /> “Lakin onların elmdə qüvvətli olanlarına sənə və səndən əvvəl nazil olana iman gətirən bütün möminlərə...” (Nisa:162)<br /> <br /> Bu ayə, kitab əhlindən olan alimlər haqqında olub onları “elmdə qüvvətli olanlar” adlandırır. Ayədən aydın olur ki, elmi əməl etmək üçün öyrənən hər bir alim, öz səviyyəsinə görə elmdə qüvvətli olanlardan sayılır.&lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazı, Təfsire nomune, Tehran, Darul kutubil İslamiyyə, 10-cu nəşr, h.ş. 1371, cild 2, səh. 439.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ۗ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ”<br /> <br /> “Halbuki, onun təvilini Allahdan başqa heç kəs bilmir. Elmdə qüvvətli olanlar deyərlər: “Biz ona iman gətirdik, hamısı bizim Rəbbimiz tərəfindəndir”. (Bunu) sağlam ağıl sahiblərindən başqa heç kəs başa düşməz”. (Ali-İmran: 7)<br /> <br /> Buna görə də ayədə, mütəşabeh ayələrin təfsirini bilənlər elmdə möhkəm olan adlandırılır.<br /> <br /> Əllamə Təbatəbai “Təfsirul-Mizan”da yazır: “Subhan Allah, elmdə qüvvətli olanları belə vəsf etmişdir: onlar elm və imanlarında sabit olan, qəlbləri haqq yolundan azmayanlardır. Elmdə möhkəm olanların Allaha və Onun ayələrinə olan elmlərinə şübhə yol tapmaz.  Möhkəm ayələrdən bildikləri sabitdir, ona inanır və əməl edirlər. Onlar mütəşabih ayələrlə qarşılaşdıqda, qəlblərində narahatlıq yaranmır”.&lt;ref&gt;Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, Təfsirul Mizan, tərcümə: Məhəmməd Baqir Musavi Həmədani, Qum, Cameeye mudərriseyn, h.ş. 1374, cild 3, səh. 73.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Möhkəm elmin və o elmə sahib olanların xüsusiyyətlərindən biri də budur ki, bu cür elm əəməldə mütləq öz təsirini qoyur. Atəşin yandırıcı olduğunu bilib heç vaxt əlini atəşə salmayan şəxs kimi.<br /> <br /> == Elmdə möhkəm olanların nümunəsi ==<br /> Elmdə qüvvətli olan alimlərdə, sözün həqiqi mənasında, Peyğəmbər (s) və onun Əhli beytinin (ə) kimidirlər. Çünki onlar, Təthir ayəsinə əsasən, günahların təsirinə alimdirlər və hər cür cəhalət və günahdan pakdırlar. Elmdə möhkəmlik və səbat, insanın qəlbinin və ruhunun paklığındandır, ruhun paklığı əməllə sıx bağlıdır. Məsum olmayanlar da öz elmlərinə əməl etməklə qüvvətli elmdən faydalana bilərlər.<br /> <br /> Peyğəmbər (s) elmdə möhkəm olanlar haqqında buyurmuşdur:<br /> <br /> “إِنَ‏ الرَّاسِخَ‏ مَنِ اسْتَقَامَ قَلْبُهُ وَ صَدَقَ لِسَانُهُ وَ بُرَّتْ يَمِينُهُ وَ عَفَّ بَطْنُهُ وَ فَرْجُهُ” “Elmdə möhkəm olan, ürəyi qüvvətli, doğru danışan, qarınını və iffətini qoruyan kəsdir”.&lt;ref&gt;Huseyn ibn Muhəmməd Təqi Nuri, Mustədrəkul-Vəsail və Mustənbitul-Məsail, Qum, Əlul-Beyt (ə) İdarəsi, 1-ci nəşr, h.q. 1408, cild 14, səh. 358.&lt;/ref&gt; Bu hədisə əsasən, qeyri-məsum olanlar da əməli təkrar etməklə, can və ruhlarına hopmuş bir elmə sahib ola bilərlər. Bundan əlavə, elminə əməl etməyən alim elmdə möhkəm olan şəxslərdən ola bilməz.&lt;ref&gt;Əbdullah Cəvadi Amuli, Təsnim, Qum, İsra nəşriyyatı, 1-ci nəşr, h.ş. 1387, cild 13, səh. 229.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Xomeyni, elmdə möhkəm olanlar haqqında belə deyirdi: “Elmdə qüvvətli olanlar və paklar mütləq şəkildə məsumlardır (ə), lakin ümmətin alimləri də paklıqları və elmdə möhkəmlikləri həddində belə bir məqama sahib ola bilərlər. Buna görə də İbn Abbas demişdir ki, mən elmdə möhkəm olanlardanam”.&lt;ref&gt;Seyid Ruhullah Musəvi Xomeyni, “Ağıl və cəhalət ordularının hədisi”nin izahı, İmam Xomeyni İrşad Nəşriyyat İnstitutu, 3-cü nəşr, h.ş. 1378-ci il, səh. 61.&lt;/ref&gt;</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Anan%C4%B1n_%C3%B6vlad%C4%B1n%C4%B1n_qar%C5%9F%C4%B1s%C4%B1nda_geyimi&diff=718 2025-12-03T08:25:38Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Ana evdə (mənzildə) və övladının yanında necə geyinməlidir? Bu məsələdə bizə yol göstərin. &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Ananın övladının yanında ona məhrəm olan şəxslərin yanında geyindiyi kimi geyinməlidir. Yəni, başını, boynunu, əl və ayaqlarını örtməsi lazım deyil. Amma tərbiyəvi və əxlaqi baxımdan ana övladının qarşısında elə geyinməlidir ki, övlada mənəvi zərbə dəyməsin və övlad əxlaqi cəh...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Ana evdə (mənzildə) və övladının yanında necə geyinməlidir? Bu məsələdə bizə yol göstərin.<br /> <br /> '''Cavab:''' Ananın övladının yanında ona məhrəm olan şəxslərin yanında geyindiyi kimi geyinməlidir. Yəni, başını, boynunu, əl və ayaqlarını örtməsi lazım deyil. Amma tərbiyəvi və əxlaqi baxımdan ana övladının qarşısında elə geyinməlidir ki, övlada mənəvi zərbə dəyməsin və övlad əxlaqi cəhətdən düzgün inkişaf etmiş olsun. Buna görə də, ananın övladının qarşısında açıq-saçıq paltarlar geyinməsi düzgün deyil.<br /> <br /> == '''Şəri hökm''' ==<br /> Ailə üzvlərinin övladın gözü önündə bütün bədən üzvlərini örtməsi şəri cəhətdən vacib deyil. Buna görə də, baş, boyun, əllər, ayaqlar və topuqların açıq olmasının eybi yoxdur. (Bacı və qardaş kimi) məhrəm olan kişi və qadın, bir-birinin bədəninə başqa məhrəm şəxslərin önündə olan miqdar həddində baxa bilərlər. &lt;ref&gt;Nasir Məkarim Şirazi, “Şəri hökmlərin izahı”, Qum, Hədəf nəşriyyatı, səh. 424.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Psixoloji və tərbiyəvi baxımdan''' ==<br />     Uşaqlıq dövrünün xüsusiyyətlərindən biri təqlid etmək (təkrar etmək, yamsılamaq) və ülgü götürməkdir. Buna görə də uşaq hər gördüyünü qəbul edir və təkrarlayır. Valideynin, xüsusilə də, ananın hərəkətləri övladına çox təsir qoyur. Uşaq, valideynin rəftarını, etdiklərini və hətta geyim tərzini də görüb götürür.&lt;ref&gt;Rza Fərhadiyan, “Ançe valideyn və murəbbiyan bayad bedanənd”, Qum, Rauf nəşriyyatı, h.ş. 1380 (1992), səh. 38.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Övladlar yetkinlik (həddi-buluğ) yaşına çatanda ətrafdakıların geyim tərzi onların vaxtından əvvəl həddi-buluğa çatmasına səbəb olur. Yeniyetməlik dövründən əvvəl hər gün ana və bacısını yarıçılpaq vəziyyətdə görən uşaq daha tez və daha sürətlə cinsi yetişkənliyə çatır və o, ailədə gördüyünü özü də bilmədən küçədə, bazarda  başqalarına tətbiq edir və nəticədə  daha tez həddi-buluğa çatır. Uşaq böyüdükcə bu məsələyə daha ciddi yanaşmaq lazımdır.<br /> <br /> <br /> '''Mənbələr'''</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C6%8Fg%C9%99r_Allaha_yard%C4%B1m_ets%C9%99niz,_Allah_da_siz%C9%99_yard%C4%B1m_ed%C9%99r_ay%C9%99si&diff=717 2025-12-03T08:24:05Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Muhəmməd surəsinin 7-ci ayəsində insanın Allaha, Allahın insana köməyi nə deməkdir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039;  “إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ”  “Əgər Allaha yardım etsəniz, Allah da sizə yardım edər”. ayəsi möminləri Allah yolunda cihad etməyə təşviq edir. Bu ayə Allahı və dini müdafiə edənlərə Allahın kömək edəcəyini bildirir. Allah bu mövzunun əhəmiyyətini çatdırmaq...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Muhəmməd surəsinin 7-ci ayəsində insanın Allaha, Allahın insana köməyi nə deməkdir?<br /> <br /> '''Cavab:'''  “إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ”  “Əgər Allaha yardım etsəniz, Allah da sizə yardım edər”. ayəsi möminləri Allah yolunda cihad etməyə təşviq edir. Bu ayə Allahı və dini müdafiə edənlərə Allahın kömək edəcəyini bildirir. Allah bu mövzunun əhəmiyyətini çatdırmaq üçün dinə kömək etməyi və dini maarifi yaymağa çalışmağı özünə kömək etmək kimi şərh etmişdir.<br /> <br /> == Ayənin mətni ==<br /> یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن تَنصُرُ‌وا اللَّـهَ یَنصُرْ‌کُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ<br /> “Ey iman gətirənlər! Əgər Allaha yardım etsəniz, Allah da sizə yardım edər və qədəmlərinizi möhkəmləndirər”. (Muhəmməd: 7)<br /> <br /> == Kömək etməkdən məqsəd ==<br /> Bu ayədə Allaha köməyin mənası Allahın dininə kömək etmək, cəmiyyətdə Allahın hökm və əmrlərinin icra edilməsinə kömək etməkdir. Allah yolunda, Allahın adını və dinini yaymaq və ucaltmaq məqsədi daşıyan bütün fəaliyyətlər bu ayənin nümunəsidir. Qurandakı bu ifadələr möminləri haqq kəlməsini (haqqın bayrağını) yüksəltmək uğrunda cihad və mübarizəyə təşviq etmək məqsədi daşıyır ki, onlar bu yolda çətinlikləri qəbul edib, problemlərdən qorxmasınlar. &lt;ref&gt;Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, Əl-Mizan fi təfsiril-Quran, Beyrut, Əl-Ələmi Nəşrlər İnstitutu, 2-ci nəşr, h.ş. 1390, cild 18, səh. 229. Nasir Məkarim Şirazi, Təfsire Numune, Darul Kutubul-İslamiyyə, Tehran, 1-ci çap, h.ş. 1374, cild 21, səh. 425.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Allah-taala ayənin davamında, bu niyyətlə (dinə kömək etməklə) əməl edənlərə kömək vədəsi verir.&lt;ref&gt;Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, Əl-Mizan fi təfsiril-Quran, Qum, İslami Nəşrlər İnstitutu, 5-ci çap, h.q. 1417, cild 18, səh. 229.&lt;/ref&gt; Allah bəndələrinin köməyinə müxtəlif yollarla cavab verir: onlara qeybi yollarla kömək etməklə, düşmənlə mübahisə zamanı dəlil-sübutla möminlərə yardım əbədiləşdirmək və axirətdə də köməklik etməklə. &lt;ref&gt;Muhəmməd Cəvad Muğniyə, Təfsire Kaşif, tərcümə: Musa Daneş, Qum, Bustane Ketab, 1-ci çap, h.ş. 1378, cild 7, səh. 112.&lt;/ref&gt; Bəziləri bu ayəni cihada aid edərək deyir ki, əgər müsəlmanlar Allaha kömək etsələr, Allah da onları düşmənlərinə qalib edər.&lt;ref&gt;Fəzl bin Həsən Təbərsi, Təfsire Cəvamil-Cami, tərcüməçi: təcüməçilər qrupu, Məşhəd, Astan Qodse Rəzəvi, İslami Araşdırmalar Vəqfi, 1-ci çap, h.ş. 1375, cild 6, səh. 37.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Müfəssirlərin nəzərinə görə bu ayə Allahın daim haqq-ədalət tərəfdarlarının yanında olmasını açıq şəkildə göstərir. Allah onlara yardım edir, onların əlindən tutur. &lt;ref&gt;Muhəmməd Cəvad Muğniyə, Təfsir Kaşif, tərcümə: Musa Daneş, Qum, Bustane Ketab, 1-ci çap, h.ş. 1378, cild 7, səh. 112&lt;/ref&gt; Bir çox başqa ayələr də bu mənaya dəlalət edir. &lt;ref&gt;Nəhl surəsi, ayə 128. Həcc surəsi, ayə 38. Muhəmməd surəsi, ayə 40. Maidə surəsi, ayə 57&lt;/ref&gt; Allah-taala bir neçə şeyi bir neçə şeyin girovunda qoyub. &lt;ref&gt;Əhməd bin Məhəmməd Meybədi, Kəşful-Əsrar və iddətul-Əbrar, Tehran, Əmir Kəbir, 5-ci çap, h.ş. 1371, cild 9, səh. 181.&lt;/ref&gt; Diqqət və xatırlamağı insanın yaddaşının girovunda &lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, ayə 152&lt;/ref&gt;, köməyi insanın yardım etməsinin girovunda&lt;ref&gt;Muhəmməd surəsi, ayə 7.&lt;/ref&gt;, bərəkət və bol ruzini insanın şükrünün, Öz əhdinə vəfa etməyi insanın vəfadarlığının girovunda qərar verib.&lt;ref&gt;Muhəmməd surəsi, ayə 7.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Dinə kömək etmək özünü inkişaf vasitəsidir ==<br /> Allahın dininə və ilahi əmr və göstərişlərin cəmiyyətdə bərpasına  kömək etmək insanın öz inkişafına səbəb olur. Allahın dindar və mömin insanların köməyinə ehtiyacı yoxdur, çünki Allahın əmrləri yerinə yetirilməsə, Allahın zatında zərrə qədər nöqsan yaranmaz, necə ki, bütün yer əhli iman gətirsə, Allaha heç bir faydası olmaz. Bu fəaliyyətin faydaları insana aiddir və insan üçün bir vasitə hesab olunur. &lt;ref&gt;Şəhid Mutəhhəri, Əsərlər məcmuəsi, Sədra nəşrləri, 2-ci nəşr, payız, h.ş. 1374, cild 4, səh. 691-693.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%E2%80%9CQul%E2%80%9D_il%C9%99_ba%C5%9Flayan_d%C3%B6rd_sur%C9%99nin_t%C9%99sirl%C9%99ri&diff=716 2025-12-03T07:48:35Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; “Qul” ilə başlayan dörd surənin hansı təsirləri vardır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; “Qul” ilə başlayan dörd surənin təsirləri haqda hədislərdə qeyd olunur ki, insanı bəzi şər və bəlalardan qoruyur. Dörd “Qul”, “Kafirun”, “İxlas”, “Fələq” və “Nəs” surələrinə verilən addır. Bu surələr “Qul: de” feli ilə başlayır. Dini mənbələrdə qeyd olunur ki, bir qoca uşaqlıqdan Peyğəmbərin (s)...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' “Qul” ilə başlayan dörd surənin hansı təsirləri vardır?<br /> <br /> '''Cavab:''' “Qul” ilə başlayan dörd surənin təsirləri haqda hədislərdə qeyd olunur ki, insanı bəzi şər və bəlalardan qoruyur. Dörd “Qul”, “Kafirun”, “İxlas”, “Fələq” və “Nəs” surələrinə verilən addır. Bu surələr “Qul: de” feli ilə başlayır. Dini mənbələrdə qeyd olunur ki, bir qoca uşaqlıqdan Peyğəmbərin (s) göstərişinə əməl edərək dörd “Qul” ilə başlayan surələri oxumuş, qocalığa qədər yoxsulluq və xəstəlikdən uzaq qalmışdır.<br /> <br /> Quranın fəzilətləri və xüsusiyyətləri haqda, bu dörd surəni birlikdə oxumaqla bağlı, heç bir fəzilət nəql olunmamışdır. Bəzi hədislərdə Rəcəb, Şaban və Ramazan aylarında bu surələri namazlarda oxumaq tövsiyə olunur. Dörd “Qul”, müxtəlif bölgələrdə insanların etiqad və inancları əsasında özünə məxsus mövqeyə yüksəlmişdir. Bu surələr xalq arasında çox vaxtlar bəlalardan qorunma məqsədilə oxunur. Ayətullah Behcət də bu surələri oxumağa tövsiyə etmişdir.<br /> <br /> == '''Qısa məlumat''' ==<br /> Dörd “Qul”, “Kafirun”, “İxlas”, “Fələq” və “Nas” surələrinə verilən addır ki, “Qul: de” feli ilə başlayır. Bu dörd surədən əlavə “Cin” surəsi də “Qul: de” feli ilə başlayır, lakin təfsir və hədis kitablarında, həmçinin insanların inanclarında bu dörd “Qul” surələrinin kənarında yer almamışdır.&lt;ref&gt;Muttəqi, Süməyyə, “Çarqul”, Dairətul məarife bozorge İslami, Tehran, Mərkəze dairətul məarife bozorge İslami, c 3, ön sözün altında. &lt;/ref&gt; Bu dörd surə, “Qul surələri”, “Qəlaqil” və “Zatul-Qəlaqil” adları ilə də tanınırlar.&lt;ref&gt;Lisani Feşərəki, Məhəmmədəli, “Çarqul”, Daneşnameye cəhane İslam, Mərkəze dairətul məarife bozorge İslami, 1393 h.ş, c 11, ön sözün altında.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Dörd “Qul” ilə başlayan surələrin təsiri''' ==<br /> Dörd “Qul”-un oxunmasının fəzilətləri ilə bağlı çox az sayda hədislər mövcuddur; o cümlədən hədislərdən birində belə nəql olunur ki, Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “Ey Cabir, əgər səfər zamanı yoldaşlarından daha uğurlu olmaq istəyirsənsə, “Kafirun”, “İxlas”, “Fələq”, “Nas” (dörd “Qul”) və Nəsr surələrini oxu.”&lt;ref&gt;Müttəqi, Süməyyə, “Çarqul”, Dairətul məarife bozorge İslami, Tehran, Mərkəze dairətul məarife bozorge İslami, c 3, ön sözün altında.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu mövzu ilə bağlı başqa bir hədisdə gəlmişdir ki, yaşlı bir kişi deyir yeddi yaşında atasını itirmiş və əmisi onu öz himayəsinə almışdı. Bir gün əmisi onu Peyğəmbərin (s) hüzuruna aparıb deyir: Ey Allahın Rəsulu (s)! Bu mənim qardaşım oğludur, atası vəfat edib. Mənə elə bir “Təviz” (dua) öyrət ki, bu uşağı onunla qoruyum. Peyğəmbər (s) cavabında buyurdu: “Zatul-Qəlaqil”-i, yəni “Kafirun”, “İxals”, “Fələq” və “Nas” surələrini ona öyrət. Yaşlı qoca deyir: Bu günə kimi özümü bunlarla “təviz” edirəm. Həyatımda nə övlad dağı gördüm, nə maddi zərər çəkdim, nə xəstələndim, nə də kasıb oldum və indi gördüyünüz kimi uzun ömür də sürmüşəm.&lt;ref&gt;Ravəndi, Qütbuddin, “əd-Dəvat&quot;, Qum, İmam Məhdi (ə.c) mədrəsəsi, 1366 h.ş, səh 85; Məhəmmədi Reyşəhri, Məhəmməd, “Şenaxtnameye Quran bər payeye Quran və Hədis”, Tərcümə: Şeyxi, Həmidrza, Qum, Müəssiseye elmi və fərhəngiye darul hədis,  Sazemane çap və nəşr, 1391 h.ş, c 3, səh 133.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Dörd “Qul” Rəcəb, Şaban və Ramazan aylarında və bu ayların namazlarında oxunması tövsiyə edilmişdir və onun təsri isə günahların bağışlanmasıdır.&lt;ref&gt;Qumi, şeyx Abbas, “Külliyyate Məfatihul-Cinan”, Üsvə, c 1, səh 138.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ayətullah Behcət, uşaqları və nəvələri evdən çıxmaq istədiklərində, onlar üçün dörd “Qul” oxuyardı və onlara Ayətəl-Kürsi və dörd “Qul” oxumağı tövsiyə edərdi. Həmçinin, cinlərdən qorunmaq və uşaqların qorxusunu aradan qaldırmaq üçün tövsiyə istəyənlərin cavabında da, “müəvvəzətəyn” (Fələq və Nas surələri) və ya dörd “Qul” surələrini yatmazdan öncə çox oxumağı tövsiyə edərdi. &lt;ref&gt;“Əksneveşte xəvasse çahar Qul”, Həzrət Ayətullah Bəcdətın əsərlərinin təşkil və nəşr mərkəzi, 14 dey, 1401, baxış: 17 azər 1402.&lt;/ref&gt; Qeyd etmək lazımdır ki, İbn Sina “Təfsirul-Qəlaqil&quot; adlı təfsirində, dörd “Qul” surələrindən üçünü (İxlas, Fələq və Nəs surələrini) təfsir etmişdir.&lt;ref&gt;Lisani Feşərəki, Məhəmmədəli, “Çarqul”, Daneşnameye cəhane İslam, Mərkəze dairətul məarife bozorge İslami, 1393 h.ş, c 11, ön sözün altında.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bu dörd surə, qədim zamanlardan müxtəlif bəlalardan qorunmaq üçün oxunaraq insanlar arasında geniş yayılmışdır, bəzən bu ifadə nəzm və nəsr əsərlərində də istifadə edilmişdir. Baxmayaraq ki, Quranın fəzilətləri və xüsusiyyətləri haqda, bu dörd surəni birlikdə oxumaqla bağlı, heç bir özəllik, savab və fəzilət qeyd olunmamışdır, amma bəzi hədislərdə “İxlas”, “Fələq” və “Nas” surələrinin “Həmd” surəsi və ya “Ayətəl-Kürsi” ilə birlikdə oxunması və bu dörd surənin “Nəsr” surəsi ilə birlikdə oxunması, “hirz” (qorunma), zikr və “təviz” (dua) olaraq oxunması tövsiyə olunmuşdur. &lt;ref&gt;Lisani Feşərəki, Məhəmmədəli, “Çarqul”, Daneşnameye cəhane İslam, Mərkəze dairətul məarife bozorge İslami, 1393 h.ş, c 11, ön sözün altında.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi bölgələrdə, sehrin batil edilməsi üçün “Qul” ilə başlayan dörd surəni və “Ayətəl-Kürsünü” bir camın daxilinə həkk edildiyni görürük.&lt;ref&gt;Blukbaşi, Əli, “Batile Sehr”, İran Xalq Mədəniyyəti Ensiklopediyası, Mərkəze dairətul məarife bozorge islam, c 2, ön sözün altında. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qul” ilə başlayan dörd surə, müxtəlif bölgələrdə insanların inanc və ənənələrində özünə xüsusi yer almışdır. Qul ilə başlayan dörd surəni oxumaq və ya əşyaların üzərinə həkk edilib yazılması, şər və sehri batil etmək gücünə malikdir. Həmçinin, Qul ilə başlayan dörd surə, hacətlərin qəbul olunması, çətinliklərin aradan qaldırılması və xəstəliklərin şifası üçün də istifadə olunur.&lt;ref&gt;Müttəqi, Süməyyə, “Çarqul”, Dairətul məarife bozorge İslami, Tehran, Mərkəze dairətul məarife bozorge İslami, c 3, ön sözün altında.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=C%C9%99mk%C9%99ran_m%C9%99scidinin_tarix%C3%A7%C9%99si&diff=715 2025-12-03T07:45:35Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Cəmkəran məscidinin tikilmə tarixi necədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Cəmkəran məscidinin tikilmə tarixçəsi Mirzə Hüseyn Nurinin (1254–1320 h.q) dediklərinə əsasən, hicri-qəməri tarixi ilə 393-cü ilə təsadüf edir və məşhur nəzəriyyə də budur. Bir şəxs iddia edir ki, İmam Zaman (ə.c) Cəmkəran məscidinin tikməsini ona əmr etmişdir. Bu şəxsin adı, Həsən ibn Müslə Cəmkəranidir.  Mirza Hüseyn Nurinin nəql...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Cəmkəran məscidinin tikilmə tarixi necədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Cəmkəran məscidinin tikilmə tarixçəsi Mirzə Hüseyn Nurinin (1254–1320 h.q) dediklərinə əsasən, hicri-qəməri tarixi ilə 393-cü ilə təsadüf edir və məşhur nəzəriyyə də budur. Bir şəxs iddia edir ki, İmam Zaman (ə.c) Cəmkəran məscidinin tikməsini ona əmr etmişdir. Bu şəxsin adı, Həsən ibn Müslə Cəmkəranidir.  Mirza Hüseyn Nurinin nəql etdiyi bu hekayədə, Cəmkəran məscidində “təhiyyət” namazının qılınma qaydası da qeyd edilmişdir.<br /> <br /> Tədqiqatçılar, Mirzə Hüseyn Nurinin nəql etdiyi bu hədisə həm sənəd, həm də məzmun baxımından iradlar bildirmişlər. Bu hədisin mənbəyi şeyx Səduqun yazdığı “Munisul-Həzin” kitabıdır ki, tədqiqatçılar bu kitabın şeyx Səduqa aid olmadığını və həmçinin şeyx Səduqun bu hadisənin baş verdiyi dövrdə yaşamadığını bildirirlər.<br /> <br /> Başqa bir nəzəriyyə isə bundan ibarətdir ki, Cəmkəran məscidinin tikilməsi Əşərilərin Quma gəlişindən öncəki dövrə təsadüf edir və bu məscidi Xəttab Əsədi adlı bir şəxs tikmişdir.<br /> <br /> == '''Tarixçə''' ==<br /> Cəmkəran, imam Zamana (ə.c) mənsub edilmiş məsciddir və Qum şəhərinin Cəmkəran kəndi ərazisində yerləşir. Bu məscid, Cəmkəran kəndinə yaxın olduğuna görə “Cəmkəran məscidi” adı ilə, digər tərəfdən isə imam Zamana (ə.c) aid olduğu üçün “Sahibəzaman məscidi” adı ilə də tanınır. Keçmişdə “Qədəmgah məscidi” adı ilə məşhur olmuşdur.&lt;ref&gt;Ərəb, Kazım, “Məscide Cəmkəran”, Bonyade dairətul məarife bozorge islam, 1393, c 10, ünvanın izahı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Hazırki Cəmkəran məscidinin tikilmə tarixi ilə bağlı məşhur rəvayət,  Mirzə Hüseyn Nurinin yazdığı kitablarda nəql olunan hekayəyə əsaslanır. O cümlədən “Nəcmus-saqib” kitabının müəllifi “Tarixi Qum” (müəllif: Həsən ibn Məhəmməd Qumi) və (şeyx Səduqa mənsub) “Munisul-həzin fi mərifətil həqqu vəl yəqin” kitabından sitat gətirərək qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;Ərəb, Kazım, “Məscide Cəmkəran”, Bonyade dairətul məarife bozorge islam, 1393, c 10, ünvanın izahı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mirza Hüseyn Nurinin Cəmkəran məscidinin tikilməsi haqda nəql etdiyi hədis''' ==<br /> Mirza Hüseyn Nuri “Nəcmüs-saqib” kitabında “Tarixi Qum” kitabından,  və o da şeyx Səduqa mənsub edilən “Munnsul-həzin fi mərifətil həqqu vəl yəqin” əsərindən belə nəql edir:<br /> <br /> “Saleh və təqva sahibi olan şeyx Həsən ibn Müslə Cəmkərani deyir: Mən hicri-qəməri tarixi ilə 393-cü il ramazan ayının 17-si, çərşənbə axşamı gecəsi evimdə yatmışdım. Bir dəstə insan evimin qapısını döyərək məni yuxudan oyadıb dedilər: “İmam Məhdi (ə) səni çağırır. Ona cavab ver.” Onlar məni indiki (Cəmkəran) məscidinin yerləşdiyi yerə gətirdilər.”&lt;ref&gt;Mirza Hüseyn Təbərsi Nuri, “Nəcmus-Saqib”, Qum, Cəmkəran Məscidi nəşriyyatı, doqquzuncu çap, 1384 h.ş, səh 391-392.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Hədislərdə geniş şəkildə qeyd edilmişdir ki, İmam Zaman (ə.c) Həsən ibn Müsləyə bu məscidi tikməyi göstəriş verir. Həmçinin bu görüşdə o məsciddə xüsusi namazın qılınması, bir keçinin qurban edilməsi və Kaşan şəhərinin ərazisində yerləşən Ərdəhal məntəqəsinin Rəhəq torpaqlarından əldə olunan gəlirdən məscidin tikilməsi üçün istifadə edilməsi tapşırılır. &lt;ref&gt;Mirza Hüseyn Təbərsi Nuri, “Nəcmus-Saqib”, Qum, Cəmkəran Məscidi nəşriyyatı, doqquzuncu çap, 1384 h.ş, səh 383-388; Məclisi, Məhəmməd Baqir, “Biharul-Ənvar”, Beyrut, Daru ehyaut-turas əl-ərəbi, üçüncü çap, 1403 h.q, c 53, səh 230-233; Nasir əl-Şəriə, “Tarixi Qum”, Qum, Hikmət Nəşriyyatı, səh 148-152.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Mühəddis Nuri bu hekayəni “Cənnətul-Məva” və “Nəcmus-Saqib” əsərlərində nəql edir, əlbəttə onu Seyid Nemətullah Cəzairinin əlyazmalarından nəql edir və o da onu Tarixi Qum kitabının fars dilində trcüməsindən və o da şeyx Səduqun Munisul-həzin fi mərifətil-həqqi vəl-yəqin kitabından nəql etmişdir.<br /> <br /> Şeyx Məhəmməd Koçui də “Ənvarul-Muşəəşəin fi tarixi Qum və əl-Qumiyyun” kitabında bu hədisi, seyid Məhəmməd ibn Məhəmməd ibn Haşim Rəzəvi Quminin Xülasətul-Buldan kitabından, o da onu şeyx Səduqun Munisul-Həzin kitabından nəql etmişdir. Bu iki mənbədən başqa, yazılı şəkildə qeyd olunan heç bir qədimi mənbə əldə yoxdur. Digər əsərlər də bu iki mənbədən nəql edərək onlara istinad edirlər.&lt;ref&gt;Məhəmmədi Reyşəhri, Məhəmməd, “Daneşnameye imam Məhdi bər payeye Quran, hədis və tarix”, Qum, Müəssiseye elmi fərhəngiye darul-hədis, 1393, c 3, səh 64.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mühəddis Nurinin nəql etdiyi hekayənin tənqidi''' ==<br /> Tədqiqatçılar və alimlərin bu hekayəyə tənqidləri:<br /> <br /> ·       Şeyx Səduqun “Munisul-Həzin” adında kitabı yodur.<br /> <br /> ·       “Tarixi Qum” kitabı ərəb dilində olmuş və müəllifi şeyx Səduqla eyni dövürdə yaşamış Həsən ibn Məhəmməd ibn Həsən Qumidir. Kitabın əsl nüsxəsi mövcud deyil.<br /> <br /> ·       “Tarixi Qum”, hicri-qəməri tarixi ilə 865-ci ildə Həsən ibn Əli ibn Həsən Əbdülməlik Qumi tərəfindən fars dilinə tərcümə edilmişdir və hal-hazırda mövcuddur; lakin ondan yalnız bir neçə fəsl qalır və Cəmkəran haqda olan hekayə mövcud mətndə yoxdur. Təbii ki, kitab naqis olduğu üçün, Cəmkəran haqqında olan hekayənin ümumiyyətlə bu kitabda olmamasını iddia etmək olmaz.<br /> <br /> ·       Muhəddis Nurinin “Tarixi Qum” kitabında, seyid Nemətullah Cəzairidən nəql etdiyi əlyazmalar əldə yoxdur və bu dastan seyid Nemətullah Cəzairinin ixtiyarımızda olan bir çox əsərlərində qeyd edilməmişdir.<br /> <br /> ·       Mirza Hüseyn Nurinin verdiyi xəbərə əsasən, bu hadisə hicri-qəməri tarixi ilə 393-cü ildə baş vermiş və hadisə şeyx Səduqun kitabından (vəfat 381h.q) nəql edilmişdir. Yəni bu hadisə, “Munisul-Həzin” kitabının müəllifinin vəfatından on iki il sonra baş vermişdir.<br /> <br /> ·       Cəmkəran məscidinin əməlləri, qədim dua və ziyarət kitablarında, o cümlədən “Kamiluz-Ziyarat”, “Misbahul-Mütəhəccid”, Seyid ibn Tavusun ktablarında, Kəfəmi və İbn Fəhd Hilli kimi şəxsiyyətlərin əsərlərində qeyd olunmamışdır. Həmçinin, şeyx Abbas Qumi də bu əməlləri “Məfatihul-Cinan”-ın əsas hissəsində deyil, (Baqiyatus-Salihat) bölümünün “Mülhəqqat” (əlavələr) hissəsində gətirmişdir və bu gün “Məfatihul-Cinan”-ın haşiyəsində yer tutur.<br /> <br /> ·       Həmçinin, əllamə Məclisi və seyid Haşim Bəhrani kimi böyük hədis alimləri öz əsərlərində ki, şiə hədis ensiklopediyası hesab olunur, bu hədisə işarə etməmişlər.<br /> <br /> ·       Cəmkəran məscidinin adı qədim tarixi kitablarda, xüsusən Qum məscidləri və məktəbləri haqqında məlumat verən Əbdülcəlil Razinin (VI əsr) “Nəqz” kitabında rast gəlinmir. &lt;ref&gt;Məhəmmədi Reyşəhri, Məhəmməd, “Daneşnameye imam Məhdi bər payeye Quran, hədis və tarix”, Qum, Müəssiseye elmi fərhəngiye darul-hədis, 1393, c 3, səh 65 və 66.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ·       Bu məscid haqqında heç bir tarixi mənbədə söz açılmamışdır və yalnız Məneşi Qumi, 986-cı il baş verən hadisələri qələmə alarkən, Mirqiyasuddin Məhəmməd Mirmiranın tərcümeyi halını qeyd edərkən yazır: O, Qumun Ləncərud kəndində yaşadığı dövrdə, bəzi vaxtlar imam Zamanın (ə.c) məqamı sayılan Cəmkəranda etikaf saxlayırdı. Bir fəqihin dediklərinə görə, o məqamdan məqsəd Cəmkəran məscididir. Başqa bir məlumat isə məscidin tarixi kətibəsindən əldə edilənlərdir ki, orada 1167-ci ilə aid şer yazılmışdır və orada həmin ildə bu məscidin təmir olunmasına işarə edilmişidir.&lt;ref&gt;Ərəb, Kazım, “Məscide Cəmkəran”, Daneşnameye cəhane islam, Bonyade dairətul məarife bozorge islam, 1393, c 10, ünvanın izahı.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Başqa bir nəzəriyyə''' ==<br /> “Tarixi Qum” kitabının verdiyi xəbərə əsasən, nəql olunur ki, Qum şəhərində Əşərilərin ikinci əsrin əvvəllərində Küfədən bu şəhərə köç etmələrindən öncə tikilən ilk məscid, Cəmkəran kənd məscidi olmuşdur. Bu məscidi “Xəttab Əsədi” tikdirmiş və orada tək özü namaz qılarmış. Qumşünas Müdərrisi Təbatəbai ehtimal verir hazırki Cəmkəran məscidi, Xəttab Əsədinin tikdirdiyi həmin məsciddir və Bəni-Əsəd qəbiləsindən olan Ğaziriyyə əhalisi Cəmkərana köç etdikdən sonra, Muxtar Kufədə qiyam etdiyi dövrdə daha da genişlənmişdir. “Tarixi Qum” kitabında qeyd olunur, Qumda tikilən ilk məscid, Cəmkəran kəndin məscidi olmuşdur. Bəni Əsəd ərəbləri, bu məscidin ətrafında evlər icarə edirdilər. Peyğəmbərin (s) tanınmış səhabələrindən olan Səid ibn Cübeyr də altı ay müddətində Cəmkəranda bu ərəblərlə birlikdə qalmışdır.&lt;ref&gt;Pak, Məhəmmədrza, “Qum dər du qərne noxoste hicri”, Fəslnameye tarixe islam, Dəftəre təbliğate islamiye hövzeye elmiyyeye Qum, 1382 h.ş, say 14, səh 10.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%E2%80%9CBismillahir-R%C9%99hmanir-R%C9%99him%E2%80%9D-in_sur%C9%99d%C9%99n_hesab_olunmas%C4%B1&diff=714 2025-12-03T07:42:28Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual&#039;&#039;&#039;: “Bismillah” bütün surələrin bir hissəsidir, ya yalnız “Həmd” surəsinin bir hissəsi hesab olunur və bir dəfə nazil olub? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Şiələr və bəzi sünni alimləri belə hesab edirlər ki, “Bismillahir-rəhmanir-rəhim” “Tövbə” surəsi (Bismillah yoxdur) istisna olmaqla, bütün surələrdə “Bismillahir-rəhmanir-rəhim” surəsinin bir hissəsidir. Müxtəlif hədislər Bismillahın surənin bir hiss...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual''': “Bismillah” bütün surələrin bir hissəsidir, ya yalnız “Həmd” surəsinin bir hissəsi hesab olunur və bir dəfə nazil olub?<br /> <br /> '''Cavab:''' Şiələr və bəzi sünni alimləri belə hesab edirlər ki, “Bismillahir-rəhmanir-rəhim” “Tövbə” surəsi (Bismillah yoxdur) istisna olmaqla, bütün surələrdə “Bismillahir-rəhmanir-rəhim” surəsinin bir hissəsidir. Müxtəlif hədislər Bismillahın surənin bir hissəsi olduğuna dəlalət edir. İslam peyğəmbərinin sünnəsi də buna başqa bir dəlil kimi göstərilmişdir.<br /> <br /> == '''Müxtəlif nəzəriyyələr''' ==<br /> Müsəlmanlar arasında “Bismillah”-ın surələrin bir hissəsi olması ilə bağlı üç əsas nəzəriyyə mövcuddur:<br /> <br /> Şiə və bəzi Əhli-sünnə alimləri, məsələn, Siyuti və Fəxri Razi&lt;ref&gt;Cəlaləddin Siyuti, əl-İtqan fi ulumil-Quran, c.1. səh 331.&lt;/ref&gt; kimi alimlərin fikrincə, “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” Tövbə surəsi istisna olmaqla bütün surələrin bir hissəsidir.<br /> <br /> Şafei məzhəbinin bəzi ardıcılları hesab edirlər ki, “Bismillah” yalnız “Həmd” surəsinin bir hissəsidir və digər surələrin hissəsi sayılmır.<br /> <br /> Bəzi Əhli-sünnə alimləri isə inanırlar ki, “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” heç bir surənin hissəsi deyil və yalnız bərəkət üçün surələrin əvvəlində gəlmişdir.<br /> <br /> İmam Baqir (ə) &quot;Bismillah&quot;-ı surələrin bir hissəsi hesab etməyən və namazda oxumayanlar haqqında belə buyurmuşdur: “Quranın ən gözəl ayəsini oğurladılar”.<br /> <br /> == '''“Bismillah”-ın surələrin bir hissəsi olması haqqında hədislər''' ==<br /> Şiə alimləri, “Bismillah”-ın surələrin bir hissəsi olması ilə bağlı Əhli-beytdən (ə) nəql olunan hədisləri mütəvatir hesab edirlər.<br /> <br /> Yəhya ibn Əbu İmran imam Baqirə (ə) bir məktub yazaraq soruşur: “Bir şəxs namazında “Həmd” surəsini “Bismillah”-la başlayır, lakin digər surələrdə “Bismillah”-ı tərk edir. Bu düzgündürmü?” İmam (ə) cavab verir: “Hər bir surə üçün ayrıca “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” təkrar oxunmalıdır.” (yəni hər bir surə üçün ayrı olaraq “Bismillah” deyilməlidir).&lt;ref&gt;Məhəmməd ibn Yəqub Küleyni, əl-Kafi, c.3. səh 313.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Qortubinin təfsirində, imam Sadiqdən (ə) nəql olinur: “Bismillah surələrin tacıdır”. Yalnız “Tövbə” surəsində “Bismillah” gəlməmişdir; çünki “Bismillah” əminamanlıq və rəhmət nişanəsidir, “Tövbə” surəsində isə kafir və müşriklərə qarşı qəzəb, ilahi rəhmətlə uyğun gəlmir.&lt;ref&gt;Abdullah Məhəmməd ibn Əhməd Ənsari Qürtubi, Əl-Cameu li əhkamil-Quran, Darul-Kutub əl-Misriyyə nəşriyyatı, üçüncü çap, c.1. səh 108&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bəzi Əhli-sünnə alimləri də “Bismillah”-ın surələrin bir hissəsi olduğuna inanırlar. Əhli-sünnə alimi Fəxri Razi yazır, “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim”-in Allahın kəlamı olması mütəvatir səviyyədə sübuta yetmişdir. &lt;ref&gt;Məhəmməd ibn Ömər Fəxri Razi, Məfatihul-ğeyb, c.1. səh. 173–174.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> “Əl-Minar” təfsirinin müəllifi qeyd edir, Məkkə qariləri, Kufə camaatı və Mədinədə olan bəzi səhabələr və tabeinlər, həmçinin Şafei (iki nəzəriyyəsindən birində) “Bismillah”-ın surələrin bir hissəsi olduğunu qəbul etmişlər. &lt;ref&gt;Şeyx Məhəmməd Əbduh, əl-Minar, c.1. səh 39. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Peyğəmbərin (s) və müsəlmanların sünnəsi''' ==<br /> “Tövbə” surəsi istisna olmaqla, digər surələrin əvvəlində “Bismillah” demək, Peyğəmbər (s) sünnəsidir və bu isbat olmuşdur ki, İslam Peyğəmbəri (s) surələrin əvvəlində onu oxuyardı və Peyğəmbərin (s) bu əməli, “Bismillah”-ın surələrin bir hissəsi olmasına açıq-aşkar sübutdur.<br /> <br /> Həmçinin Osmanın dövründən əvvəl və sonra səhabə və tabeinlərin yazdığı Quran nüsxələrində də “Tövbə” surəsi istisna olmaqla, bütün surələrin əvvəlində “Bismillah” özünə yer almışdır. Quranlarda “Bismillah”-ın mövcudluğu buna dəlalət edir ki, bu ayə digər ayələr kimi, Quranın bir hissəsidir.&lt;ref&gt;Seyid Əbul-Qasim Xoyi, əl-Bəyan fi ulumil-Quran, səh 438.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=B%C9%99rz%C9%99x&diff=713 2025-12-03T07:23:10Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Bərzəx nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Bərzəx insanın ölümü ilə başlayan və qiyamətə qədər davam edən bir aləm hesab olunur.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Furu minəl-Kafi”, c 3, səh 242, hədis 3.&lt;/ref&gt; Bərzəx dünyasının Qiyamət günündən bəzi fərqləri var, o cümlədən Bərzəxdə simvolik bədən, qiyamətdə isə fiziki diriliş var. Həmçinin imamların şəfaəti yalnız Qiyamətdə nəzərə alını...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Bərzəx nədir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Bərzəx insanın ölümü ilə başlayan və qiyamətə qədər davam edən bir aləm hesab olunur.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Furu minəl-Kafi”, c 3, səh 242, hədis 3.&lt;/ref&gt; Bərzəx dünyasının Qiyamət günündən bəzi fərqləri var, o cümlədən Bərzəxdə simvolik bədən, qiyamətdə isə fiziki diriliş var. Həmçinin imamların şəfaəti yalnız Qiyamətdə nəzərə alınır və Əhli-beytin şəfaəti Bərzəxdə yoxdur.<br /> <br /> Hədislərdə bərzəx aləmi, “qəbir” kimi qeyd olunur; İmam Əli (ə), bərzəxi qəbir olaraq izah etmişdir və imamın nəzərinə əsasən yolunu azmış insanlar orada çətin həyat yaşayaraq əzab içində olacaqlar.<br /> <br /> Tədqiqatçılar, hədislərdə vəsf edilən bərzəx aləminin “misal aləmi”-nə daha çox oxşar olduğunu bildirir və inanırlar onların hər ikisi bir həqiqətə işarədirlər. Şiə hədislərinə əsasən, bərzəx aləmində ruhların bir-biri ilə və dünyadakı insanlarla əlaqə yaratmaları mümkündür.<br /> <br /> == '''Bərzəxin həqiqəti''' ==<br /> Bərzəx aləmi, ölümün əvvəlindən qiyamətə qədər hesab olunur. Quranda dünya ilə axirət arasındakı dünya üçün də, Bərzəx ifadəsi işlədilir:<br /> حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ <br /> Nəhayət, (müşriklərdən) birinin ölümü gəlib çatdığı zaman o belə deyər: “Ey Rəbbim! Məni geri (dünyaya) qaytar! Bəlkə, (indiyə qədər) zay etdiyim ömrüm müqabilində yaxşı bir iş görüm! (Yaxud, bu günə qədər tərk etdiyim imana qayıdıb saleh bir əməl edim!) Xeyr, bu onun dediyi boş (faydasız) bir sözdür. Onların önündə dirilib (haqq-hesab üçün Allahın hüzurunda) duracaqları günə (qiyamət gününə) qədər maneə (öldükdən sonra qiyamətədək qalacaqları bərzəx aləmi) vardır. “Muminun” surəsi, ayə 99-100)<br /> <br /> Qurani-Kərim bir çox yerlərdə Bərzəx aləminə işarə etmişdir.&lt;ref&gt;“Bəqərə” surəsi, ayə 154; “Məryəm” surəsi, ayə 62; “Möminun” surəsi, ayə 11.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Tədqiqatçılar hədislərdə izah edilən bərzəx aləmini “misal aləminə” daha çox bənzər olduğunu qeyd edir və hər ikisinin eyni dünya olduğuna inanırlar. İmam Sadiq (ə) ruh öldükdən sonra quş şəklində olacağını düşünən şəxsin cavabında, möminin ləyaqətini quş şəklinə salınmaqdan daha yüksək hesab etmişdir.<br /> <br /> İmam möminlərin ruhlarını, dünyəvi bədənləri kimi bədənlərdə hesab edir. &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Furu minəl-Kafi”, c 3, səh 244, hədis 1.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Bərzəxlə qiyamət arasındakı qeyd olunan fərqlər, bərzəxdə “misal bədəni” &lt;ref&gt;Səidi Mehr, Məhəmməd, “Amuzeşe Kəlame islami”, 1381 h.ş, c 2, səh 240.&lt;/ref&gt; qiyamətdə isə “məadın cismani” &lt;ref&gt;Sübhani, Cəfər, “Mənşure Cavid”, Seyyidüşşühəda müəssisəsi, 1-ci nəşr, 1369, c 9, səh 140.&lt;/ref&gt; olmasıdır. Həmçinin, imamlardan (ə) nəql olunan hədislər bu məsələyə aydınlıq gətirir ki, şəfatə bərzəx aləmində günahkarlara və əzaba düçar olmuş insanlara şamil olmayacaq; şəfaət yalnız qiyamət gününə məxsusdur. <br /> <br /> İmam Sadiq (ə) buyurur, qiyamət günü şiələr Peyğəmbər (s) və məsum İmamların (ə) şəfaəti ilə cənnətə daxil olarlar. Amma şiələrin bərzəxdə olan vəziyyətlərindən çox narahat olduğunu bildirir.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Kafi”, Tehran, Darul-Kutub əl-İslamiyyə, 1365, c 3, səh 242.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Qəbir və Bərzəx''' ==<br /> Qurani-Kərimin qəbir evindən söz açmış bir çox ayələrində, qəbrin mərhələlərinə də işarə edərək onu zahiri qəbirdən daha üstün bir aləm kimi ifadə etmişdir. &lt;ref&gt;“Əl-Müfrədat, səh 390.&lt;/ref&gt; Hədislərdə də bərzəx aləmi qəbir olaraq vəsf edilmişdir.&lt;ref&gt;Həsənzadə, Üyuni Məsailu nəfs”, c 2, səh 365.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Əli (ə) bərzəxin, qəbir olduğunu bildirir və inanır ki, yolunu azanları orada ağır və əzablı bir həyat gözləyir. &lt;ref&gt;Məclisi, Məhəmməd Baqir, “Biharul-Ənvar, c 6, səh 218.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> İmam Sadiq (ə), bərzəxi ölümdən axirətə qədər olan zaman bilir &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Furu minəl-Kafi”, c 3, səh 242, hədis 3; Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul-Ənvar, c 6, səh 267.&lt;/ref&gt; və bu da qəbir ilə bərzəxin bir olduğunun göstəricisidir.<br /> <br /> == '''Bərzəx aləmində əzablar və mükafatlar''' ==<br /> Bərzəxdə də axirət kimi nemətlər və əzablar mövcuddur; Quran, öz qövmü tərəfindən şəhid edilərək cənnətə daxil olan mömin şəxsin dilindən belə nəql edir: “Ona “Cənnətə daxil ol! – deyildi. (O), dedi: “Kaş qövmüm biləydi ki, - Rəbbim məni niyə bağışladı və nəyə görə hörmət sahiblərindən etdi!” (“Yasin” surəsi, ayə 26–27). <br /> <br /> Şiə təfsir alimi Təbərsinin fikrincə, bu ayə bərzəx nemətlərinə işarədir.&lt;ref&gt;Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, “Məcməul-Bəyan fi Təfsiril-Quran, c 8, səh 659.&lt;/ref&gt; Qurani-Kərimdə bir çox ayələr vardır ki, bərzəxdə olan nemətlərə və əzablara işarə etmişdir. Bu ayələrdən əlavə, hədislərdə də bərzəxdə olan nemətlər və əzablar haqqında söz açılmışdır.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Furu minəl-Kafi”, c 3, səh 244, hədis 2; Məclisi, Məhəmməd Baqir, “Həqqul-Yəqin”, səh 477&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Bərzəxdə başqaları ilə əlaqə''' ==<br /> Bərzəxdə mömin və kafirlərin ruhunun dünya əhli ilə görüşü haqqında müxtəlif hədislər nəql edilmiş və şiə hədislərinin ən mühüm mənbələrindən olan “Kafi” kitabında buna ayrıca bir fəsil ayrılmışdır. &lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Kafi”, 1407 h.q, c 3, səh 230.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Həmçinin, şiə hədislərinə əsasən, bərzəxdə ruhların bir-birilə görüşüb əlaqə saxlamaları da mümküdür. İmam Sadiqdən (ə) nəql edilir ki, bərzəxdə ruhlar bir-birlərini tanıyar və bir-birilə söhbət edərlər.&lt;ref&gt;Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub, “əl-Furu minəl-Kafi”, c 3, səh 244, hədis 3; Məkarim Şirazi, Nasir, “Peyame Quran”, Qum, c 5, səh 459.&lt;/ref&gt;</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Allah%C4%B1n_adlar%C4%B1n%C4%B1n_Allah_v%C9%99_M%C9%99sumlar_t%C9%99r%C9%99find%C9%99n_t%C9%99yin_olmas%C4%B1&diff=712 2025-12-03T07:18:20Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Allahın adları Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olurmu? Quranda və dualarda qeyd olunan adlardan başqa Allah üçün başqa adlardan istifadə etmək olarmı? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunması o deməkdir ki, Quranda və dualarda qeyd olunan adlardan başqa adlar Allah üçün işlədilə bilməz. Əksər fəqihlər və alimlər Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfind...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Allahın adları Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olurmu? Quranda və dualarda qeyd olunan adlardan başqa Allah üçün başqa adlardan istifadə etmək olarmı?<br /> <br /> '''Cavab:''' Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunması o deməkdir ki, Quranda və dualarda qeyd olunan adlardan başqa adlar Allah üçün işlədilə bilməz. Əksər fəqihlər və alimlər Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunmasını qəbul etmir və inanırlar ki, Allahı, Onun məqamına nöqsan gətirməyəcək digər adlarla da adlandırmaq olar. Bununla belə, bəziləri ehtiyat edərək deyirlər, Quran və dualarda qeyd olunan adlardan başqa adlar Allah üçün işlədilməməlidir.<br /> <br /> == '''Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunmasını deyənlər''' ==<br /> Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunmasını qəbul edənlərin fikrincə dini mətnlərdə, dualarda və Quranda qeyd olunan adlardan başqa, Allah üçün heç bir digər adlardan istifadə etmək olmaz. Bu fikri dəstəkləyən dəstənin dəlilləri bir sıra hədislərdir,  onlarda qeyd olunur:<br /> إِنَّ اَلْخَالِقَ لاَ يُوصَفُ إِلاَّ بِمَا وَصَفَ بِهِ نَفْسَهُ<br /> Allahı özünü vəsf etdiyindən başqa şəkildə vəsf etmək olmaz.  Yaxud <br /> لا تتجاوز فی التوحید ما ذکره الله تعالی فتهلک <br /> Tövhiddə Allah-Təalanın qeyd etdiklərini aşmayın, yoxsa həlak olarsınız.&lt;ref&gt;Şeyx Səduq, Məhəmməd ibn Həsən, &quot;Ət-Tövhid&quot;, Dəftəre Nəşre islami, ikinci fəsil, hədis 17 və 31.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunmamasını deyənlər''' ==<br /> Bəzilərinin fikrincə Allahın adları Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunmayıb və Quran və sünnədə qeyd olunan adlardan və sifətlərdən başqa Ona layiq olan adlardan istifadə etmək olar. Bu dəstə, “Əraf” surəsinin 180-ci ayəsinə istinad edirlər: <br /> لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى‌ فَادْعُوهُ بِها<br /> Ən gözəl adlar Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin.&lt;ref&gt;Şirvani, Əli, “Şərhe Kəşful-murad və tərcümeye Kəşful-murad”, Qum, Darul-elm nəşriyyatı, c. 1, səh 61.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Əllamə Təbatəbai bu ayənin təfsirində qeyd edir, Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olması kəlam elmində qəbul edilmir. Onun fikrincə, Allahın paklığı, böyüklüyü və həmçinin təcərrüdü ilə ziddiyyəti olmayan adları Allah üçün işlətmək olar. Əllamə Təbatəbai əlavə edir, mümkündür fiqh elmində bir sıra dini mülahizələri nəzərə alaraq bəzi alimlər bu nəzəriyyə ilə müxalifət etsinlər.&lt;ref&gt;Bax: Əllamə Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, “Əl-Mizan”, tərcüməçi: Müsəvi Həmədani, Seyid Məhəmməd Baqir, “Əraf” surəsi, 180-ci ayənin təfsiri.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ayətullah Şəərani &quot;Kəşful-murad&quot; əsərinin şərhində yazır:<br /> <br /> “Bir çox alimlər Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olunduğunu bildirir və Quran və hədislərdə qeyd olunan adlardan başqa adlardan istifadə etməyi icazəli bilmir. İnsan ilk baxışda bunun şəriət tərəfindən qadağan olduğunu düşünsə də, ona əməl etmək olduqca çətindir; amma Allahın kamalını və kamal sifətlərini ifadə edən hər bir gözəl adı Ona aid etmək olar və nöqsan bildirən adlari isə Onun üçün işlətmək icazəli deyil”.&lt;ref&gt;Şərani, Məhəmməd Həsən, “Tərcüme və şərhe Kəşful-murad”, Darul-kitab əl-İslamiyyə, 1379 h.ş, səh 412.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Quran və hədislərdə olmayan adlardan istifadə etməkdə ehtiyatlı olmaq''' ==<br /> Bəzi alimlər iki nöqtəyə diqqət etmişlər:<br /> <br /> 1. Əksər kəlam alimləri inanırlar ki, Allahı, Onun məqamına və əzəmətinə zidd olmayan hər hansı bir adla adlandırmaq olar, bəzi alimlərin isə buna qarşı çıxmasının səbəbi, müəyyən dini mülahizələr və sözün fəsahət və bəlağətlə müvafiq olmamasıdır.<br /> <br /> 2. Allahın adlarının Allah və Məsumlar tərəfindən təyin olmadığına inananlar, ehtiyatla yanaşaraq Allah üçün dualarda qeyd olunan adlardan başqa adlardan istifadə etməkdən ehtiyat edirlər.<br /> <br /> Bəziləri hesab edirlər, imamlardan (ə) bir çox dualarda çoxsaylı adlar nəql olunsa da, Allahı başqa adlarla çağırmaq lazım deyil.<br /> <br /> Bu səbəbdən də, münacat zamanı Allahın Quran və dualarda qeyd olunan adlarından istifadə olunması daha yaxşıdır.<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C5%9Ei%C9%99_%C4%B0mamiyy%C9%99_m%C9%99zh%C9%99bin%C9%99_m%C9%99xsus_olan_inanclar&diff=711 2025-12-03T07:15:00Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Şiə İmamiyyə məzhəbinə məxsus olan inanclar hansılardır? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Şiə məzhəbinə məxsus olan inanclardan vilayət, bəda, rəcət və imamətin davamlılığı kimi inancları qeyd etmək olar. Digər inanclar, məsələn, imamət, şəfaət, Allahın ədaləti, təvəssül və məhdəviyyət İslamın ortaq inanclarıdır, lakin onların mənası və təfsiri ilə bağlı fərqlər var və ya onların xarici tətbiqi və...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Şiə İmamiyyə məzhəbinə məxsus olan inanclar hansılardır?<br /> <br /> '''Cavab:''' Şiə məzhəbinə məxsus olan inanclardan vilayət, bəda, rəcət və imamətin davamlılığı kimi inancları qeyd etmək olar. Digər inanclar, məsələn, imamət, şəfaət, Allahın ədaləti, təvəssül və məhdəviyyət İslamın ortaq inanclarıdır, lakin onların mənası və təfsiri ilə bağlı fərqlər var və ya onların xarici tətbiqi və nümunələrinin tapılması mübahisəli və fərqlidir.<br /> <br /> == Vilayət ==<br /> Şəhid Mütəhhəri deyir: &quot;İmamət [şiə məzhəbində cəmiyyətin rəhbərliyi və dini mərcəiyyətlə yanaşı] üçüncü bir dərəcəyə və mərtəbəyə malikdir ki, bu, imamət anlayışının zirvəsidir və şiə kitabları bu mövzu ilə doludur və bu imamət vilayət mənasındadır [yəni] hər dövrdə bir kamil insan (imam) var ki, o, insanlığın ümumi mənəviyyatını daşıyır… Bu o deməkdir ki, o, ümumi bir ruhdur və bütün ruhları (və aləmin işlərini) əhatə edir.<br /> <br /> Şiə məzhəbində vilayət məsələsi zamanın höccəti mənasındadır və şiə təlimlərinə görə yer höccətsiz deyil: “və ləvləl hüccə ləsaxət əl-ərz bi-əhliha” (əgər höccət olmasa, yer sakinlərini udar) yəni heç vaxt olmayıb və olmayacaq ki, yer kamil bir insandan (və ilahi xəlifədən) boş olsun; və o kamil insan üçün çoxlu məqamlar və dərəcələr nəzərdə tutulur və biz əksər ziyarətlərdə oxuyuruq ki, belə bir vilayət və imamətə iqrar və etiraf edirik, yəni inanırıq ki, imam belə bir ümumi ruha malikdir.&quot;&lt;ref&gt;Şəhid Mütəhhəri, &quot;İmamət və rəhbəri&quot; səh-56&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Bəda ==<br /> Qurani-Kərim bu ayədə bəda haqqında danışır: “Allah istədiyini silər və sabit edər. Kitabın anası (əsli) isə yalnız Onun yanındadır.” (Rad (13): 39).<br /> <br /> Bəda əslində “bir şeyin kimdənsə aşkar olması” mənasını verir və terminoloji mənada bəda Allah-Təalanın insanlara məlum olmayan və onların əksini düşündükləri bir işin aşkar olması deməkdir (izhar bə’dəl-xəfa).&lt;ref&gt;Şeyx Mufid (r), &quot;Əvailul məqalat&quot; səh-80.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Şəhid Mütəhhəri deyir: “Bədanın (şiə kəlamında) mənası budur ki, Allahın qəza və qədər proqramında yenidən baxılsın. Məqsəd budur ki, insan tarixinin hadisələrində Allah insan tarixinin irəliləməsi və ya geri qalması üçün qəti bir forma müəyyən etməmişdir. Yəni, ey insan, sən özün Allahın qəza və qədərinin icraçısısan, sən tarixi irəli apara bilərsən, geri çəkə bilərsən. Sən onu saxlaya bilərsən, heç bir şey, nə təbiət tərəfindən, nə də həyat vasitələri və nə də Allahın iradəsi tərəfindən tarixə hakim deyil.”&lt;ref&gt;Şəhid Mütəhhəri, &quot;Təkamule ictimaiye insan&quot;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Rəcət ==<br /> Rəcət qayıdış deməkdir və şiə kəlamında rəcət, Qiyamət günündən əvvəl, Həzrət Məhdinin (ə) hakimiyyətinin davamında rəcət dövrünün gəlməsi və hər dövrdən bəzi yaxşıların və bəzi pis insanların dünyaya qayıtması deməkdir. Yaxşılar Əhli-beytin (ə) ədalətli dövlətini görmək, ədalət hökumətinə çatmaq və Allahın onlara dünyada verməyi nəzərdə tutduğu bəzi mükafatları almaq üçün, pis insanlar və kafirlər isə dünyada cəza və əzab üçün qayıdırlar.<br /> <br /> İmam Sadiq (ə) buyurur: “Rəcət ümumi deyil, xüsusi bir şeydir və yalnız xüsusi iman sahibi olanlar və ya xûsusi müşrik olanlar dünyaya qayıdırlar.”&lt;ref&gt;Rey Şəhri, &quot;Mizanul Hikməh&quot;, cild-4, səh-1984.&lt;/ref&gt; Bəzi rəvayətlərə görə, imamlar arasında dünyaya ilk qayıdacaq şəxs İmam Hüseyn (ə) olacaq.&lt;ref&gt;Rey Şəhri, &quot;Mizanul Hikməh&quot;, cild-4, səh-1984.&lt;/ref&gt; İmam Rza (ə) buyurub ki, rəcət həqiqətdir və əvvəlki ümmətlər arasında da mövcud olub və Quranda da bu barədə danışılıb.&lt;ref&gt;Bəqərə-243, Nəml-83, Ğafir-11&lt;/ref&gt; Həzrət Peyğəmbər (s) buyurub ki, əvvəlki ümmətlərdə baş verən hər şey bu ümmətdə də baş verəcək.<br /> <br /> == İmamətin Davamlılığı ==<br /> Şiə məzhəbinə görə, imamət ilahi və fasiləsiz bir sistemdir və heç bir dövrdə kəsilməz. Həzrət Peyğəmbərin (s) dövründən başlayaraq bu günə qədər davam edir və dünya var olduqca davam edəcəkdir. Həzrət Əmirəlmöminin (ə) buyurur: “Yer üzü Allahın höccəti olan bir Qaimdən boş qalmayacaq; ya aşkar və məşhur, ya da qorxmuş (Allahın dəlillərinin aradan getməsindən qorxmuş) və gizli olacaq ki, Allahın höccətləri və dəlilləri batil və məhv olmasın.”&lt;ref&gt;Nəhcül-bəlağə, 148-ci hikmət. Zəhəbi, &quot;Təzkirətul fuqəha&quot;, cild-1, səh-12.&lt;/ref&gt; Buna görə də, imam ya aşkar və məşhur olaraq xalq arasında olacaq, ya da qeyb dövründə olduğu kimi gizli olacaq və İmam Zaman (ə) hər nə qədər qeybətdə olsa da, dünya imamətini idarə edir.<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0stidrac&diff=710 2025-12-03T07:10:14Z

<p>Huseynli35: </p> <hr /> <div>'''Sual:''' İstidracın mənası və məfhumu nədir?<br /> <br /> <br /> '''Cavab:''' İstidrac, Allahın bəzi günahkar insanlara ardıcıl olaraq nemətlər verməsi və bu nemətlərin onların daha çox qəflətə düşməsinə və həlaka yaxınlaşmasına səbəb olması deməkdir. İslah olunmaz günahkarlar, yaradılış qanununa və seçim prinsipinə görə öz hallarına buraxılır və hətta onlara nemətlər verilir ki, son mərhələyə qədər düşsünlər və maksimum cəzaya layiq olsunlar. İstidrac, günahda boğulan və üsyan və itaətsizliyi son mərhələyə çatdıran, heç bir xəbərdarlığın təsir etmədiyi şəxslərə aid edilir.<br /> <br /> == '''İstidracın mənası''' ==<br /> İstidrac sözünün lüğətdə mənası, pillə-pillə və tədricən bir yerdən və ya mərhələdən digərinə qalxmaq və ya enməkdir.&lt;ref&gt;Huseyn bin Muhəmməd Rağib, &quot;Mufrədatu ğəribil Quran&quot;, Beyrut, darul-elm, Qəməri-1412, cild-1, səh-311.&lt;/ref&gt; İstidrac termini isə insanın günah və itaətsizlikdə boğulması, çətinliklər və bəlalarla səhvini anlamaması və günaha davam etməsi deməkdir. Bu halda Allah, bəlalar əvəzinə ona nemətlər və rahatlıq verir ki, daha çox qəflətə düşsün və özünü tərbiyə etməkdən və kamilliyə çatmaqdan uzaq qalsın. Bu ilahi qanun “istidrac” adlanır.&lt;ref&gt;Əllamə Seyyid Muhəmməd Huseyn Təbatəbai, &quot;Əl mizan fi təfsiril Quran&quot;, cild-8,  səh-346.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> Quranda “istidrac&quot; sözü yoxdur, lakin ondan törəyən sözlər bəzi ayələrdə işlədilmişdir: “Və ayələrimizi yalanlayanları, bilmədikləri yerdən tədricən (mərhələ-mərhələ) həlaka sürükləyəcəyik.” (Əraf: 182). Qurandan belə başa düşülür ki, Allah günahkar insanları, əgər günahda boğulmayıblarsa, əməllərini dərk etməyə yönəldir və bəzən onların etdikləri əməllərə uyğun cəzalarla onları xəbərdar edir və haqq yola qaytarır. Bu insanlar hələ də hidayətə layiqdirlər və Allahın lütfünə məruz qalırlar və əslində onların cəza və narahatlıqları onlar üçün bir nemət sayılır<br /> <br /> == '''İstidrac kimlər üçündür?''' ==<br /> <br /> <br /> Müfəssirlərin fikrincə, günahda boğulan və üsyan və itaətsizliyi son mərhələyə çatdıran, heç bir xəbərdarlığın təsir etmədiyi şəxslər istidrac əhlidir.&lt;ref&gt;Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi, &quot;Təfsire nümunə&quot; Tehran, Darul-kitabil-islamiyyə, Şəmsi 1374-cü il, cild-3, səh-158 və 237.&lt;/ref&gt; İslah olunmaz günahkarlar, yaradılış qanununa və seçim prinsipinə görə öz hallarına buraxılır ki, son mərhələyə qədər düşsünlər və maksimum cəzaya layiq olsunlar. Bu, istidracın cəzasıdır.<br /> <br /> <br /> Bəzi müfəssirlər, istidrac əzabına və bəzi Quran ayələrinə əsaslanaraq, Allahın bəzən insanlara çoxlu nemətlər verdiyini və onlar zəfər və sevinc içində boğulduqda, birdən hər şeyi onlardan aldığını və bu dünyada maksimum əzabı yaşamalarını təmin etdiyini bildirirlər: “Onlara verilən nəsihətləri unutduqda, hər cür xeyir (maddi nemətlər) qapılarını onların üzünə açdıq. Onlar verilənlərə sevindikləri zaman, birdən onlardan hər şeyi aldıq.” (Ənam: 44).<br /> <br /> Müfəssirlər Quran ayələrinə əsaslanaraq inanırlar ki, bəzi günahkarlara verilən möhlət onların ziyanına olur. Allah buyurur: “Kafirlər elə güman etməsinlər ki, onlara möhlət verməyimiz onlar üçün xeyirdir. Biz onlara yalnız günahlarını artırmaq üçün möhlət veririk. Onlar üçün alçaldıcı bir əzab vardır” (Ali-İmran: 178). Həmçinin buyurur: “Ayələrimizi yalan sayanları bilmədikləri yerdən tədricən (əzaba) sürükləyəcəyik” (Əraf: 182).<br /> <br /> İstidrac məsələsi günahkarların müxtəlif nemətlər içində boğulduqları üçün ümumi bir xəbərdarlıqdır. İstidrac göstərir ki, cəza və əzabın gecikməsi günahkarın təmizliyi və ya Allahın zəifliyi demək deyil. Bəlkə də onlara verilən qələbələr və nemətlər Allahın istidrac cəzasının başlanğıcıdır.<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=%C4%B0stidrac&diff=709 2025-12-03T07:09:30Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; İstidracın mənası və məfhumu nədir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; İstidrac, Allahın bəzi günahkar insanlara ardıcıl olaraq nemətlər verməsi və bu nemətlərin onların daha çox qəflətə düşməsinə və həlaka yaxınlaşmasına səbəb olması deməkdir. İslah olunmaz günahkarlar, yaradılış qanununa və seçim prinsipinə görə öz hallarına buraxılır və hətta onlara nemətlər verilir ki, son mərhələyə qədər düşsün...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' İstidracın mənası və məfhumu nədir?<br /> <br /> <br /> '''Cavab:''' İstidrac, Allahın bəzi günahkar insanlara ardıcıl olaraq nemətlər verməsi və bu nemətlərin onların daha çox qəflətə düşməsinə və həlaka yaxınlaşmasına səbəb olması deməkdir. İslah olunmaz günahkarlar, yaradılış qanununa və seçim prinsipinə görə öz hallarına buraxılır və hətta onlara nemətlər verilir ki, son mərhələyə qədər düşsünlər və maksimum cəzaya layiq olsunlar. İstidrac, günahda boğulan və üsyan və itaətsizliyi son mərhələyə çatdıran, heç bir xəbərdarlığın təsir etmədiyi şəxslərə aid edilir.<br /> <br /> == '''İstidracın mənası''' ==<br /> İstidrac sözünün lüğətdə mənası, pillə-pillə və tədricən bir yerdən və ya mərhələdən digərinə qalxmaq və ya enməkdir.&lt;ref&gt;Huseyn bin Muhəmməd Rağib, &quot;Mufrədatu ğəribil Quran&quot;, Beyrut, darul-elm, Qəməri-1412, cild-1, səh-311.&lt;/ref&gt; İstidrac termini isə insanın günah və itaətsizlikdə boğulması, çətinliklər və bəlalarla səhvini anlamaması və günaha davam etməsi deməkdir. Bu halda Allah, bəlalar əvəzinə ona nemətlər və rahatlıq verir ki, daha çox qəflətə düşsün və özünü tərbiyə etməkdən və kamilliyə çatmaqdan uzaq qalsın. Bu ilahi qanun “istidrac” adlanır.&lt;ref&gt;Huseyn bin Muhəmməd Rağib, &quot;Mufrədatu ğəribil Quran&quot;, Beyrut, darul-elm, Qəməri-1412, cild-1, səh-311.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> Quranda “istidrac&quot; sözü yoxdur, lakin ondan törəyən sözlər bəzi ayələrdə işlədilmişdir: “Və ayələrimizi yalanlayanları, bilmədikləri yerdən tədricən (mərhələ-mərhələ) həlaka sürükləyəcəyik.” (Əraf: 182). Qurandan belə başa düşülür ki, Allah günahkar insanları, əgər günahda boğulmayıblarsa, əməllərini dərk etməyə yönəldir və bəzən onların etdikləri əməllərə uyğun cəzalarla onları xəbərdar edir və haqq yola qaytarır. Bu insanlar hələ də hidayətə layiqdirlər və Allahın lütfünə məruz qalırlar və əslində onların cəza və narahatlıqları onlar üçün bir nemət sayılır<br /> <br /> == '''İstidrac kimlər üçündür?''' ==<br /> <br /> <br /> Müfəssirlərin fikrincə, günahda boğulan və üsyan və itaətsizliyi son mərhələyə çatdıran, heç bir xəbərdarlığın təsir etmədiyi şəxslər istidrac əhlidir.&lt;ref&gt;Huseyn bin Muhəmməd Rağib, &quot;Mufrədatu ğəribil Quran&quot;, Beyrut, darul-elm, Qəməri-1412, cild-1, səh-311.&lt;/ref&gt; İslah olunmaz günahkarlar, yaradılış qanununa və seçim prinsipinə görə öz hallarına buraxılır ki, son mərhələyə qədər düşsünlər və maksimum cəzaya layiq olsunlar. Bu, istidracın cəzasıdır.<br /> <br /> <br /> Bəzi müfəssirlər, istidrac əzabına və bəzi Quran ayələrinə əsaslanaraq, Allahın bəzən insanlara çoxlu nemətlər verdiyini və onlar zəfər və sevinc içində boğulduqda, birdən hər şeyi onlardan aldığını və bu dünyada maksimum əzabı yaşamalarını təmin etdiyini bildirirlər: “Onlara verilən nəsihətləri unutduqda, hər cür xeyir (maddi nemətlər) qapılarını onların üzünə açdıq. Onlar verilənlərə sevindikləri zaman, birdən onlardan hər şeyi aldıq.” (Ənam: 44).<br /> <br /> Müfəssirlər Quran ayələrinə əsaslanaraq inanırlar ki, bəzi günahkarlara verilən möhlət onların ziyanına olur. Allah buyurur: “Kafirlər elə güman etməsinlər ki, onlara möhlət verməyimiz onlar üçün xeyirdir. Biz onlara yalnız günahlarını artırmaq üçün möhlət veririk. Onlar üçün alçaldıcı bir əzab vardır” (Ali-İmran: 178). Həmçinin buyurur: “Ayələrimizi yalan sayanları bilmədikləri yerdən tədricən (əzaba) sürükləyəcəyik” (Əraf: 182).<br /> <br /> İstidrac məsələsi günahkarların müxtəlif nemətlər içində boğulduqları üçün ümumi bir xəbərdarlıqdır. İstidrac göstərir ki, cəza və əzabın gecikməsi günahkarın təmizliyi və ya Allahın zəifliyi demək deyil. Bəlkə də onlara verilən qələbələr və nemətlər Allahın istidrac cəzasının başlanğıcıdır.<br /> <br /> == Mənbələr ==</div>

Huseynli35 https://az.wikipasokh.com/index.php?title=Muh%C9%99mm%C9%99d_bin_%C6%8Fbdulv%C9%99hhab&diff=708 2025-12-03T06:47:49Z

<p>Huseynli35: Səhifə &quot;&#039;&#039;&#039;Sual:&#039;&#039;&#039; Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab Səudiyyə Ərəbistanında necə ortaya çıxdı və hansı inanclara sahibdir? &#039;&#039;&#039;Cavab:&#039;&#039;&#039; Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab vahhabilik məzhəbinin qurucusudur. O, Məhəmməd ibn Səud ilə əməkdaşlıq edərək, habelə İngiltərə hökumətinin dəstəyi ilə Səudiyyə Ərəbistanında nüfuz əldə etmişdir. Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın inancları əsasən peyğəmbərlərin (ə) və saleh insanl...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</p> <hr /> <div>'''Sual:''' Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab Səudiyyə Ərəbistanında necə ortaya çıxdı və hansı inanclara sahibdir?<br /> <br /> '''Cavab:''' Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab vahhabilik məzhəbinin qurucusudur. O, Məhəmməd ibn Səud ilə əməkdaşlıq edərək, habelə İngiltərə hökumətinin dəstəyi ilə Səudiyyə Ərəbistanında nüfuz əldə etmişdir. Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın inancları əsasən peyğəmbərlərin (ə) və saleh insanların qəbirlərini ziyarət etməyi, təvəssülü, şəfaəti və təbərrükü inkar etməkdən ibarətdir. Onun inancları əslində İbn Teymiyyənin inanclarıdır və daha çox şirk və tövhid ətrafında dövr edir. Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab qəbirləri ziyarət edən, təvəssül, şəfaət və təbərrükə inanan müsəlmanları təkfir etmişdir.<br /> <br /> == '''Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab və Əl Səud dövləti''' ==<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab ibn Süleyman Təmimi bəzi mənbələrə görə 1111 hicri-qəməri ilində digər mənbələrə görə isə, 1115-ci hicri-qəməri ilində (1703 və ya 1704-cü miladi ili) Nəcdin şəhərlərindən olan Uyeynədə anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;Ayətullah Cəfər Subhani, &quot;Buhusu fil miləl vən nihəl, muəssiseye nəşre islami, üçüncü çap, Hicri-qəməri 1414, cild-4, səh-334.&lt;/ref&gt; O, ilkin təhsilini atasından aldıqdan sonra, təhsilini digər şəhərlərdə davam etdirmişdir. O, erkən yaşlarından İslam dini haqqında fikirlər və inanclar irəli sürmüşdür ki, bu da atasının etirazı ilə qarşılaşır. Atası Hərimlə şəhərində vəfat etdikdən sonra, Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab insanları öz inancına dəvət etməyə başlayır. Hər hansı bir şəhərə gedərkən öz inanclarını dilə gətirirdi. Bu da insanların nifrətinə və həmin şəhərdən qovulmasına səbəb olurdu. Hətta Hərimlə şəhərində atasının ölümündən sonra insanlar onu öldürmək istəmiş və o da məcbur alıb oradan qaçaraq doğma şəhəri Uyeynəyə, Osman ibn Məmmər adlı şəhər hakiminin yanına getmişdir.&lt;ref&gt;Muhəmməd Cavad Muğniyə, &quot;Həzi hiyəl vəhhabiyyəh&quot; &quot;Darul-həqiqəh&quot;, dördüncü çap, Hicri-qəməri 1414-cü il.  səh. 87. &lt;/ref&gt; Osman onu qəbul etmiş və beləcə vəhhabilərin “şeyxinə” olan sədaqətini göstərmişdir. O, Osmanı bütün Nəcdi ələ keçirməyə ümidləndirmiş və tərəflər arasında əməkdaşlıq üçün müqavilə bağlanmışdır. Lakin bu müqavilə davam etməmiş və Vəhhabın öz inancına uyğun hərəkət etməsindən sonra, Osman, Əl-Əhsa şəhərinin əmiri Süleyman ibn Məhəmmədin təhdidindən qorxaraqvonu Uyeynədən qovmuşdur.<br /> <br /> Vəhhab 1160-cı ildə Dəriyyəyə gəlmiş və Əl Səud sülaləsinin əcdadı olan Dəriyyə əmiri Məhəmməd ibn Səud ilə müttəfiq olmuşdur. Beləliklə, vahhabilik məzhəbi və onun inanclarına əsaslanan bir hökumət, bir tərəfdən Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın dini gücü, digər tərəfdən isə Məhəmməd ibn Səudun siyasi və hərbi gücü sayəsində Dəriyyə Nəcddə qurulmuşdur.&lt;ref&gt;Muhəmməd Cavad Muğniyə, &quot;Həzi hiyəl vəhhabiyyə&quot; səh. 88-90.&lt;/ref&gt; Dəriyyə əmiri Məhəmməd ibn Səud, Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab ilə yeni vəhhabi məzhəbinə müsəlmanları dəvət etmək və Allah yolunda müsəlmanlarla döyüşmək və onları öldürmək üçün beyət etmişdir.&lt;ref&gt;Muhəmməd Cavad Muğniyə, &quot;Həzi hiyəl vəhhabiyyə&quot; səh. 88-90.&lt;/ref&gt; Bu hökumət bütün müsəlmanlara qarşı xüsusi mövqe tutaraq, sanki yeni bir peyğəmbər müsəlmanları xilas etmək üçün gəlibmiş kimi, ətraf şəhərlərə dəvət məktubları göndərmişdir. Bu hökümət daha sonra müsəlmanların amansız qətliamları və xarici qüvvələrin, xüsusilə İngiltərə hökumətinin&lt;ref&gt;Rza Fəth Abadi, &quot;Nəqşe istemar dər peydayeşe vəhhabiyyət&quot; səh. 56. &lt;/ref&gt; köməyi ilə Ərəbistan torpaqlarında genişlənmiş və nəhayət, bütün Ərəbistan yarımadası Əl Səud hökumətinin nəzarəti altına keçmişdir ki, bu günə qədər Əl-Səud sülaləsi bu hökümətə başçılıq etməkdədir.<br /> <br /> Vahhabilik məzhəbi Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın və Səudiyyə hökuməti Məhəmməd ibn Səudun adı ilə bağlıdır. Bu iki güc elə bir şəkildə birləşmişdir ki, vəhhabilik Əl Səud hökumətində təcəssüm etmişdir və bu gün dünyada vəhhabilik inanclarına əsaslanan bütün terror qrupları bu hökumət tərəfindən dəstəklənir.<br /> <br /> == '''Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın inancları''' ==<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab, İbn Teymiyyənin ardınca gedərək müsəlman cəmiyyətində vəhhabilik məzhəbini yaratmışdır. Onun inancları digər müsəlmanlardan fərqlənir və İslam inancları ilə ziddiyyət təşkil edir. Buna görə də, həm şiə, həm də sünni müsəlmanlar vəhhabiliyə qarşı çıxırlar. Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın bəzi inancları aşağıdakılardır:<br /> <br /> === '''Qəbirləri ziyarət etməyin bidət olması''' ===<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab peyğəmbərlərin və övliyaların qəbirlərini ziyarət etməyi bidət və haram hesab edir. O, “şəddur-rihal” hədisinə əsaslanaraq, üç məsciddən başqa heç bir məscidin nəzr edilməyəcəyinə inanır.&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Əbdulvəhhab, &quot;Muxtəsərul insaf və şərhul kəbir&quot;, Riyaz mətbuatı, birinci çap, səh. 267.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Təvəssül''' ===<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab Quranın təlimlərinə zidd olaraq təvəssülü inkar edir və ona inananları da müşrik hesab edir. O deyir ki, əgər biri “Ey Allah, Peyğəmbərin vasitəsilə Səndən rəhmət diləyirəm” desə, bu şəxs şirk yoluna düşmüşdür və onun inancı müşriklərin inancıdır. &lt;ref&gt;Muhəmməd bin Əbdulvəhhab, &quot;Təthirul etiqad&quot;, səh. 36.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Halbuki, bütün İslam alimləri, o cümlədən Sübki təvəssül və şəfaətin Allah yolunda gözəl bir əməl olduğunu və heç kimin bunu inkar etmədiyini bildirirlər. İbn Teymiyyə gələnə qədər heç bir alim bunu inkar etməmişdir və o, bu bidəti ortaya ataraq İslam ümmətində parçalanma yaratmışdır.&lt;ref&gt;Əbdur Rauf Minavi, &quot;Feyzul qədir şərhu cameis səğir&quot;, Misir, cild-2, səh. 135.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Şəfaətin inkarı''' ===<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın inanclarından biri də şəfaəti inkar etməkdir. Halbuki, şəfaət İslam dininin zəruri məsələlərindən biridir. O, şəfaəti inkar edir və ona inananları şirk və küfrlə ittiham edir. Onun fikrincə, heç kəs nə dünyada, nə də axirətdə Allah ilə öz arasında bir şəfaətçi qoya bilməz. Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın n əvəsi Süleyman ibn Abdullah ibn Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab, “Tövhid” kitabının şərhində qeyd-şərtsiz deyir ki, şəfaət ibadətdə şirk növüdür.&lt;ref&gt;Süleyman bin Abdullah bin Muhəmməd bin Abdulvəhhab, &quot;Şərhu kitabit tovhid&quot;, Riyaz nəşriyyatı, səh. 117-118.&lt;/ref&gt; O, vurğulayır ki, əgər biri Allah ilə öz arasında bir şəfaətçi qoyarsa, müşrikdir.&lt;ref&gt;Süleyman bin Abdullah bin Muhəmməd bin Abdulvəhhab, &quot;Şərhu kitabit tovhid&quot;, Riyaz nəşriyyatı, səh. 117-118.&lt;/ref&gt; Onlar Allahdan başqa heç kimin şəfaətçi olmadığını və əgər bir nəfər Allahdan başqasını şəfaətçi qəbul edərsə, müsəlman sayılmayacağını bildirirlər. Çünki bu cür şəfaət yalnız müşriklərin dinində mövcud olmuşdur.&lt;ref&gt;Süleyman bin Abdullah bin Muhəmməd bin Abdul Vəhhab, &quot;Şərhu kitabit tovhid&quot;, Riyaz nəşriyyatı, səh. 238.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Təqlidin inkarı''' ===<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın inanclarından biri də təqlidi inkar etməkdir. O, dörd məzhəbi rədd edərək onlara təqlid etməyi caiz bilmir. Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab digər sünni məzhəblərdən fərqli olaraq, ictihad qapısının açıq olduğunu və dörd məzhəb fəqihlərinin ictihadın bu dörd məzhəbdən sonra mümkün olmadığı fikrinin batil olduğunu bildirir.&lt;ref&gt;Seyyid Muhəmməd Əmini Amili, &quot;Kəşful irtiyab fi ətbai Muhəmməd bin Abdul Vəhhab&quot;, Beyrut, səh. 106, Ayətullah Cəfər Subhani, &quot;Buhusu fil miləl vən nihəl&quot;, Qum, ikinci çap, hicri-qəməri 1415, cild-2, səh-247.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın müsəlmanları təkfir etməsi''' ===<br /> Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın yuxarıda qeyd olunan inanclarına əsasən, vahhabiliyə mənsub olmayan bütün müsəlmanlar təkfir edilmişdir. Vəhhabilərin lideri olan Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab İslam və müsəlmanların düşmənlərinin məqsədlərinə nail olmaq üçün müsəlmanlara qarşı o qədər düşmənçilik etmişdir ki, o bu düşmənçiliyi öz sözlərində bu cür ifadə edir: “Müsəlmanların şirki, cahiliyyət dövrünün bütpərəstlərinin şirkindən daha ağırdır. Çünki, müşriklər yalnız rifah və xoşbəxtlik dövründə müşrik idilər və çətinlik və bəla zamanı mömin və Allahpərəst olurdular. Lakin müsəlmanlar həm çətinlikdə, həm də rifahda müşrikdirlər.”&lt;ref&gt;Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab. &quot;Əzizul əzəməh&quot; səh-121. Muhəmməd bin Əbdul Vəhhab, &quot;&quot;Kəşfuş şübəhat&quot;, hicri-qəməri 1420, səh. 33-34.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> O, həmçinin belə deyir: “Müşrikləri (müsəlmanları) təkfir etməmək və ya onların küfründə şübhə etmək, həmin şəxsin dininin ən böyük nöqsanlarından biridir.”&lt;ref&gt;Əbdul Həlim Ovbis, &quot;Əd dəvətu əla minhəcin nubuvvəh&quot;, hicri-qəməri, 1423, səh-135.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Qənuci bu barədə deyir: “Bizim dövrümüzdə Nəcdən çıxan və Hərəmeyni ələ keçirən Məhəmməd ibn Əbdülvəhhabın ardıcılları özlərini Hənbəli məzhəbinə mənsub edirdilər və hamısı yalnız onların müsəlman olduqlarını və onlardan başqa kim olursa olsun, müşrik olduğunu bildirirdilər. Bu şüarla da əhli-sünnə və onların alimlərinin qətlini halal hesab edirdilər.”&lt;ref&gt;Sədiq bin Həsən Qunuci &quot;Əbcədul ulum&quot;, 1998-ci il Miladi, cild-3, səh-198.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Əhməd Zeyni Dəhlan “Xülasətül-Kəlam” kitabında belə yazır: “Məhəmməd ibn Əbdülvəhhab onun məzhəbinə tabe olan və əvvəllər həcc ziyarətini yerinə yetirənləri yenidən həcc əməllərini təkrar etməyə məcbur edərək, onlara ilk həclərinin şirk halında olduğunu deyirdilər. Həmçinin onun məzhəbinə tabe olanlara, şəhadət gətirdikdən sonra üçüncü şəhadəti də dilə gətirməyi və əvvəllər kafir olduqlarını və valideynlərinin də küfr halında öldüklərini deməyi əmr edirdi. Əgər onlar bu üçüncü şəhadəti dilə gətirməkdən boyun qaçırsaydılar, onların öldürülməsini əmr edirdi. O, açıq şəkildə deyirdi ki, müsəlmanlar altı yüz il kafir olmuşlar. O, öz ardıcıllarından başqa bütün müsəlmanları müşrik və kafir hesab edirdi və onların qanını və malını halal və mübah sayırdı.&lt;ref&gt;Seyyid Əhməd bin Zeyni Dehlan, &quot;Xulasətul kəlam fi bəyani umərail bələdil həram&quot;, hicri-qəməri 1398, səh. 338-340.&lt;/ref&gt; Buna görə də, vahhabilərin müsəlmanlara qarşı apardıqları bütün müharibələr “ğəzvə” adlandırılmışdır.”&lt;ref&gt;İbnil Abidin, &quot;Haşiyətu rəddil muxtar&quot;, Beyrut, Darul fikr, Hicri-qəməri 1415, cild-4, səh-449.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''Mənbələr''' ==</div>

Huseynli35